Orkinoslar Nereye Gitti?

Transkript

1 Orkinoslar Nereye Gitti? Özet Greenpeace Akdeniz oceans.greenpeace.org.tr

2

3 Akdeniz deki orkinos balığının neslinin ticari olarak tüketilmesi an meselesidir. Orkinoslar Nereye Gitti? Özet Orkinosların yetiştirildiği alanlar, Akdeniz deki en önemli yetiştirme yerlerindendir. Antik Roma da, orkinos balıkçılığı ve tuzlanması, imparatorluğun en istikrarlı endüstrilerindendi. Fakat bugün, Akdeniz deki orkinos balıklarının neredeyse tamamı, Japonya ya ihraç ediliyor ve balık stokları da istikrardan son derece uzak. Orkinos balığını tehdit eden unsurlar, aşırı avlanma, orkinos çiftlikleri ve orkinosların dünya çapındaki en değerli türlerinden birine olan büyük pazar talebi sebebiyle oluş uyor. Bu konudaki gerçekler çarpıcı: -Mevcut orkinos populasyonları, doğal (istismar edilmemiş) seviyelerinin ancak bir kıs mını oluş turuyor ve stoklar üzerindeki baskı son yıllarda şiddetini artırdı; -Bölgesel orkinos s toklarını yönetmekte olan kurum, sürdürülebilir seviyelerin çok ötesinde kotalar koyarak, kendi bilimsel komitesinin öneri ve uyarılarına önem vermemekte; -Kurumun üyeleri de, belirlenen kotalara uymuyorlar ve avlanan gerçek miktar, sürdürülemez olan yasal limiti en azından on bin ton aşıyor; -Akdeniz in çevresindeki ülkelerce yapılan korsan balıkçılık ise sınır tanım ıyor. Aşırı avlanma, küçük boyuttaki balıkların avlanması ve yakalanan miktarın eksik raporlanması gibi kanuna aykırı durumlar endüstride son derece yaygın; -Bu yasal olmayan, düzenlenmeyen ve raporlanmayan balıkçılık, esas olarak, Akdeniz çevresindeki orkinos çiftliklerinin canlı ton balığı talebi sebebiyle gerçekleşiyor; -Orkinos çifçiliğinin geliş imi, AB ve diğer ülkelerin sübvansiyon ve yatırımları ile büyük ölçüde desteklenmiştir; - Doğu Atlantik ve Akdeniz deki orkinos balığı avcılığı, 2004 te tahminen ton un üstündeydi ve 2005 te ton du. Bu rakam, ton olan Toplam Avlanabilir Balık Miktarı nın ton üstünde ve bu miktardan %37,5 daha fazladır.

4 Orkinos balığı (Thunnus thynnus), bu denizdeki en değerli balıklardandır. 700 kilograma kadar çıkabilen ağırlıkları ve bir yarış atının koşma hızından daha hızlı yüzebilme yetenekleriyle orkinoslar denizlerin kralıdır. Orkinos balıkları Japonya da özellikle talep edilmektedir ve Japonya daki pazarlarda yüksek fiyatlar yakalarlar. Şu anda, bir zamanlar geniş olan krallıkları, balıkçılık yapan gemilerden oluşan bir armadanın kuşatması altındadır. Akdeniz, orkinos balığının kurtulması için hayati önem taş ımaktadır. Bu balık için, bilinen iki üreme bölgesinden biridir; Balear Adaları nı çevreleyen sular ise önemli yumurtlama alanlarıdır. Her yıl, balıklar, çoğalmak üzere, Akdeniz in ılık sularına gelirler. Yine her yıl, balıkçılık yapan gemilerden oluş an bir filo, gırgır ağı olarak bilinen ağları kullanarak tüm alanı çevreler ve yaşam döngülerinin bu önemli ve savunmasız döneminde orkinosları avlamak üzere birbirleriyle yarışırlar da, Greenpeace, Akdeniz deki orkinos balıklarının sayısındaki kritik azalmayı gözler önüne serdi. 1 Üçüncü dünya ülkelerine ait bayraklar taş ıyan gemilerle yapılan korsan balıkçılık, orkinos balığı popülasyonlarını tehdit eden temel unsur olarak tanımlandı. Bilim insanları bu ciddi istismarla ilgili olarak halihazırda uyarılarda bulunuyorlardı. Bu tarihten önceki 20 yıl süresince, yetiş kin orkinos balığı popülasyonu (biyokütlesi) %80 azalmıştı. Her sezon, büyük miktarda genç orkinos, üreme çağına gelmeden önce avlanmaktaydı. Orkinos balığı popülasyonlarının eski haline dönebilmesi için etkili önlemler alınması gerektiği oldukça açıktı. Şimdiyse, orkinoslar, eski hallerine dönmelerine izin verilmesi yerine, yeni bir tehditle karşı karşıyalar ve durumları eskisinden de kötü. Şu anda, korsan orkinos avcılığı, Akdeniz ülkelerinin kendi balıkçılık filolarınca yapılıyor ve izin verilenden çok daha fazla miktarda avlanılıyor. Bölgede görece daha yeni bir endüstri olan orkinos çiftçiliği, aş ırı istismarın mevcut seviyelerinin arkasındaki temel itici güçtür. Orkinoslar yabani hayatlarından alınıp kafeslere konuyor. Bu kafesler kıyıya çekiliyor ve balıklar çiftliklerde tutuluyor, şişm anlamaları için yapay olarak beslenerek ihraç edilmek üzere öldürülmeye hazır hale getiriliyorlar.

5 Akdeniz deki orkinos çiftçiliğinin gelişimi ve yayılım ı, orkinos balığı için zaten önlem alınmasını gerektiren durumu daha da kötüye götürmüştür. Orkinos çiftlikçiliği iş inin karmaş ıklığı, yetersiz düzenlemeler ve orkinos asıl varış yerine gelmeden önceki çeş itli ülkeler boyunca ticaretinin yapılması gibi faktörlerin tümü; yasa dış ı iş lerini gizleyebilen, kotalar üzerinde oynayabilen ve zaten yok olmanın eşiğinde olan bir türe sistematik olarak zarar verebilen bir endüstrinin oluşmasına neden oldu. Çiftçiler, canlı orkinos balığı sağlamak için orkinos gırgır ağı filolarına güvenmekteler; s onuç olarak, bu iki endüstri birbirleriyle yakın iliş ki içinde ve son derece organize olmuşlardır. Öyle görünüyor ki, orkinos endüs trisi şu anda, Akdeniz çevresindeki balıkçılık alanları ve çiftliklerde yaygın yasadış ı faaliyetlerde bulunarak, Japonya ve diğer ülkelerdeki artan orkinos balığı talebini karşılamaya çalışmaktadır. Bu endüstrinin geliş imi, AB nin desteği ve Japonya ve Avusturalya dan gelen yabancı yatırım sayesinde gerçekleş m iştir. Avrupa Birliği, orkinos balığı kotasının %60 ını ayırmıştır. Birlik, gerek Akdeniz deki gırgır ağı filolarının balıkçılık kapasitesini, gerekse İspanya gibi ülkelerdeki çiftçilik kapasitesini artırmıştır. Bu endüstrilere AB nin verdiği sübvansiyonlar, 1997 den beri 34 milyon doları bulmuştur. Bu s üre boyunca, bilim insanları, orkinos stoklarının aşırı istismar edildiği konusunda sürekli olarak uyarılarda bulunmuşlardır. Sübvansiyon ve yatırımlar, çevresel olarak sürdürülebilir olanın çok ötesinde işletilen bir orkinos çiftçiliği ve balıkçılık endüstrisinin oluş m asına neden olmuş tur. Akdeniz çevresindeki on farklı ülkede elliden fazla orkinos çiftliği bulunmaktadır. Bunların toplam kapasitesi orkinosdan fazladır. Sadece orkinosların kafeslerde büyümesine izin verilmesi ve stoklanmaları bile Akdeniz deki orkinos balığı kotasının tümünün yok olması için yeterlidir. Üstelik bu rakama, balıkçılık yapılan diğer yerlerde yakalanan orkinoslar (geçen yıllarda, yılda ton civarında balık yakalandı) veya çiftliklere ulaşmadan ölenler dahil değildir.

6 Orkinos çiftçiliği endüstrisi tam kapasite çalışmayı hedefleyen bir işletme modeline sahiptir. Bu endüstriye sağlanan sübvansiyonlar, stokların aşırı avlanmasının, yapılan yatırımın ölçeğini karşılamak için gerekli olması durumunu yaratmıştır. Yatırımın dönüşünü en yüksek düzeye çıkarmak için, ton balığı endüstrisi, balıkçılık yapan gemiler, römorkörler, soğutmalı vagonlar ve kalan orkinosları aramak ve yakalamak için üremek üzere bir araya geldikleri az sayıdaki alanda onları hedef olarak seçerek uçaklardan oluş an bir filo kullanmaktadır Endüstri, elde edebilecekleri kıs a vadeli kar için orkinos balığı stoklarını yok etme süreci içindedir. Bir zamanlar Akdeniz bölgesinin paylaşılan bir kaynağı olan bu stoklar, az sayıdaki şirket ve yatırımcının menfaati için etkin şekilde özelleştirildi. Bu şirketler, s ürdürülebilir sınırların ötesinde çalışarak, Akdeniz deki orkinos balığından yasal yollarla para kazanmak isteyen yüzlerce balıkçının geleceğiyle oynamaktadır. Orkinos balığını bekleyen bu korkunç durum mutlaka önlenmelidir ve önlenebilir. Orkinosların uluslararası bir tür olması, deniz ve okyanuslar boyunca göç etmesi sebebiyle, Atlantik Okyanusu ve Akdeniz deki orkinos stoklarını yönetmek üzere, özel bir balıkçılık yönetim organizasyonu kuruldu. Uluslararası Atlantik Orkinos Balıklarını Koruma Komisyonu (ICCAT, International Commission for the Conservation of Atlantic Tunas), orkinos ve benzeri türlerin yönetilmesinden sorumludur. Bu sebeple, orkinos balığının kaderi, ICCAT a taraf olan ülkelerin sorumluluğundadır.

7 ICCAT ın orkinos balığı ile ilgili olarak gerçekleştirdiği s on bilimsel değerlendirme 2002 de yapıldı. Ancak, tıpkı önceki yıllarda olduğu gibi, bilim insanlarının elinde çok az veri vardı ve bunların doğruluğundan ş üphe duyuyorlardı, bu sebeple kesin bir tahminde bulunulamadı. Bilimsel komite, büyük miktarlarda yakalanan fakat raporlanmayan küçük boyutlu balıklar ve özellikle 1998 den beri raporlamada yakalanan miktarın düş ük gösterilmesi konularına değindi. Bilimsel öneride, mevcut avlanma rakamlarının uzun vadede sürdürülebilir olmadığı belirtildi. Ancak, ICCAT, kendi bilimsel komitesinin uyarılarına rağmen, orkinos balığının korunması için gerekli faaliyetleri gerçekleş tirmekte baş arısız oldu. Akdeniz i de içeren doğu stoğu için kota ton olarak kaldı; bu rakam popülasyonun daha fazla azalmasını önleyecek en üs t seviyeden %23 daha fazladır ve türlerin eski haline dönmesi için gereken kotadan çok daha fazladır. Mevcut verilere dayanarak, Akdeniz de çiftçiliği yapılan orkinosların gerçek miktarını bilmek mümkün değildir. Benzer şekilde, çiftlikler için canlı olarak sağlanan orkinosların gerçek sayıs ı da kesin olarak tahminlenemez. Bunlara rağm en, var olan verilere dayanarak çeşitli tahminler yapılabilir. Bu tahminlerden çıkan sonuç alarm sinyalleri vermektedir: Doğu Atlantik ve Akdeniz de 2004 te yakalanan orkinos miktarı ton dan fazladır ve 2005 te ton dur. Bu rakam, ton olan Toplam Avlanab ilir Balık Miktarı nın ton veya %37,5 üzerindedir. Bu veri doğruysa, bölgede çalışan filolar, bilimsel olarak önerilen avlanma seviyesinden ton (%69) daha fazla avlanıyorlar demektir. Bölgedeki bu sorumsuz ve korsan balıkçılık, zaten azalmış olan orkinos popülasyonu için büyük bir tehdittir. Orkinos balığı stoklarının eski haline dönme ş ansı olması ve nesillerinin ticari olarak tükenmesinden korunmaları için bir şansları olması için, bu durum kontrol altına alınmalı ve aş ırı avlanma ortadan kaldırılmalıdır. 2006, Akdeniz deki orkinos popülasyonlarının kaderi için hayati öneme sahip bir yıldır. Bu yıl, mevcut kotaların tarihi dolacak ve yenileri belirlenecektir. ICCAT tarafları, artık, sadece orkinos stoklarının tahrip edilmesinden kar sağlayan güçlü endüstrinin çıkarlarına hizmet etmeye devam edemez. ICCAT, orkinos balığı stoklarının korunması için etkili önlemler almak zorundadır. Bu, Avrupa Birliği ve Akdeniz deki diğer ülkeleri de kapsayan imza yetkisine sahip tarafların, bu tip önlemleri sadece kabul etmeleri değil, kendi uzun vadeli çıkarları dahilinde bunları talep etmelerinin de gerektiği anlamına gelmektedir. Ülkeler, aşırı istismara izin vermek veya bunu desteklemek yerine, Akdeniz deki orkinosların korunması için harekete geçm elidirler. Balıkçılık filoları, kuralları görmezden gelen ve çiğneyen ülkeler üzerindeki baskıyı azaltmaktansa, geçimlerini yasal yollarla orkinos balığı üzerinden sağlayan yüzlerce balıkçının geleceğini desteklemelidirler. Genç orkinosları avlayan, kota sınırlarını aş an ve avlarını eksik raporlayan korsan balıkçılık filolarının bunu çalmasına izin verilmemelidir. Yasadışı orkinos ticareti durdurulmalı ve orkinos balığının kurtulma ş ansı olması için, gerçekçi olmayan kotaların azaltılması yönünde acil ve etkili önlemler alınmalıdır.

8 Orkinos balıklarını korumak için Balear Adaları gibi üreme alanlarında büyük ölçekli deniz rezervleri gerekmektedir. Son yıllarda yapılan bir çalışm aya göre okyanuslardaki, orkinos da dahil olmak üzere büyük yırtıcı balıkların %90 ı yok olmuştur. Dünya okyanuslarının %40 ını kapsayan ve Akdeniz in %40 ını içeren, düzgün şekilde iş letilen küresel bir deniz rezervleri ağı, iyileş tirme sürecine başlayacaktır. Bu tip önlemler olmadığı sürece, orkinosların geleceği ve dahil oldukları ekosistemin bütünlüğü ciddi tehdit altında olacaktır. Buna ek olarak, orkinos avlayan gemilerde bağımsız gözlemcilerin bulunarak kayıt tutmaları ve avı raporlamaları ve küçük boyuttaki balıkların yakalanmamasını ve kotanın aş ılmamasını sağlamaları gerekmektedir. Akdeniz orkinos endüstrisi, bağımsız yönetim olmadığında kurallara uymadıklarını ve avlarının doğasına ve miktarına ilişkin doğru raporlama yapmadıklarını açıkça ifade etmişlerdir. Son olarak, orkinos popülasyonları eski haline gelene kadar ve balıkçılık doğru şekilde yönetilene kadar, ton balığı çiftçiliğinin yaygınlaş m ası durdurulmalıdır. Şu anda, kısa vadeli kazanımları ton balığı popülasyonlarının kurtarılmasına ve balıkçılığın geleceğine tercih edenlerce istismar edilen, yetersiz şekilde düzenlenmiş yasal bir boşluk vardır. Deniz rezervleri ve b alıkçılığın iyi yönetilmesi ile Akdeniz in, orkinosların ve b u b alıklardan geçimini sağlayan insanların b ir geleceği olab ilecektir. Bu önlemler olmadığı takdirde, Akdeniz deki orkinos b alıklarının neslinin ticari olarak tüketilmesi an meselesidir.

9 Orkinoslar Nereye Gitti? Özet Greenpeace Akdeniz Vali Konağı cad. 35/2 Akşaabat apt. 4. Kat Nişantaşıı İstanbul Tel: Faks: oceans.greenpeace.org.tr