ENDODONTİK TEDAVİ SONRASI RESTORASYONLAR

Transkript

1 T.C. Ege Üniversitesi Dişhekimliği Fakültesi Diş Hastalıkları ve Tedavisi Anabilim Dalı ENDODONTİK TEDAVİ SONRASI RESTORASYONLAR BİTİRME TEZİ Stj. Dişhekimi Mustafa DEVRİM Danışman Öğretim Üyesi : Prof. Dr. Oğuz AKTENER İZMİR

2 ÖNSÖZ Bu tez çalışmasının ortaya çıkmasında, yardımını ve telkinlerini esirgemeyen Sayın hocam Prof. Dr. Oğuz AKTENER e ve maddi manevi desteklerini esirgemeyen Aileme teşekkürlerimi bir borç bilirim. İZMİR / Stj. Dişhekimi Mustafa DEVRİM

3 İÇİNDEKİLER 1.GİRİŞ VE AMAÇ 2.KANAL TEDAVİLİ DİŞİN RETORASYONUNU ETKİLEYEN GENEL FAKTÖRLER KAVİTE BÜYÜKLÜKLERİNE GÖRE SINIFLAMA VE TEDAVİ ANLAYIŞI SINIFLANDIRMA VE TEDAVİ ANLAYIŞI SINIF 1: GİRİŞ KAVİTESİ VE DÖRT KAVİTE DUVARI VARLIĞINDA SINIF 2: GİRİŞ KAVİTESİ VE ÜÇ KAVİTE DUVARI VARLIĞINDA SINIF 3: GİRİŞ KAVİTESİ VE İKİ KAVİTE DUVARININ VARLIĞINDA SINIF 4: GİRİŞ KAVİTESİ VE BİR KAVİTE DUVARI VARLIĞINDA SINIF 5: GİRİŞ KAVİTESİ VE KAVİTE DUVARININ OLMADIĞI DURUMDA KORONAL RESTORASYONLAR ANTERİOR DİŞLERİN KONSERVATİF RETORASYONU POSTSUZ ANTERİOR KRONLAR DAHA ÖNCE KRONLANMIŞ ANTERİOR DİŞLER POSTERİOR DİŞLER POSTERİOR DİŞLERİN KONSERVATİF RESTORASYONU KANAL TEDAVİSİ GÖRMÜŞ POSTERİOR DİŞLER POSTERİOR KANAL DOLGULU DİŞLER İÇİN ADEZİV RESTORASYONLAR İNDİREKT DİŞ RENGİNDEKİ ADEZİV RESTORASYONLAR KURON KAPLAMA POSTLU RESTORASYONLAR POSTLARIN SINIFLANDIRILMASI DÖKÜM POSTLAR PREFABRİK POST SİSTEMLERİ PASİF RETANSİYONLU POSTLAR: AKTİF RETANSİYONLU POSTLAR METAL OLMAYAN PREFABRİKE POST SİSTEMLERİ FİBER POSTLAR: SERAMİK POSTLAR PREFABRİKE POSTLARDA KULLANILAN CORE MATERYALLERİ SONUÇ KAYNAKLAR ÖZGEÇMİŞ... 45

4 GİRİŞ VE AMAÇ Sağlıklı bir arkta bulunan hasta kanallı bir diş, hekim için restoratif bir problem oluşturmaktadır. Geçmişte böyle bir diş tedavi edilemeyen, çekilmesi gereken bir diş olarak kabul edilirdi. Ancak günümüzde adeziv tekniklerin ve materyallerin hızla gelişmesi hasarlı dişlerin fonksiyon ve estetiğini hastanın ihtiyacını karşılayacak ölçüde sağlamaktadır. Endodontik tedavi görmüş dişlerin yeniden yapılandırılmasında uygulanan tedavi basamakları tedavinin başarısı ve olası yan etkileri açısından hassas bir şekilde göz önünde tutulmalıdır. Geniş çaplı bir kanal genişletmesi ile madde kaybı çok olacağı için sorunlar oluşur. Kök kanal dolgu maddesinin lateral kondansasyon ile yerleştirilmesi sırasında büyük kuvvetler uygulanması çoğunlukla farkına varılmayan dentin çatlaklarına ve bazen de kök kırıklarına yol açabilir. Kurallara uygun yapılmış bir kök kanal tedavisi sonrasında bakteri sızdırmaz bir üst yapı tedavi başarısını etkiler aksi takdirde birkaç gün sonra kök kanalı yeniden enfekte olabilir. Bu durumda kanal tedavisinin yenilenmesi gerekir. Bu tezin amacı uygun bir restorasyon yapılabilmesi kayıp diş dokusunun yerine geçen ve kalan dokuyu destekleyip kuvvetlendiren postlar, coreler ve kronlar hakkında yeterli bilgi sahibi olunmasını sağlamaktır.

5 ENDODONTİK TEDAVİ SONRASI RESTORASYONLAR Endodontik tedavi ve kaviteler nedeniyle diş yapısında oluşan her kayıp kuron fleksibilitesinde önemli bir artışa neden olmaktadır. Endodontik tedavi görmüş dişlerin nem kaybı nedeniyle kırılgan olduğu ve daha yüksek kırılma tehlikesinin bulunduğu bilinmektedir. Bu dişlerde kollojene bağlı su miktarının yaklaşık %10 oranında azaldığı, fakat bunun elastisite modülü, sertlik ve kırılma direnci gibi fiziksel özelliklerde herhangi bir değişiklik yaratmadığı kabul edilmektedir. Buna karşın çürük veya giriş kavitesi, kanalın fazla genişletilmesi ve post yuvası preparasyonuna bağlı madde kayıpları yük taşıma kapasitesinde azalmaya neden olmaktadır. Endodontik olarak tedavi edilen dişler için uygun bir restorasyon seçimi dayanıklılık ve estetik açısından önem kazanmaktadır. Günümüzde dişlerin doğal translusensisini koruyabilen kompozit rezinlerin kor materyali olarak kullanımı artmaktadır. 2.KANAL TEDAVİLİ DİŞİN RETORASYONUNU ETKİLEYEN GENEL FAKTÖRLER Kök kanal dolgusunun kalitesi Endodontik tedavinin dişin fiziksel özelliklerine etkisi Kronal diş yapısının zayıflaması Kök kanal tedavisinin korunması 3.KAVİTE BÜYÜKLÜKLERİNE GÖRE SINIFLAMA VE TEDAVİ ANLAYIŞI 3.1.SINIFLANDIRMA VE TEDAVİ ANLAYIŞI Burada tanıtılan tedavi anlayışı giderek artan kavite büyüklüklerine göre sınıf I ve IV şeklinde sınıflandırmaya göre ayrılır. Kavite duvarlarının varlığı ölçüttür. Duvar yüksekliği en az 2mm olmalıdır. Duvar kalınlığı 1 mm den fazla olmamalıdır. 2

6 Aksi takdirde ilgili kavite duvarı yetersiz görülür. Keser dişler, küçük azı ve büyük azı dişler anatomik ve işlevsel yük taşıma özellikleri açısından birbirinden farklıdır. Keser dişler yüksek bir makaslama kuvvetine maruz kalır. Küçük azı dişler anatomik olarak genellikle narin bir servikal alanla tanımlanır. Büyük azı dişler ise en çok dikey kuvvetleri taşırlar. Kavitelerin genişliğinin ayırt edilmesi önemli bir sorundur. Çünkü az ölçülü orta derecede vahim veya çok fazla madde kaybı gibi kavramlar nesnel değildir ve yoruma açıktır. Sonuç olarak kavite genişliği hakkında bilgi vermede hiç yardımcı değildir. Madde kaybının yüzde olarak tanımlanması ya da dişteki net madde miktarının bilinmesi optimal tedavi şeklinin belirlenmesinde ideal olurdu. Oysa şimdiye kadar bu konuyla ilgili bilimsel bir veri elde edilememiştir SINIF 1: GİRİŞ KAVİTESİ VE DÖRT KAVİTE DUVARI VARLIĞINDA Burada dişlerde tek bir giriş kavitesi açılır. Pulpa odası bütünlüğünü kaybetmiştir. Kalan diş sert dokusu kanal tedavisi ve üst yapının yapılması sonrasında dişin sağlam olarak varlığını sürdürebilecek konumdaydı. Bu nedenle anker yerleştirilmesi ya da terapötik olarak başka özel önlemler alınması da gerekmemektedir. Temel olarak her tür üst yapı uygulanabilir. Minimal invaziv özellik taşıyan ve stabilize edici potansiyeli olan adeziv dolgular önerilir.( tablo 1- şekil 1) önerileri Tablo 1 : Sınıf 1 Endodontik tedavi görmüş dişler için üst yapı ile ilgili terapi ÖN DİŞ KÜÇÜK AZI BÜYÜK AZI Anker Yok Yok Yok Üst Yapı Adeziv Adeziv Adeziv Restorasyon Herhangi bir restorasyon Herhangi bir restorasyon Herhangi bir restorasyon 3

7 Şekil 1 : Sınıf I SINIF 2: GİRİŞ KAVİTESİ VE ÜÇ KAVİTE DUVARI VARLIĞINDA Pupa odası tavanının kaybı dışında genellikle aproksimal bir kavite duvarı eksiktir. Kronun stabilitesi zarar görmüştür. Dişin yük taşıyabilme kapasitesi yaklaşık % 5 oranında azalmıştır. Bu oran kabul edilebilir sınırlar içindedir. Anker endikasyonu yoktur. Sınıf 1 den farklı bir terapötik yaklaşım gerekmemektedir.. ( tablo 2- şekil 2) önerileri Tablo 2 : Sınıf II Endodontik tedavi görmüş dişler için üst yapı ile ilgili terapi ÖN DİŞ KÜÇÜK AZI BÜYÜK AZI Anker Yok Yok Yok Üst Yapı Adeziv Adeziv Adeziv Restorasyon Herhangi bir restorasyon Herhangi bir restorasyon Herhangi bir restorasyon 4

8 Şekil 2: Sınıf II SINIF 3: GİRİŞ KAVİTESİ VE İKİ KAVİTE DUVARININ VARLIĞINDA İki kavite duvarı kaybında da anker yerleştirilmesi gerekmemektedir. Diş sert dokusu miktarına bağlı olarak adeziv işlemler adeziv olmayan geleneksel yöntemlere göre daha çok tercih edilmelidir. Antagonist dişin çiğneme sırasında kama etkisini engellemek için kalan duvarların kalınlıklarına göre çiğneme sınırlarının çerçevesi belirlenmiş olmalıdır. Ansiello ve arkadaşları sağlam ve adeziv restorasyon yapılmış MOD kaviteli küçük azıları karşılaştırdıkları çalışmada adeziv restorasyonlu olanların kırılmaya dayanıklı olduklarını göstermişlerdir. Aproksimal kaviteli keser dişlere anker yerleştirilmesi yük taşıma yeteneğinde belirgin bir artış sağlamaz. Bununla birlikte ön dişlerin kronlanması da bir yarar sağlamaz. Kenar uyumunun sağlanması ile ilgili temeli Strand ve arkadaşlarının vital dişlerle ve Panitvisai ve Messer in endodontik tedavi görmüş dişlerle yaptıkları çalışmaları gösterebilmişlerdir. Sınıf II ve III şekli gösteren endodontik tedavi görmüş dişler koruyucu protetik 5

9 işlemlerde sorun yaratmaktadır. Özellikle core yapımı sonrası yapılan işlemlerde kural olarak kalan kavite duvarlarında kayba neden olan bir preparasyon gerekmektedir. Bu nedenle core yapımında tutucu önlemler alınması önemlidir. ( tablo 3- şekil 3) önerileri Tablo 3 : Sınıf III Endodontik tedavi görmüş dişler için üst yapı ile ilgili terapi ÖN DİŞ KÜÇÜK AZI BÜYÜK AZI Anker Yok Yok Yok Üst Yapı Adeziv Adeziv Adeziv Restorasyon Herhangi bir restorasyon -Adeziv yapıştırılmış porselen retorasyon -Döküm dolgu (çiğneme kenarı korunması ile) -Kronlar -Adeziv yapıştırılmış porselen retorasyon -Döküm dolgu (çiğneme kenarı korunması ile) -Kronlar Şekil 3 : Sınıf III 6

10 3.1.4.SINIF 4: GİRİŞ KAVİTESİ VE BİR KAVİTE DUVARI VARLIĞINDA Tek bir kavite duvarının kaldığı klinik durumlarda anker yerleştirilmesi önerilmektedir. Estetik açıdan metalik olmayan bir anker çok daha iyi olur. Ancak yan ve arka dişler için metalik ankerler de kullanılabilir. Bu bağlamda üst yapı metaryalinin etkisi belirgin değildir. Bu şekilde zarar görmüş diş aynı zamanda sabit veya hareketli bir protezin ayağı olarak görev yapıyorsa preparasyon sonucu daha da zayıflayacaktır. Yan dişler bölgesinde çiğneme kenarı korumalı bölümlü kron preparasyonu göz önünde bulundurulabilir. Bu yolla kalan son duvar korunabilir. Ancak tüm kron preparasyonu yapılacak olursa büyük olasılıkla kaybedilecektir. ( tablo 4- şekil 4) önerileri Tablo 4 : Sınıf IV Endodontik tedavi görmüş dişler için üst yapı ile ilgili terapi ÖN DİŞ KÜÇÜK AZI BÜYÜK AZI Anker Cam lifli Cam lifli / Metal Cam lifli / Metal Üst Yapı Adeziv Adeziv / Döküm Adeziv / Döküm Restorasyon Kronlar - Bölümlü kron - Kronlar - Bölümlü kron - Kronlar Şekil 4 : Sınıf IV 7

11 3.1.5.SINIF 5: GİRİŞ KAVİTESİ VE KAVİTE DUVARININ OLMADIĞI DURUMDA Klinik kron yoksa, yani üst yapının tutunabileceği bir kavite duvarı kalmamışsa, anker yerleştirilmesi endikedir. Anker üst yapıya tutuculuk sağlamalıdır. Kök stabilizasyonu sadece adeziv bağlantı ile sağlanabilir. Bu noktada kron kısmı olmayan büyük azının kavite tabanı olarak düz bir alan gösterdiği farz edilmiştir. Bu durum genellikle en azından kavite tabanına doğru tas şeklinde bir derinleşme gösteren klinik bulgularla çelişmektedir. Bu da adeziv bir üst yapı için yeterli retansiyon sağlayabilir. Böylece anker yerleştirilmesi gerekmez. Bununla beraber ankersiz bir işlen için klinik bilimsel bir kanıt şimdiye kadar elde edilmediğinden bu durum deneysel ve klinik açıdan güvenli olmayabilir. Bolhuis ve ark. Küçük azılarla yaptıkları bir çalışmada servikaldeki sağlıklı dentinde daire şeklinde 2 mm yüksekliğinde bir çerçeve (ferrule) oluşturulmasının anker yapımında belirgin avantaj sağlamadığını göstermişlerdir. Bir araştırma grubunda üst yapı yapılmasından tümüyle vazgeçilmiştir buna rağmen yük taşıyabilme kapasitesi ile ilgili belirgin bir farklılık gözlenmemiştir. Bu sonuç tamamen deneysel özellik taşımasına rağmen ferrule şeklinin uygulanmasının anlamı açıkça görülmektedir. Tam bir restorasyondan söz etmek için her durumda bir kron restorasyonu yapılması gereklidir..( tablo 5- şekil 6) Şekil 5 : Servikaldeki daire şeklindeki çerçevenin (ferrule) sağlıklı diş sert dokusunda 2mm yükseklikte olması önerilir 8

12 Tablo 5 : Sınıf V Endodontik tedavi görmüş dişler için üst yapı ile ilgili terapi önerileri ÖN DİŞ KÜÇÜK AZI BÜYÜK AZI Anker Cam lifli / Metal Cam lifli / Metal Cam lifli / Metal Üst Yapı Adeziv / Döküm Adeziv / Döküm Adeziv / Döküm Restorasyon Kronlar - Kronlar - Kronlar Şekil 6 : Sınıf V 4.KORONAL RESTORASYONLAR 4.1.ANTERİOR DİŞLERİN KONSERVATİF RETORASYONU Birçok durumda, endodontik tedaviyi takip eden restoratif işlem basittir ve böyle koşullar altında erteleme ile elde edile bilecek hiçbir şey yoktur. Daha sonra endodontik tedavi gerekli olur ise, kök kanal dolgusuna ulaşmak için restorasyon kolayca uzaklaştırılabilir. Dentine asit uygulanması artık günümüzde iyice tanımlanmıştır. Bu metotla smear tabakası kaldırılmakta veya modifiye edilmektedir. Giriş kavitesine asit uygulanmasının ardından, açılan dentin kanallarına rezin maddeler mekanik olarak 9

13 adeta kilitlenmekte, servikal ve koronal bölgede diş yapısı intraradiküler olarak kuvvetlendirilmektedir. Kök kanalının ve giriş kavitesinin kompozit rezinlerle doldurulması, gelişimini tamamlamamış veya geniş kanallı dişlerde, dişin kırılmaya karşı direncini arttırmada etkili bir yol sağlamaktadır. Prefabrik yada döküm postlar kullanıldığında simantasyon işlemi gerekli hale gelmektedir ve kanal boşluğu arasında kalan mesafe simanla dolmaktadır. Eğer siman yüksek basma direncine sahip değilse post, kor ve kuron, fonksiyon sırasında tekrarlayan stresler karşısında başarısız olmaktadır. Postun dişi güçlendireceği ve kırılmaya karşı koruyacağı düşüncesinin doğru olmadığı gösterilmiştir. Bir klinik çalışma postların güçlendirici etkisinin olmadığını göstermiştir. Kompozit materyallerin kök kanallarına direkt olarak uygulanması sonucunda kurona radiküler stabilizasyon sağlanmakta, post ve kor herhangi bir simana ihtiyaç duyulmaksızın dentine adezyon prensipleri ile oluşturulmaktadır. Bu amaçla farklı tip ve özellik gösteren kompozit materyaller kullanılmaktadır. Bir çalışmada boyutları birbirine benzeyen 30 adet çürüksüz insan üst santral keser dişi seçildi. Sert ve yumuşak depozitler el aletleriyle temizlendikten sonra çalışma anına kadar içinde birkaç thymol kristali olan distile suda oda sıcaklığında saklandı. Dişlerin kök kanalları madde kaybı olan köklerin taklit edilmesi amacıyla step-back tekniği kullanarak 80# kadar genişletildi. Kök kanalları lateral kondensasyon tekniği ile güta perka ve AH 26 kanal patı kullanılarak dolduruldu. Örnekler her biri 10 dişten oluşan rasgele 3 gruba ayrıldı. Grup 1 ve 2 de güta perka kök kanalından, bir rond frez ile mine-sement birleşiminin 5 mm altında olacak şekilde kaldırıldı. Grup 1 hibrit bir kompozitle, grup 2 ise kondanse olabilen kompozit rezinle restore edildi. Kontrol grubundaki dişlerde guta-perka mine sement 10

14 sınırı seviyesinde kesildi ve aynı hibrit kompozit ile restore edildi. Dişlerin kök yüzeyleri mine-sement sınırının 2 mm altına gelecek şekilde erimiş muma daldırıldı. Böylece yaklaşık mm lik periodontal ligament kalınlığı sağlanmış oldu. Daha sonra bu dişler yine mine-sement sınırının 2 mm altına kadar akrilik bloklara gömüldü. Polimerizasyonun ilk belirtileri başladığında örnekler çıkarılarak kök yüzeylerindeki mum temizlendi ve bu yüzeyler ince bir tabaka enjeksiyon tipi polivinil siloksane impresyon materyali (Imprint, 3M) ile kaplanarak tekrar akrilik bloklara gömüldü. Mekanik testler için Instron üniversal test cihazı (Testometric, Rohdale, UK) kullanıldı. Tüm dişlere 0.5mm/dakika hızla kırılma oluşana kadar kuvvet uygulandı. Kırma işlemi sonrası örneklere ait kırılma dayanımı değerleri Tablo 6 da gösterilmiştir. Kırılma dayanımı açısından gruplar arasında anlamlı bir fark saptandı (p= ). Gruplar kendi aralarında karşılaştırıldıkların da Grup 2 deki kırılma dayanımı Grup 1 den anlamlı bir şekilde düşük bulundu (p=0.04). Grup 1 ve kontrol grubu arasındaki fark da anlamlı iken (p=0.000), Grup 2 ile kontrol grubu arasında bir fark bulunamadı. (p=0.1) Tablo 6. Gruplara ait kırılma dayanımı değerleri (N) ve standart sapmaları Kırılma Dayanımı(N) Ortalama SD Kontrol 637,5 154,5 Grup 1 902,5 107,4 Grup 2 750,2 137,5 p

15 Bu çalışmada da hibrit kompozit ile kondanse edilen kompozitin karşılaştırılması hedeflenmiştir. Hibrit tip kompozit hem iyi bitirme özelliklerine hem de büyük dayanma gücüne sahiptir. Hibrit kompozitlerin kondanse edilmesinin daha güç olmasına rağmen hibrit kompozit kullanılan 1. grup ve kontrol grubunun kondanse olabilen kompozit kullanılan 2. gruptan daha dayanıklı bulunması kondansasyonun iyi yapılmasının dişlerin dayanıklılıkları üzerinde çok etkisi olmadığını düşündürmektedir. Kanal tedavisi yapılan dişlerin kanal dolguları bir rond frez yardımıyla yaklaşık 3 mm kadar kaldırılarak deney materyalleri ile restorasyonları yapılmıştır. Işınla sertleşen rezin materyallerin sertleşebilmeleri için ışının etki edebileceği maksimum kalınlık 3 mm olduğundan açılan kavite derinliğinin bu kalınlığı aşmaması planlanmıştır. Aksi takdirde polimerizasyon tam anlamıyla gerçekleşemediği için dişin kırılma direnci azalarak restorasyon başarısız olacaktır. Kompozit rezinler kanal duvarlarındaki retansiyon alanlarına da doldukları için kuvvet karşısında yerinden çıkmadan kor bölgesinde kırılır. Kompozit rezinler bonding ajanlarla birlikte kullanıldığında, kompozitlerin en büyük dezavantajı olan mikrosızıntı minimalize edilmiş olacaktır. Yoldaş ve ark aşırı harabiyet gösteren dişlerde kompozit rezinle yapılan güçlendirmenin servikal bölümde oluşan stresleri azalttığını dolayısı ile kök kırığı riskinin azaldığını bildirmektedir. Lui ışık ileten postlar ile kompozitlerin kök kanallarına yerleştirilmesinin yine servikal güçlendirmeyi sağlayacağını bildirmektedir. 4.2.POSTSUZ ANTERİOR KRONLAR Kanal tedavisi görmüş bir anterior diş için bir kronun gerekli olduğu durumlar 12

16 tabii ki mevcuttur, ancak tüm vakalarda dişe post yerleştirilmesi gerekmeyebilir. Anterior dişler normal oklüzyonda iken, maksiler anteriorlarda dentinin palatal duvarı, mandibuler, anteriorlarda ise dentinin labial duvarı,kanal dolgulu dişlerde kalan koronal diş yapısının kırılmaya karşı direncinde özel öneme sahip bölgelerdir. Mandibuler kesicilerin kron ve kök arasındaki birleşim yerindeki labiolingual boyutları azdır. Endodontik giriş kavitesi ve kron preparasyonu ile ortaya çıkan diş maddesi kaybı genellikle koronal dokunun öyle büyük bir kısmını uzaklaştırır ki, kronu desteklemek için çoğunlukla bir post gerekli hale gelir. Maksiller anterior dişler, özelikle de maksiller santral kesiciler amelo- semental birleşim yerinde daha geniştirler. Endodontik giriş kavitesi dikkatli biçimde pozisyonlandırılırsa, kron preparasyonundan sonra posta yerleştirmeye gerek kalmadan kronu destekleyebilecek miktarda koronal doku kalır. Endodontik giriş kavitesi kesici kenara doğru açıldıkça, daha çok palatal dentin kalacaktır. Kesici kenar üzerinden veya hemen palatinalinden pulpaya giriş sağlanarak, bu kritik bölgedeki dentin korunmuş olur. Eğer kanal tedavisi yapılan dişe daha sonra kron uygulanacak ise, o zaman giriş kavitesi kesici kenarın labial tararında hazırlanmalıdır. Bu yöntem, kök kanalına direkt bir ulaşım sağlamaya devam ederken palatal dentin için çok daha konservatif olan bir yaklaşımdır. 4.3.DAHA ÖNCE KRONLANMIŞ ANTERİOR DİŞLER Ender olmayan biçimde, kronlanmış bir maksiller anterior dişteki pulpa nonvital hale gelebilir. Kron üzerinden ve dişin porselen insizal kenarını koruyarak giriş kavitesi açarken yapılan yaygın bir hata, girişi fazla palatalde hazırlamaktır. Kök kanal preparasyonu tamamlandıktan sonra, palatal duvarda çok az dentin 13

17 maddesi kalır ve dolayısıyla ileride dentin fraktürü ile birlikte kronun kaybına sık rastlanması sürpriz değildir. Geleneksel olarak, koronal -radiküler stabilizasyon sağlamak için döküm postların kullanılması tavsiye edilir. Döküm core sadece eksik koronal dokuyu iade etmek için tasarlandığı ve kalan dentine herhangi bir koruma sağlanması mümkün olmadığı için bu tavsiye pek de uygun olmayabilir. Bunun ötesinde, kalan koronal dentin hakkında, özelliklede duvar kalınlıkları ile ilgili olarak bir değerlendirme yapmak mümkün değildir. Hasta ile sebepleri tartıştıktan sonra kanal tedavisi öncesinde mevcut kronun uzaklaştırılmasında fayda vardır. Giriş kavitesinin insizal veya insizolabial olarak konumlandırılıp, mümkün olduğu kadar fazla palatal dentinin korunabilmesine izin verir. Palatal bitiş çizgisinin aksiyel duvarın makul bir kısmını da kapsayacak şekilde konumlandırılması önem taşımaktadır. Böyle bir yaklaşım tek kronlar için işe yaramaktadır, ancak dişin gerilme ve ayrılma kuvvetlerinin arttığı bir köprü desteği olarak kullanılması durumunda çok daha dikkatli olarak uygulanmalıdır. 4.4.POSTERİOR DİŞLER POSTERİOR DİŞLERİN KONSERVATİF RESTORASYONU Bir sınıf II kavitede isthmus (boğaz) bölümü ne kadar geniş olursa, dişin kırılmaya direnci o kadar az olur. Endodontik olarak tedavi görmüş posterior dişler pulpa odası tavanını, koronal ve radiküler dentinini kaybetmiş durumdadırlar. Buna, önceki restorasyonlar ile kaybedilen dentinde eklenir. Bu dişler önceden çok küçük oranda restore edilmiş olsalar dahi oldukça fazla zayıflamış olarak kabul edilebilirler. Endodontik olarak tedavi görmüş posterior dişler: 1. Kalan diş yapısını koruyacak, 14

18 2. Okluzal stabiliteyi devam ettirecek restorasyonlara gereksinim duyarlar KANAL TEDAVİSİ GÖRMÜŞ POSTERİOR DİŞLER Kanal tedavisi görmüş posterior dişlerin gümüş amalgam veya kompozit rezin ile restorasyonu ile ilgili 20 yıllık bir süreyi kapsayan retrospektif veriler rapor edilmiştir. 5 ve 10 yıllık dönemlerde kompozit rezin grubunda amalgam grubuna kıyasla diş kırılmaları daha nadirdi. Ne varki, 20 yıllık dönemde metaryaller arasında herhangi bir fark yoktu. Her iki rapora göre, küspal bölge dahil olmadan, dişlerin 10 yıllık dönemde kırılması amalgamlarda % 16, kompozitte % 13 idi. Ne varki 20 yıllık dönemde kırılma insidansı her iki grup içinde % 25 in üzerindeydi diş kırılma insidansının çok yüksek olması nedeniyle, posterior endodontik tedavi görmüş dişlerin mutlaka küspal bölge dahil edilerek restore edilmesi gerektiği yargısına varıldı POSTERİOR KANAL DOLGULU DİŞLER İÇİN ADEZİV RESTORASYONLAR Bir posterior dişteki endodontik giriş kavitesi sadece pulpa odasının tavanını kaldırmaz, aynı zaman da geniş bir okluzal isthmus yaratır. Bunun sonucunda, her iki marjinal sırt sağlam kalsa dahi, dişin bir miktar kırılma riskine sahip olduğu kabul edilmelidir, adeziv posterior restorasyonların kalan diş yapısını güçlendirmesi üzerindeki ilgi son yıllarda artmıştır. Kompozit rezin, kanal dolgulu dişin kırılma direncini adeziv olmayan restorasyonlar ile karşılaştırıldığında arttırmaktadır. Hem post-core materyali olarak hem de simantasyon ajanı olarak kullanılan kompozit rezinlerle ilgili birçok çalışma mevcuttur. Kompozit rezinler çalışma süresi kısa ve hekimin kontrolünde olan materyaller olup uygulaması oldukça kolaydır. Kompozit rezinin posterior dişlerin küçük okluzal kavitelerinin 15

19 restorasyonunda kullanılmasında en iyi seçenek olduğu tartışılabilir. Operatif alan genellikle iyi kontrol edilebilir, kavite kenarları tamamen mine içerisindedir ve küçük bir restorasyonu genellikle okluzal temasın büyük bir kısmından sorumlu olması söz konusu değildir. Ne var ki, tüm diş hekimleri, posterior dişlerdeki özellikle aproksimal yüzeyleri içeren büyük kavitelerde kompozit rezinlerin kullanılmasında ortaya çıkan operatif zorlukların farkındadır, özellikle, izolasyon, matriksin yerleştirilmesi ve restorasyonun aproksimal formu konusunda genellikle zorluklarla karşılaşılmaktadır. Okluzal açıdan, bu tür restorasyonlar büyük olduklarından bazı problemler doğurmaktadırlar. Çünkü okluzal yüzeyin son şekillendirilmesi ve bitirme işlemleri türlü enstrümanlar ile yapılmaktadır. Böyle araçlar ile hassas okluzal fonksiyonel bir şekil elde etmek konusunda başarı ihtimali zayıftır. Oklüzyonda stabiliteyi etkileyen diğer bir faktör kompozit rezinin aşınma direnci ve karşısındaki dişlerin aşınmasındaki etkisidir. Ağızda restorasyon ne kadar geride olursa, aşınması o kadar muhtemeldir. Az sayıda veri mevcut olmasına rağmen genel olarak modern posterior kompozit rezinlerin karşıdaki doğal diş yapısını aşındırmaya öncekiler kadar etkili olmadıkları kabul edilmektedir. Kompozit restorasyonların güçlendirici etkisinden sadece eğer materyal dentin bonding ile güçlendirilmiş bir mine dağlama tekniği ile sağlam ve etkin biçimde dental dokulara bağlandı ise söz edilebilir. Polimerizasyon büzülmesi komşu diş yapısı içerisindeki gerilimleri arttırarak etkili olur. Bu diş içerisinde gerilmelere neden olur ve küspal yer deiştirmeye de yol açabilir. Bu yer değiştirmeler kompozitin yerleştirilmesi tekniklerini modifiye ederek önlenemez, ayrıca zamanla azalma da göstermez. Uzun dönem etkileri bilinmemektedir. Ancak vital pulpalı dişlerde ağrı ve küspal kırılmalar ile birlikte seyrederler. Kök kanal tedavisi ile ileri derecede zayıflamış olan dişlerde fazladan meydana gelebilecek 16

20 gerilmelere engel olmak en iyi yöntem olarak gözükmektedir. Hürmüzlü ve ark endondontik tedavi görmüş premolar dişlerde farklı kompozit materyallerin ve restorasyon tekniklerinin dayanıklılık üzerine etkilerini incelemişler ve kondanse edilen kompozitlerin radiküler bölgeye uzanmasının dayanıklılığı azalttığı sonucuna varmışlardır. 5.İNDİREKT DİŞ RENGİNDEKİ ADEZİV RESTORASYONLAR Kompozit rezinler arka grup dişllerin restorasyonunda estetik amaçla kullanılan en önemli restoratif materyallerdendir. Ancak bu materyallerin zamanla aşınması, uygulanma sonrası hassasiyet gözlenmesi, renklenmesi ve sertleşme reaksiyonları sırasında büzülmesi, bundan dolayı restorasyon kenarlarında mikrosızıntının oluşması gibi olumsuz yönlerinin bulunduğu rapor edilmiştir. Bunları gidermek amacıyla materyalin yapısal özellikleri geliştirilmeye çalışılmışsa da materyal ile ilgili problemler tamamen ortadan kaldırılmamıştır. Bu da polimerizasyonu ağız dışında gerçekleştirilen ve hazırlanmış olan kaviteye bir siman aracılığıyla yapıştırılan inley restorasyonların kullanımını gündeme getirmiştir. Ancak inley restorasyonların uygulanması, kompozit restorasyonlara göre daha fazla işlem gerektirir. Bu nedenle restorasyonun klinik başarısını etkileyen faktör sayısı da daha fazladır. İnley restorasyon yapımının ilk basamağı kavite preparasyonudur. Genelde elmas kaplı, konik şekilli fissür frezler kullanılarak inley kavitesi hazırlanır. Ancak frez kullanımı sırasında, kullanan hekimin deneyimi oldukça önemlidir. İdeal şartlara sahip bir inley kavitesi oluşturulamazsa restorasyonun kaviteye uyumlanmasında zorluklarla karşılaşılacak ve dolayısıyla restorasyon başarısız olacaktır. Günümüzde ideal boyutlarda ve şekilde inley kavitesi oluşturmak amacıyla sonik enerjiyle çalışan özel uçlar (Sonic prep vario 60 - KaVo, Almanya) 17

21 geliştirilmiştir. Bu uçlar, 6.5 khz sonik frekans ve bar basınçla çalışan bir hava türbini (Soniflex 2000N, KaVo, Almanya) nin ucuna takılarak aktive edilmektedirler. Yamuk (trapezoid) bir şekle sahip bu uçların bir yüzeyi 25 µm boyutunda elmas partiküllerle kaplıdır. Bu uçlar ile komşu dişe zarar vermeden, inley kavitesi için gerekli geometrik formlara sahip bir kavite formunun oluşturulabildiği bildirilmiştir. İnley restorasyonların başarısında önemli rol oynayan diğer bir faktör ise yapımında tercih edilen restoratif materyallerdir. Bu amaçla kompozit rezinler, seromerler ve seramik esaslı materyaller kullanılmaktadır. Kompozit rezin inleyler kolay yapım teknikleri, düşük maliyetleri, tamir edilebilmeleri gibi avantajlarının yanısıra düşük aşınma direnci, renklenme gibi dezavantajlara sahiptirler. Seromerler kompozit materyalin dezavantajlarını gidermek ve seramik, altın alaşımları ve kompozit rezin materyallerin avantajlarını birleştirmek amacıyla geliştirilmiş ikinci jenerasyon laboratuvar kompozitleridir. Seramik esaslı materyallerin biyolojik uygunluğu, yüksek aşınma direnci, üstün estetik özellikleri gibi avantajları bu malzemenin inley onley restorasyonlarda kullanılmasını gündeme getirmiştir. Seramik esaslı inley restorasyonlarda gözlenen sızıntı kompozit inley gruplarından çok farklı olmamakla birlikte daha az bulunmuştur. Seramik inley materyallerinin fiziksel özellikleri bakımından mineralize diş yapısına kompozit rezinlerden daha çok benzemeleri, ısısal genleşme katsayılarının diş yapısına daha yakın olması, kompozit rezinler gibi dentin bağlayıcı sistemler ile birlikte 18

22 kullanılabilmeleri nedeniyle mine ve dentine kuvvetli bağlarla bağlanmalarının daha az miktarda mikro sızıntı oluşumuna neden olabilir. Bu bulgularımız seramik inleylerde kompozit inleylere göre daha az mikrosızıntı oluştuğunu bildiren Thordrup ve arkadaşlarının ve Karakaya nın çalışma bulgularını destekler niteliktedir. Seromer esaslı inley materyali olan Artglass ile restore edilen gruplarda seramik ve kompozit inley ile restore edilen gruplara hemen hemen eş değerlerde mikrosızıntı meydana geldiği gözlenmiştir. Bu sonucun, seromer esaslı inley materyali olan Artglass ın kompozite göre düşük polimerizasyon büzülmesi ve ısısal genleşme katsayısı değerleri sonucu ortaya çıktığı kanısındayız. Çalışma da okluzal ve aproksimal bölgelerde mikrosızıntı değerlerinin farklılık gösterdiği, okluzal bölgede daha az mikrosızıntı oluştuğu belirlenmiştir. Bu durum, inley restorasyonun aproksimaldeki kavite sınırının mine sement birleşiminde sonlanması, dolayısıyla buradaki minenin yapısının ince olması nedeniyle restorasyonun buraya bağlanmasının daha kalın mine tabakasının mevcut olduğu okluzal bölgeye bağlanmasından daha zayıf olması ve ayrıca aproksimal bölgedeki minenin düzgün olmayan prizmatik yapıda olması nedeniyle olabilir. Ne var ki kompozit rezin ve seramik restorasyonlar için isthmusun geniş olduğu durumlarda inley yerine onley yapımının tercih edilmesi gerektiği konusunda gittikce yaygınlaşan bir kabul mevcuttur. Kanal tedavisi görmüş bir dişte kalan diş yapısını onley bileşeni olan bir restorasyon ile koruma prensibi temeldir. Sağlam premolar dişlerin in vitro kırılma dirençleri endodontik tedavi görmüş olanlar, endodontik tedavi görüp kompozit rezin ile restore edilenler ve endodontik tedavi görüp onley ile restore edilen dişler ile karşılaştırıldı. Döküm altından geleneksel MOD onley restorasyonlar ile restore edilen dişler 19

23 kırılmaya en dirençli olanlar idi. Bu gözden geçirme endodontik olarak tedavi görmüş posterior dişlerin restorasyonu ile ilgili iki ana yargıya ulaşılmaktadır. 1. Kırılma ihtimalini en aza indirgemek için küspal bölgenin restorasyon sınırlarına dahil edilmesi gereklidir. 2. Döküm metalden yapılan onley restorasyonların uzun dönem okluzal stabilite sağlama ihtimali kompozit rezin veya seramikten yapılanlara göre daha yüksektir. Endodontik tedavi görmüş posterior dişlerin restorasyonu için yeterli miktarda kronal dentinin kaldığı durumlarda, sarı altın ile yapılan parsiyel ve full restorasyonların kullanılması oldukça uygun bir yöntemdir. Kanal tedavisi görmüş posterior dişlerin kırılmasının önlenmesinde kronların faydalı etkileri kronlar kullanılmadığında neredeyse %60 oranında posterior diş kırığı insidansının kaydedildiği bir çalışmada vurgulanmıştır. 6.KURON KAPLAMA Endodontik tedavili dişlerde başarısızlıklar genellikle kırılma şeklinde gözlenmektedir. Restorasyon ve diş dokusu bünyesinde oluşan yüksek stres konsantrasyon bölgeleri kırılma şeklindeki başarısızlıklara neden olabilmektedir. Bu probleme yükü zayıflamış olan krondan köke iletecek ve içsel bir kuvvet verecek olan postların kullanımı çözüm olabilir. Ancak bu bir ara düşünüldüğü gibi her endodontik tedavi görecek dişin postla dayanıklıklarının arttırılacağı anlamına gelmez.post-kor sistemleri farklı rijiditelerde komponentlere sahiptir. Daha rijit olan komponent kuvvetlere karşı distorsiyona uğramadan direnme kabiliyetine sahip olduğundan stresin daha az rijit olan metaryale iletilmesi beklenir ve bundan dolayı da dentin dokusu ile post metaryali arasındaki elastik modülü farkı kök yapısında stres oluşumuna neden olabilir. Bu nedenlerden dolayı zayıflamış diş dokularına 20

24 destek olmak ve restorasyon diş dokusu kompleksinde oluşacak stresleri en aza indirebilmek amacıyla fiber, kompozit, laminate, post, kor sistemleri restorasyon sistemlerinin kullanımına eğilim artmıştır. Yapılan araştırmalar mineye benzer özelliklere sahip diş dokusuna daha iyi bağlanabilen restorasyonların elde edilmesine yöneliktir. Seramiğin yaygın olarak uygulanabilirliğini sağlayan avantajları : mükemmel estetik, dayanıklılık ve mükemmel biyo uyumluluğudur. İdeal anatomik yapının kolaylıkla sağlanabilmesi ışık geçirgenliğinin ve fiziksel özelliklerinin doğal dişe benzer olması da diğer avantajlarıdır. Sabit protetik restorasyonların başarısında etkili olan en büyük faktörlerden birisi de restorasyonun marjinal bütünlüğüdür. Preparasyonun bitiş çizgisinin dizaynı restorasyon marjinindeki metaryal kalınlığı ve şeklini tayin eder, marjinal adaptasyonu etkiler. Sabit protetik restorasyonlarda en sık kullanılan marjin tipleri shoulder, chamfer ve knife-edge dir. Farklı marjin tiplerinin diş restorasyon kompleksindeki stres dağılımını etkilediği bildirilmiştir. Ancak literatürde farklı marjin dizaynlarının post kor ile restore edilmiş geniş kök kanalına sahip dişlerde stres dağılımına etkisini inceleyen bir çalışmaya rastlanılmamıştır. Yapılan analiz çalışmasının sınırlamaları dahilinde aşağıdaki sonuçlara varılmıştır; 1. Marjin tipi stres dağılımı üzerinde etkiye sahiptir. 2. Restorasyonun marjinler dışındaki kalan kısımları maksimum stres değerleri açısından değerlendirildiğinde her iki bitim şekli arasında stres değerleri ve dağılımları açısından belirgin bir farklılık gözlenmemiştir. 3. Uygun preparasyon marjin dizaynının seçimi ile kök kanal tedavisi nedeniyle zayıflamış ve streslere daha hassas hale gelmiş olan geniş köklü dişlerde 21

25 biyomekanik olarak daha dayanıklı bir yapı elde edilebilir. 7.POSTLU RESTORASYONLAR Endodontik tedavili dişler daha az mineralize dokuya sahip olduğundan vital dişlere oranla daha zayıftırlar. Bu nedenle fonksiyonel kuvvetler altında kırılganlıklar artmaktadır. Post-core sistemi, yapısal olarak zayıflamış dişleri desteklemek için kullanılan tekniklerden biridir. Günümüzde aşırı madde kaybına uğramış endodontik tedavili dişlerin post-core sistemi ile restore edilmesi yaygın olarak kullanılmaktadır. Post; kök kanal içerisinde bulunan ve core yapıya destek sağlayan kısımdır. Core ise post yapının koronalinde bulunan, krona retansiyon ve resistans sağlayan kısımdır. Bu ikili sisteme post-core adı verilir. Post-Core yapımında çeşitli restoratif materyaller kullanılabilir yılında, Fauchard kök kanallarına post uygulamasını ilk tanımlamıştır yıllarında post materyali olarak ahşap kullanılmıştır. Daha sonra metaller kullanılmaya başlanmıştır de Lefoulon kökün mum ile ölçüsünü alarak post uygulamasını yapmıştır yılında Sir John Tomes ilk defa post uzunluğu ve çap ile ilgili bilgiler vermiştir. 19. yy. n sonlarında tek parçalı porselen fasetli kronlar tanımlanmıştır; Richmond kron (1880) ve Logan kron (1884). Daha sonraki teknolojik gelişmeler sonucu hazır döküm Post-Core'lar tek parçalı post kronların yerini almıştır. Prefabrik Post-Core ve kompozit core maddeleri 1960 yılından sonra geliştirilmiştir. 7.1.POSTLARIN SINIFLANDIRILMASI Post Şekillerine Göre 22

26 1. Konik 2. Silindirik 3. Silindirik konik postlar Tutuculuk Şekillerine Göre 1. Aktif: Yivlerin dentin yüzeyine teması ile tutuculuğu sağlayan postlarıdır. 2. Pasif: Kanal formuna uygun olacak şekilde ancak kanal duvarlarına teması yapıştırıcı ajanlarla olan postlardır. Yapım Şekillerine Göre 1. Fabrikasyon 2. Döküm Kullanılan Materyallere Göre 1. Metal alaşımlar 2. Fiber postlar a) Quartz fiber postlar b) Karbon quartz fiber postlar c) Karbon fiber postlar 3. Seramik postlar a)cam seramikler b) Aliminyum oksit ile güçlendirilmiş seramikler c)freze tekniği ile elde edilen seramikler d)zirkanyum esaslı seramikler 7.2.DÖKÜM POSTLAR Prepare edilen kök kanalının resin yada mum kalıbı kullanılarak direkt veya indirekt ölçü ile alınan negatif ölçüsünden döküm yapılarak elde edilirler. İndirekt 23

27 teknikte post kanalının içindeki ölçü maddesi desteklenmiş olmalıdır. Bu plastik bir çubuk ya da metal bir pin ile sağlanabilir. Direkt teknikte ise, post ve core'un şeklinin temin edilebilmesi için polimerize olan polimetil metakrilat kullanılabilir. Döküm postların avantajı; az preparasyon ile kök kanalına uyumlu restorasyonların elde edilmesidir. Döküm postlarda, genellikle Tip III ve Tip IV dental altın alaşım kullanılmakla birlikte Co-Cr, Ni-Cr, Ti vb. soy olmayan metal alaşımlar da kullanılmaktadır. Ayrıca, lösit ile güçlendirilmiş cam seramik maddeleri de kullanılmıştır. Döküm Post-Core sistemleri; aşırı derecede koniklik gösteren, geniş ve düzensiz kanallı dişlerde kullanılmaktadır. Ayrıca aşırı derecede harabiyete uğramış ve kökleri paralel olmayan arka grup dişlerde de tercih edilmektedir. Döküm postların avantajı; az preparasyon ile kök kanalına uyumlu restorasyonların elde edilmesidir. Bu postların retantif ve koruyucu özellikleri konik prefabrik postlarına benzemektedir. Paralel kenarlı postlardan daha az retantiftir. Yerleştirmede çok az veya hiç stres oluşturmazlar. Ancak kökün uzun aksi boyunca okluzal yüke maruz kaldığında kökte kama etkisine sahiptirler. Kama etkisi koronal marjinlerde oluşturulan bilezik ve coping ile azaltılabilir. Döküm post yuvasının hazırlanmasında güta perka çıkarıldıktan sonra kanal Gates Glidden ya da Peeso ile yeniden şekillendirilebilir. Standart rond ya da çekil firez kullanımı kök kanalının perfore edilmesine olur. Post kanalından tüm undercutların kaldırılmasına özen gösterilmelidir. Geniş bir post diş yapısını zayıflatır. Eğer kök kanalının kesiti yuvarlak ise dönmeye karşı bir aracın konulması veya tork kuvvetlerine karşı koronole çentin konulması gerekir. Bu kanalda koroner dentin kitlesinin en fazla olduğu yere kesilir. Fakat geri kalan diş dokusunun zayıflatılması önemlidir. Bu çentik postun kama etkisini ortadan kaldırır ve 24

28 yapıştırma sırasında postun yerinde kalmasını sağlar. Rotasyona engel olmak için ayrı bir pin kanalı da tavsiye edilmiştir. Ancak dişin geri kalan kısmının zayıflatılmaması ya da periodontal membranın içine doğru bir perforasyonu olmamasına dikkat edilmelidir. Ayrıca pin kanalı ile post arasına ayrı bir yerleştirme yolu gerekir. Postun rotasyonunu önlemek için birkaç alternatif metod incelenmiştir. Bukko-lingual çentikler veya 2mm'lik platinyum iridyum pini ya da 2 tane 2mm'lik platinyum-iridyum pinli örnekler, işlem yapılmamış kontrol grubu ile karşılaştırılmış ve gruplar arasında bir farklılık olmadığı izlenmiştir. Bu gruplarla meydana gelen diş kırıklarının çok olmasının nedeni pin ve çentik kullanımından kaynaklandığı ileri sürülmüştür. Döküm postlarda kalıcı restorasyon için uygun bir core'un şeklinin dişin koronal kısmında hazırlanması gerekir. Diş dokusunun korunması çok önemlidir. Ancak işlemler sırasında ince dentin kıymıklarında kırılmalar görülebilir. Eğer postun yapılması için indirekt ölçü tenkiği uygulanırsa dökümün ince kısımları labaratuvarda kırılabilir. Dişin korunması kırılmaya karşı dayanıklılığı arttırır ve bu kullanılan postun şeklinden bağımsızdır. Koronal hazırlığın şekli periodontal dokuların sağlığı için de önemlidir. Core'un hazırlanması dişin gingival kenarındaki doğal konture uymayabilir ve bazen genç hastalarda çok dar ya da porselen jaket kronun yapılabilmesi için yeterli olmayan kenar açısına sahip olabilir. Koronal diş yapısına bir metal bant yardımıyla (bilezik ile) diş, postun olası bir kama etkisine karşı korunur. Huysmans ve ark (1993), son yıllarda endodontik tedavili dişlerde döküm altın post-core kullanımının azaldığın, restoratif maddeler ile birlikte kullanılan prefabrik post-core'ların popülaritesini arttırdığını rapor etmişlerdir. Christensen (1996) ise yaptığı bir çalışmada diş hekimlerinin % 17'sinin döküm post- 25

29 core, % 83' ünün ise prefabrik post-core'lar tercih ettiğini açıklamıştır. 7.3.PREFABRİK POST SİSTEMLERİ Günümüzde endodontik tedavideki yüksek başarı oranı, kaybedilen diş yapısının restorasyonu için klinik olarak uygun post ve core sistemlerine olan talebi artırmıştır. Pek çok diş hekimi daha hızlı, kolay ve ucuz olmasından dolayı prefabrike post ve core sistemlerini tercih etmektedir. Post seçiminde diş hekimi oldukça fazla alternatif ile karşı karşıyadır. Rosensteil ve arkadaşlar, 8 değişik metal veya alaşımdan 75 post tasarım bulunduğunu belirtmişlerdir. Ancak değişik klinik durumları karşılayacak tek bir post core sistemi bugün için mevcut değildir. Prefabrik post yapımın da soy metal alaşımlar, paslanmaz çelik, titanyum ve titanyum alaşımlar kullanılmıştır. Prefabrik post yapımında ise paslanmaz çelik (Ni- Cr) postların, fonksiyonel kuvvetlere karşı dayanıklılığın yüksek olmasından dolayı çok kullanıldığı belirtilmiştir. Fakat allerjik reaksiyonlar oluşturması sebebi ile kullanım azalmıştır. Paslanmaz çelik yerine çoğunlukla soy alaşımlar yada Titanyum veya Titanyum alaşımlar tavsiye edilmektedir. Metal postların dişeti bölgesinde oluşturdukları estetik problemler, metal olmayan postların geliştirilmesine yol açmıştır. Bu amaçla titanyum, polietilen ve karbon fibrilleri ile güçlendirilmiş prefabrik rezin postlar kullanılmıştır. Ancak karbon fiber postların radyoopak olması, koyu renkleri ve ışık geçirgenliğinin bulunmaması gibi dezavantajlar görülmüştür. Dişeti bölgesindeki estetik sorunların ortadan kaldırılması amacıyla seramik postlar denenmiştir.ancak seramik postların en büyük dezavantajı kesme kuvvetlerine karşı olan yetersiz dayanıklılıklarıdır. Bu sorunu çözmek amacıyla son olarak seramik postlar zirkonyum ile güçlendirilerek diş hekimliğine tanıtılmıştır. 26

30 Zirkonyum seramik postlar yüksek dayanıklılığa sahiptir, renk ve yarı şeffaflık özelliği bakımından doğal dentine benzerdir. Bu tip postlar kök içerisine direkt olarak yapıştırılabilir ve kompozit veya porselen kor yapı oluşturulabilir. Böyle bir yöntemle anterior bölgedeki estetik sıkıntı hızlı ve basit bir şekilde çözümlenebilir Bu post sistemlerinin en önemli dezavantajı postun kanala uygun şekillendirilmesi yerine kanal posta uygun şekillendirilir ve dönmeyi engel araç kullanımı şarttır. Restorasyona uygun retansiyon vermek ve geride kalan diş yapılarını korumak için çok farklı şekil ve ebatlarda üretilmişlerdir. Tüm post tasarımları şekillerine ve yüzeylerine göre aşağıdaki şekilde sınıflandırılabilir. A.KONİK DÜZ YÜZEYLİ POSTLAR. Kök kanalı post genişliğine uygun eğe, reamerlarla hazırlanır ve sımanla yapıştırılır. B.PARALEL YİVLİ VE OLUKLU POSTLAR. Kök kanal silindirik bir şekilde uygun genişlikte bir frezle açılır ve simanla yapıştırılır. C.KONİK VİDALI POSTLAR. Kök kanalı uygun genişlikte hazırlanır, üzerinde vida gibi yivler bulunan post anahtarı ile kanala simanla birlikte yerleştirilir. D.PARALEL, VİDALI POSTLAR. Önceden yivlendirilmiş kanala yerleştirilir. E.PARALEL UÇ BÖLÜMÜ KONİK OLAN POSTLAR. Aynı genişlikte bir reamerle hazırlanan kanala yerleştirilir. Stockton (1999) paralel kenarlı, testere dişli ve yarıklı postların çoğu klinik durumlar için memnun edici olabileceğini açıklamıştır. Diğer sistemlere göre retansiyonu daha iyi olan paralel kenarlı, yivli ve gövdesi yarıklı post sisteminin 27

31 yerleştirme esnasında pasif postlardan daha fazla stres oluşturabileceğini belirtmiştir. Çalışmada, Cosmopost-Cosmoingot sistemi klinikte sıklıkla kullanılan Flexipost- Ticore sisteminden üstün mekanik özellikler sunmuştur. Cosmopost-Cosmoingot sisteminin elde ettiğimiz bulgularına dayanarak, özellikle estetiğin önemli olduğu ön bölgedeki dişlerde post-core yapımında güvenli bir şekilde kullanılabileceği söylenebilir PASİF RETANSİYONLU POSTLAR: Bunlar retansiyon genelde siman adezyonuna bağlıdır. Konik veya paralel tasarımları vardır. Döküm postlar, konik düz yüzeyli ve paralel dişli postlar örnek gösterilebilir. Bu tip postlar ya kanala uygundurlar ya da özel olarak o kanal için hazırlanmıştır. Kanalda aşırı bir koniklik varsa döküm bir post kanala daha iyi uyum sağlar. Oval kanallarda ise post sadece iki kenarda duvarlara yaklaşır. Yuvarlak kanallar uygun maksimum retansiyon verecek şekilde hazırlanabilir A-)KONİK DÜZ YÜZEYLİ POSTLAR Konik formları endodontik kanalın doğal şekline uyum gösterdiğinden kullanım kolaylıkları vardır. En eski ve en çok kullanılan post türüdür. Tüm post türleri arasından en az retansiyona sahiptirler. Aşırı fonksiyonel ve parafonksiyonel çiğneme kuvvetlerine maruz kalmayan ya da diğer post dizaynların kontraendike olduğu koşullarda kullanılır. Kök ve kanalın Orijinal anatomik şeklinin konik olması bu çeşit postların yuva oluşturmasında özellikle apikal alanda risk yaratılmadan yerleştirilmesini sağlar. Konik olmalarından dolayı kaçış yolu kendiliğinden sağlanır ve kolayca simante edilir. Koniklik piston etkisi oluşturmadığından simantasyon esnasında 28

32 hidrostatik basınç oluşmaz. Post kanalın oluşmasında meydana getirilen kanal duvarlarındaki düzensizliklere postun teması tek stres kaynağıdır. Konik düz yüzeyli postlar kama şeklindedir ve çiğneme fonksiyonu esnasında köklerde kama etkisi oluşturur. Bu etki kök kanalının konikliği arttıkça yükseleceğinden kök kanal hazırlığında aşırı koniklik oluşturulmamalıdır B-)PARALEL YÜZEYİ DİŞLİ POSTLAR Paralel postlar prepare paralel kanala simante edildiklerinde konik postlara göre daha fazla retansiyon ve daha az stres oluştururlar. Bu yüzden yüksek okluzal kuvvet beklenen bölgelerde bu tip postlar kullanılabilir. Bu çeşit postların tutuculuğu simana bağlı olduğundan aktif vidalı postlar kadar retantif değildir. Whaledent Para Post, Para-Post ve Unity Post adı altında üç sistemi piyasaya sunmuştur. Hepsi pasif retansiyonlu, paralel ve dişli olup paslanmaz çelik veya titanyumdan üretilmiştir. Siman retansiyonu Para-Post da horizontal yivlerle Para- Post Plus da spiral oluk ve yivlerle, Unity Post'da ise elmas yükseltilerle sağlamaktadır. Para- Post post boyunca kaçış yolu amacıyla hazırlanmış bir oluk bulunur. Bu simantasyon esnasında oluşan hidrostatik basıncı elimine ederek kolay ve güvenli bir yerleştirmeyi sağlamaktadır. Para- Post Plus 'ın apikal ucu koniktir. Bu kanal preparasyonu ve simantasyon sırasında perforasyon riskini azaltmak için planlanmıştır. Bu postun açılan spiralleri siman kaçışını arttırmakta ve rotasyona direnç göstermektedir. İlave olarak her iki mm'lik bölümde retantif basamaklar yerleştirilerek simanın kenetlenmesi arttırılmaya çalışılmaktadır. Para-Post'da çiğneme kuvvetinin eşit olarak dağıtıldığı böylece kama etkisini 29

33 önleyen tek sistem olduğu ileri sürülmüştür. Bu sistemde okluzal kuvvetler tampon görevi yapan sıman yoluyla iletilir. Böylece stres uniform olarak dağıtılmış olur. Burges sıkıştırma kuvvetine dirençleri açısından parapostu fileksi post'dan daha az dirençli bulunurken V-Lock Post'da daha az dirençli bulmuş ve torsiyonel kuvvetlere çok daha az direnci vardır. Para post ve Flexi- Post dönme yorgunluk testinde başarısızlık göstermezken Cytco Post(Maillefer)'un hepsi V-Lock Postun (Brasser USA) %60'ı başarısız olmuştur AKTİF RETANSİYONLU POSTLAR Aktif retansiyonlu postlarda dentinle direkt bağlantı vardır. Simantasyon ikincil bir retansiyon etkisi yoktur. Bu tip postlar iki çeşittir: a-)vida yuvasını yerleştirirken kendileri oluşturan postlar b-)vida yuvası önceden hazırlanan postlar KENDİLERİ YUVA AÇAN POSTLAR KONİK DENTATUS. En eski tipi olup vidalı anatomik dizaynı dişlerdeki doğal konikliğe uyum sağlar. Pasif postlara göre retansiyonu fazla olmasına rağmen daha tehlikelidir. Vidalama özelliklerinden dolayı yerleştirme ve uygulamalarında önemli seviyede stres oluşur. Hekimin yarım tur daha derine inme isteği kök kırıklarının nedeni olabilmektedir. Kama etkisi yarattığı gibi kendine yer açarken kırık hatları da oluşturur. Stres 5mm altında en yüksek seviyededir. Yarım tur geri çekildiğinde stres yoğunluğunda bir miktar azalma gözlenir. Enine kesiti kare şeklinde olan kafa bölümüne uyan anahtarları vardır ve uygun bir çare retansiyonunun sağlanabileceği ve postun tekrar kanaldan çıkarılabileceği şekilde hazırlanmıştır. 30

34 KONİK FLEXİ-POST: Post yerleştirilmesi esnasında oluşan kırık potansiyelini ortadan kaldırmak için geliştirilen bir post sistemidir. Uç bölümü esnek ve iki parçalı paralel ve vidalıdır. Yerleştirme esnasında uç bölüm tedricen kapanarak oluşan stres absorbe edilmektedir. Dentine mmlik dişleri ile kenetlenir. Yerleştirme esnasında fazla sıman fleksibl iki parça arasından oluğu takip ederek tahliye olur. Böylece muhtemel stresler önlenir. İki parça anti-rotasyonal bir biçimde kilitlenir. Renk kodlaması yapmıştır. Apikal ucun konik ve spiralsiz oluşu kök kanalına penetrasyonu kolaylaştırır. Koronal ekstraksiyonunda apikal bölüme göre daha geniş imal edilen gövde postu daha güçlü kılar ve pozitif bir yerleştirme sağlar. Aynı zamanda yerleşmede etkili bir stop olarak görev yapar. Oldukça uzun olan üst bölüm core retansiyonu için ideal bir zemin oluşturmaktadır. Üreticiler retansiyonu arttırmak için postun EDS kompozit resin (Flex-Flow cam) ve cam iyonomer simanla yapıştırılmasını önermektedirler. Brown Postun bu tip materyallerle yapıştırılmasıyla retantif gücü Para-Posta göre oldukça yüksek bulunmuştur. Flexi postun, Para-Post ve V-Lock post'a göre iki kat daha retantif olduğu tespit edilmiştir. Ancak Boston-Post kadar retantif olmadığı belirlenmiştir. Flexi-Postun torsiyona ve germe kuvvetine karşı (yerinden çıkarma için çekme) en fazla direnç gösterdiği izlenmiştir. Retansiyona bağlı başarısızlar simantasyona ve kullanılan simana bağlanmıştır. Krondaki mikro haraketlilik simantasyonun başarısızlığı ile sonuçlanır. Flexi-Post'un 4mm kadar kısaltılabileceği ve bunun retansiyonunu azaltmadığı belirtmiştir. Flexi-Post yerleştirme sırasında aktif ve dentine kendisi yuva açtığından bir miktar stres oluşturur. Post önce anahtar ile hazır kanala yerleştirilir, daha sonra saat 31

35 yönünün tersine çevrilerek çıkartılıp aynı şekilde kanala sımanla yerleştirilir. Bu tip postlarda apikal bölgedeki gerilimin, koronal bölgedekinin yarısı kadar olduğu tespit edilmiştir. Aktif postlar içinde en az stres değerine sahip olduğu gösterilmiştir. Altı çeşit post sisteminin çiğneme streslerine dayanıklılığı incelenmiştir. V-Lock Post'da %60 başarısızlık, Cytco-Post'da erken başarısızlık izlenirken Flexi-Post ve Para-Post'da bir başarısızlık izlenmiştir. PARALEL VİDALI POSTLAR Kendinden yuva açan postlardan en popüler olanları V-Lock (Brasseier USA) ve Radix anker (Maillefer)dir. Keskin ve sık olmayan dişler ve hidrolitik simantason stresini azaltan yarık içerirler. Farkları gövdeye doğru olan kısımdaki dişlerin uzunluklarıdır. V-Lock postların paralel duvarlı ve post gövdesinden biraz daha geniş kanal hazırlayan frezleri vardır. Herhangi bir siman ya da adesivle yapıştırılabilirler. Tüm post boyunca gövdeden 0.5 mm çıkan mikro dişleri vardır. Retansiyon özelliği pasif Para-Posta benzer ancak Flexi-Postun yarısından daha az retantiftir. Diğer bir çalışmada V-Lock'un retansiyon değeri Flexi- Post ile Para-Postun ortasında bulunmuştur. V-Lock postların Flexi-post'a göre simantasyon ve vidalama sonrası daha fazla stres soluşturduğu belirtilmesine rağmen bu postların yerleştirme sırasında kırık ve çatlak oluşturmadığı Flexi-Post ya da kanalı lateral konmpaksiyonla doldurmada izlediği gibi %10 oranında tam olmayan kök kırığı oluşturduğu ileri srülmektedir. Bu postun kompresif çiğneme kuvvetlerine Flexi-Post ve Para-Post'dan daha dayanıklı olduğunu, torsiyonel kuvvetlere dirençte Para-Post'la Flexi-Post arasında yer almaktadır. Yorgunluk testlerinde %60 başarızılık göslenmiştir. 32

36 PARALEL RADİX ANKER SİSTEMİ Core yapı ve geniş dolguların desteklenmesi için geliştirilmiş bir bölümü vidalı diğer bir bölümü retansiyon lamelleri içeren silindirik bir posttur. Primer retansiyon diğer aktif postlarda oluduğu gibi dentine açığı yivlerle olur. V-Lock keskin ve seyrek yapıda heliks yivleriyle ayırt edilir, yivler sadece gövdededir. Kompozit rezinler yapıştırma ve core yapımında tavsiye edilse de her siman kullanılabilir. Vidalar postun gövdesinin içine doğru oluklandırılmamış, bunun yerine postun üzerinde şekillendirilerek hazırlanmıştır. Değişik boyutlarda derinliği mm-0.175mm arasındadır. Vidaların sığ oluşu yerleştirilirken oluşan kuvvetlerin az olmasına neden olmaktadır. Vida postun bir bölümünde bulunmakta ve apikal uçta herhangi bir spiral yer almamaktadır. Bu da postun yerleştirilmesi esnasında eğilmeden aksi yel olarak düzgün bir hat boyunca konumlandırılmasını kolaylaştırılmaktadır. Post ucunun yuvarlaklaştırılmış olması çevrildiğinde kanal duvarına oturmasını engeller. Post bölümünde simanın kaçışını sağlamak için 4 vertikal oluk hazırlanmıştır. Yiv sayısının azlığı nedeniyle diğer aktif retansiyonlu postlara oranla daha az retantiftir. Ovalliğin veya konikliğin fazla oluduğu olgularda dentinle temas olmadığından siman retansiyonu diğer düz yüzeyli posttan daha fazladır. Post firezle açılmış yuvanın apeksine tam otursa da ciddi boyutta stres oluşur. Stresi azaltmak için dirençle karşılaşınca yarım tur geri çevrilebilir. Bu postu apikal basamakta serbestleştirse de postun yivlerle teması devam ettiği için gevşeme olmaz. Dikey olmayan post ve korolen dentin ilişkisi ve kök yüzeyindeki düzensizlikler tam oturmuş bir radix ankerde ciddi oranda stres oluşturur. Bu postun vidalanma ve simantasyon safhası en kritik aşamalardır. Kanal preparasyonu sonrası post dentine dikkatlice vidalanır. Sonra final 33

37 simantasyon öncesi tekrardan aynı yolu izleme umuduyla geri çıkarılır. Başlangıç yerleştirilmesinde diğerlerine göre radix anker kökte çok fazla gerilim oluşturur. Bu simantasyonla daha da fazlalaşır. Bunun nedeni, yivlerin keskinliği ve apikal sona mükemmel uyumun zorluğudur. Oblik kompresif çiğneme kuvvetlerine kurer- post'a göre daha fazla stres oluşturur. Ana yük transferi yivler ve dentin arasındadır. Az yiv nedeniyle lokalize stres yoğunluklarının yük karşısında artmasının nedeni daha az yüzey temasıdır HAZIRLANMIŞ KANALLARDA KULLANILAN PARALEL VİDALI POSTLAR Önceden hazırlanmış post yuvasına oturan tek post tipidir. Simantasyon materyali ne olursa olsun en iyi retansiyona sahiptir. Vertikal yarığı olmayan paralel bir tasarıma sahiptir. Sık ve yuvarlatılmış yivleri manüel yiv açıcının açtığı yuvalara oturur. Kurer Anker Post'ta kanal girişi Kurer Root Facer ile hazırlanmış özel bir preparasyon gerektirir. Buraya postun koronel kısmı daha iyi uyum sağlar. Post ve Core deneme için yerleştirilir. Uygun uzunlukta uygulanır. Son yerleştirme işleminde post simana bulaştırılır ve core tam oturuncaya kadar kanalda çevrilir. Core vidalı kafa şeklinde oluğundan simantasyon sonra arzu edilen biçimde şekillendirilir. Paralel kenarlı vidalı yuva açılmış kanallara simante edilen diğer postlara oranla retansiyonu fazladır. Koronal bölgeye uyumu ve sık yiv yapısı nedeniyle retantif özelliği radix ankerden üstündür. Yapılan bir çalışmada çinko fosfat simanla simante edilmiş Kurer Anker aynı şekilde simante edilmiş Flexi Post'tan %24, Radbc Anker'den %35 daha retantif oluğu izlenmiştir. Retantif özelliği V-lock'dan da üstündür. Yüksek retansiyon özelliği nedeniyle aşırı çiğneme kuvvetlerine maruz kalacak 34

38 protez uygulamalarındaki dişlere uygulanır. Kök boyu ve şeklinden dolayı kısa post yerleştirilmesi gereken olgularda tercih edilir. Aşırı koniklik gösteren olgularda uygun değildir. Yine ancak dişlerin 2-3mm bölümünde tutuculuk sağlaycağı olgularda Kurer Post diğerine tercih edilir. Radix Anker'deki Kurer Anker'de post apekste frezle oluşturulan basamağa tam oturursa ciddi boyutta apikal stres oluşturur. Bu post uzunluğundan bir miktar alınarak önlenebilir. Kurer Post'un yerleştirilmesi sırasında Flexi Post ve V-Lock'a göre daha fazla gerilim oluşturduğu izlenmiştir. Bu gerilim Radbc Anker'e göre daha azdır. Ancak simantasyon sırasında Kurer Anker, Radbc'e göre daha fazla stres oluşturur. Post dizaynındaki bir boşluk ya da bir yarığın eksikliği bile stresin artmasında rol oynar. Post vidalanırken her döndürmeyle stres artar ve sonra kaybolur. Bu da postların yavaşça simante edilmesi gerekliliğini gösterir. Kurer Anker'de yuva açınca enstrüman yivlerinin debrisle dolmasına izin verir ya da büyük kuvvetlerle döndürülürse stres çok artar. İrrigasyon ve smear tabakasının uzaklaştırılması yuva açılması işlemini takiben yapılmalıdır. Bu post tasarımı yivli açılmış kanala postun simantasyonunda tamponlama etkisi daha azdır. Ana yük transferi yivler ile dentin arasında olur. Sık yiv yapısıyla arttırılan yüzey az lokalize stres oluşturur. Bu Radbt-Post'la olan farklığıdır. 8.METAL OLMAYAN PREFABRİKE POST SİSTEMLERİ 8.1. FİBER POSTLAR: Genç bireylerin ön dişlerine gelen travmalar, dişlerde büyük miktarda sert doku kaybına neden olabilmektedir. Adeziv diş hekimliği ve restoratif metaryallerdeki gelişmeler bu dişlerin protetik restorasyona ihtiyaç kalmadan estetik ve fonksiyonel olarak restore edilmesi olarak tanımaktadır. Fiber postların ilk örnekleri 1990 yılında piyasaya sürülen rezin matriks 35

39 içerisindeki karbon liflerden oluşan karbon fiber postlardır. Karbon fiber postların renklerinin siyah olması ve metal desteksiz porselen restorasyonlarda kullanılmamaları nedeniyle üzerleri beyaz quartz fiber ile kaplanmış ve karbon quartz fiber postlar (Estethi-post, hibrit post ) üretilmiştir. Daha sonra renk uyumu dahada geliştirilmiş olan quartz veya comfiber yapılı beyaz postlar ve en son olarakda adeziv sistemler ve dual cure rezin simanlara ışığın ulaşmasını sağlayan translusens karekterli fiber postlar kullanıma sunulmuştur. Genç bireylerde sürekli dişlere gelen travmalar sonucunda genellikle apeksapenesi etkilendiği ve kök oluşumunun tamamlanamadığı ve horizontal diş dokusu kaybı olduğu gözlenmektedir. Kök kanalının geniş duvarların ince olması kök kırığı riskini arttırdığından kalan kök dokusunun bütünlüğünü destekleyecek restoratif tekniklere ihtiyaç duyulmaktadır. Dentinin elastisite modülüne yakın elastisite modülüne sahip daha az rijit materyallerin kullanımı bu tip dişlere yapılacak restorasyonların klinik başarısını arttırmaktadır. Karbon olmayan fiber postların elastisite modülü dentinin elastisite modülüne yakındır. Bu sistemlerin rezin simon ile birlikte kullanımı ve kompozit rezinler ile birlikte kullanımı homojen bir bütünlük sağlamakta, güçlü bir monoblok sistemi oluşturarak kök kırığı riskini azaltmaktadır. Özellikle post kesitinin kanal kesitinden çok farklı olduğu durumlarda klasik yapıştırma tekniği kullanıldığında post ve dentin arasında kalan siman tabakasının elastisite bağlandığı iki materyelden az olması streslerin yoğunlaştığı bir bölde oluşmasına neden olur. Bu durumlarda post ve dentin arasındaki kritik alanda dentine benzer mekanik özelliklere sahip materyallerin kullanımı çok daha önem kazanmaktadır. Retro spektif çalışmalar fiber postların %89-%100 oranında başarı gösterdiği, 36

40 başarısızlığı postun desimantasyonu ile sınırlı olduğu ve kök kırığı meydana getirmediğini göstermektedir. Fiber postların yapısındaki rezin matriks ile rexin simanlar arasında kimyasal bağlanmalar meydana gelmektedir. Bu nedenle fiber postların boylarının diğer post sistemleri kadar uzun hazırlanmasına gerek olmadığı bildirilmiştir. Döküm ve seramik postlar ile kıyaslandığında ölçü aşaması olmadığından hazırlanma sürelerinin de daha kısa oluduğu belirtilmiştir. Endodontik olarak başarısız olan vakalarda postun özel bir firez ile diş dokusuna fazla zarar vermeden çalışması da mümkündür. Bu avantajlarından dolayı fiber postların özellikle pena bireylerin madde kaybı çok olan dişlerin restorasyonunda kompozit rezinler ile birlikte kullanımlarının konservatif bir tedavi yaklaşımı olduğu düşünülmektedir. 8.2.SERAMİK POSTLAR Seramik sistemlerindeki gelişmelerle beraber seramikler kanal postu olarak da kullanılmaya başlanmıştır. Postlar için farklı özellikteki seramik materyalleri kullanılmaktadır. a)cam seramikler: Bu sistemde dökülebilir cam seramikler kullanılmıştır. Sistemin en yaygın örneği Dicor'dur. Özellikle lateral kuvvetler altında yeterli direnci göstermemeleri kullanımlarını kısıtlamıştır. b)aliminyum Oksit ile Güçlendirilmiş Seramikler: Kor materyallerinin Aliminyum oksit ile güçlendirilmesiyle elde edilir. Ancak yapım aşamalarının uzun sürmesi ve teknik hassasiyet gerektirmesi en büyük dezavantajıdır. c)freze Tekniği ile Elde Edilen Seramik Postlar: Bir diğer sistem de Celay Tekniği ile kopyalanarak oluşturulan porselen Pos kor Sistemi'dir. Bu sistemde kanal göre post-kor için hazırlanan rezin materyalden şekillendirilen yapı kopya-freze yöntemiyle yine Zirkonyum seramikten elde edilir. 37

41 d)zirkonyum Esaslı Postlar: Zirkonyum günümüzde yaygın olarak kullanılan seramik post materyalidir. 9.PREFABRİKE POSTLARDA KULLANILAN CORE MATERYALLERİ Core kayıp olan diş dokularının post yapı üzerinde kron yapımı öncesi diş preparasyonu şeklinde hazırlandığı bir restorasyon bölümüdür. Kayıp diş dokusunun yerine geçecek restoratif materyallerin uygun fiziksel özellikleri olmalıdır. Bu özellikler: *Nemli ortamda stabil olmaları *Hızlı ve çabuk sertleşmeli *Doğal diş renginde olmalı *Yüksek sıkıştırma kuvveti *Yüksek gerilme kuvveti *Yüksek elastiklik modülü *Yüksek kırılma dirençliği *Düşük plastik deformasyon *İnert olmalı *Çürük önleyici olmalı *Biyouyumlu olmalı *Ucuz olmalı Kompozit rezin, cerment yapıştırıcılar, cam iyonomerler, rezinle güçlendirilmiş cam iyonomerler gibi plastik restoratif maddeler ve amalgam gibi metalik dolgular restorasyonlarda kullanılmaktadır. Ancak hangi core materyalinin en iyi sonuç verdiği konusunda tartışma vardır. Core'dan beklenenler onun ebatları ve karşılayacağı yüklere bağlı olarak değişir. Büyük miktarda kroner dentin mevcut 38

42 olduğunda core materyali seçimi kritik değildir. Ancak kalan dentinin miktarı azaldıkça bu seçim daha da önem kazanır. Hangi core materyali kullanılırsa kullanılsın gerilimin toplandığı bir bölge olduğu için kronun aksiyel kenarlarının konumu önemlidir. Bu aynı zamanda bir core'un kenarı içinde geçerlidir. Kron preparasyonunun bir amacı kron tarafından alınan gerilimler dişin köküne doğru yönlendirilecek böylece core üzerindenki yükler en aza indirilecek şekilde preparasyon kenarının konumlandırılmasıdır. Yükleri dağıtmak ve gerilim birikimini en aza indirmek kron preparasyonunun kenarlarının sağlam diş yapısı üzerine doğru iyice uzanması gerektiği önemli bir prensiptir. Bu nedenle core marjinal kenarlarının görülebilir olması için dişlerde gingivektomi veya ortodontik ve cerrahi bir kron boyunu uzatma işlemini uzatma işlemi yapılması gerekebilir. Kompozit rezin, core materyalinin invitro testlerinde her zaman başarı göstermiştir. Ancak son zamanlarda boyutsal ve hidrolitik stabilitesi hakkında tereddütler ortaya konulmaktadır. Kompozit elastik modülü düşüktür ve yük esnasında deforme olabilir. Gingival bölgeye yakın uygulamalarda diş eti sıvısının sızıntısı veya kanama gibi durumlarda kompozit uygulanmasında başarısızlıkla karşılaşılmaktadır. Bunlar geniş kompozit rezin core'ların döküm restorasyonların altlarında gevşek hale gelmeye meyilli olduğuna dair klinik izlenime katkıda bulunmaktadır. Kökü doldurulmuş dişlerin restorasyonları için kompozit rezin dışındaki alternatifler tartışılmış, tamamen kompozitten oluşan post ve core'un retansiyonunun iyi olmadığı ve dört tane intradentinal pini içeren kompozit rezin restorasyonunun ise diğer herhangi bir kabul edilmiş teknik kadar iyi olduğu bulunmuştur. Başka bir çalışmada ise prefabrike post ile birlikte kompozit core ve döküm olan post ve core lara aralıkla yük uygulanmış sonuçta kompozit rezine sahip core'lar döküm 39

43 olanlara göre yüklemelere önemli derecede daha fazla direnç göstermişlerdir. Cam iyonomer siman türevleri olan cermentler, adeziv özellikleri sergilerler ve bu da mikrosızıntıya karşı iyi bir direnç sağlar. Ayrıca flor serbestlemesinden dolayı avantajlıdır. Ancak adeziv özelliği retantif özelliğine çok az etki eder. Sıkıştırma ve gerilme dirençleri zayıftır. Bu yüzden cam iyonomer. Özellikle duvarların aşırı ince kaldığı olgularda ve kavitenin birden fazla duvarının kaybolduğu durumlarda ve aşırı yük gelen bölgelerde kullanılması sakıncalıdır. Cam iyonomerlerde fonksiyonel dirençlilik açsından belirgin bir farklılık bulunmasa da ince grenli, kimyasal olarak sertleşen, radyoopak tip 4 cam iyonomer simanlar core yapımında tercih edilir. İçeriğinde gümüş ve yağ amalgam partükülleri gibi metalik parçalar vardır. Bu ilaveler aşınma rezistansını arttırmasına rağmen flor salınımı bir miktar azalmaktadır. Rezin modifiye cam iyonomer simonlarda normal asit baz reaksiyonuna ışıkla sertleşen mekanizması eklenmiştir. Buna dual cure denir. Bu yöntemde ışık ile polimerizasyon sonucunda bir polimerizasyon matriksi oluşur ve oluşan bu matrikste asit baz reaksiyonunun devam edip materyalin daha iyi sertleşmesine neden olmakta ve böylece materyalin direnci artmaktadır. Bu maddenin basma ve gerilme dirençleri geleneksel cam iyonomerlere oranla yüksektir. Ancak kompozitteki oranla düşüktür. Kayma direnci ise geleneksel CİS ve kompozitlerden daha iyidir. Ancak tartışmalı olduğu diğer özellikleri ise adeziv direnci su emme direnci flor salınımı, çözünürlüğü ve biyolojik uyumluluğudur. Amalgam core materyali olarak az miktarda diş dokusunun kaldığı arka grup dişlerde kullanımı uygun olabilir. Core yapımı tüm kök boyunca ya da kökün koronel üçlüsünden başlayarak devam eden blok amalgam şeklindedir. Retansiyon amacıyla yuvalar veya oluklardan yararlanılabilir. Pin veya prefabrike post üzerine yapılabilir. 40

44 AVANTAJLARI *Erimeyen bir madde olması ve korozyonun zamanla mikrosızıntıyı engellemesidir *Fiziksel özellikleri çok yüksek olduğundan dikey ve yatay kuvvete karşı çok dirençlidir *Teknik zaman ve maliyet avantajları vardır *Kanal dolgusuyla amalgam core aynı zamanda bitirilebilir *Amalgam koronal-radiküler core yeterli koronal diş yapısı olmadığında pinler ile desteklenebilir DEZAVANTAJLARI *Diş yapılarında adezyonundaki yetmezlik *Diş ile arasındaki termal genleşme katsayı farkı *Marjinal adaptasyondaki bozukluklar *Manuplasyonun ve kondansasyonun tam yapılamayabilmesidir Amalgamın en önemli dezavantajı diş yapılarına olan adezyonundaki yetersizliktir. Bunu gidermek için amalgam bonding ajanları kullanılmaktadır. Bu sekonder çürük ve çürük rezidivi önler. Mikro sızontıyı önemli ölçüde azaltır. 41

45 SONUÇ Yapılan bir çalışmada endodontik tedavi görmüş ve madde kaybı gösteren dişlerde kondanse edilebilin kompozite rezinlerin hibrit kompozitlere göre daha düşük basma dayanımı gösterdiği saptanmıştır. Post core seçiminde dişin lokalizasyonu ve yapısı önemli bir kriterdir. Çalışmada altın döküm Post core sistemleri kesme sıkışma kuvvetlerine en dayanıklı grup çıkmıştır. Bu nedenler ile çiğneme kuvvetlerinin yoğun ve şiddetli olduğu riskli bölgelerde altın döküm post core sistemlerinin kullanılması uygun olabilir. 42

46 KAYNAKLAR 1. Çalışkan K., Endodontide Tanı ve Tedaviler, İzmir Akaltan F, Ersoy, E : Fabrikasyon Post-Core Uygulamalarında Post Başı Tasarımlarının Core Materyallerinin Baskı Dayanıklılığına Etkisi. Ankara Üniversitesi Diş Hek. Fak. Derg Burns, DR, Dougles HB, Moon PC: Comparison of the Retention of the Endodontics Posts After Preparation J Prosthet Dent., 69:262, Cohen, BI, Deutsch SA, Musikant BL: Comparison of the Retentive Properties of Flexi-Cast Crown/Cores with Crowns Cemented to Convansional Cast Cores. J Prosthet Dent., 68:63, Boyer, BD, et. A.l. :Build up and repair of light Cured Composites: Bond Strength. J dent res., 65(10):1241, Korkmaz T., Nalbant L.: Zirkanyum Seramik Post Uygulaması, Cumhuriyet Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi Dergisi, Akan H., Kesim B.: Üç Farklı Post Core Sisteminin Sıkışma Kesme Kuvvetlerine Dayanımlarının Vitra Olarak İncelenmesi, Cumhuriyet Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi Dergisi, Michael N.: Sınıflama ve Tedavi Anlayışı Quintessence 1/ Esra Can Say: Fiber Post Uygulaması Quintessence 1/ Doğan Selda Kutlar, Doğan M. Cem, Yoldaş Oğuz: Farklı Restorasyon Teknikleri Uygulaması Endodontik Tedavi Kesicilerin Kırılma Dayanımı, Cumhuriyet Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi Dergisi, Eraslan O., Akman S., Eskitaşçıoğlu G.: Post Core ile Restore Edilmiş 43

47 Dişlerde Farklı Marjin Dizaynlarının Stres Dağılımına Etkisi, S.Ü. Diş Hekimliği Fakültesi Dergisi, Ünlü İ., Bala O.: İnley Restorasyonların Mikro Sızıntısı Üzerine Kavite Preparasyon Tekniklerinin ve Farklı Materyallerin Kullanımının Etkisi. G.Ü Diş Hekimliği Fakültesi,

48 ÖZGEÇMİŞ Konya nın Akşehir ilçesinde 1983 yılında doğdu. İlköğretimini Cumhuriyet ilköğretim okulunda tamamladıktan sonra lise öğrenimini Akşehir lisesini tamamlayıp 2000 yılında Ege Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesini kazanmıştır. 45