T.C. NEVŞEHİR VALİLİĞİ

Transkript

1 T.C. NEVŞEHİR VALİLİĞİ ÇEVRE ve ŞEHİRCİLİK İL MÜDÜRLÜĞÜ İL ÇEVRE DURUM RAPORU 2012 NEVŞEHİR

2 İÇİNDEKİLER Sayfa No A-COĞRAFIK KAPSAM A. 1. Giriş 1 A. 2. İl ve İlçe Sınırları 5 A. 3. İlin Coğrafi Durumu 20 A. 4. İlin Topografyası ve Jeomorfolojik Durumu 21 A. 5. Jeolojik Yapı ve Stratigrafi 25 B -DOĞAL KAYNAKLAR B. 1. Enerji Kaynakları 29 B. 2. Biyolojik Çeşitlilik 30 B. 3. Toprak 31 B. 4. Su Kaynakları 32 B. 5. Mineral Kaynakları 33 C- HAVA (ATMOSFER VE İKLİM) C. 1. İklim ve Hava 35 C. 2. Havayı Kirletici Gazlar ve Kaynakları 39 C. 3. Atmosferik Kirlilik 40 C. 4. Hava Kirleticilerinin Çevreye Olan Etkileri 40 D-SU D. 1. Su Kaynaklarının Kullanımı 41 D. 2. Doğal Drenaj Sıstemlerı 42 D. 3. Su Kaynaklarının Kirliliği ve Çevreye Etkileri 42 D. 4. Su ve Kıyı Yönetimi, Strateji ve Politikaları 42 D.5. Su Kaynaklarında Kirlilik Etkenleri 43 E-TOPRAK ve ARAZİ KULLANIMI E. 1. Genel Toprak Yapısı 44 E. 2. Toprak Kirliliği 44 E. 3. Arazi 45 F-FLORA-FAUNA VE HASSAS YÖRELER F.1. Ekosistem Tipleri 45 F. 2. Flora 46 F. 3. Fauna 47 F.4. Hassas Yöreler Kapsamında Olup (*) Bölümdeki Bilgilerin 53 İsteneceği G-TURİZM Alanlar G. 1. Yörenin Turistik Değerleri 70 G. 2. Turizm Çeşitleri 71 G. 3. Turistik Altyapı 71 G. 4. Turist Sayısı 74 G. 5. Turizm Ekonomisi 74 G. 6. Turizm-Çevre İlişkisi 74 H-TARIM VE HAYVANCILIK H. 1. Genel Tarımsal Yapı 75 H. 2. Tarımsal Üretim 77 H. 3. Organik Tarım 81 H. 4. Tarımsal İşletmeler 81

3 H. 5. Tarımsal Faaliyetler 81 I- MADENCİLİK I. 1. Maden Kanununa Tabii Olan Madenler ve Taş Ocakları 83 Nizamnamesine I. 2. Madencilik Faaliyetlerinin Tabii olan Doğal Yapıldığı Malzemeler Yerlerin Özellikleri 85 I. 3. Cevher Zenginleştirme 85 I. 4. Madencilik Faaliyetlerinin Çevre Üzerine Etkileri 86 I. 5. Madencilik Faaliyetleri Sonucunda Arazi Kazanım Amacıyla 86 Yapılan J-ENERJİ Rehabilitasyon Çalışmaları J. 1. Birincil Enerji Kaynakları 87 J. 2. İkincil Enerji Kaynakları 88 J. 3. Enerji Tüketiminin Sektörlere Dağılımı 88 J. 4. Enerji Tasarrufu İle İlgili Yapılan Çalışmalar 88 K-SANAYİİ VE TEKNOLOJİ K.1. İl Sanayiinin Gelişimi, Yer Seçimi Süreçleri ve Buna Etkileyen 90 Etkenler K. 2. Genel Anlamda Sanayinin Gruplandırılması 90 K. 3. Sanayiinin İlçelere Göre Dağılımı 91 K. 4. Sanayi Gruplarına Göre işyeri Sayıları ve İstihdam Durumu 92 K.5. Sanayi Gruplarına Göre Üretim Teknolojisi ve Enerji Kullanımı 92 K. 6. Sanayiden Kaynaklanan Çevre Sorunları ve Alınan Önlemler 93 K. 7. Sanayi Tesislerinin Acil Durum Planı 93 L-ALTYAPI, ULAŞIM VE HABERLEŞME L. 1. Altyapı 94 L. 2. Ulaşım 97 L. 3. Haberleşme 98 L. 4. İlin Plan Durumu 98 L. 5. İldeki Baz İstasyonu Sayısı 98 M-YERLEŞİM ALANLARI VE NÜFUS M. 1. Kentsel ve Kırsal Planlama 104 M. 2. Altyapı 107 M. 3. Binalar ve Yapı Çeşitleri 108 M. 4 Sosyo-Ekonomik Yapı 111 M. 5 Yerleşim Yerlerinin Çevresel Etkileri 112 M. 6. Nüfus 114 N- ATIKLAR N. 1 Evsel Katı Atıklar 116 N. 2 Tehlikeli ve Zararlı Atıklar 117 N. 3 Özel Atıklar 118 N. 4. Diğer Atıklar 119 N. 5. Atık Yönetimi 120 N. 6 Katı Atıkların Miktar ve Kompozisyonu 120 N. 7 Katı Atıkların Biriktirilmesi, Toplanması, Taşınması Ve Aktarma 120 Merkezleri N. 8. Atıkların Bertaraf Yöntemleri 121 N. 9. Atıkların Geri Kazanımı ve Değerlendirilmesi 121 N. 10. Atıkların Çevre Üzerindeki Etkileri 121 ii

4 O- GÜRÜLTÜ VE TİTREŞİM O. 1. Gürültü 122 O. 2. Titreşim 124 P- AFETLER P. 1. Doğal Afetler 124 P. 2. Diğer Afetler 125 P. 3. Afetlerin Etkileri ve Yardım Tedbirleri 125 R- SAĞLIK VE ÇEVRE R. 1. Temel Sağlık Hizmetleri 126 R. 2. Çevre Kirliliği ve Zararlarından Oluşan Sağlık Riskleri 129 S. ÇEVRE EĞİTİMİ S. 1. Kamu Kuruluşlarının Çevre Eğitimi ile İlgili Faaliyetleri 132 S. 2. Çevreyle İlgili Gönüllü Kuruluşlar ve Faaliyetleri 132 T- ÇEVRE YÖNETİMİ VE PLANLAMA T.1. Çevre Kirliliğinin ve Çevresel Tahribatın Önlenmesi 132 T.2. Doğal Kaynakların Ekolojik Dengeler Esas Alınarak Verimli 133 Kullanımı, Korunması ve Geliştirilmesi T.3. Ekonomik ve Sosyal Faaliyetlerin, Sonuçlarını Çevrenin Taşıma Kapasitesini Aşmayacak Biçimde Planlaması T.4.Çevrenin İnsan-Psikososyal İhtiyaçlarıyla Uyumunun Sağlanması 133 T.5. Çevre Duyarlı Arazi Kullanım Planlaması iii

5 TABLOLAR Sayfa No Tablo A.1: Gölet bilgileri 23 Tablo B.1: Ortalama Güneşlenme Süresi ( Saat, dakika) 29 Tablo B.2: Dadağı-Arafa Kömür Özellikleri 29 Tablo B.3: Mera Çalışmaları 30 Tablo B.4: Baraj bilgileri 33 Tablo B.5: Metalik Maden Envanteri 34 Tablo C.1: Rüzgar bilgileri 36 Tablo C.2: Basınç bilgileri 36 Tablo C.3: Nem bilgileri 36 Tablo C.4: Sıcaklık bilgileri 37 Tablo C.5: Buharlaşma bilgileri 37 Tablo C.6: Yağmur bilgileri 37 Tablo C.7: Kar, dolu, sis ve kırağı bilgileri 37 Tablo C.8: Isınma Amaçlı İthal Kömürün Özellikleri ve Sınırları 39 Tablo C.9: Sanayi Amaçlı İthal Kömürün Özellikleri ve Sınırları 39 Tablo C.10 Yerli Kömürün Özellikleri ve Sınırları 39 Tablo F.1: Sahipli Hayvan Bilgileri 49 Tablo F.2: Sahipsiz Hayvan Bilgileri 50 Tablo F.3: Hayvan Hakları İhlalleri Hakkında Bilgiler 51 Tablo F.4: Göreme Tarihi Milli Parkı Coğrafi Durum 56 Tablo F.5: Sahanın Adı ve İdari Durumu 57 Tablo G.1: Bölgedeki tesis, yatak ve acenta sayıları 72 Tablo G.2: Turizm belgeleri konaklama tesisleri 73 Tablo G.3: Ziyaretçi sayısı 74 Tablo H.1: Genel arazi dağılımı 75 Tablo H.2: Ekilebilir Arazi Dağılımı 75 Tablo H.3: Önemli Tarım Ürünleri Üretim Bilgileri 75 Tablo H.4:Hayvansal Ürün Miktarları 76 Tablo H.5: Tarım Alet Makina Sayıları 76 Tablo H.6:Tarla Bitkileri Üretim Miktarı 77 Tablo H.7: Meyve Üretim Miktarı 78 Tablo H.8: Bağcılık bilgileri 79 Tablo H.9: Sebze Üretimi 79 Tablo H.10: Büyükbaş Hayvancılığa Ait Bilgiler 80 Tablo H.11: Küçükbaş Hayvancılığa Ait Bilgiler 80 Tablo H.12: Kümes Hayvancılığı Bilgileri 80 Tablo H.13: Arıcılık Bilgileri 81 Tablo I.1: Pomza kaynakları 83 Tablo I.2: Sanayi Madenleri Bilgileri 84 iv

6 Tablo I.3: Linyit özellikleri 84 Tablo I.4: Jeotermal özellikleri 85 Tablo I.5: Kum ocakları bilgileri 85 Tablo L.1: Temiz Su Sistemi Bilgileri 94 Tablo L.2: Atıksu Sistemi Bilgileri 94 Tablo L.3: Yeşil Alan Bilgileri 96 Tablo L.4: Yol uzunlukları 97 Tablo L.5: Haberleşme şebeke bilgileri 98 Tablo L.6: Baz İstasyonları Bilgileri 99 Tablo M.1: Kadastro durumu 107 Tablo M.2: Anaokulu bilgileri 108 Tablo M.3: İlköğretim okul bilgileri 108 Tablo M.4: Ortaöğretim okul bilgileri 109 Tablo M.5: Pansiyon bilgileri 109 Tablo M.6: Nevşehir Üniversitesi öğrenci bilgileri Tablo M.7: 2010 yılı nüfus dağılımı 114 Tablo M.8: 2010 yılınüfus yoğunluğu bilgileri Tablo N.1 : Atık Kompozisyonu Tablo N.2: Merkez İlçedeki kuruluşlardan toplanan tıbbi atık 118 miktarları Tablo R.1: Sağlık Kurumlarının Sayısı 126 Tablo R.2: Bulaşıcı Hastalıklarla İlgili Bilgiler 127 Tablo R.3.: Zoonotik Hastalıklar 128 Tablo R.4: Aşı oranları 128 Tablo R.5: Bebek Ölümlerinin Yaşa göre dağılımı 129 Tablo R.6: Aile Planlaması Çalışmaları 129 Tablo T.1: 2010 yılında ÇED Gerekli Değildir kararı verilen faaliyetler 133 v

7 ŞEKİLLER VE GRAFİKLER Sayfa No Şekil A.1: Mantarkaya 8 Şekil A.2: Saruhan 12 Şekil A.3: Paşabağları 13 Şekil A.4: Derinkuyu yeraltı şehri 18 Şekil A.5: Güllüdere vadisi 28 Şekil F.1: Uçhisar Kalesi 58 Şekil F.2: Paşabağı peribacaları 61 Şekil G.1: Açıkhava müzesi 68 Şekil G.2: Fresk örneği 68 Şekil G.3: Zelve 69 Şekil G.4: Atlı doğa gezisi 71 Şekil G.5: Golf alanı 71 Şekil G.6: Balonlar 72 Grafik R.1: Bulaşıcı hastalık sayısı 127 vi

8 HARİTALAR Sayfa No Harita A.1: İl ve ilçe sınırları 5 Harita A.2: İl haritası 19 Harita A.3: Türkiye siyasi haritası 20 vii

9 COĞRAFİK KAPSAM A.1. GİRİŞ Nevşehir, İç Anadolu Bölgesi nde yer almakta olup, İlin sınırını doğuda Kayseri, batıda Aksaray, güneyde Niğde ve kuzeyde Yozgat ile Kırşehir oluşturmaktadır. Nevşehir ilinin yüzölçümü km 2 dir.kızılırmak vadisinin güney yamacına kurulmuş olan İl merkezinin rakımı m dir. İl, doğudan batıya doğru inildikçe çukurluğu artan Kızılırmak vadisinin ikiye ayırdığı, güney ve kuzey bölgelerine doğru gidildikçe yükselen bir konum arz eder. Erciyes Dağı ile Hasan Dağının aktif birer yanardağ olduğu dönemlerde püskürttükleri lav ve tüflerin milyonlarca yılda yağmur, rüzgâr, akarsular gibi etkenler yoluyla aşınması sonucu oluşan ve şeklinden dolayı peribacası olarak adlandırılan, dünyada bu kadar yoğun örneği olmayan oluşumlar, bölgemizde turizmi etkileyen en önemli doğal kaynaktır. Peribacaları gibi ilginç jeolojik yapıların yanı sıra, kayalara oyulan yerleşim yerleri de ender doğal ve kültürel merkezlerdendir. Nevşehir, tarih ve doğanın iç içe geçerek, bütünsel bir güzellik sergilediği beldeleri ve bölgede yaşamış uygarlıkların zenginleştirdiği kültürel birikimi ile Türkiye nin eşsiz turizm cennetlerinden biridir. Birbirinden güzel kaya kiliseleri, doğal güzellikleri, vadileri ve yeraltı şehirleriyle bir açık hava müzesi durumundadır. Dünyaca ünlü Türk düşünürü Hacı Bektaş-ı Veli ile Osmanlı döneminin ünlü sadrazamlarından Damat İbrahim Paşa nın bu bölgede yaşamış olmaları da kültür ve turizm hareketlerinin olumlu yönde gelişmesine büyük katkı sağlamıştır. Yapılan kazılardan elde edilen bilgilere göre Nevşehir İli nin M.Ö 3000 yıllarına kadar uzanan bir tarihi olduğu anlaşılmaktadır. İlimiz tarih öncesi çağlardan beri yerleşmeye sahne olmuştur. Yer altı kaynakları bakımından zengin olan Nevşehir in Acıgöl ve Derinkuyu yörelerinde perlit; Avanos ta kaolin, Gülşehir de barit, tuz ve linyit bulunmaktadır. İlimiz toprakları yer altı suları bakımından da zengin olup, Kozaklı ilçesinde kaplıcalar bulunmaktadır. A.1.1. Nevşehir in Tarihi Gelişimi Bölgede yapılan az sayıdaki prehistorik araştırmalardan neolitik (M.Ö. 7 bin) dönemine ait yerleşmeler saptanmıştır. M.Ö.1600 lerde Hitit Krallığı nın egemenliği altında olan kente, M.Ö. 12 yüzyılda göç kavimlerinin, M.Ö. 7. yüzyılda Kimmer ve İskitlerin saldırıları yaşanmıştır. Nevşehir, M.Ö yıllarında Asur ve M.Ö yıllarında Med egemenliğinin ardından Perslerin yönetimine girerek Kappadokia Satraplığı içinde yer almıştır. M.Ö. 332 yılında Pers soylularından I. Ariarathes bağımsız Kappadokia Krallığı nı kurmuştur. M.S.17 yılında Roma İmparatorluğu na katılan Nevşehir sonra, Persler, Sasaniler daha sonra da Anadolu Selçuklu Devleti yönetimine girmiştir. Bölge 1097 yılında Haçlıların eline geçmiştir. Daha sonra İlhanlı ve 1398 de Karamanoğulları yöreye egemen olmuşsa da aynı yıl Sultan I. Bayezit Nevşehir i Osmanlı topraklarına katmıştır yılında Bayezit in Timur a yenilmesiyle bölge Karamanoğulları yönetimine geçmiş 1466 da da kesin olarak Osmanlı egemenliğine girmiştir yılında da il olmuştur. 1

10 Nevşehir, ilk dönemlerde Nyssa, daha sonraki dönemlerde Soandos Nisa ve Muşkara adları ile anılmıştır.ilinin en eski yerleşim yeri Gülşehir ilçesi Civelek Mağarası nda görülür. Yapılan kazılar sonucunda Eski Tunç Çağı na (M.Ö ) ve Assur Ticaret Kolonileri Çağı na (M.Ö ) ait eserler ele geçmiştir. Nevşehir civarında bulunan çok sayıdaki höyüklerde özellikle Eski Tunç Çağı na ait kalıntılar tespit edilmiştir. M.Ö yılları arasında Kuzey Mezopotamya da yaşayan Assur tacirler Anadolu da ticari koloniler kurarak ilk ticaret örgütünü oluşturmuşlardır. Bu ticaretin merkezi Kayseri Kültepe, Kaniş-Karum dur. (Karum: Ticaretin yapıldığı pazaryeri, ticari organizasyonun yapıldığı yer, liman, koy anlamındadır.) Belgelerde adı geçen ve yeri saptanabilen karumlardan biri de Karum-Hattuş tur (Boğazköy). Karumlardan daha küçük pazaryerleri ise Wabartum olarak adlandırılmıştır. Nevşehir civarında sayısız wabartumlar tespit edilmiş ancak bu yerleşim yerlerinde yazılı belge bulunamadığından yerleşimlerin wabartum adları bilinememektedir. M.Ö. II. binin başlarında Avrupa dan Kafkaslar üzerinden gelerek Kapadokya Bölgesi ne yerleşen Hititler, daha sonra yerli halkla kaynaşarak imparatorluk kurmuşlardır. Dilleri Hind-Avrupa dil grubundandır. Başkentleri Hattuşaş (Boğazköy) olan Hititlerin önemli şehirleri Alacahöyük ve Alişar dır. Kapadokya Bölgesi nde bulunan bütün höyüklerde Hititlere ait kalıntılara rastlamak mümkündür. Friglerin Orta Anadolu nun önemli kentlerinin hemen hepsini yıkarak Hitit İmparatorluğu nu ortadan kaldırılmasından sonra Orta ve Güneydoğu Anadolu da Geç Hitit Krallıkları ortaya çıkmıştır. Kapadokya Bölgesi ndeki Geç Hitit Krallığı ise Kayseri, Niğde, Nevşehir i içine alan Tabal Krallığı dır. Bu döneme ait Gülşehir-Sivasa (Gökçetoprak), Acıgöl-Topada, Hacıbektaş-Karaburna Köyü nde Hitit Hiyeroglifi ile yazılmış kaya anıtları bulunmaktadır. Kimmerler in Frig egemenliğine son vermesi sonucu Anadolu da Medler (M.Ö. 585), daha sonra da Persler (M.Ö. 547) görülür. Eski Pers dilinde Katpatuka olarak adlandırılan Kapadokya bölgesi, Cins Atlar Ülkesi anlamına gelmekteydi. Persler, Zerdüşt dinine bağlı olduklarından ve ateşi kutsal saydıklarından bölgedeki volkanları özellikle Erciyes ve Hasandağı nı kutsal saymışlardır. Persler, Kapadokya dan geçerek başkentlerini Ege ye bağlayan, Kral Yolu nu geliştirmişlerdir. Makedonya Kralı İskender M. Ö. 334 ve 332 de Pers ordularını arka arkaya bozguna uğratarak bu büyük İmparatorluğu yıkmıştır. İskender, komutanlarından Sabiktas ı bölgeyi denetimi altına almakla görevlendirince, halk buna karşı çıktı ve eski Pers soylularından Ariarathes i kral ilan etti. I. Ariarathes (M.Ö ) Kapadokya Krallığı nın sınırlarını genişletti. M.S. 17 de Tiberius Kapadokya yı Roma ya bağlayarak bölgedeki kargaşaya son verdi. Romalılar bölgeyi ele geçirdikten sonra batıya bir yol yaparak Ege ye ulaşımı sağladılar. Bu yol hem askerî hem de ticari açıdan önemliydi. Bu sırada Anadolu da yayılmaya başlayan ilk hristiyanların bir kısmı büyük şehirlerden köylere göç etmeğe başladılar. Kayseri nin önemli bir din merkezi haline geldiği 4. yüzyılda, kayalık Göreme ve çevresini keşfeden hristiyanlar, Kayseri Piskoposu da olan Aziz Basil in dünya görüşünü benimseyerek kayalar içinde manastır hayatını başlattılar. 2. yüzyıl sonlarında Kapadokya da önemli sayıda hristiyan toplulukları bulunmaktaydı. 3. yüzyılda kuvvetli şahsiyete sahip rahipler bölgeyi dini düşünce ve yaşantının merkezi haline getirdiler. 4. yüzyılda Kapodokya üç büyük azizin (Kayseri Piskoposu Büyük Basil, kardeşi Nyssalı Gregory ve Nazianuslu Gregor) memleketi olarak bilinirdi. Bölge halkı Greko-Roma fikirlerinden ziyade İran ın etkisi altında kalmıştır. Orta ve Doğu Anadolu da olduğu gibi Kapadokya da Bizans ın ilk yıllarında sakin bir dönem yaşamıştır. İmparatorluk sınırları Akdeniz havzasından Kafkaslara kadar uzandığı için 2

11 Kapadokya Bölgesi bu imparatorluğun merkezi haline geldi. Ancak 7. yüzyıldan itibaren Persler tekrar Anadolu yu istila ettiler ve Kayseri yi işgal altında tuttular. Daha sonra Kudüs ü ele geçirdiler ve Hakiki Haçı Ctepsiphon a taşıdılar (Ctepsiphon: Bağdat sınırları içinde antik bir yerleşim yeri). Bunun üzerine İmparator Heraclius Anadolu nun elde kalan kısımlarını askeri eyaletlere ayırdı ve Kapadokya, askerî açıdan organize edildi. Orduda hizmet edenlere topraklar verildiğinden toprağa sahip askerî aristokrat grubu ortaya çıktı. Daha sonra imparator Heraclius kaybedilen toprakları geri alıp Hakiki Haçı Kudüs e geri götürdü. Ancak doğu eyaletlerinde askerî bir düzen bulunmadığından Araplar tarafından işgal edildi. Kayseri 647 ve 726 da iki kez el değiştirdi. Derinkuyu ve Kaymaklı gibi düz ovalarda yaşayan halk yer altı yerleşimini tercih ederek kendilerini savundular. Dağlık bölgelerdeki kaya kiliseleri ve hücreler sığınak oldu. Malazgirt Zaferinden sonra Bizans ın elinde bulunan Anadolu nun Fethi hareketi içinde başta Kutalmışoğlu Süleyman Şah olmak üzere Artuk, Tutak, Danişmend, Mengücek, Ebulkasım, Ebulgazi vb. Türkmen Beyleri yer almışlardı. Büyük Selçuklu Sultanı Melikşah ın ölümünden sonraki iktidar kavgası sırasında Doğu Anadolu da Saltuklu, Danişmend, Mengücek ve Artuklu Türkmen Beylikleri oluşmuştur tarihinde Kutalmışoğlu Süleyman Şah tarafından İznik merkez olmak üzere Nevşehir in de içinde bulunduğu Orta Anadolu, Güney Marmara, İç Ege ve Doğu Akdeniz Bölgeleri nin geniş bölümlerinde de Türkiye Selçukluları Devleti kurulmuştur. Aslında 1067 de Kayseri yi fetheden Türkmen Beyleri nden Afşin Bey Kızılırmak ın orta çığırı boyunca fetihlerine devam ederek Nevşehir ve çevresini de Selçuklu toprakları içerisine katmıştı. Süleyman Şah 1081 yılında Bizansla yaptığı antlaşma ile Anadolu da egemenliğini fiilen olduğu gibi hukuken de kabul ettirmiş, sultanlığını ilan ederek kudretli bir devlete sahip olduğunu ortaya koyup Büyük Selçuklu Devleti ile olan sembolik bağlılığını sona erdirmiştir. Türkiye Selçuklu Devleti nin kuruluşu Süleyman Şah Antakya ya düzenlediği ilk sefer sırasında Ebul Gazi yi (Hasan Bey ki Hasandağı bu zatın ismi ile anılır.) Kapadokya ya vali tayin eder. Nevşehir Türkiye Selçukluları Dönemi nde doğu-batı istikametinde birer menzillik mesafede yapılmış kervansaraylarla ve bunlar arasındaki güzergahı izleyen ticaret yolu üzerinde küçük bir yerleşim yeri idi. Bu yol batıda Ege kıyıları, Doğuda Orta Asya Türk Dünyası ve Çin e, Mezopotamyaya yönelen çok işlek, canlı bir ticari hayata sahip, kültür köprüsü görevi de gören önemli bir yoldur. Özellikle I. Alaaddin Keykubat Döneminde ( ) bu yol üzerinde kervansaraylarla çok zengin yükler taşınarak doğu- batı, kuzey- güney istikametinde iç ve dış ticaret canlılık kazanmış, Türkiye Selçukluları en parlak dönemlerini yaşamıştır. Bu dönem ve sonrasında yapılan şifahaneler, aşevleri, yollar, köprüler, kaleler ve külliyelerle Anadolu bayındır hale gelmiştir. Türkiye Selçuklu Sultanı II. Keykavus ile IV. Rüknettin Kılıçarslan ın birlikte saltanat sürdükleri dönemde anlaşmazlığa düşünce IV. Rüknettin Kılıçarslan Ürgüp e sığınmıştır. Türkiye Selçuklu Devleti 1243 Kösedağ Savaşında mağlup olduktan sonra fiili idare Moğollara geçmiş ve Sultanın yanında Moğol valileri tarafından yönetilmeye başlanmıştır. Son Selçuklu Sultanlarından III. Alaaddin Keykubat da Moğol Hükümdarı Gazan Han la anlaşmazlığa düştüğünde Ürgüp yakınlarında sığındığı mağarada sıkı bir takiple yakalanmıştı. II. Mesut son Türkiye Selçuklu Sultanı olarak Kayseri de 1308 de ölünce Moğollar sembolik de olsa Selçuklu tahtına kimseyi oturtmadılar. Anadolu yu merkezden gönderdikleri valilerle yönetmeyi sürdürdüler. Bu idari yetersizlik sonucunda Anadolu nun çeşitli yerlerinde beylikler ortaya çıktı. Osmanlılar, Karamanlılar, Menteşeoğulları, Germiyanoğulları gibi. Türkiye tarihinde Anadolu Türk Beylikleri Dönemi başladı. 3

12 Beylikler Dönemi Anadolu Selçuklu Devleti parçalanınca Moğalların Anadolu Valisi Timurtaş ın daha sonra da Eratna Bey in egemenliğini taşıyan Nevşehir, 1381 de Kadı Burhanettin tarafından ele geçirildiyse de 1397 de yöreye Karamanoğulları egemen oldular. Karamanoğulları Nevşehir in de içinde bulunduğu Orta Kızılırmak Konya Bölümü ve Anamur-Mersin kıyılarına kadar Doğu Akdeniz de egemenlik alanlarını genişlettiler de Yıldırım Bayezit Karaman İlini topraklarına katınca Nevşehir (Muşkara) Osmanlı Beyliğine dahil oldu. Yıldırım Beyazıt ın Konya yı fethinden sonraki gelişmeleri anlatan Aşık Paşazade Tarihi nde: Etrafın şehirlerine haber vardı kim bu gelen padişah gayet adildir. Ve ol şehirlerden dahi adam geldi kim hana gelip şehri tımar edin!... Aksaray ı, Niğde yi ve Kayseri yi verdiler. Develi, Karahisarı ve Uçhisarı cümlesini nevalisi ile teslim ettiler. der. Ancak bu dönem kısa sürdü. Yıldırım Bayezıt 1402 Ankara Savaşında Timur a yenilince Karamanlı Beyliği yeniden kuruldu. Bir ara Nevşehir Kadı Burhaneddin Beyliği egemenlik alanına dâhil olmuştur. Osmanlıları en çok uğraştıran bu beyliğe II. Bayezit 1487 de son verince Karaman Beyliği ne ait topraklarla beraber Muşkara da Osmanlı Devleti sınırları içine dâhil oldu. Nevşehir ve yöresi Osmanlı idaresi altında bir süre barış içinde yaşadı. Özkonak ta Yavuz Sultan Selim in Doğu Seferi sırasında yapılan köprü Nevşehir deki Erken Osmanlı yapısı olması açısından önemlidir. Kanuni Sultan Süleyman tahta çıktığında hazinenin gelirini arttırmak için yeni bir arazi tahriri yaptırdı. İl yazıcılarının bir kısmı ürün miktarını ve tarla ölçümlerini fazla göstererek vergileri arttırdılar. Bazı dirlik sahiplerinin toprağı ellerinden alındı. Bu durum halk ve asker arasında hoşnutsuzluğa neden oldu. Ayrıca 1582 den başlayıp ardarda gelen İran seferleri de Anadolu tımar düzenini bozmuştu. Sefere çağrılan dirlik sahiplerinden bazıları ailelerini karışık ortam içerisinde bırakıp gidemeyeceklerini ileri sürerek yasalara karşı çıkarak Celâli oldular. Devlet isyanları güçlükle bastırabildi. Tüm bu olumsuzluklar Nevşehir de etkisini şiddetli şekilde gösterdi. Yöre halkı arzuladığı barış, huzur ve kalkınma dönemini Damat İbrahim Paşa zamanında yaşamıştır. Cumhuriyet Döneminde Nevşehir Nevşehir Mondros Mütarekesi günlerinde 12. Kolordu ya bağlı 11. tümenin denetim alanı içindeydi. Karargâhı Niğde de bulunan tümenin önemli silah ve cephane depolarından biri de Nevşehir de idi. Kapadokya yöresi Milli Mücadele yıllarında Mütareke nin belirlediği paylaşım alanlarının dışında kaldığı için önemli bir olaya sahne olmamıştır. Bununla birlikte Dellaczade Hacı Osman Efendi; Sivas Kongresi'ne Nevşehir delegesi olarak katılmış, memleketinde Anadolu ve Rumeli Müdafa-i Hukuk Cemiyeti'nin şubesini kurmuş ve milli mücadeleye katılımı sağlamıştır. Milli Mücadele yıllarında Nevşehir e ilişkin olarak anılması gereken bir başka gelişme de Mustafa Kemal in 22 Aralık 1919 da Hacıbektaş a gelmesidir. Bektaşileri Milli Mücadele ye kazandırmak amacını güden Mustafa Kemal, Hacı Bektaşı Veli Tekkesi Çelebisi Cemalettin Efendi ve tekke şeyhi Salih Niyazi Baba ile görüştü. Ülkenin içinde bulunduğu durum uzun uzadıya ele alındı. Her iki Bektaşi önderi de Mustafa Kemal ile aynı düşüncede olduklarını ve Milli Mücadele saflarına katıldıklarını açıkladılar. Bu Mustafa Kemal in Sivas Kongresi sonrasında kazandığı en önemli başarılarından biriydi. Bu görüşmeden sonra Anadolu nun her yanındaki Bektaşi Tekkeleri birer Kuvay-i Milliye karargâhı işlevi gördü. Nevşehir Osmanlıların son dönemlerinde Niğde Sancağı na bağlı bir kaza idi. Cumhuriyetimizin ilanından sonra 1924 te Niğde yeni idari yapılanmada bir İl olarak ortaya çıkarken Nevşehir de ilçelerinden biri oldu. 4

13 6429 sayılı yasa ile Nevşehir 20 Temmuz 1954 tarihinde il haline getirildi. Kırşehir ve Kırşehir e bağlı Mucur, Avanos, Hacıbektaş (1945 te ilçe oldu.), Kayseri ye bağlı Ürgüp (1935 te ilçe oldu.), Niğde ye bağlı Arapsun (1948 de Gülşehir adını aldı.) Nevşehir in ilçeleri haline getirildi. Kozaklı ve Hamamorta köyleri Avanos a bağlı birer köy iken birleştirilerek 1954 te Kozaklı adıyla ilçe olarak Nevşehir e bağlandı. Kırşehir 1957 de tekrar İl yapıldı. Mucur ilçesi ile beraber Nevşehir den ayrıldı. Daha önceleri Melegübü ismi ile anılan bir bucak merkezi olan Derinkuyu 1 Nisan 1960 ta ilçe durumuna getirildi. Acıgöl kasabası ise 4 Temmuz 1987 de ilçe olmuştur. A. 2. İL VE İLÇE SINIRLARI Nevşehir İli, Merkez İlçe dâhil 8 ilçeye sahiptir. İlçeler; Acıgöl, Avanos, Derinkuyu, Gülşehir, Hacıbektaş, Kozaklı ve Ürgüp tür. Harita A.1: İl ve İlçe Sınırları Kaynak: 5

14 A Acıgöl 1914 yılında bucak merkezi, 1952 yılında kasaba olan Acıgöl, 1987 yılında kanunla Nevşehir İli'ne bağlı bir ilçe olmuştur. Adı 1926 yılında, yakınında bulunan suyu acı gölden dolayı Acıgöl olarak değiştirilmiştir. Daha önce Acıgöl Dabada-Dobada-Topada gibi isimlerle anılmıştır. Nevşehir İli'nin batısında yer alan Acıgöl, güneyden Derinkuyu İlçesi ve Aksaray İli, kuzeyde Gülşehir, batıda Aksaray İli ve doğuda Merkez İlçe ile çevrilidir. Nevşehir-Ankara Karayolu üzerinde bulunan Acıgöl İlçesinin merkezi Nevşehir e 20 km. uzaklıktadır. İlçenin 5 belediyesi ve 8 köyü vardır. İlçe ekonomisi genelde tarıma dayalı olup hayvancılık da önemli yer tutmaktadır. Acıgöl de tespit edilebilen en eski yerleşim M.Ö. VIII. yüzyıla aittir. Ağıllı köyü yakınlarındaki Topada Geç Hitit Dönemi ne ait Hitit hiyeroglifi ile yazılmış kaya anıtında bölgenin siyasi durumu ve liderinin icraatları ile ilgili bilgiler yer almaktadır. Nevşehir Müze Müdürlüğü nün Kurugöl de yaptığı kazılar sonucunda M.Ö. II. yüzyıla ait taştan yapılmış lahitler içerisinde ve ölü küpleri içerisinde Arkaik Dönem e ait lekithoslar (koku şişesi), yüzük, fayanstan kolyeler ele geçmiştir. Acıgöl ün bir başka özelliği de yerleşim merkezinde yer alan yeraltı yerleşimidir. İki tanesi orjinal olmak üzere üç girişi tespit edilebilmiştir. Orjinal olmayan üçüncü girişin her iki tarafında kapı yüksekliğinde taşlar konulmuş, yatay tek taşla da (lento ) kapı desteklenmiştir. Girişin uzantısında yer alan mekânlar bazalt taştan kemerli olarak yapılmıştır. Ancak yıl öncesine aittirler. Gerek teknik, gerekse şekil açısından Özlüce ve Mazı Yeraltı Şehri ne benzerlik göstermektedir. Henüz tam olarak temizlenmemiş olan yeraltı şehrinde büyük salonlar birbirlerine tünellerle bağlanmıştır. Kısa bir koridor vasıtasıyla yeraltı şehrinin kaya oyma mekânlarına ulaşılır. Girişteki kısa koridorun karşısındaki sürgü taşlı alan şehrin birinci orjinal girişi ve ilk salonudur. Kısa bir koridorla ikinci büyük salona geçilir. Bu mekânda yer alan üç büyük niş oturma ya da yatak odalarıdır. Bu kısıma giriş dar bir aralık vasıtasıyladır. Tavan kısımları iyi oyulmuş beşik tonozlu gibidir. Burada havalandırma bacalarının yanı sıra haberleşme delikleri de bulunmaktadır. Bu kısımdan üçüncü büyük salona geçiş dar, alçak, oldukça kavisli bir galeri sayesindedir. Galeri boyunca kandil koymak için küçük nişler bulunur. Küçük mekânın üç tarafında kaya kiliselerinin apsisleri gibi oyulmuş küçük odalar yeralır. Buradaki havalandırma bacası diğerlerinden farklı olarak yukarıya doğru konik bir biçimde daralmaktadır. Bugüne kadar pek çok yeraltı şehrinin orjinal girişleri bulunamamıştır. Bilinenler ise fazla bir özellik göstermezler. Acıgöl yeraltı şehrinin ikinci orjinal girişi Mazı yeraltı şehrinin tam benzeri olup ustaca düşünülmüş bir örnektir. Girişin yan duvarları düzensiz taşlardan, tavan kısmı ise düzgün, ince, uzun taşlardan örülmüştür. Aynı tip örgü sistemi civardaki ev kapılarında da görülmektedir. Tatlarin Kasabası Acıgöl ilçesinin 10 km kuzeyinde yer alan Tatlarin kasabası, gerek yeraltı kenti ve kiliseleri gerekse konut mimarisi ile Kapadokya Bölgesi nin ilginç yörelerinden birisidir. Tatlarin Kilisesi: Acıgöl ilçesine bağlı olan ve Acıgöl ün 10 km kuzeyinde yer alan Tatlarin kasabasının kale olarak adlandırıldığı tepesinin yamacında yer alır. İki nefli iki apsisli, beşik tonozlu olan kilisenin narteksi yıkılmıştır. Oldukça iyi korunmuş olan fresklerdeki sahneler bantlarla birbirinden ayrılmıştır. Zeminde koyu gri, tasvirlerde ise mor, hardal ve kırmızı renkler kullanılmıştır. 6

15 Sahneleri: Apsiste Meryem ve Çocuk İsa, Michael ve Gabriel; Konstantin ve Helena, başkalaşım, İsa nın cehenneme inişi, Kudüs e giriş, İsa nın çarmıha gerilmesi ve dokuz azizin yanı sıra kiliseyi yaptıran kişinin portresi de yer almaktadır. Tatlarin Yeraltı Şehri: Nevşehir ili, Acıgöl ilçesinin 10 km kuzeyinde, Tatlarin kasabasının kale olarak adlandırıldığı tepesinde yer alır. Yeraltı şehri ilk olarak l975 yılında tespit edilmiş, 1991 yılında ziyarete açılmıştır. Kale mevkiinde yeraltı yerleşimlerinin dışında kilise bulunmakta ancak bunların büyük bir bölümü doğal nedenlerle yıkılmıştır. Asıl giriş kapısı yıkılmış olan yeraltı şehrine batı yönündeki iki mekân sayesinde girilebilmektedir. Yeraltı şehri, oldukça geniş alanlara yayılmış, ancak küçük bir kısmı temizlenebilmiştir. Halen iki katı gezilebilmektedir. Mekânların büyüklüğü, erzak depolarının sayısının ve kiliselerin çokluğu normal bir yeraltı yerleşiminden ziyade askeri garnizon ya da manastır yapısını akla getirir. Girişten 15 muzunluğundaki kavisli bir koridor vasıtasıyla dikdörtgen planlı geniş bir mekâna ulaşılır. Girişteki 1,5 mçapında ortası delikli bir sürgü taşı bu mekânın giriş çıkışını kontrol altına alınmasını sağlamaktadır. Sağ taraftaki nişin içinden aşağıya doğru oyulan ve halk tarafından zindan olarak adlandırılan mekânda üç iskelet bulunmuştur. Tuvaletin de yer aldığı bu ana mekânın sağ tarafında kiler/mutfak bulunmaktadır. Bu alanın Roma Dönemi nde mezarlık alanı, Bizans Dönemi nde de kiler olarak kullanılmış olması gerekmektedir. Çünkü bu odadaki nişler, yöredeki Roma Dönemi kaya mezarlarındaki -ölülerin yatırıldığı- nişlerden farksızdır. Ancak daha sonraki dönemlerde bu nişlerin tabanları oyulmuş ve içine erzak konulmuştur. İkinci girişte ahır yer alır. Daha önce erzak deposu olarak kullanıldığı şüphesiz olan bu geniş mekân sütunlarla desteklenmiştir. Tabanında beş adet ambar bulunmaktadır. Tavan kısmında yeraltı yerleşiminin başka mekânlarına ulaşılabilen havalandırma bacası yer alır. Birinci büyük mekân ile ikinci büyük mekân dar bir koridorla birbirine bağlanır. Zikzak biçimli bu koridorda tuzak ve bağlantıyı kesen sürgü taşı bulunmaktadır. A Gülşehir Gülşehir, 1209 tarihinde Mengücükoğulları hâkimiyetinde iken, Selçuklular tarafından işgal edilmiş ve Arapsun olan adı da o tarihte Gülşehir olarak değiştirilmiştir. Gülşehir ilçesi, güneyde Nevşehir, kuzeyde Hacıbektaş, doğuda Avanos ve Merkez ilçeler, batıda Kırşehir ve Aksaray illeriyle çevrilidir. Gülşehir ilçesinin Nevşehir kent merkezine uzaklığı 18 km. dir. İlçenin bir bucak, 5 kasaba belediyesi vardır. Damat İbrahim Paşa nın Nevşehir e yaptığı imarı, bir başka Osmanlı Sadrazamı Karavezir Mehmet Seyyid Paşa da Gülşehir e yapmış, 30 haneli Gülşehir i bir külliye ile donatmıştır. Külliye; cami, medrese ve çeşmeden oluşmaktadır. İlçede temel geçim kaynağı tarımdır. İlçenin sulak yerlerinde sebzecilik, meyvecilik; sulak olmayan yerlerinde ise tahıl ve bağcılık tarımı yapılmaktadır. Bağlardan elde edilen kaliteli ve yüksek bomeli yaş üzümleri şıra, sirke ve şarapçılıkta kullanılır. Civelek Mağarası Gülşehir in 4 km doğusunda yer alan Civelek köyü yakınlarındaki mağara, sadece Gülşehir in değil aynı zamanda Nevşehir in de en eski yerleşimidir. Mağara, köyün Gürlek Tepe olarak adlandırılan tepesinde yer alır. Kalkerli bir yapıya sahip olan mağaraya 14 m uzunluğunda aşağıya doğru uzanan bir galeri vasıtasıyla inilebilmektedir. Ana mekânı 22x11 m olan mağaranın tavan kısımlarında kalsit kristalden oluşan 5 15 cm arasında değişen uzunluktaki sarkıtlar yer almaktadır. Nevşehir Müzesi ve İtalyan mağara bilimcileri ile birlikte yapılan çalışmalarda mağara tabanında, özellikle göçen kaya parçaları arasında ve galerilerde Kalkolitik Döneme (M.Ö ) ait, elde şekillendirilmiş tek kulplu 7

16 fincanlar, çeşitli boylarda çömlekler, dokumacılıkta kullanılan ağırşaklar, taştan ve kemikten aletler ele geçmiştir. Ayrıca mağaranın çevresinde yapılan yüzey araştırmalarında da obsidiyenden ve sileksten yapılmış aletler bulunmuştur. Mağara koruma altına alındığından ziyarete kapalıdır. Açık Saray Harabeleri Nevşehir-Gülşehir yolu üzerinde, Gülşehir e 3 km uzaklıktaki Açık Saray Harabeleri, tüf kayalar içine oyulmuş sayısız mekânları, Roma Dönemi kaya mezarları, IX. ve X. yüzyıla tarihlenen kaya kiliseleri ile önemli bir piskoposluk merkeziydi. Açıksaray ve çevresi iklimin ve doğa olaylarının etkisi ile oluşan peribacalarına ev sahipliği yapmaktadır. Ayrıca mantar şeklinde olan Mantarkaya bu bölgede bulunmaktadır. Şekil A.1 : Mantarkaya Kaynak: Halk arasında Hacı Bektaş Veli Mescidi olarak adlandırılan mekânın mihrabının günümüze kadar korunmuş ve İslami bir yapı olması açısından dikkat çekmektedir. Kareye yakın planlı mescidin batı kesiminde yüksekçe nişler yeralmaktadır. Aziz Jean (Karşı) Kilisesi Gülşehir in hemen girişinde yer alan ve iki katlı olan Aziz Jean Kilisesi nin alt katında kilise, şarap mahzenleri, mezarlar, su kanalı ve görevlilere ait mekânlar, üst katında ise İncil den alınmış sahnelerle süslenmiş bir diğer kilise yer almaktadır. Alt kata ait kilise, tek apsisli, haç planlı, haç kolları, beşik tonozludur. Merkezi kubbesi çökmüştür. Süsleme açısından direk ana kaya üzerine kırmızı aşı boyası ile stilize hayvan, geometrik ve haç tasvirleri resmedilmiştir. Üst kattaki kilise ise tek apsisli ve beşik tonozludur. Ana apsisteki resimlerin dışında oldukça iyi korunmuş olan kilise siyah bir is tabakası ile kaplıydı. Kilisenin restorasyonu ve konservasyonu 1995 yılında Restoratör Rıdvan İşler tarafından yapıldıktan sonra bugünkü haline gelmiştir. İsa ve İncil siklusunu içeren kilisede sahneler, bantlar içinde frizler halindedir. Siyah zemin üzerine sarı ve kahverengi renkler kullanılmıştır. Niş tonozlarında ve cephelerinde bitkisel ve geometrik motifler tercih edilmiştir. Batı ve güney duvarında, Kapadokya Bölgesi nde oldukça nadir olarak resmedilen son yargı sahnesi yer alır. Kilise, apsisinde yer alan yazıtına göre 1212 yılına tarihlenmektedir. Sivasa Gökçetoprak Yeraltı Şehri Yeraltı şehri, Gülşehir ilçesinin 35 km batısında yer alan Gökçetoprak köyü yakınlarındadır. İlk kez 1989 yılında Fransız araştırma ekibi, 1991 yılından itibaren de İtalyan asıllı Roberto Bixio ve Stefano Saj Commissione Nazionale Cavita Artificiali yeraltı şehirlerinde çalışmalarda bulunmuştur. Sivasa yeraltı şehri, bölgeye göre farklı bir jeolojik karaktere sahiptir. En altta kızılımsı kahverengi renkte olan çamur taşı, üstünde kalınlığı 3 4 m yi bulan aglomera (iri 8

17 taneli tüf) ve en üst kısımlarında da sert bir volkanik kayaç olan andezit kaya blokları bulunmaktadır. Yeraltı şehri, çamur taşı ve aglomera formastasyonunun içine kazılmıştır. Platonun yamacına oyulan yeraltı şehrinin girişi dar bir kaya bloğu vasıtasıyladır. Henüz tam olarak temizlenmemiş ve ışıklandırılmamış olan yeraltı şehrinin iki katı tespit edilebilmiştir. Her iki katında da büyük düzgün olmayan dikdörtgen mekânlar birbirlerine dar ve uzun koridorlarla bağlanmıştır. Koridorların girişlerinde bulunan kapı taşları, dışarıda kesilip içeriye getirilmişlerdir. Yeraltı şehrinin 1,5 km uzağında bulunan kaya bloklarının üzerindeki izler bunu kanıtlayan en iyi delildir. Yeraltı şehrinin ikinci katında yer alan su kuyusu 25 m derinlikte olup içinde halen su bulunmaktadır. Gökçetoprak köyünün kuzey ve batı yamaçlarında da yöre halkı tarafından halen ahır, depo ve samanlık olarak kullanılan çok sayıda yeraltı yerleşimleri bulunmaktadır. Karavezir (Kurşunlu ) Camii Karavezir Camii; ilçe merkezinde Karavezir Seyyid Mehmet Paşa tarafından 1780 yılında Mimar Ebubekir Halil Ağa ya yaptırılan muhteşem kurşun kaplı bir Camii dir.vakfiyesinden cami mimarının 8 akçe yevmiye ile çalışan Ebu Bekir Veledi Halil Efendi olduğu anlaşılmaktadır. Üç kapılı bir avluda yer alan Karavezir Camii, yaklaşık 400 m² bir alanı kaplamaktadır. Osmanlı mimarisinin karakteristik özelliklerini taşıyan cami, iki renkli kesme taştan yapılmış, kare planlı, ana mekânını kaplayan 11 m çapındaki kubbe dört kemer üzerine oturtulmuştur. Kubbe dört sivri kemer ve köşelerde pandantifler ile beden duvarları üzerine oturmuştur. Kubbe ağırlığını kısmen köşe kuleleri ve payeler, kısmen de kemerler taşır. Kuzey cephesinde fazla simetrik olmayan 6 sütunun taşıdığı üç gözlü son cemaat yeri bulunmaktadır. Üç kubbede de derinlemesine aynalı tonozla örtülüdür. Sütunlar birbirlerine basık sivri kemerle bağlanmıştır. Son cemaat yeri kubbeleri, içten pandantiflerle, dıştan kasnağa oturur. Kubbelerde yer yer nemden dökülmüş olmakla beraber kalem işi süslemeler bulunmaktadır. Giriş kapısı çerçevesinin üzerinde profilli barok üslupta mermer kitabe bulunmaktadır. Yeşil zemin üzerine altın yaldızla işlenmiş madalyon şeklinde I. Abdülhamid in tuğrası yer alır. Tuğranın yan taraflarında siyah, yeşil, mavi renkte yağlı boya ile boyanmış birer demet çiçek bulunmaktadır. A Hacıbektaş 1270 yılında Hacıbektaş-i Veli nin yerleşmesiyle bir yerleşim birimi haline gelmiştir yılına kadar Niğde İline bağlı bir köy iken, 1854 yılında belediye teşkilatını kurarak Kırşehir'e bağlanmış, 1948 yılında Kırşehir'in bir ilçesi haline getirilmiş, 1954 yılında Nevşehir'in il olmasıyla Hacıbektaş bir ilçe olarak Nevşehir'e bağlanmıştır. Hacıbektaş ilçesinin Nevşehir il merkezine uzaklığı 47 km.dir. Hacıbektaş'ın bir ilçe belediyesi, 2 kasaba belediyesi ve 28 köyü vardır. Nevşehir-Kırşehir yolu üzerinde Nevşehir e 45 km uzaklıkta olan Hacıbektaş İlçe merkezinde yapılan kazılar sonucunda Eski Tunç Çağı, Hitit, Frig, Hellenistik ve Roma Dönemi ne ait ele geçen eserler, Hacıbektaş Arkeoloji Müzesi nde sergilenmektedir. Hacıbektaş yakınlarındaki Karaburna köyü yakınlarında Topada ve Sivasa da olduğu gibi Geç Hitit Dönemi ne ait Hitit hiyeroflifi ile yazılmış Karaburna kaya anıtı bulunmaktadır. Bu yazıtta Kral Sapas ın NIAS SAPAS ile yaptığı anlaşma ve bu anlaşmaya uymadıkları takdirde Haran tanrısı Armas, tanrıçası Kumiapi ve Datti Kubaba nın aşağılayacağından bahsetmektedirler. Hacı Bektaş-ı Veli Müzesi Nevşehir İli Hacıbektaş ilçesinde Hacı Bektaş-ı Veli Külliyesi nin 1. avlusunda girişin sağındaki yapı yılları arasında restore edilmiş, 16 Ağustos 1964 tarihinde 9

18 Etnografya Müzesi olarak düzenlenmiş ve ziyarete açılmıştır. Müze, 1. avlu, 2. avlu ve 3. Avlu bölümlerinden oluşmaktadır. 1. Avlu: Eskiden Nadar (At) avlusu da denilen bu bölüme, güneydeki anıtsal görünümlü Çatal Kapı dan girilir. Girişin hemen sağında 1902 yılında Tekke Postnişini Feyzulla Dedebaba zamanında Sadrazam Halil Paşa nın eşi Fatma Nuriye Hanım tarafından yaptırılan ve üzerinde Mühr-ü Süleyman motifi bulunan Üçler Çeşmesi yer alır. Eskiden bu avlu içinde günümüze kadar ulaşmayan; atevi, ekmekevi, hamam, tuvalet, mihmanevi, çamaşırhane gibi bölümler bulunmaktaydı. 2. Avlu: Eskiden Dergâh Avlusu da denilen bu bölüme, üçgen alınlıklı ve sivri kemerli Üçler Kapısı ndan girilir. Bu avlu içinde sırasına göre sağda; Arslanlı Çeşme, aşevi, Baba Köşkü, Tekke Camii, ortada; havuz, solda; mihmanevi, meydanevi, kilerevi ve Dedebaba Köşkü gibi bölümler bulunmaktadır. Arslanlı Çeşme: Klasik Mısır Sanatı tarzında İskenderiye mermerinden yapılmış olan arslan yontusu, ünlü Mısır Valisi Kavalalı M. Ali Paşa soyundan Fatma Hanım tarafından, M yılında Tekke ye hediye babında gönderilmiştir. Arslanların içine yerleştirildiği esas çeşme, M yılında eski Silistre Valisi Malkoç Bali Bey hayrına yaptırılmıştır. Aşevi Baba Köşkü:Protokolde, Dedebaba dan sonra gelen Aşevi Babası nın oturduğu köşk, bugün Müze idaresi olarak hizmet vermektedir. Aşevi:Kitabesinden M ta Malkoç Bali Bey hayrına yaptırıldığı anlaşılan aşevi nde meşhur karakazan, halife kazanları ve diğer mutfak eşyaları sergilenmektedir. Tekke Camii: M yılında, Padişah II. Mahmut tarafından yaptırılan camii klasik tarzda; içten kubbeli görünümüne rağmen dıştan kurşun kaplamalı ve basık külahlı olarak inşaa edilmiştir. Güdük minaresi orjinal olmayıp restorasyon ürünüdür. Havuz:Giriş kapısının tam karşısında bulunan havuzun kitabesinden anlaşıldığına göre; yılları arasında dönemin Beyrut Valisi nin (H. Rıfat Paşa) eşi Nazlı Hanım tarafından yaptırılmıştır. Güney duvarı, üçgen alınlıklı olarak yapılmış olup; oniki dilimli Hüseyni taç ile sonlandırılmıştır. Fıskiyesinde, Korinth tipi antik başlık kullanılmıştır. Mihmanevi: Tekke faal iken, gelen konukların ağırlandığı bu bölüm, bugün müze deposu olarak kullanılmaktadır. Meydanevi: Tekke nin en önemli bölümlerinden biri olup, kitabesine göre; M yılında Sultan Murat tarafından yaptırılmıştır. Burada tarikata intisap etme yani ikrar verme ve nasip alma törenleri yapılıyordu. Meydan Odası nın rekonsrüksiyon olarak bingi tekniğinde inşaa edilen tavanı ilgi çekicidir. Bu bölümde; oniki makamı simgeleyen postlar, levhalar, Bektaşi Tahtı, müzik aletleri, tablolar, eski siyah-beyaz fotoğraflar, mühürler ve diğer etnoğrafik eserler sergilenmektedir. Kilerevi: İki katlı olan bu bölümün alt katı, eskiden Tekke kasası ve depo olarak; üst kat ise, Dedebaba Köşkü olarak hizmet veriyordu. Şimdi ise Kütüphane deposu olarak hizmet vermektedir. 3. Avlu: Eskiden Hazret avlusu da denilen bu bölüme, basık kemerli, yeşil kanatlı, Altılar Kapısı ndan girilir. Atatürk Köşesi, Pirevi, Balım Sultan Türbesi ve Hazire bulunmaktadır. Pirevi: Girişin tam karşısındaki bu yapı kompleksi, M. XIII.-XVI. yüzyıllar arasında tamamlanmıştır. Girişin sağ ve sol yanında; Tekke ye hizmet etmiş bulunan Dede ve Babalar ın mezarları bulunmaktadır. Akkapı denilen kapıdan, Orta Methal yani salona girilir. Sağ tarafta; Tekke nin çekirdeği sayılan ve Dervişlerin zikredip, olgunlaştıkları Çilehane (kızılcahalvet) denilen hücre yer alır. Üstünde kitabesi bulunan, mütevazı bir kapıdan, Kırklar Meydanı na geçilir. Bu bölümde; Kırkbudak şamdan, Hz. Ali nin el yazması Kur an-ı Kerim den bir sure, İran Şahı nın adağı ipek halı, bazı silahlar ve Bektaşi kültürüne ait bazı etnoğrafik eserler sergilenmektedir. Meydanın doğusunda; Horasan Erleri, batısında Çelebiler in mezarları bulunmaktadır. Gökeşik de denilen mermer kapıdan Huzur-u Pir e yani 10

19 Hünkâr Hacı Bektaş-ı Veli Türbesine girilir. Yapı Selçuklu mimarisi geleneğinde inşaa edilmiş olup; kubbe ve duvarları kalem işi bezemelerle süslenmiştir. Yüksek tip sandukası yeşil puşidelerle süslüdür. Türbe nin üst kısmı; dıştan sivri külahlı ve kurşun kaplamalıdır. Güvenç Abdal Türbesinde ise Güvenç Abdal, eşi Dünya Güzeli ve hizmetkârlarının sandukaları bulunmaktadır. Türbe kemerli tonozla örtülü olup, restorasyon ürünü bezemelerle süslüdür. Balım Sultan Türbesi:Selçuklu mimarisi tarzında inşaa edilmiştir. Balım Sultan; Dimetoka daki Bektaşi Tekkesinde yetişmiş ve daha sonra merkez Tekke ye gelerek, Bektaşilik e önemli hizmetlerde bulunmuştur. Bu nedenle de Bektaşilik te Pir-i Sani (İkinci Pir) olarak kabul edilir. Balım Sultan sandukasından başka Kalender Şah mezarının da bulunduğu Türbe, ölümünden üç yıl sonra M da; Yavuz Sultan Selim in komutanlarından Dulkadiroğulları Beyi, Şeyhsuvar Ali Bey tarafından inşaa ettirilmiştir. Kubbe içi ve duvarları kalem işi bezemelerle süslü olan türbe içinde; şamdan, orijinal kapı ile bazı levhalar sergilenmektedir. Türbenin önünde ise kutsal sayılan tarihi Dilek Ağacı (Karadut-Morus Nigra) bulunmaktadır. Hazire:Balım Sultan Türbesi nin hemen yanında bulunan mezarlıkta, Tekke ye hizmette bulunan dervişler yatar. Hüseyni, Elifi ve Ethemi tipteki mezar taşı başlıkları, Türk - İslam Sanatı nın özgün eserlerindendir. Diğer Müze ve Örenyerleri Arkeoloji ve Etnoğrafya Müzesi:Müzede, iki eser deposu, laboratuvar ve kütüphane bulunmaktadır. Hacıbektaş arkeoloji ve etnografya müzesinin belli başlı eserleri arasında Eski Tunç, Asur Ticaret Kolonileri, Hitit, Frig, Helenistik, Roma ve Bizans dönemlerine aitçift kulplu kaplar, kâseler, pişmiş topraktan ölü gömme küpleri gibi eserler bulunmaktadır. Kadıncık Ana Evi:Velâyetname de adı geçen ve Bektaşilik te önemli sayılan bir kişinin ikamet ettiği evdir. Müze Müdürlüğü ne başvurulması halinde görevli sağlanarak ziyaret edilebilir. Bektaş Efendi Türbesi:M yılında ölmüş olan Bektaş Efendi ile ilgili pek bir bilgi yoktur. Kubbesi ve duvarları kalem işi bezemelerle süslü olan türbe, Selçuklu Kümbet Mimarisi tarzında inşaa edilmiştir. Çilehane-Deliklitaş: İlçenin 3km. doğusundaki Arafat Dağı nda bulunan mağaradır. Hacı Bektaş-ı Veli nin bu mekânda halvette bulunduğuna inanılır. Delikli taş da denilen Çilehane en çok ziyaret edilen yerlerdendir. Mağarada insanın zorlukla geçebileceği ufak bir delik vardır. Ayrıca, bu delikten geçenlerin günahlarından arındığı yönünde bir inanç da vardır. Zemzem çeşmesi, Hacı Bektaş-ı Veli, Yunus Emre ve Ozanlar Anıtları ile kişilik modern amfitiyatro bu tepede bulunmaktadır. Beştaşlar: İlçenin 5 km kadar kuzeyinde; Çivril Köyü yakınlarında bulunmaktadır. Jeolojik bakımdan önem taşıyan, beş adet dev boyutlu taş vardır. Taşların efsanesi, Velayetname de ayrıntılı olarak anlatılır. Atatürk Evi: İlçe merkezinde bulunançelebiler ailesine aitevde; M. Kemal Atatürk, Aralık 1919 tarihlerinde konuk edilmiştir yılında ev kamulaştırılmış ve 2001 yılında da restore edilerek Müze-Ev olarak halkın ziyaretine açılmıştır.müzede Atatürk ile ilgili fotoğraf ve belgeler sergilenmekte olup, o günleri yansıtan eşyalarla düzenlenmiştir. 11

20 A Avanos Nevşehir in 18 km kuzeyinde olan Avanos un antik dönemdeki adı Venessa dır. Çok sayıda çanak çömlek atölyesi bulunan ilçede seramik yapım geleneği Hititlerden beri süregelmektedir. Kızılırmak ın getirdiği kırmızı toprak ve milden elde edilen seramik çamuru, Avanoslu seramik sanatçılarının elinde şekil almaktadır. Avanos u ikiye ayıran ve Anadolu nun en uzun nehri olan Kızılırmak ve onun çevresi, çağlar boyunca çok sayıda olaylara sahne olmuştur. Avanos yakınlarında, Kızılırmak ın hemen kenarındaki bir Roma mezarlığında ele geçen mermerden lahit, Merkez Kapadokya Bölgesi nde bugüne kadar ele geçen tek lahit olması açısından ilginçtir. Lahit, 1971 yılında tesadüfen ortaya çıkmış, semerdam biçimindeki kapağı kimliği tespit edilmeyen şahıslarca açılmış ve içindeki buluntular ne yazık ki çalınmıştır. Ceset üzerinde yapılan patolojik ve paleoantropolojik araştırmalar sonucunda lahitin, saçları kına ile boyanmış bir kadına ait olduğu anlaşılmıştır. Zelve Avanos a 5 km, Paşabağlarına 1 km uzaklıktaki Zelve, Aktepe nin dik ve kuzey yamaçlarında kurulmuştur. Üç vadiden oluşan Zelve Ören Yeri, peribacalarının en yoğun olduğu yerdir. Vadideki peribacaları sivri uçlu ve geniş gövdelidir. Uçhisar, Göreme, Çavuşin gibi kaya oyma mekânlardaki trogloditik yaşamın ne zaman başladığı bilinmeyen Zelve, özellikle IX. ve XIII. yüzyılda hıristiyanların önemli yerleşim ve dini merkezlerinden biri olmuş; aynı zamanda rahiplere ilk dini seminerler de bu yörede verilmiştir. Yamaçların dibinde yeralan Direkli Kilise Zelve deki manastır hayatının ilk yıllarına aittir. Kilise süslemelerinde tercih edilen kabartma haçlar daha çok ikonoklastik düşünce ile yakından ilgilidir. İkonoklastik Dönem öncesine tarihlenen Balıklı, Üzümlü ve Geyikli Kiliseler vadinin önemli kiliselerindendir yılına kadar iskân edilmiş vadide manastır ve kiliselerden başka yerleşim yerleri, iki vadiye açılan tünel, değirmen, cami ve güvercinlikler bulunmaktadır. Saruhan Avanos ta XIII. yüzyıl Selçuklu Dönemi ne tarihlenen Saruhan Kervansarayı ve Alaaddin Camii bulunmaktadır. Nevşehir in Avanos ilçesinin 5 km güney doğusunda Ürgüp ün ise 6 km kuzeyinde, Damsa vadisinde yer alır. Han, doğu-batı bağlantısındaki Aksaray-Kayseri güzergâhındadır. II. İzzettin Keykavus zamanında -belki de onun tarafından yılında yaptırılan Saruhan m² lik bir alanı kaplamaktadır. Şekil A.2. Saruhan Kaynak: 12

21 Çavuşin Göreme-Avanos yolu üzerinde, Göreme ye 2 km uzaklıktadır. Çavuşin deki Vaftizci Yahya adına yapılan kilise bölgeye hâkim bir yerdedir. Muhtemelen V. yüzyılda yapılmış - boyanmış- olduğundan bölgenin en eski kilisesidir. Kapadokya da pek görülmeyen geniş avlusu son yıllarda kayaların kopması sonucu yıkılmıştır. Eski Çavuşin vadisindeki harabeler, hristiyan dervişlerinin ve topluluklarının yaşadığı yerlerdi. Çavuşin in hemen yanındaki Güllüdere de beş kilise bulunmaktadır. Vadinin yakınındaki Haçlı Kilise aynı zamanda müslüman Arapların akınlarına karşı savunma amaçlı olarak da kullanılmıştır. Paşabağları ve Aziz Simeon Hücresi Göreme-Avanos yolunun sağında, yoldan 1 km içeridedir. Eskiden Rahipler Vadisi bugün Paşabağı olarak adlandırılan bu alan, kendine özgü peribacalarıyla doludur. Çok gövdeli ve çok başlı olan bazı peribacalarının içlerine şapel ve oturma mekânları oyulmuştur. Üç başlı peribacalarının birinde Aziz Simeon adına yapılmış bir şapel ve inziva hücresi bulunmaktadır. Dar bir baca vasıtasıyla ulaşılabilen hücrenin girişini antitetik haçlar süslemektedir. İçinde ocak, oturma ve yatma mekânları ile ışık girmesini sağlayan pencere aralıkları mevcuttur. Şekil A.3. Paşabağları Kaynak: V. yüzyılda Halep yakınlarında münzevi bir hayat sürdüren Aziz Simeon, mucizeler yarattığı söylentileri çıkınca, halkın aşırı ilgisinden kaçarak önce iki metre yüksekliğinde bir sütun üzerinde daha sonra 15 m yüksekliğinde bir sütun üzerinde yaşamaya başlar. Aziz Simeon, aşağıya sadece müritlerinin getirdiği az miktarda yiyecek ve içeceği almak için iner. Kapadokyalı münzeviler ise bir sütun yerine hazır buldukları peribacalarını oyarak dünyevi hayattan uzaklaşırlar. Peribacasını aşağıdan yukarı doğru oyarak m yükseklikte kaya odalarda yaşar, kaya yataklarda yatarlar. Çavuşin (Nicephorus Phocas) Kilisesi Göreme-Avanos yolu kenarında, Göreme ye 2,5 km uzaklıktadır. Oldukça yüksek tek nefli, beşik tonozlu, üç apsisli olan kilisenin narteksi yıkılmıştır. 964/965 yıllarına tarihlenmektedir. 13

22 Güllüdere (Aziz Agathangelus) Kilisesi Çavuşin köyüne yaklaşık 2 km uzaklıktaki Güllüdere vadisinin en soldaki kolunda yer alır. Vadinin hemen başlangıcında, solda dik bir yamaç üzerine yapılmıştır. Nef, dikdörtgen planlı, düz tavanlı ve geniş tek apsislidir. VI-VII. yüzyıla tarihlenen mimariye IX.-X. yüzyılda apsis ilave edilmiştir. Apsisteki iki ya da üç fresk seviyesi apsisin devamlı olarak boyandığını gösterir. Madalyon içinde tahtta oturan İsa nın sağında ve solunda yeralan İncil yazarlarının sembolleri simetrik olarak resmedilmiştir. Düz tavan, kabartma olarak yapılmış, ortada daire içinde haç, kenarlarda ise palmiye motiflerinin arasında çelenk motifleriyle dekore edilmiştir. Bu şekilde haçı esas alan dekorasyonlar daha çok İkonoklastik Döneme aittir. Kapadokya da yaşayan halkın haça karşı özel sevgisinden dolayı İkonoklastik Dönem sonrasında da sevilerek yapılan bir motiftir. Çünkü haç Kudüs teki Kutsal Haç ı temsil etmekteydi. Özkonak Yeraltı Şehri Avanos un 14 km uzağında yer alan yeraltı şehri, İdiş dağının kuzey yamaçlarına volkanik granit bünyeli tüf tabakalarının oldukça yoğun olduğu yere yapılmıştır. Geniş alanlara yayılmış olan galeriler birbirlerine tünellerle bağlanmıştır. Kaymaklı ve Derinkuyu yeraltı şehirlerinden farklı olarak katlar arası haberleşmeyi sağlayacak çok dar ve uzun delikler bulunmaktadır. Düzgün oyulmuş odaların girişleri kapatıldığında havalandırma da bu dar (5 cm) ve uzun deliklerle sağlanmıştır. Yine diğer yeraltı şehirlerinden farklı olarak sürgü taşından sonra, tünel üzerine (düşmana kızgın yağ dökmek maksadıyla) delikler oyulmuştur. Özkonak yeraltı şehrinde Kaymaklı ve Derinkuyu yeraltı şehrinde olduğu gibi hava bacası, su kuyusu, şırahane ve sürgü taşları bulunmaktadır. Yeraltı şehrinde 10 oda, 4 büyük salon, 8 kuyu, 4 mezar, 3 havalandırma, sütunlar, testiler ve duvara oyularak yapılan ip bağlama yerleri bulunmaktadır. A.2.5 Ürgüp Nevşehir in 20 km doğusunda olan Ürgüp Kapadokya Bölgesinin en önemli merkezlerindendir. Bizans Döneminde Osiana (Assiana), Hagios Prokopios; Selçuklular Dönemi nde Başhisar; Osmanlılar zamanında Burgut kalesi; Cumhuriyetin ilk yıllarından itibaren de Ürgüp adıyla anılmıştır. Ürgüp ve civarındaki ilk yerleşim Damsa Çayı nın doğusundaki Avla Dağı etekleridir. Yapılan yüzey araştırmasında çok sayıda obsidiyenden ve sileksten Paleolitik Döneme ait aletler bulmuştur. Daha geç dönemlere ait Ürgüp kasaba ve köylerinderoma Dönemi ne ait kaya mezarları vardır. XI. yüzyılda Ürgüp, Selçuklular ın önemli kentleri Konya ya ve Niğde ye açılan önemli bir kale konumundaydı. Bu döneme ait iki yapı kentin merkezindeki Altıkapılı ve Temenni Tepesi Türbeleri dir. Bir anne ve iki kızına ait olan ve XIII. yüzyılda yaptırılan Altı Kapılı Türbe altı cepheli, her cephesinde kemerli pencereli ve üstü açıktır. Ürgüp ün Temenni Tepesi nde bulunan iki türbeden birinin, 1268 yılında Vecihi Paşa tarafından yaptırılan ve halk arasında Kılıçarslan Türbesi olarak da anılan Selçuklu Sultanı IV. Rüknettin Kılıçarslan a, diğerinin ise III. Alaaddin Keykubat a ait olabileceği düşünülmektedir. Ancak araştırmacılara göre bu olasılıklar oldukça zayıftır yılında Osmanlı topraklarına katılan Ürgüp, XVIII. yüzyılda Osmanlı Sadrazamı Damat İbrahim Paşa nın kadılık makamını doğduğu kent olan Nevşehir e (Muşkara) bağlaması nedeniyle ilk kez ikinci planda kalır. Ancak Paşa da Ürgüplüleri mağdur etmemek için Nevşehir yakınlarındaki Kavak köyünden yaklaşık 20 km bir yeraltı yolu ile su getirtir. Sokak ve meydanlara mermerden çeşmeler yaptırarak şiirlerini dönemin meşhur şairlerine yazdırmış, kitabelerini de en iyi ustalara kazıtmıştır. Bu kitabeli çeşmelerin sadece bir kaçı orjinal yerindedir. 14

23 Ürgüp teki bir diğer önemli yapı da Rum Hamamı dır. Rumca kitabesinden temelinin 1900 de atıldığı tüm halkın ortak çalışması sonucunda 1909 da tamamlandığı anlaşılmaktadır. Şemsettin Sami yıllarında yazdığı Kamus-ül Âlem adlı tarih ve coğrafya ile ilgili eserinde Ürgüp te 70 cami, 5 kilise ve 11 kütüphane olduğunu belirtir. Ürgüp civarındaki Pancarlık, Üzengi ve Keşlik vadisi hem tarihi, hem de doğal değerleri olan vadilerdir. Ürgüp Müzesi 1971 yılında açılan müze, Ürgüp ve civarından ele geçen fosil örneklerinin dışında Prehistorik, Eski Tunç Çağı, Hitit, Frig, Pers, Hellenistik, Roma, Bizans ve Osmanlı Dönemi eseri mevcuttur. Müzede ayrıca yörenin mahalli kıyafetlerinin, eşyalarının ve silahların bulunduğu etnoğrafik seksiyon da bulunmaktadır. Ürgüp Müzesi ne bağlı ören yerleri Mustafapaşa (Sinasos) Aios Vasilios Kilisesi, Manastır Vadisi Kiliseleri, Yeşilöz (AzizTheodor) Kilisesi ve Pancarlık Kilisesi dir. Aziz Theodore (Tağar) Kilisesi Ürgüp ilçesiyeşilöz köyündeki kilise T planlı, merkezi kubbelidir. (Kubbe çöktüğünden camla kapatılmıştır.) Üst katta bulunan galeriye bir merdiven sayesinde çıkılmaktadır. Bu nedenle Kapadokya kiliseleri içinde tek örnektir. Genelde resimleri iyi korunmuş olan kiliseyi üç sanatçı kendi stillerine göre farklı zamanlarda süslemiştir. Aziz Theodore adına yapılmış olan Tağar Kilisesi, XI-XIII. yüzyıllara tarihlenmektedir. PancarlıkKilisesi Ortahisar kasabasının güneyinde, Ürgüp-Mustafapaşa yolunun sağındaki Pancarlık vadisindedir. Düz tavanlı, tek nefli ve tek apsislidir. Kilisedeki duvar resimleri daha çok yeşil zeminlidir ve oldukça iyi korunmuştur. İlk bakışta kiliseyi iki farklı sanatçının farklı zamanlarda boyadığı düşünülse de sahneler ve tüm yazılar ayrı ayrı incelendiğinde aynı sanatçı tarafından süslendiği anlaşılmaktadır. Zengin İncil siklusunu içeren kilisede sahneler, frizler halinde birbirini takip etmekte, frizin her iki yanını madalyonlar içinde aziz tasvirleri sınırlamaktadır. Pancarlık Kilisesi XI. yüzyılın ilk yarısına tarihlenmektedir. Ürgüp/TaşkınpaşaCamii Nevşehir, Ürgüp ilçesinin, Damsa köyü merkezinde yer alan Taşkınpaşa Camii, Karamanlılar Dönemi ne aittir. Bugün beyaz badana ile boyanması nedeniyle çirkinleştirilmiş portali geometrik bezeli bordürlerle süslüdür. Kesme taştan inşa edilmiş cami, kıble yönünde üç nefli, on bir tonozla örtülüdür. Kemerler mermer başlıklı payeler üzerine oturur. Camiinin üzeri ise düz toprak damdır. Halen Ankara Etnoğrafya Müzesi nde sergilenen cevizden kakma tekniğinde yapılmış mihrabı, bugüne kadar kalan tek ahşap örnek olması nedeniyle önemlidir. Mihrabın etrafındaki iki sıra bordür arabesk süsleme ve ayetlerle süslenmiştir. Mimberi ise büyük bir özenle işlenmiş, Selçuklu Dönemi nden beri Anadolu da uygulanmaya başlanan kündekari tekniğinde yapılmışlardır. Bir çatma tekniği olan kündekaride sekizgen, baklava ve yıldız şeklinde olan ahşap parçalar birbirlerine iç içe geçerek bağlanmış, birbirlerine tutturmak için çivi ya da yapıştırıcı kullanılmamıştır. Parçalar geçme olduğundan ahşabın kuruması nedeniyle ayrılmalar ve çatlaklar oluşmaz. Ürgüp/TaşkınpaşaTürbesi Ürgüp ün Damsa (Taşkınpaşa) köyü merkezinde yer alan, Selçuklu Beyi Taşkınpaşa ya ait türbe, dörtgen gövdeden sekizgen başlıklı çatıya dıştan pandantif şeklinde üçgenlerle geçilir. Türbenin mezar odasına doğu yönünde ve L biçiminde birkaç basamaklı merdiveni vasıtasıyla inilebilmektedir. Odanın ortasında sembolik olarak yapılmış taş sanduka bulunur. 15

24 Türbenin gövdesi ise düzgün kesme taşlardan inşa edilmiştir. Kuzey yönündeki portali, geometrik motiflerle bezelidir. Portalin dışındaki cephelerde sadece pencerelerin üstünde oldukça sade, geometrik süslemeler yer alır. Türbenin iç kısmı ise merkezi kubbelidir. Duvarlarda kırmızı aşı boyası ile yazılmış dualar, ortada ise üç adet taş sanduka bulunmaktadır. Taşkınpaşa nın hemen karşısında yer alan türbe ise Hızır Reis e aittir. Aynı döneme tarihlenen türbe baldaken tarzda inşa edilmiş, altıgen planlıdır. Türbeye iki taraflı basamaktan oluşan merdivenle çıkılmaktadır. Türbenin ortasında ise mermerden yapılmış üzerleri tamamen Arapça kitabe ve geometrik motiflerle süslenmiş üç adet taş sanduka yer alır. Ürgüp/TaşkınpaşaMedresesi Ürgüp-Soğanlı yolu kenarında, Ürgüp ün 20 km güneyindeki Damsa (Taşkınpaşa) köyündedir. Karamanoğulları na ait medrese 22,60x23,85 m ölçülerindedir. Portali, mescitteki mihrabı, kapı ve pencereleri düzgün kesme taşlardan duvarları ise moloz taşlarla örülüdür. Üst örtüsü tamamen yıkılmış olmasına karşın girişin hemen solundaki merdivenlerden en az iki katlı olduğu anlaşılmaktadır. Batı taraftaki portalinde görülen zengin taş işçiliği klasik Selçuklu üslubundadır. Portal, tamamen geometrik ve bitkisel motiflerle süslüdür. Girişin üstünde yer alması gereken kitabesi kayıptır. Basık kemerli girişin hemen sağında medresenin mescidi bulunur. Mihrabı portalde olduğu gibi zengin bitkisel motiflerle süslüdür. Üst kısım palmet dizileri, çift sıra bordürü ise bitkisel motiflerle bezelidir. Dikdörtgen planlı, üzeri açık avlunun etrafında birbirinden bağımsız mekânlar yer alır. Ortahisar Nevşehir-Ürgüp karayolu üzerinde, Ürgüp e 6 km uzaklıktadır. Ortahisar Kalesi hem stratejik hem de yerleşim amacıyla kullanılmıştır. Kalenin eteklerinde Kapadokya nın karakteristik sivil mimari örnekleri bulunmaktadır. Ayrıca hemen hemen tüm vadilerin yamaçlarına oyulan soğuk hava depolarında yörede yetişen patates ve elma, Akdeniz Bölgesi nden getirilen portakal ve limon saklanmaktadır. Ortahisar vadilerinde son derece ilginç manastır ve kiliseler bulunmaktadır. Bunlar Sarıca Kilise, Cambazlı Kilise, Tavşanlı Kilise, Balkan Deresi Kiliseleri, Hallaç Dere Manastırı dır. ÜzümlüKilise Ortahisar kasabasının batısındaki Kızılçukur vadisinin hemen başında, yoldan yaklaşık 1 km uzaklıktadır. Üzümlü Kilise nin bulunduğu peribacası, keşişlerin yaşadığı bir manastır kompleksi gibi oyulmuştur. Peribacasının alt kısmında kilise, üst kısımda ise tavanında kabartma haç bulunan bir mekân yer alır. Kilise tek apsisli ve nefli ve kare planlıdır. Nefin arka kısmında mezar nişi bulunmaktadır. Kilise nin ithaf yazısında Stylite Nichitas a ait bir yazıt bulunduğundan dolayı bu kilise Aziz Nichitas Kilisesi olarak da anılmaktadır. Düz tavanlı nef oldukça zengin bir bezeme ile dekore edilmiştir. Portakal renkli zemin üzerine daire ve dörtgenlerden oluşan haç motifi, etrafında üzüm salkımları ve geometrik motifler resmedilmiştir. Bordür ise içinde malta haçı bulunan madalyonlarla süslüdür. Kesin olmamakla birlikte VIII. ya da IX. yüzyıla ait olabileceği düşünülmektedir. Mustafapaşa Ürgüp ün 6km güneyinde yer alır. Mustafapaşa nın batısında bulunan Gömede Vadisi jeomorfolojik açıdan Ihlara vadisi nin küçük bir benzeridir. Ihlara vadisi nde olduğu gibi kaya oyma kiliselere, barınaklara ve vadinin içinden geçen bir dereye sahiptir. 16

25 Mustafapaşa daki önemli kilise ve manastırlar; Aios Vasilios Kilisesi, Konstantin- Eleni Kilisesi, Manastır Vadisi Kiliseleri ve Gömede vadisi nde Alakara Kilise ve Aziz Basil Şapeli dir. Ayrıca Osmanlı Dönemi nde inşa edilmiş güzel taş ve ağaç işçiliği gösteren bir de medresesi bulunmaktadır. AzizBasilŞapeli Mustafapaşa kasabasının yaklaşık 2 km batısında, Göreme vadisinin batı yakasındadır. İki apsisli, dikdörtgen planlı ve düz tavanlı iki nefli şapel, iki sütunla desteklidir. Batı nefinin duvarlarında üzeri kırmızı aşı boyası ile süslü yarı kabartma sütunlar ve aralarında nişler yer alır. Doğudaki nef ise oldukça zengin geometrik ve bitkisel motiflerle dekore edilmiştir. Gömede vadisi ne bakan, kısmen yıkılmış kapısı olan bu nefin yanında kilise banisine ait olabilecek bir mezar bulunmaktadır. Doğu nefin apsisi herbirinde bir patriğin adı yazılı, etrafı palmetlerle çevreli üç malta haçı ile süslüdür. Tasvirlerin yerine isimleri yazılı bu üç malta haçlarından ortadaki Abraham ı, diğerleri İsaac ve Yakup u temsil etmektedir. Araştırmacılar bu malta haçlarının cenneti ya da Golgota daki üç haçı sembolize ettiğini belirtmektedirler. Tavandaki büyük boyutta, etrafı geometrik ve bitkisel motiflerle boyalı haç, kornişte yer alan yazıta göre Aziz Konstantin i simgelemektedir. İkonoklastik düşünce ile ilgili bu motiflerin yanı sıra, apsisin ön cephesine iki önemli aziz, Aziz Basil ve Nazianuslu Aziz Gregory resmedilmiştir. Aziz Basil Şapeli, bazı araştırmacılara göre İkonoklastik Dönem e ( ) yada daha geç döneme tarihlenmektedir. MazıYeraltıŞehri Antik adı Mataza olan Mazı köyü, Ürgüp ün l8 km güneyindedir. Vadinin her iki dik yamaçlarında Erken Roma Dönemi ne ait kaya mezarları bulunmaktadır. Platoda ise çok sayıda Bizans Dönemi ne ait mezarlar yer alır. Yeraltı şehrinin dört girişi tespit edilebilmiş, asıl giriş düzensiz taşlardan örülü bir koridorladır.iç kısımdaki küçük oda, sürgü taşının rahat bir şekilde hareket etmesi için yapılmıştır. Ayrıca sürgü taşının karşısında kapının tam olarak kapanması için bir girinti bulunmaktadır. Böylece dışarıdan içeriye girmek imkansız hale gelmektedir. Girişin tam karşısındaki sütunlu mekan ahırdır.ahırların çok sayıda olması hayvansal üretimin bolluğunu dolayısıyla refah seviyesinin yüksek olduğunu gösterir. Ahırların arasındaki mekan, şırahanedir. Tavanda üzümleri aşağıya doğru dökmeye yarayan baca vardır. Ahırlardan kısa bir koridor vasıtasıyla yeraltı şehrinin kilisesine ulaşılır. Bu mekanın girişi sürgü taşı ile kapatılabilmektedir.kilisede bulunan aşağıya doğru yaklaşık 20 m derinlikteki su kuyusu, yeraltı şehrinin gerçek derinliğini göstermesi açısından önemlidir. Kilise apsisinin karşısındaki küçük oyuk aynı zamanda gizli baca olup yeraltı şehrinin diğer mekanlarına geçişi sağlar. Üst katlara geçiş gizli bacalar sayesindedir. Üst kat salonları ve odaları birbirlerine dar, uzun tünellerle bağlanmıştır. Mazı yeraltı şehrinin genel özelliği alt kat mekanlarının bağlantıları kısa pasajlarla, üst kat mekanlarının ise uzun, dar pasajlarla sağlanmasıdır. Bu pasajların çoğu kapandığından dolayı yeraltı şehrinin ne kadar bir alana yayıldığı bilinememektedir. Dini mekana sahip Kaymaklı ve Derinkuyu yeraltı şehirleri büyük alanlara yayılmıştır. Mazı yeraltı yerleşiminde de bir kilise bulunduğundan dolayı onlar gibi geniş alanlara yayılmış olması olasıdır. A Derinkuyu 1927 yılında bucak merkezi, 1930 yılında kasaba olan Derinkuyu, 1960 yılında Nevşehir'e bağlı bir ilçe olmuştur. İlk adı "Melegobi"dir. Hitit ya da Kapadokya dilinde zor geçim anlamına gelen bir isimdir. Bugünkü adının Derinkuyu olmasının nedeni ise halkın içme ve kullanma suyunu m. derinlikteki kuyulardan temin etmesidir. 17

26 Bu ilçenin en önemli özelliği, yerin altına oyulmuş oldukça geniş alanlara yayılan yeraltı yerleşimidir. Derinkuyu da ayrıca yeraltı yerleşiminin güneyinde yer alan XIX. yüzyıla ait ortodoks kilisesi ve Cumhuriyet Mahallesinde tüf kayaya oyulmuş Aya Meryeros Manastırı da bulunmaktadır. Derinkuyu Yeraltı Şehri Bu yeraltı şehri 8 katlı olup, derinliği yaklaşık 85 m dir. Bu yeraltı şehri, bir yeraltı şehrinde bulunan tüm özelliklere sahiptir (ahır, kiler, yemekhane, kilise, şırahane v.s.). Ayrıca 2. katta misyonerler okulu bulunmaktadır. Geniş bir alan olan okulun tavanı, yeraltı şehirlerinde pek rastlanmayan beşik tonoz ile örtülüdür. Salonun solundaki mekanlar, çalışma odalarıdır. Şekil A.4: Derinkuyu yeraltı şehri Kaynak: Yeraltı şehrinin 3. ve 4. katlarından sonra merdivenle doğrudan doğruya derinlemesine inilmekte ve 7. katta bulunan haç planlı kiliseye ulaşılmaktadır. Oldukça geniş olan bu mekan sütunlarla desteklenmiş olup buradan uzanan dar, kavisli tünel bir mezarla son bulmaktadır. Yeryüzü ile bağlantısı bulunan 55 m derinliğindeki havalandırma bacası, aynı zamanda su kuyusu olarak da kullanılmaktadır. Alt kata kadar uzanan kuyulardan her kat yararlanamaz, ayrıca istila anında zehirlenmeyi önlemek için bazı kuyuların ağzı yeryüzü ile bağlantısızdır yılında açılan Derinkuyu yeraltı şehrinin halen % 10 u gezilebilmektedir. Derinkuyu ilçesine bağlı Suvermez ve Doğala köylerinde de henüz tam olarak araştırılmamış yeraltı şehirleri bulunmaktadır. Yeraltı şehirleri sadece Kapadokya bölgesinin jeolojik oluşumlarına özgü yapılar olup diğer bölgelerde bu tür örneklere rastlanmamaktadır. 18

27 Özlüce Yeraltı Şehri Özlüce yeraltı şehri, jeolojik yapı ve mimari açıdan oldukça farklıdır. Yeraltı şehrinin bünyesinde değişik renklerden oluşan tüfler bulunmaktadır. Tam olarak temizlenmemiş olan bu yeraltı yerleşiminde kat sistemi yoktur, ancak oldukça geniş alanlara yapılmıştır. Girişte bazalttan yapılmış, birbirine geçmeli iki kemerli mekan bulunmaktadır. Daha sonra moloz taşlarla örülü 15m uzunluğunda bir geçitle asıl tüf kayaya ulaşılır. Bu koridorun bitiminde 1,75 m çapında sert granit taştan yapılmış sürgü taşı bulunmaktadır. Girişteki ana mekan, yeraltı yerleşiminin en geniş olanı olup, iki bölümden ibarettir. Büyük mekanın sağında erzak depoları, solunda oturma odaları vardır. Galerilerin kenarlarında hücre tipi odalar, tabanlarda ise tuzaklar yer alır. A Kozaklı İlçe; 1954 yılında Hamamorta, Buruncuk, Bağlıca ve Kozaklı köylerinin birleşmesiyle kurulmuştur. İlçede halen türbesi bulunan Kozoğlu adlı zat ın kayalarla sıcak suyun etrafını çevirip hamam yaptığı, hamamçevre köylerin ortasında olduğundan hamamorta adını aldığı türbe taşlarındaki yazıtlardan anlaşılmaktadır. Bu taşlarda, ilçenin adının Kozoğlu adlı bu şahıstan geldiği rivayet edilmektedir. Harita A.2. İl haritası Kaynak: Nevşehir in yaklaşık 100 km kuzeyinde yer alan Kozaklı nın eski adı Hamamorta dır. Kozaklı civarında çok sayıdaki tümülüsler, Roma Dönemi ne ait olup Nevşehir arkeolojisi için önemli yer tutmaktadır. 19

28 Romatizmal hastalıklar, kireçlenmeler, kas hastalıkları, sedef, egzama, akne gibi cilt hastalıkları, damar hastalıkları, yüksek tansiyon, diabet destek tedavisi, gut hastalığı destek tedavisi, kronik idrar yolları hastalığı ve göz hastalıklarına destek tedavilerinde yoğun olarak kaplıcaların etkisi bulunmaktadır. Sağlık turizmi açısından önemli bir yere sahip Kozaklı kaplıcaları, Batı Alman Kaplıcalar Birliği sınıflamasına göre sodyumlu, kalsiyumlu, klorürlü olup A ve C grubu şifalı sular grubuna girmektedir. Su sıcaklığı 27 ile 93 Carasındadır. Türkiye nin en önemli termal sağlık merkezlerinden biri olan Kozaklı İlçesi nde sağlık turizmine yönelik hizmet veren 20 adet otel ve motel, yatak kapasitesi ile hizmet vermektedir. Özel hizmet veren kaplıcaların yanısıra Kozaklı belediyesine ait kaplıcalar da bulunmaktadır. Kozaklı ya yaklaşık 7 km uzaklıktaki Kanlıca kasabasında Nevşehir bölgesinde sıkça rastlanan yeraltı yerleşimi de bulunmaktadır. A. 3. İLİN COĞRAFİ DURUMU Nevşehir, İç Anadolu Bölgesi nde 38º12 ve 39º20 kuzey enlemleri ile 34º11 ve 35º06 doğu boylamları arasında kalır. Konya kapalı havzasında kalan Derinkuyu ilçesi dışında, bütünüyle Orta Kızılırmak Havzası na giren Nevşehir, konum itibariyle Türkiye nin tam ortasında olup, yüzölçümü km² dir. Ülke topraklarının binde 7 sini kaplar. Denizden yüksekliği m dir. Harita A.3. Türkiye siyasi haritası Kaynak: İl alanı, yöresel açıdan, doğudan Kayseri nin Yeşilhisar, İncesu ve Merkez, kuzeydoğudan Yozgat ın Boğazlıyan ve Şefaatli, güney, güneybatı ve batıdan Niğde, Aksaray Merkez ve Ortaköy ilçesi ile çevrilidir. Yüzey şekilleri açısından ise, İlin doğusunda Hodul dağı ve uzantıları, kuzeyinde Delice Irmak vadisi, güney ve güneybatısında Erdaş dağı ve uzantıları vardır. 20

29 A. 4.İLİN TOPOGRAFYASI VE JEOMORFOLOJİK DURUMU Nevşehir İl alanı, Orta Anadolu da Erciyes, Melendiz ve Hasandağı gibi eski yanardağların kül ve lavlarının birikmesiyle oluşmuş çok geniş bir plato üzerinde yer almaktadır. Bu platoyu, ülkenin en uzun akarsuyu olan Kızılırmak, doğu-batı doğrultusunda ve derinliğine vadilerle sık bir şekilde parçalamıştır. İl merkezi Kızılırmak platosu adıyla anılan bu geniş ve yüksek düzlüklerin batı yamaçlarında kurulmuştur. Dağlar Nevşehir İl alanında rastlanan yeryüzü şekillerinden en az ağırlıklı olanı dağlardır. İl alanının % 18,5 ini kaplayan dağlar, genellikle Kızılırmak vadisinin kuzeyinde ve güneyinde toplanmıştır. İldeki dağların asıl oluşum dönemi III. jeolojik zamandır. Alp kıvrımlaşması sırasında Kuzey Anadolu ve Güney Anadolu dağları şekillenirken ortaya çıkan sıkışmalarla Orta Anadolu da yer yer yükselme çökmeler olmuştur. Çöken kesimde uzanan Nevşehir toprakları, III. jeolojik zamanda (neojende) göl suları altında kalmıştır. Daha sonra yörede çok yoğun volkanik ve tektonik hareketler oluşmuş, İl alanının büyük bir bölümü çıkan lav ve tüflerle örtülürken bir yandan da yeni kırılmalar ve püskürmelerle yükselmiş böylece dağlar oluşmuştur. İldeki başlıca dağlar şöyle sıralanabilir: Erdaş Dağı İlin güneybatısındaki bu dağ, Niğde topraklarında geniş ve yüksek kütleler oluşturan Melendiz ve Hasandağı eteklerine dek uzanan Kızılırmak platosu üzerindedir. Aslında bir yanardağ olan Erdaş kütlesi, Kızılcin, Ağıllı, Kurugöl, Doğala ve Çakıllı köylerinin arasını doldurur. Eğimi genellikle % 20 nin üzerinde olan Erdaş dağında iklim çok sert geçer. Toprak tabakasının sığlığı da bunlara eklenince, çıplak bir görünüm ortaya çıkar myüksekliktedir. Bu doruk aynı zamanda ilin en yüksek noktasıdır. Hodul Dağı İlin doğusunda yer alan Hodul dağı, Erdaş dağına göre daha düzenli bir sıra oluşturur. Derinkuyu yöresinin doğusundan başlayan sıra, yer yer daralıp genişleyerek doğu ve kuzeydoğu yönünde uzanır. Kuzey yönünde Kızılırmak a karışan akarsuların açtığı vadilerle derin bir şekilde parçalanan Hodul dağı, volkanik yapılıdır. En yüksek noktasının yükseltisi molan bu dağ sırası, Erciyes yanardağından püsküren lav ve tüflerin birikmesiyle ortaya çıkmıştır. III. Jeolojik zamanın sonlarıyla IV. Jeolojik zamanın başlarında iyice şekillenen Kayseri-İncesu, Yeşilhisar çöküntü oluğuyla Erciyes kütlesinden ayrılarak bağımsız bir sıra oluşturmuştur. Aynı zamanda Nevşehir-Kayseri sınırını oluşturan Hodul dağı, akarsu vadileri ve çöküntü alanlarının yakınında % 20 nin üzerinde eğimli yamaçlara dönüşür. Hodul dağı genellikle bitki örtüsünden yoksundur. Eteklere doğru bozuk ardıç, meşe, alıç, ahlat gibi ağaç türleri ile bazı otsu bitkilere rastlanır. Kızıldağ İl alanının kuzeyinde Kozaklı yöresiyle Kızılırmak vadisini birbirinden ayıracak şekilde doğu-batı doğrultusunda uzanan bu dağ, Erciyes dağından çıkan lavlarla tüflerin Kızılırmak vadisi ile oyulmasından sonra bağımsız bir kütle durumuna dönüşmüştür. En yüksek noktası m ile Altıpınar köyünün doğusundaki kesimdedir. Yarı kurak kuşak üzerinde yer alan dağ, bozkır bitkileri dışında doğal örtüden yoksundur. Hırka Dağı İl alanının kuzeyinde Gülşehir ile Hacıbektaş arasında yükselen bu dağ da yine Kızılırmak vadisine parelel olarak doğu-batı istikametinde uzanır. En yüksek noktası m olan dağın zirveleri tamamı ile çıplak ve kayalık olup eteklerde bozkır bitkileri yanında özellikle kuzey yamaçlarda meşe ağacının oluşturduğu orman toplulukları vardır. Oylu Dağı Nevşehir ilinin doğusunda yer alan bu dağda oluşum olarak diğerleri ile benzerlik göstermektedir. En yüksek noktası mile sivri tepedir. Uzun yıllar az eğimi olan 21

30 yamaçlarında ve üzerindeki geniş düzlüklerde tarım yapılmıştır. Bitki örtüsü olarak yine, bozkır bitkileri meşe, ardıç, ahlât, alıç gibi ağaçlara rastlanır. Aşıklı Dağ Oylu dağı ile kuzey-güney istikametinde paralel konumda olan bu dağ, Nevşehir in güney-güneydoğu istikametinde Niğde yolu kenarında bağımsız büyük bir kütle halindedir. En yüksek noktası m olan Aşıklı dağ, volkanik bir birikimdir. Üzerinde yine meşe ve ardıçlar yanında bozkır bitkileri vardır. Eteklerinde halen bağcılık devam etmektedir. Kermil Dağı Nevşehir ilinin doğusunda Uçhisar kasabası güneyinde yer alan dağ, Ürgüp yolu kenarındadır. En yüksek noktaları mile Beşik Kaya tepe ve mile Çıplak tepedir. Genellikle bitki örtüsünden yoksun olup, tüf tabakası açığa çıkmaya başlamıştır. Uçhisar (Akdere Dağı) Kermil dağının güneybatısında aynı silsile üzerinde olup yüksekliği m dir. Tamamen bitki örtüsünden yoksundur. Topuz Dağı Ürgüp ilçesinin doğusundan başlayıp uzun bir silsile ile Hodul dağına doğru uzanır. Çökek köyü üzerinde Topuzkara dağ olarak başlayıp güneydoğu istikamette Fakıd dağ, Topuz dağ olarak Tekke dağına oradan da Hodul a birçok tepe ile sıralanır. Ortalama rakımı mcivarında olup birçok tepecikten oluşmaktadır. Üzerinde yer yer meşe toplulukları yanında, ahlât, alıç, ardıç gibi ağaç türleri ve bozkır bitkileri vardır. Ziyaret Dağı (İdiş Dağı) İlin kuzey doğusunda Avanos un kuzeyinde yükselen bu dağ silsilesinin güney ve doğu kenarı Kızılırmak a dayanır. En yüksek noktası metre olan Ziyaret dağı ortalama % 50 meyile sahiptir. Kızılırmak vadisine doğu-batı istikametindeki dağ silsileleri genelde bitki örtüsünden yoksundur. Kuzey yamaçlarında Özkonak, Göynük kasabalarına doğru meşe toplulukları vardır. Son yıllarda yapılan ağaçlandırmalarla bir miktar daha bitki örtüsü ile kaplanmıştır. Bu dağların yanında İlin genel yapısını teşkil eden ve volkanik hareketler sonucu oluşmuş kepez tabir edilen düz tepeler vardır. Bunlardan Nevşehir çevresinde Akkepez, Karakepez, Ortakepez, Bucakkepez sayılabilir. A Nevşehir İli Platoları İl alanının yarısından çoğu platolarla kaplıdır. III. jeolojik zamanın sonlarıyla IV. Jeolojik zamanın başlarında ortaya çıkan kıvrılma-sıkışmalar ve volkanik hareketler sonucunda, daha önce neojen gölleri altında olan İl alanı yükselmiştir. Doğudaki Erciyes, güneyde ve güneybatıdaki Melendiz ve Hasandağı gibi yanardağlardan çıkan lavlar çevreye yayılarak geniş platolar oluşturmuştur. Bu platolar, Kızılırmak tarafından ortadan yarılarak günümüzdeki görünümünü kazanmıştır. Akarsuyun yöredeki önemi nedeniyle, İl topraklarında platoların tümüne birden Kızılırmak platosu adı verilmektedir. Kızılırmak Platosu metreye kadar çıkan yükselti basamaklarına dizilmiş olan bu platolarda eğim genellikle % 20 nin altındadır. Ancak akarsu vadileri yakınında eğimin % 20 nin üzerine çıktığı görülür. Püskürük ana maddenin çözünmesi ile oluşan plato toprakları çoğunlukla pek sığdır. Kış ve ilkbahar yağışlarını yeterince almadığı için, bu topraklar genellikle çıplaktır. Bunun bir nedeni de yaz aylarının sıcak ve kurak geçmesidir. İlkbaharda yeşillenen ve çiçek açan bozkır bitkileri, sıcakların bastırmasıyla kurur. Geniş platolara karşın, İlde zengin otlakları olan yaylalar azdır. Buna bağlı olarak, geleneksel yöntemlerle yapılan hayvancılık gelişmemiştir. Mera niteliği taşıyan düşük yükseltili platoların bir bölümünde, nadaslı kuru tarım yapılmaktadır. 22

31 A Nevşehir İli Akarsuları ve Göletleri İlimiz toprak ve jeolojik bünyesinin sonucu olarak akarsu bakımından fakirdir. Akarsular, faydanılamayacak kadar derinden akar. İlimizin belli başlı akarsuyu Kızılırmak tır. Kızılırmak Nevşehir volkanik kütlesi önünden kuzeybatıya doğru yön değiştirerek akan tek akarsudur. İki tarafta yükselen birisi volkanik, diğeri strüktüral yaylalar arasında serilen geniş ve çıplak bir vadi içerisinde akar. Arazi yapısı bakımından bu yörede çok su kaybeder. Buna karşılık kendisinin akışı üzerinde tesir yapabilecek kudrette beslenecek kol almaz. Değişik topraklı yerlerden geçtiği için suyu daima bulanıktır. Derinden aktığı için de sulama ve diğer işlerde pek fazla faydalanılamaz. Göletler İlimizde işletmedeki göletler, Kumtepe, Yalıntaş, Taşlıhöyük ve Özkonak göletleridir. Göletlere ait bilgiler Tablo da verilmektedir. Tablo A.1: Gölet bilgileri Kumtepe Göleti Göletin Yeri Nevşehir - Hacıbektaş Akarsuyu Çaybaşı Deresi Amacı Sulama İnşaatın (başlama-bitiş) yılı Gövde dolgu tipi Homojen Toprak Dolgu Depolama hacmi 1,456 hm 3 Aktif Hacim / Ölü Hacim 1,386 hm 3 / 0,07 hm3 Yükseklik (talvegden) 22 m Yükseklik (temelden) - m Sulama Alanı 565 ha Proje rantabilitesi 1,86 Yalıntaş Göleti Göletin Yeri Nevşehir - Gürşehir Akarsuyu Alaçoraközü deresi Amacı Sulama İnşaatın (başlama-bitiş) yılı Gövde dolgu tipi Homojen Toprak Dolgu Depolama hacmi 10,161 hm 3 Ölü Hacim 0,617 hm 3 Yükseklik (talvegden) 14,5 m Yükseklik (temelden) 23,5 m Sulama Alanı 1166 ha Proje rantabilitesi 3,70 Taşlıhöyük Göleti Göletin Yeri Nevşehir - Kozaklı Akarsuyu Bardakçıözü Deresi Amacı Sulama İnşaatın(başlama-bitiş) yılı 1998 Gövde dolgu tipi Homojen Toprak Dolgu Depolama hacmi 2,640 hm 3 Aktif Hacim/ Ölü Hacim 1,720 hm 3 / 0,92 hm 3 Yükseklik (talvegden) 17 m Yükseklik (temelden) 25 m Sulama Alanı 241 ha Proje rantabilitesi 2,14 Özkonak Göleti Göletin Yeri Nevşehir - Avanos Akarsuyu Kurt Deresi Amacı Sulama İnşaatın(başlama-bitiş) yılı Gövde dolgu tipi Homojen Toprak Dolgu Depolama hacmi 1,78 hm 3 Aktif Hacim/ Ölü Hacim 1,35 hm 3 /0,43 hm 3 Yükseklik (talvegden) 28 m Yükseklik (temelden) 34,5 m Sulama Alanı 200 ha Proje rantabilitesi 1,13 Kaynak: dsi.gov.tr 23

32 A Nevşehir İli Vadi ve Ovaları Nevşehir de yeryüzü şekilleri açısından vadiler çok önemlidir. Volkanik lav tüflerden oluşan kesimlerde, akarsular dar oluklar açmıştır. Vadiler dar ve dik olduğundan verimli ovalar pek azdır. İlin en önemli vadisi Kızılırmak vadisi olup Göreme vadisi, Karacaören vadisi, Damsa vadileri bu vadiye dikey inen vadilerdir. Kızılırmak Vadisi Orta Anadolu platolarının Nevşehir sınırları içerisinde kalan kesimleri, Kızılırmak tarafından doğu-batı doğrultusunda derince yarılmıştır. Türkiye nin en uzun ve önemli vadilerinden biri olan Kızılırmak vadisinin Nevşehir deki bölümü pek geniş değildir. Yalnızca Avanos ve Gülşehir yörelerinde yer yer genişleyen vadide dar ovalar oluşmuştur. Kızılırmak vadisine kuzeyden ve güneyden çok sayıda yan vadi açılır. Bu vadilerin tümü akarsularca kazılmıştır. Bunlar, genellikle pek genişleme olanağı bulamadan Kızılırmak vadisine açılır. Kıyı Ovaları Kızılırmak ın kuzeyinde ve güneyinde, vadi tabanındaki doğu batı doğrultulu tarım alanları Nevşehir in kıyı ovalarıdır. Ancak bu taban topraklar, yalnızca iki yerde ova niteliği kazanabilmektedir. Kızılırmak vadisinin genişlediği Avanos yöresinde, alüvyal ve kolüvyal topraklarla kaplı geniş alanlar ortaya çıkmıştır. Yaklaşık 10 km boyunca uzanan kıyı ovası pek geniş değildir. Bu ovanın genişliği 2-3 km dolayındadır. Avanos yakınında, güneyden Kızılırmak vadisine açılan yan vadiler boyunca uzanır ve bu kesimde genişliği 6 km ye kadar çıkar. Ovanın, alüvyal topraklarla kaplı asıl verimli kesimi de burasıdır. Küçük olmasına karşın, İlin sanayi bitkileri ve yumru bitkileri üretimi açısından, ovanın önemi büyüktür. Gülşehir yakınında, Kızılırmak vadisinin tabanı yeniden başlar ve yaklaşık 12 km uzunluğunda, 2-4 km genişliğinde bir kıyı ovası oluşturur. Ovanın 2/3 ü alüvyal, kalan bölümü de kolüvyal topraklarla kaplıdır. Bu kıyı ovasının doğu ucu, kuzeyden Kızılöz deresinin, güneyden Sulusaray deresinin taşıdığı kolüvyal maddelerle dolarak bir miktar genişlemiş durumdadır. Kızılırmak vadisi, İl alanından çıkmadan yer yer genişlemekteyse de hiçbir yerde ova sayılabilecek düzlükler oluşmamıştır. Nevşehir in güneydoğu ucunda yer alan Derinkuyu yöresi, Konya kapalı havzası içinde kalmaktadır. Yöreden, doğuya doğru açılan vadilerin tabanları Derinkuyu yöresinde birleşerek geniş düzlükler oluşturmaktadır. Derinkuyu Ovası Nevşehir in en büyük ovası olan Derinkuyu ovası, güneye doğru eğimli ve çok sayıda küçük akarsuyun taşıdığı alüvyonlarla kaplanmıştır. Akarsular yaz döneminde bütünüyle kuruduğu için ovanın, yüzey sularıyla sulanması olanağı yoktur. Ova Derinkuyu dan Kuyulutatlar köyüne kadar yaklaşık 20 km uzanmaktadır. Orta kesiminde genişlik 16 km ye kadar uzanmaktadır. Nevşehir de bu ovalar dışında kimi taban topraklarda ve platolar arasında, genellikle kuru tarım yapılan çok sayıda küçük düzlük vardır. Ova sayılabilecek kadar geniş olmamalarına karşın, son yıllarda tarımda modern araçların kullanımının..artmasıyla,..bu alanların önemi artmaya başlamıştır

33 A. 5. JEOLOJİK YAPI VE STRATİGRAFİ Nevşehir ve civarı, Premesozoyik-Paleozoyik birimleri, Kretase birimleri, Tersiyer birimleri ve kuvaterner birimlerinden oluşmaktadır. KAMAN GRUBU Tamadağ Formasyonu: Fillat, serisit-kloritşist, kalkşist, mermer ve kuvarşistlerden oluşmuştur. Hırkadağı, Akçataş Köyü, Özkonak kasabası civarında yüzeyler. Tahmini kalınlığı 350 m kadardır. Üzerine gelen Tersiyer birimleriyle ilişkisi açılı uyumsuzdur. Bozçaldağ Formasyonu: Hırkadağ, Ziyaretdağ, Büyükçaltepe, İsmailsivrisi Tepe, Karpuztepe, Evlektepe ve Hüyüklütepe civarında yüzeyler. Gri-boz, beyaz, şeker dokulu, iri kristalli mermerlerden oluşmaktadır. Tahmini kalınlığı 350 m kadardır. Karadağ Graniti: Karadağ, İkizağıl mevkii, Akçataş ve Anapınar köyleri civarında yüzeyler. Granit, granodiyorit, diyoritporfir, monzonit, lökogranit, siyenit, kuvarsporfir türü kayaçlardan oluşmaktadır. Kradağ graniti, Tamadağ Formasyonunu keser ve bu formasyon içinde sokulumlar halinde gözlenir. Ayhan Formasyonu: Saytepe Üyesi: Reyhanlı Tepe ile Dadağı Köyü arasında 16 km 2 lik bir alanda yüzeyler. Kötü boylanmalı, paralel katmanlı çakıltaşı, çamurtaşından oluşur. Esefin Üyesi: Keçiağlat Tepe ile Kubaca Tepe arasında yüzeyler. Kumtaşı ve kumlu marnlardan oluşmuştur. Kubaca Üyesi: Devebaşı Tepe, Elmadere, Kubaca Tepe civarında yüzeyler. Silisli, orta tabakalı kireçtaşı ile bitümlü şeyl ve kumtaşından oluşmaktadır. İlicek Üyesi: Tabanda koyu renkli konglomera ve orta-ince tabakalı kumtaşlarından oluşmuştur. İlicel-Çayır ve Karapınar Çiftliği arasında 20 km 2 lik alanda yüzeyler. Lalelik Üyesi: Kumtaşı, marn ve çörtlü kireçtaşından ibarettir. Gümüşyazı Köyü ile Özkonak arasında 23 km 2 lik alanda yüzeyler. Altınpınar Formasyonu: Altınpınar, Akarca Köyü, Ağbayır Tepe mevkii, Sarılar ile Belbarak Köyü arasında yüzeyler. Genelde fliş karakterli kaya birimlerinden oluşur. Boztepe kireçtaşı üyesiyle yanal ve düşey geçişlidir. Boztepe üyesi, gri-boz renkli, gevrek yapılı, orta tabakalı kireçtaşıyla temsil oluınur. Kızılöz Formasyonu, Arafa Üyesi: Genel olarak linyitli, marn ve kumtaşından oluşmuştur. Alemli Köyü ile İnek Deresi arasında yüzeyler. Kızılöz Formasyonu: Kırmızı çakıltaşı ve kumtaşından oluşmuştur. Kütükçü, Kuyulukışla, Alaoğlu çiftliği ve Çivril Köyü çevresinde yüzeyler. Bozdağ Volkaniti: Volkanik breş, aglomera, lapilli ve tüf kayalardan oluşmaktadır. Tuzköy Formasyonu: Kumtaşı-silttaşı-tüf arakatkılı ve çakıltaşından oluşmuştur. Tuzköy ve doğusunda, Eskiyaylacık Köyü çevresinde yüzeyler. Kızılkaya İgnimbiriti: Pembe, turuncu renkli, som, sert ignimbirit akıntısından oluşur. Andezitik karakterli ve sütunsal yapılıdır. Yüksekli Formasyonu: Çakıltaşı, çapraz tabakalı kumtaşı, miltaşı, tüf ve kumlu tüfitten ibarettir. Killik, Belbarak, Engel, Çalış, Küpeli Dağı ile Düğer Köyleri civarında yüzeyler. Özkonak Üyesi: Pomzalı tüf çakıllı, gri-boz renkli, tüf özelliğinde kaya birimlerinden oluşur. Yüksekli Formasyonunun diğer kayaçlarıyla geçişlidir. Kuvaterner Birimleri Kuvaterner yaşlı olarak Kızılırmak, Kızılırmak çakıltaşı, Gülşehir ve Kızıldağ bazaltları ile Balkaya Traverteni ve günümüzde de oluşmaya devam eden alüvyon çökelleri yer alır. Gülşehir ve Kızıldağ bazaltlar, olivin-bazalt, traki-andezit karakterlidir. Balkaya traverteni, demiroksit damarlı, orta-kalın tabakalı ve gözeneklidir. 25

34 Yapısal Jeoloji Nevşehir ve civarı, Hersiniyen ve Alp orojenezleri etkisinde kalmıştır. Tektonik etkinlik nedeniyle yörede kıvrımlar ve faylar oluşmuştur. En önemli fay, Hırkadağı güneyinde, Civelek-Gümüşkent arasında 20 km uzunluğundaki kırık hattıdır.diğer belirgin faylardan biride, Keçiağlat Tepe den K-G doğrultulu uzanan, doğrultu atımlı sol yönlü faydır. Kızılöz Formasyonu, Hırkadağı ile Yiren Dağı arasında bir çökelme havzası senklinali oluşturmaktadır. A Metamorfizma ve Magmatizma Kızılırmak boyunca 1 mkalınlığında kum, çakıl ve bloklardan oluşan bitkisel toprak yer almaktadır. Bölgedeki kayaçlar asit ve bazik plütonlar halindedir. Asit ve bazik plütonlar birbirleriyle grift vaziyette bulunurlar. Bazik plütonlar asit plütonlardan daha yaşlıdır. Faaliyetler Üst Miyosen de başlamış, Kuvaterner de devam etmiş ve Erciyes in volkanizmasına ait bazalt, aglomera, volkan çakılları, volkan külü, tüf, ignimbirit, bims ve volkan bombalarını meydana getirmişlerdir. Volkanit faaliyet Üst Miyosen de başlamış ve günümüzden yaklaşık bir milyon öncesine kadar sürmüştür. Genç Tersiyer-Kuvaterner yaşlı volkanik faaliyetin ürünleri (lav kubbeleri, lav akıntıları, volkan konileri, kraterler, volkanik tüf ve agromeralar) Nevşehir dolaylarında yüzeylenmektedirler. Bölgede volkanik faaliyetin ürünleri olan lav ve tüfler genellikleandezit, dasit ve riyodasitlerle alkalin özellikle bazalt trakit ve fonolitlerdir. Nevşehir dolaylarındaki ufak çaplı kraterler, maarlar ve geniş alanlara yayılmıştüfler, Göreme Avanos yöresindeki peri bacası gibi oluşumlar, Orta Anadolu daki bu genç volkanik faaliyetin doğal anıt özelliği taşıyan ilginç örnekleridir. Lav akıntıları volkanitler arasında en eski ve uzun süreli birimi oluştururlar. Kayaçlar monoten görünümlü ve porfirik yapılıdırlar. Andezit domları üst miyosende ve ponsiyen yaşta oldukları sanılmaktadır. Kavak üyesi, ignimbrit karakterlidir. Açık kahverengi, beyazımsı renkli homojen ignimbrit, ankelit ve pomza içermektedir. Kavak üyesinde beyaz-kirli beyaz renkli, andezitik bileşenli, camsı tüfitli, köşeli parçacıklı pomza külü düzeyleri izlenmektedir. Bölgede mesozoyik öncesi en yaşlı birim Kalkanlı dağı formasyonudur (PMk). Silimanit kuvars-şist, kuvars mikaşist, gnays, biyotit şist, amfibolit şistlerde oluşan ve birbirleriyle geçişli bazen bantlı ve mercek yapılı olup gri, yeşilimsi, mavimsi renklerde ve sık kıvrımlıdır. Bunlarada geçişli ve yaklaşık 300 mkalınlığa varan mermer, şist, gnays ardalanması şeklinde Tamadağ formasyonu (Pmf) ile yaklaşık 250 metre kalınlığında orta kalın tabakalı, iri kristalli mermerlerden oluşan Bozçaldağ formasyonu (Pmb) bulunmaktadır. Üst kretase öncesi bölgeye yerleşen granit, granit porfir, granodiyorit,gabro, riyodasit ve silisli kayaçlardan oluşan Ortaköy granotoidi (&o) ve bunları kesen gabro kayaları (W) ile üst kretase yaşlı riyolit, porfirit, trakit, andezitlerden oluşan Kızıltepe volkanitleri (nk) Tersiyer yaşlı birimler tarafından örtülmektedir. Üst miyosen Pliyosen yaşlı birimlerden Tuzköy formasyonu (Tt) sarı renkli, ince tabakalı silt taşı, silistli kil taşı, kum taşı ve tüfit ardalanmalıdır. Kireçtaşı ve kil taşlarında jips kristallerininde gözlendiği ve sünger taşından oluşan Kesiktepe üyesinin de (Ttk) ayrıldığı birim 100 mkalınlığındadır ve Kızılöz formasyonu ile uyumsuzdur. Bu birim ile uyumlu olarak beyazımsı gri renkli çapraz tabakalı kumtaşı, çakıllı kumlu tüffit, miltaşı, kiltaşı ile kabakumtaşı ve çakıl taşından oluşan ortalama 200 mkalınlığındaki yüksekli formasyonu (Ty) bulunmaktadır. Geniş bir alanda volkano-tortul şeklinde yüzeylenen Üst Miyosen-Pliyosen yaşlı Ürgüp formasyonu (Tü), aşağıdaki üyeler ile temsil edilmektedir. 26

35 Kavak üyesi (Tük): Açık kahve, beyazımsı renkli, homojen ignimbrit, ankelit ve pomza içermektedir. Haltarpınar üyesi (Tüh): Genelde lateritik toprak, kumlu, siltli, killi karışımlar halindedir. Sarımadantepe üyesi (Tüs): Masif ve kalın tabakalı ignimbritlerden oluşmuştur. Damsa bazaltı (Tüd): Tabanda gözenekli olivin bazalt, üstte ise hiperten ve ojitce zengin, gözenekli olivinsiz bazalt karakterindedir. Cemilköy üyesi (Tüoc): Pomzalı volkano-tortul bir birimdir. Tahar üyesi (Tüt): Orta-kalın tabakalı pembe renkli tüfit tabakalarından oluşmuştur. Karadağ üyesi (Tük 1 ): Nevşehir yapı taşı olarak tanınan tüfitik karakterli, kalın tabakalı, karışık lahar çökelidir. İncesu üyesi (Tüi): Gri, pembe renkli ignimbritik dasitik tüftür. Ağıllı üyesi (Tüa): Aglomera, kumtaşı, kiltaşı ve tüfitten oluşmaktadır. Salur üyesi (Tüs 1 ): Kum, kumtaşı ve tüflü çakıltaşından oluşmaktadır. Topuzdağ bazaltı (Tüt 1 ): Alt düzeyleri olivinsiz, ojit ve hipeistence zengin, üst düzeyleri olivin bazalt özelliğinde lav akıntısıdır. Koşladağ üyesi (Tük 2 ): Marnlarla başlayıp gölsel killi kireçtaşlarına geçen birimler 30 m kalınlığındadır ve Ürgüp formasyonunun üst düzeylerini oluşturur. Kızılkaya ignimbriti (Tk 1 ): Toplam kalınlığı 25 m yi bulan andezitik karakterli sütunsal yapılı olup üst seviyelere volkanik çakıllıdır. Çataltepe bazaltı (Tüç): Genelde hipersten ojit, gri renkli, gözenekli bazalttır. Kuaterner yaşlı birimler şu şekilde ayırtlanmıştır: Lav parçası ve opsidiyence zengin camsı ve pomzalı Alacaşar tüfü (Qa), pumisce zengin kumtepe külü (Qk), volkanik cam özelliğindeki Boğazköy obsidiyeni (Qb), Acıgöl çevresinde görülen andezitik pomza, kül, temel kazıntı parçalarından oluşan piroklastik bileşenli Korudağ andezitik camı/qt 1 ), üst seviyelerde obsidiyen içeren perlit yumrulu Göllüdağ tüfü (Qg), teknesel çapraz tabakalanmanın sık görüldüğü çakıl, kum ve kil çökellerinden oluşan Kızılırmak çakıltaşı (Qç), olivin bazalt özellikli Kızıldağ bazaltı (Qk 2 ), bazaltik andezit ve traki-andezit nitelikli Karnıyarıktepe bazaltı (Qk 3 ), volkan bombası, kül lapilli ve bazaltik cüruf konileri (Qc), sıcak yeraltısuyu çökeli olan kıvrımlı ve ince tabakalı Hacıbektaş taşı olarak tanınan traverten (Qt), çoğunlukla Kızılırmak nehri boyunda yüzeylenen yaklaşık 10 m kalınlığındaki çakıltaşı, kumtaşı ve milden oluşan eski alüvyon (Qe) ile yamaç molozları (Qy) ve çakıl, kum, mil ve topraktan oluşan alüvyon (Qal) en genç birimler olarak sınırlanmaktadır. A Tektonik ve Paleocoğrafya Bölge, Hersiniyen ve Alp orojenezleri etkisinde kalmıştır. Tektonik hareketler neticesinde yörede faylar ve kıvrımlar oluşmuştur. Faylar genellikle kuzeybatı-güneydoğu ve kuzey-güney yönünde gelişmiştir. En önemli fay karaburç fayıdır. Faylanma bazaltların teşekkülünden sonra olmuştur. Gidiş yönü K65B dir ve yüksekli formasyonu (Ty), Tamadağ formasyonuna (Pmt) göre alçalmıştır. Yaklaşık 20 km uzunluğunda ve 350 atımlıdır. Kızılırmak ın güneyinde Tuzköy den batıya doğru K70B gidişli iki önemli fay daha bulunmaktadır. Bunlarda düşey atımlı olup Tuzköy (Ty) ve Altıpınar (Ta) formasyonlarından geçmektedir. Diğer belirgin faylardan biri de Gezenin köyü batısında Arafa üyesi (Tka) ile Altıpınar formasyonu (Ta) arasında gözlenmektedir. D-B yönlü 50 m düşey atımlı ve 12 km uzunluğunda olan bu fay, Kızılöz derede makas şeklini alarak KB-GD yönlü diğer bir fayla kesişmektedir. Altıpınar formasyonunu oluşturan kaya birimlerinin tabakaları tektonik etkinlik nedeniyle değişik yönlere doğru eğimlenmişlerdir. Daha genç kaya birimlerinin tabakalarındaki eğimlerinde ise bir terslik görülmemektedir. 27

36 Peribacalarının Oluşumu Bölgedeki ilginç oluşumlardan biri olan peri bacaları erozyonun getirdiği tüf tabakasının rüzgar ve sel sularının aşınımıyla oluşmuştur. Sel suları vadilerdeki çatlaklarda ve sert kayalarda oluşan kopuklarda yolunu bularak yamaçlardan aşağı iner, inerken de vadide bulunan sürüklenebilir maddeleri yanında götürür. Geride aşınmamış konik şeklinde bazalt şapkalı şekiller ortaya çıkar. Şapkalı peribacaları dediğimiz oluşumlar en çok Ürgüp yakınlarında görülür. Konik gövde tüf ve volkanik kül den oluşurken şapka ise daha sert olan lahar veya ignimbritten oluşmuştur. Kapadokya da şapkalılar, mantar şeklinde olanlar, sütunlar, sivri uçlular gibi çeşitli peri bacaları vardır ve genelde Uçhisar, Ürgüp, Avanos, Şahinefendi, Soğanlı, Nevşehir ve Kayseri de görülür. Bölgedeki bir diğer ilginç oluşum ise dalgalı yer şekilleri ve yağışların sonucu oluşmuş vadi kenarlarındaki desenlerdir. Peribacalarının dışında vadi yamaçlarında yağmur sularının oluşturduğu ilginç kıvrımlar bölgeye ayrı bir özellik katmaktadır. Kapadokya Bölgesi nde erozyonun oluşturduğu diğer peribacası tipleri ise, konili, mantar biçimli, sütunlu ve sivri peribacalarıdır. Vadilerde tortulaşma sonucu lavların ısı farkından kaynaklanan bir renk yelpazesi oluşmuştur. Bütün bu yer şekilleri Uçhisar, Çavuşin, Güllüdere, Göreme, Meskendir, Ortahisar, Kızılçukur ve Pancarlık vadilerinde görülebilir. Şekil A.5: Güllüdere Vadisi Kaynak: Milyonlarca yıl boyunca İç Anadolu platosunun dev volkanları patlamışlar ve sonradan medeniyetin beşiği olacak bu topraklara lavlarını püskürtmüşler. Uygun iklim şartları ve bereketli toprakları sayesinde dünyanın bilinen ilk medeniyeti yıl önce Konya yakınlarında Çatalhöyük de kurulmuş. İnsanoğlunun yıl önce Hasan Dağı nda gerçekleşen patlamayı resmettiği ilk manzara resmi burada bulunmuştur. (A) COĞRAFİK KAPSAM, KAYNAKÇA Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü

37 B. DOĞAL KAYNAKLAR B. 1. ENERJİ KAYNAKLARI B Güneş Nevşehir Meteoroloji İstasyon Müdürlüğünde ortalama güneşlenme süresini ölçen helyograf aleti bulunmakta olup, ortalama güneşlenme şiddetini ölçen aktinograf aleti bulunmamaktadır. Tablo B.1: Ortalama Güneşlenme Süresi ( Saat, dakika) Ocak 2,5 Şubat 3,1 Mart 5,4 Nisan 7,6 Mayıs 7,8 Haziran 10,2 Temmuz 13 Ağustos 11,9 Eylül 10 Ekim 4,8 Kasım 6,1 Aralık 3,2 Yıllık Ortalama 7,1 Kaynak: Meteoroloji İl Müdürlüğü,2011 B Su Gücü Nevşehir İli sınırları içerisinde sulama amaçlı kurulmuş Damsa Barajı, Tatlarin Barajı ve Ayhanlar Barajı mevcuttur. Ayrıca Avanos İlçesi Bozca Köyünde, Gülşehir İlçesi Tuzköy Kasabasında ve Ürgüp İlçesi Sarıhıdır Köyünde toplam 3 adet barajın inşaatı devam etmektedir. B Kömür Gülşehir ilçesinde Dadağı-Alemli köyünde ve Gümüşyazı Köyünde kömür madenleri bulunmaktadır. Tablo B.2: Dadağı-Arafa Kömür Özellikleri İl : Nevşehir İlçe : Köy : Mevki : Gülşehir Gümüşyazı Dadağı-Arafa Pafta ve Koordinatları : K33-a3 Y: X: Genel Jeoloji : Sahanın temelinde metamorfik seri yer alır. Eosen yaşlı olması muhtemel, kalker-marnlı seri içinde linyit zuhurları bulunmaktadır. Cevher Minarelleri ve Parajenez : Linyit. Oligo-Miyosen yaşlı seri içinde yer alan kömür zuhurlarının kalınlığı cm. arasındadır. Yatak Özellikleri ve Cevherleşme: Kimyasal bileşimi: Su %3,32;Kül % 19,38; S: % 6,05; AID: Kcal/Kg; Rezerv t. Kaynak: MTA, 2011 B Doğal Gaz Nevşehir İli sınırlarında doğalgaz rezervi bulunmamaktadır. B Rüzgar İlimizde rüzgar santrali bulunmamaktadır. 29

38 B Biyokütle İlimizde biyogaz kullanılmamaktadır. Ancak odun ve tezek yakacak olarak kullanılmaktadır. B Petrol İlimiz sınırlarında petrol rezervi yoktur. B Jeotermal Sahalar Nevşehir termal olanaklar açısından büyük zenginlik taşımaktadır. Kozaklı ilçesindeki kaynak C de olup kaplıca turizmi açısından çok büyük bir potansiyeldir. Ayrıca Ürgüp ilçesinin 5km doğusunda Ürgüp Kaplıcası bulunmaktadır. Suyun ısısı 14 0 C dir. Sudan en çok içme ve yarım banyo şeklinde faydalanılır. Deri hastalıkları için ise su banyosu ve kaynağından az ilerisinde kükürtlü çamur banyosu yapılmaktadır. Ilimizde çok sayıda hastalığı tedavi eden içmeler de bulunmaktadır. Bu içmelerin başında Üzengi Çay İçmesi, Bahçeli İçmesi, Çorak ve Karakaya İçmeleri gelir. Nevşehir deki mevcut termal kaynağın sağlık sektörü içinde ele alınması ve bu sektöre teşviklerin sağlanmasıyla, Kozaklı yabancı ve yerli turistler için önemli bir sağlık merkezi olarak değerlendirilebilecektir. B. 2. Biyolojik Çeşitlilik Bölgede başlıca habitat tipi antropojen steptir. İnsan populasyonunun hızla artması ve biyolojik faktörlere açık olması nedeniyle yaban hayatı arazi ve civarında çok fakirdir. B Ormanlar Nevşehir Orman İşletme Şefliği sınırları içerisinde İlimizin toplam ormanlık alanı ha. olup, bu alanın ha kısmı verimli orman, ha alanı ise bozuk orman alanıdır. B Odun Üretimine Ayrılan Tarım Alanları Nevşehir Orman İşletme Şefliği sınırları içerisinde kavak, okaliptüs, söğüt, kızılağaç gibi türler yetiştirilen tarım alanları bulunmamaktadır. B Çayır ve Mera İlimizde toplam ,3 ha mera alanı bulunmakta olup, toplam arazi varlığının % 12,2 sini teşkil etmektedir. Mevcut mera oranı yıllık yağış ortalamasının az oluşu ve kontrolsüz otlatılma nedeniyle düşük seviyededir. Tablo B.3:Mera çalışmaları İl Toplamı ,3 Merkez Acıgöl 3.773,5 Avanos ,8 Derinkuyu Gülşehir Hacıbektaş Kozaklı ,8 Ürgüp 9.961,2 Kaynak: Tarım İl Müdürlüğü,

39 B Sulak alanlar İlimizden Türkiye nin en uzun ırmağı olan Kızılırmak geçmektedir. Ayrıca İl havzasının orta kesiminde Doğu-Batı doğrultusundaki Kızılırmak ın kuzeyinde Kızılöz deresi yer almaktadır. Bunların dışında 30 a yakın çay ve dere bulunmakta olup, İlimizin akarsu yüzeylerinin toplamı 436 ha dır.ilimizde doğal göl bulunmamaktadır. B Flora Göreme Tepeleri, Dünya Doğal Hayatı Koruma Vakfı (WWF-Türkiye) tarafından Önemli Bitki Alanı (ÖBA) olarak belirlenmiştir. Tarih öncesinden günümüze insan yerleşimlerinin sürdürüldüğü bu alan, günümüzekadar ulaşan önemli step bitki topluluklarını koruyabilmiş olup milli park sınırı içinde yaklaşık 650taksonun varlığı saptanmıştır. Bunlardan 118i Türkiye ye özgüdür (endemiktir). Göreme Tepeleri ÖBA da ülke çapında 23 nadir bitki bulunur: Örneğin, Ferula halophila bu yöreden başka sadece TuzGölü ve Konya çevresindeki tuzcul steplere özgü bir bitkidir. F. halophila aynı zamanda BernSözleşmesi Ek Liste I de de yer almaktadır. Ayrıca bu alan Bern Sözleşmesi kapsamında TehlikeAltındaki Habitatlar arasındaki İran-Anadolu stepleri kapsamındadır. Diğer taraftan Dünya Mirası Listesi ne alınmış olan Göreme Tepeleri ÖBA, Milli Park olarak da koruma altındadır. B Fauna a) Memeliler: Kurt (canis lupus), Tilki (Vulper vulper), Su tipi (Lutra lutra), Porsuk (Meles meles), Sansar (Martes fonia), Tavşan (Lepus europeus) b) Kuşlar: Keklik (Alectoris graeca), Bıldırcın (Coturnix), Güvercin (Culumba ivila), Doğan (Falco sp.) c) Sürüngenler: Kaplumbağa (Testudo graeca), Kertenkele (Lucerta viridus). d) Balıklar:Yayın (Silurus gionis), Sazan (Cyprinus) B.2.6. Milli Parklar, Tabiat Parkları, Tabiat Anıtı, Tabiatı Koruma Alanları ve Diğer Hassas Yöreler "Göreme Tarihi Milli Parkı, Tarih ve 86/ Sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile Milli Park olarak ilan edilmiştir. Pafta Konumu ( 1 / Ölçekli Paftalar):Göreme Tarihi Milli Parkı nın alanı 4 adet 1 / ölçekli pafta üzerine oturmaktadır. Bu paftalar; 1- KAYSERİ K 33 c 1, 2- KAYSERİ K 33 c 2, 3- KAYSERİ K 33 c 3, 4- KAYSERİ K 33 c 4 dür. B. 3. TOPRAK B Toprak Yapısı İlimiz toprakları volkanik tüflerden meydana gelmiştir. Dolayısıyla geçirgen bir yapıya sahiptir. Yapılan çalışmalarla Nevşehir tarım topraklarının %85 i tınlı, % 9 u killitınlı, %2 si killi ve %4 ü kumlu bünyeye sahiptir. İlimiz topraklarının Kozaklı, Gülşehir in batısı, Derinkuyu merkez ve çevresi, Avanos un kuzey kesimlerindeki araziler 1., 2., 3. sınıfa giren arazilerdir ve her türlü tarıma uygundur. Ürgüp ve çevresi ile Merkez ilçenin büyük bir kısmında 6. sınıf topraklar vardır. 31

40 Tarıma elverişli olmayan bu topraklar nedeniyle bu bölgelerde ancak vadi içinde ekim yapılmaktadır. Bütün bölgelerde toprakların verimi iklim şartlarına özellikle de yağışların durumuna göre değişmektedir. Karakterleri itibarıyla toprak gruplarını aşağıdaki şekilde ayırmak mümkündür: GENEL ARAZİ DAĞILIMI : ARAZİ VARLIĞI ALAN (Ha.) % EKİLEBİLİR ARAZİ ORMAN ARAZİSİ ÇAYIR MERA , , ,2 TARIMA ELVERİŞLİ OLMAYAN ARAZİ TOPLAM ARAZİ Kahverengi Topraklar Orta Anadolu nun yaygın toprak türü olan kahverengi topraklar İlimizin çok geniş alanlarını kaplamaktadır. Organik madde ihtiva eden topraklarda tabii vejatasyon olarak orta boylu çayır otları hakimdir. Fakat bu toprakların büyük bölümünde tahıl ekilmektedir. Regosal Topraklar İlimizde kahverengi topraklardan sonra en büyük toprak grubu regosol topraklardır. Volkanik karakterli olan bu topraklara özellikle Ürgüp-Nevşehir yöresinde rastlanmaktadır. Doğal vejetasyon çayır otları ve gevenler olmakla birlikte, eğimin elverişli olduğu kesimlerde sebze tarımı yapılabilmektedir. Kırmızı Kahverengi Topraklar Genel özellikleri kahverengi topraklara benzer. Sıcak iklimin yol açtığı oksitlenme nedeniyle kahverengi topraklar kırmızımsı bir renk almıştır. Bu toprakların büyük bir bölümünde bağ-bahçecilik yapılmaktadır. Kireçsiz Kahverengi Topraklar Genel olarak kahverengi topraklarda üstte organik madde, altta ise kireç birikimi görülür. Kireçsiz kahverengi topraklarise kalın bir üst tabaka ve kil birikimli bir alt tabakadan oluşur. Doğal vejetasyon seyrek çalılardır. Alüviyal Topraklar Bu toprak türü kapladığı alan bakımından 5. sırada yer alır. Tarımsal açıdan çok önemli olan bu genç topraklar yüzey sularının taşıdığı sedimentlerle oluşmuştur. Genellikle sorunsuz ve verimli topraklardır. Nevşehir de bunlar dışında podzolik topraklar, organik topraklar, çorak topraklar ve kahverengi orman topraklarına da rastlanır. Fakat bu gruplar çok küçük alanları kaplayan önemsiz toprak türleridir. B. 4. SU KAYNAKLARI B İçme Suyu Kaynakları ve Barajlar İlimiz için hesaplanan yıllık yer altı su kaynağı rezervi 133,14 hm3 olup, bu rezervin 34,28 hm3 ü içme ve kullanma suyu için tahsis edilmiştir. Bu miktarın 31,4 hm3 ü 32

41 Belediyeler tarafından, kalanı ise diğer yerleşimler tarafından kullanılmaktadır.içme suyu amaçlı kaynak araştırmaları devam etmektedir. İlimizde Damsa, Tatlarin ve Ayhanlar Barajları bulunmakta olup, barajlara ait bilgiler Tablo da verilmektedir. Tablo B.4 : Baraj bilgileri Ayhanlar Barajı Barajın Yeri Avanos İlçesi Akarsuyu Kızılöz Deresi Amacı Sulama İnşaatın (başlama-bitiş) yılı Sulama alanı 1773 ha Damsa Barajı Barajın Yeri Nevşehir - Ürgüp Akarsuyu Damsa Çayı Amacı Sulama + Taşkın İnşaatın (başlama-bitiş) yılı Sulama alanı 709 ha Tatlarin Barajı Barajın Yeri Nevşehir - Acıgöl Akarsuyu Acısu Deresi Amacı Sulama + Taşkın İnşaatın (başlama-bitiş) yılı Sulama alanı 454 ha Kaynak: B Yeraltı Su Kaynakları İlimiz kısmen veya tamamen Nevşehir-Gülşehir havzası, Misli havzası Mazı havzası, Ürgüp havzası ve Develi-Yeşilhisar havzası içerisinde yer almaktadır. Söz konusu havzalardaki en önemli akifer volkano sedimanter kökenli taneli birimlerdir. B Akarsular İlimizden Türkiye nin en uzun ırmağı olan Kızılırmak geçmektedir. Sivas İlinden doğup Karadeniz e (Bafra) dökülmektedir. Ayrıca İl havzasının orta kesiminde Doğu-Batı doğrultusundaki Kızılırmak ın kuzeyinde Kızılöz deresi yer almakta ve kuzey kesimin sularının tamamına yakınını direne etmektedir. Bunların dışında 30 a yakın çay ve dere bulunmakta olup, İlimizin akarsu yüzeylerinin toplamı 436 ha dır. B Göller ve Göletler Nevşehir de doğal göl yoktur.ilimizdeki göletlere ait bilgiler Tablo A.1de verilmektedir. B. 5. MINERAL KAYNAKLARI B Sanayi Madenleri Nevşehir İlinde ekonomik bakımdan önemli yeraltı kaynakları olup, bunların başında perlit, linyit, tuz ve onix gelmektedir. Perlit (Pomza) Ülkemizde bulunan pomza sahaları içerisinde eniyi kalitede olan ve en fazla kullanım alanı bulunan pomzalar İlimizde çıkarılmaktadır. Pomza ihracatının büyük bölümü İlimizden yapılmaktadır. İlimizde pomza maden rezervinin MTA pomza etüt arama çalışmaları sonucunda yüksek olduğu belirlenmiştir. Yapı elemanları imalatında ve çeşitli sanayi dallarında kullanılan pomzanın İlimizdeki rezervi m 3 tür. 33

42 Acıgöl, Ürgüp, Derinkuyu arasındaki bölgeden çıkarılmakta olup, önemli miktarlarda ihraç edilmektedir. Derinkuyu ilçesi sahalarındaki orta kaliteli perlitlerin genleşme oranı 3,2-4,5 arasında değişmekte olup, sahalarda toplam 320 milyon ton olarak jeolojik rezerv belirlenmiştir. Acıgöl perlit yatakları İlçede çok sayıda perlit sahaları bulunmakta olup, yatakların toplam rezervi 450 milyon ton civarındadır. Derinkuyu-Kayışkıran, Büyük ve Küçük Göllüdağ ve Bozdağ perlit yatakları Orta kaliteli olan perlitlerin gevşeme oranı 4-4,5 arasındadır. Jeolojik rezerv 320 milyon tondur. Tuz Gülşehir ilçesine bağlı Tuz köyü yakınlarında ve Hırka dağının doğu yamaçlarından kaya tuzu çıkartılır. Toplam rezervin tonun üzerinde olduğu tahmin edilmektedir. Tuzköy sahasındaki % 92 NaCl içerikli ve 75 milyon ton görünür, 96 milyon ton muhtemel ve 960 milyon ton mümkün rezerv belirlenmiştir. Oniks Hacıbektaş ilçesinde çıkarılan bu mermer türüne Hacıbektaş taşı da denmekte olup, genelde süs eşyası yapımında kullanılır. Oniks taşı sarı, pembe, kırmızı, ve beyaz renklerde olup, birkaç rengi içeren çeşitleri de bulunmaktadır. Üzerine çeşitli motifler işlenen ve biçimlendirilen oniks taşı kişisel süs eşyası ve ev aksesuarı yapımında kullanılır. Avanos Kaya hamamı mevkiindeki mermerlerin ton üzerinde jeolojik rezerv yatakları vardır. Merkez ve Avanos ilçelerinde zengin kil yatakları, kavlin toplam rezervi tona ulaşan kaolin yatakları mevcuttur. Ancak bu yataklar henüz işletmeye açılabilmiş değildir. Ulaşımı kolay olan yataklar tuğla yapımında kullanılmaktadır. Ayrıca bunun yanında Nevşehir e özel kepez adı verilen yapı taşları bol miktarda çıkartılıp inşaatlarda kullanılmaktadır. B Metalik Madenler İlimize ait metalik maden envanteri tabloda verilmiştir. Tablo B.5: Metalik Maden Envateri METALİK MADEN YATAK VE ZUHURLARI 1.1. Boyalı Manganlı Demir Zuhuru İl: Nevşehir İlçe: Ürgüp İncesu Köy: Erdemisin, Boyalı, Karlık, Cemilköy, Akçaviran Mevki: Olukderesi Pafta: K 33-c2,c3 Genel Jeoloji: Sahada,Tesiyer volkanizmasına ait kayaçlar yüzeyler. Seri, altta aglomera ve tüfler ile başlar.volkanizmanın kesikliğe uğradığı dönemlerde marn,kil ve kalkerler gibi göl çökelleri gözlenir.daha üstte olivinli piroksenli bazalt,andezit ve ignimbritler izlenir. Cevher Mineralleri ve Parajenez: Psilomelan,Limonit 1.2. Avanos Boksit Zuhuru İl: Nevşehir İlçe: Avanos Mevki: Başağılın Dölek Yamanın Dağı Pafta ve Koordinatları: K 33-C1 Y: X : Genel Jeoloji: Sahanın K-KBsında Paleozoik yaşlı metamorfitler yüzeyler. Batısında ise, Ü.Kretase yaşlı granitler bulunur. G-GB da Kuvaterner yaşlı Acıgöl, Erciyes, Hasan Dağı volkanizmaları yer almaktadır. Oligosen e ait konglomera ve kum taşları geniş alanlar kaplar. Bunun üzerine ise karasal kökenli çökeller gelir. 34

43 Cevher Mineralleri ve Parajenez: Diaspor, Kavolin Yatak Özellikleri ve Cevherleşme: Asidik volkanik kayaçların alterasyonu ile oluşmuşlardır. Tektonik olaylarla ortaya çıkan sıcak sular ve yer altı-yerüstü sularının etkisi ile primer boksit oluşumları da gözlenir. Kaynak: MTA Orta Anadolu II. Bölge Müdürlüğü, 2011 B.5.3. Enerji madenleri Konu hakkında detaylı bilgi I.1.3 bölümünde verilmiştir. B.5.4. Taş Ocakları Nizamnamesine Tabi Olan Doğal Malzemeler İlimizde çok sayıda kum ve taş ocakları bulunmaktadır. Kum-çakıl hammaddeleri orta kalitede olup, yaklaşık 20 milyon m3 mümkün rezerve sahiptir. Avanos, Gülşehir ve Ürgüp ilçeleri kum-çakıl yatakları bakımından önem arz etmektedir. (B) DOĞAL KAYNAKLAR, KAYNAKÇA Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü MTA Orta Anadolu II. Bölge Müdürlüğü Tarım İl Müdürlüğü Meteoroloji İl Müdürlüğü C. ) HAVA (ATMOSFER VE İKLİM) C. 1. İKLİM VE HAVA Nevşehir yazları sıcak ve kurak, kışları ise soğuk ve yağışlı geçen tipik karasal iklim özelliklerini taşır. Konya kapalı havzasında kalan Derinkuyu ilçesi dışında, bütünüyle orta Kızılırmak havzası na girmektedir. Denizden yüksekliği m dir. Merkez ilçede sinoptik ve klima meteorolojik ölçümleri yapılmaktadır. Kapadokya Havalimanında uçuş bilgileri için metar rasatları yapılmaktadır. Avanos ve Ürgüp ilçelerinde ise sadece iklim çalışmaları için klima rasatları yapılmaktadır. C Doğal Değişkenler C Rüzgâr Tablo C.1: Rüzgar bilgileri Ortalama Rüzgar Hızı (m/sn) Aylık ve Yıllık Ortalamalar: Ocak ayı: 1,5 Şubat ayı: 2,0 Mart ayı: 1,8 Nisan ayı: 2,1 Mayıs ayı: 1,9 Haziran ayı: 1,7 Temmuz ayı: 1,8 Ağustos ayı: 1,9 Eylül ayı: 1,6 Ekim ayı: 1,6 Kasım ayı: 1,3 Aralık ayı: 1,9 ve Yıllık toplamda Ortalama Rüzgar Hızı (m/sn): 1,7 m/sn. En Hızlı Esen Rüzgarın Yönü ve Hızı : SSE 16,0 m/sn. Ortalama Fırtınalı günler sayısı: Sadece Ocak ayında 1 gün fırtınalıdır. Yıllık toplamda fırtınalı gün sayısı: 1 gün dür. Ortalama: 0,1 gün. Ortalama Kuvvetli Rüzgarlı Gün Sayısı ( Rüzgar Hızı saatte 10,8 ile 17,1 m/sec. arasında olan ): Ocak: 10, Şubat: 10, Mart: 6, Nisan: 4, Mayıs: 5, Haziran: 7, Temmuz: 2, Ağustos: 2, Eylül: 1, Ekim: 3, Kasım: 4, Aralık: 7 gün ve Yıllık toplamda Kuvvetli Rüzgarlı Günsayısı: 61 Ortalama: 5,1 gün. 1. derece Hakim Rüzgar Yönü: SSW (Güneygüneybatı - Lodos ), 2. derece Hakim Rüzgar Yönü: SE ( Güneydoğu-Keşişleme), 3.derece Hakim Rüzgar Yönü: NNE ( Kuzey Kuzey Doğu- Poyraz) dir. Aylar İtibariyle rüzgarın hakim olduğu yönler ise; SSW (Güneygüneybatı - Lodos ): 7 ay, SE ( Güney Doğu-Keşişleme) :3 ay, NNE ( Kuzeykuzeydoğu-Poyraz): 2 ay dır. Rüzgarların Esme Sayıları Toplamı: Ocak ayı: SE yönünden, Şubat ayı SE yönünden, Mart ayı: SSW yönünden, Nisan ayı: NNE yönünden, Mayıs ayı: SSW yönünden, Haziran ayı: SSW yönünden, Temmuz ayı: NNE yönünden, Ağustos ayı: SSW yönünden, Eylül ayı: SSW yönünden, Ekim ayı: SSW yönünden, Kasım ayı: SSW yönünden, Aralık ayı: SE yönündendir. Mevsimlik hakim rüzgar yönü: İlkbahar : SSW, Yaz : SSW, Sonbahar : SSW, Kış : SE Kaynak: Meteoroloji Genel Müdürlüğü,

44 C Basınç Tablo C.2: Basınç bilgileri Ortalama En Yüksek Basınç (hpa): 881,3 Ortalama En Düşük Basınç (hpa) : 870,9 Ortalama Buhar Basıncı (hpa): Ocak ayı: 4,7 - Şubat ayı: 4,8 - Mart ayı: 5,4 - Nisan ayı: 7,0 - Mayıs ayı: 8,9 -Haziran ayı: 10,5 - Temmuz ayı: 11,1 - Ağustos ayı: 10,0 - Eylül ayı: 7,9 - Ekim ayı: 6,1 - Kasım ayı: 4,4 - Aralık ayı: 4,3 ve Yıllık Ortalama Buhar Basıncı (hpa) : 7,1 hpa dır. Kaynak: Meteoroloji Genel Müdürlüğü, 2011 C Nem Tablo C.3: Nem bilgileri Aylık Ortalama Bağıl Nem Ocak ayı: 77,3 - Şubat ayı: 64,5- Mart ayı: 65,1 - Nisan ayı: 65,6 - Mayıs ayı: 61,5 - Haziran ayı: 56,3 - Temmuz ayı: 42,0 - Ağustos ayı: 44,6 - Eylül ayı: 44,2 - Ekim ayı: 54,7 - Kasım ayı: 67,7 - Aralık ayı: 60,2 dır. Aylık En Düşük Bağıl Nem Ocak ayı: 52,3 - Şubat ayı: 40,8 - Mart ayı: 33,6 - Nisan ayı: 39,9 - Mayıs ayı: 38,7 - Haziran ayı: 34,2 - Temmuz ayı: 21,1 - Ağustos ayı: 26,0 - Eylül ayı: 21,2 - Ekim ayı: 24,3 - Kasım ayı: 24,5 - Aralık ayı: 20,8 dir. Nemin En az olduğu aylar : Temmuz, Ağustos ve Eylül aylarıdır. Nemin En fazla olduğu aylar : Ocak, Mart, Nisan ve Kasım aylarıdır. Kaynak: Meteoroloji Genel Müdürlüğü, 2011 C Sıcaklık Tablo C.4: Sıcaklık bilgileri Aylık Ortalama Sıcaklık ( 0 C) : Ocak ayı: 0,5 - Şubat ayı: 1,0 - Mart ayı: 4,9 - Nisan ayı: 8,5 - Mayıs ayı: 13,2 -Haziran ayı: 17,5 - Temmuz ayı: 23,3 - Ağustos ayı: 20,8 - Eylül ayı: 17,1 - Ekim ayı: 9,8 - Kasım ayı: 0,9 - Aralık ayı: 2,6 ve Yıllık Ortalama Sıcaklık ( 0 C) : 10,0 santigrat derecedir Yılı Aylık Ortalama En Yüksek Sıcaklık ( 0 C) : Ocak ayı: 4,0 - Şubat ayı: 5,2 - Mart ayı: 9,9 - Nisan ayı: 14,0 - Mayıs ayı: 18,8 -Haziran ayı: 24,0 - Temmuz ayı: 30,3 - Ağustos ayı: 28,2 - Eylül ayı: 24,6 - Ekim ayı: 16,3 - Kasım ayı: 5,2 - Aralık ayı: 6,6 ve Yıllık Ortalama En Yüksek Sıcaklık ( 0 C) : 30,3 santigrat derecedir Yılı Aylık Ortalama En Düşük Sıcaklık ( 0 C) : Ocak ayı: -2,7 - Şubat ayı: -2,6 - Mart ayı: 0,7 - Nisan ayı: 3,9 - Mayıs ayı: 7,8 - Haziran ayı: 11,1 - Temmuz ayı: 15,9 - Ağustos ayı: 13,1 - Eylül ayı: 10,0 - Ekim ayı: 4,5 - Kasım ayı: -2,6 - Aralık ayı: -1,3 ve Yıllık Ortalama En Düşük Sıcaklık ( 0 C) : -2,7 santigrat derecedir. En Yüksek Sıcaklık, Günü ve Yılı : 37,1 0 C, 30.Temmuz.2011 En Düşük Sıcaklık, Günü ve Yılı : -13,1 0 C, 02.Şubat.2011 Günlük En Yüksek Sıcaklık Farkı 17,3 0 C dir. Kaynak: Meteoroloji Genel Müdürlüğü, 2011 C Buharlaşma Sıcak ve kuru iklimlerde buharlaşma daha fazladır.yıllık toplam buharlaşma miktarı yıllık toplam yağıştan az veya fazla olabilir. Ocak,şubat,mart, nisan ve aralık aylarında don olayından dolayı ölçümler yapılmamaktadır. Tablo C.5: Buharlaşma bilgileri Aylık Ortalama Buharlaşma (mm) : Ocak ayı: 0,0 - Şubat ayı: 0,0 - Mart ayı: 0,0 - Nisan ayı: 0,0 - Mayıs ayı: 3,9 -Haziran ayı: 5,7 - Temmuz ayı: 7,8 - Ağustos ayı: 7,4 - Eylül ayı: 6,3 - Ekim ayı: 3,3 - Kasım ayı: 0,0 - Aralık ayı: 0,0 mm. dir. Yıllık Ortalama Buharlaşma (mm) : 2,9 mm. Kaynak: Meteoroloji Genel Müdürlüğü,

45 C Yağışlar C Yağmur Tablo C.6: Yağmur bilgileri Ortalama Toplam Yağış (mm) : Ocak ayı: 67,1 - Şubat ayı: 54,8 - Mart ayı: 26,5 - Nisan ayı: 56,8 - Mayıs ayı: 85,1 -Haziran ayı: 58,3 - Temmuz ayı: 6,2 - Ağustos ayı: 0,0 - Eylül ayı: 4,1 - Ekim ayı: 15,1 - Kasım ayı: 16,5 - Aralık ayı: 50,5 Günlük En Çok Yağış Miktarı (mm) : Ocak ayı: 18,4 - Şubat ayı: 11,3 - Mart ayı: 9,8 - Nisan ayı: 15,0 - Mayıs ayı: 28,5 -Haziran ayı: 16,8 - Temmuz ayı: 6,1 - Ağustos ayı: 0,0 - Eylül ayı: 2,9 - Ekim ayı: 6,9 - Kasım ayı: 10,7 - Aralık ayı: 15,4 ve Günlük En Çok Yağış Miktarı (mm) : 28,5 mm. Ekim Ayındadır. Yağışın Mevsimlere göre dağılımı (mm): İlkbahar (Mart,Nisan,Mayıs): 168,4 mm. Yaz (Haziran,Temmuz,Ağustos,) : 64,5 mm. Sonbahar (Eylül, Ekim,Kasım) : 35,7 mm. Kış (Aralık,Ocak,Şubat) : 45,1 mm. Kaynak: Meteoroloji Genel Müdürlüğü, 2011 C Kar, Dolu, Sis ve Kırağı Tablo C.7: Kar, Dolu, Sis ve Kırağı bilgileri Kar Yağışlı Gün Sayısı : Ocak ayı: 12 gün, Şubat ayı: 4 gün, Mart ayı: 2 gün,, Kasım ayı: 2, Aralık ayı: 3 gün Karla örtülü GünSayısı: Ocak ayı: 10 gün, Şubat ayı: 7 gün, Mart ayı: 2 gün,, Aralık ayı: 2 gün ve Yıllık toplamda Ortalama Karla Örtülü Günler Sayısı:1,9 gündür. En Yüksek Kar Örtüsü Kalınlığı (cm) : Ocak ayı: 20 - Şubat ayı: 19 - Mart ayı: 1 - Kasım ayı: 2 - Aralık ayı: 16 ve Yıllık En Yüksek Kar Örtüsü Kalınlığı (cm) : 20 cm. ve 31.Ocak.2011 ayındadır. Don Gün Sayısı : Ocak: Ocak ayı: 24 gün, Şubat ayı: 19 gün, Mart ayı: 16 gün, Nisan ayı: 4 gün, Ekim ayı: 7 gün, Kasım ayı: 22 gün, Aralık ayı: 17 gün ve 2011 Yıllık toplamda Donlu günler sayısı: 109 gün dür. Sisli Gün Sayısı: Ocak ayı: 1 gün, Şubat ayı: 1 gün, Kasım ayı: 2 gün, ve 2011 Yıllık toplamda Ortalama Sisli Günler Sayısı: 0,3 gün dür. Ortalama Dolulu Günler Sayısı: Şubat ayı: 1 gün, Nisan ayı: 1 gün, Mayıs ayı: 1 gün, Haziran ayı: 1 gün ve 2011 Yıllık toplamda Ortalama Dolulu Günler Sayısı: 0,3 gün dür. Ortalama Kırağılı Günler Sayısı: Ocak ayı: 4 gün, Mart ayı: 2 gün, Ekim ayı: 1 gün, Kasım ayı: 10 gün, Aralık ayı: 1 gün ve 2011 Yıllık toplamda Ortalama Kırağılı Günler Sayısı: 1,5 gün dür. Dolunun En Yüksek Olduğu Aylar : Şubat, Nisan, Mayıs ve Haziran aylarında 1 er gün olmuştur. Kırağının En Yüksek Olduğu Aylar: Kasım, Ekim, Aralık, Ocak ve Mart Ayları. Kaynak: Meteoroloji Genel Müdürlüğü, 2011 C Seller Nevşehir de ölçüm yapılan Meteorolojik veriler doğrultusunda sel olacak çok yoğun yağış ( 50.0 mm. ve yukarısı yağış ) yoktur. aylardır. C Kuraklık Temmuz, Ağustos ve Eylül 2011 Yılı Toplam Yağış Miktarı: 441,0 mm. olmuştur. aylarında yağış ortalamalarının en az kayıt edildiği C Mikroklima İl sınırları içerisinde Nevşehir Merkezde deniz seviyesinden m. yükseklikte bulunan istasyonun iklim verilerine göre değerlendirme yapıldığında, bulunulan bölge itibariyle tipik karasal iklim özellikleri mevcuttur. C Yapay Etmenler Baraj ve göletlerin iklime etkisi olmaktadır. 37

46 C Plansız Kentleşme İlimizde belirgin göç olayı olmamakla birlikte, Ülkemiz ve İlimiz şartlarında tarım kesimindeki girdi maliyetlerinin pahalı, ürünün ucuz olması nedeniyle uzun yıllardır devam eden, yoğunluk arz etmeyen ve geçmiş yılların devamı niteliğinde özellikle İlimiz köylerinden İstanbul a göç olmaktadır. İlimizin fazla göç almaması nedeniyle ve İlimizdeki belediyelerin tamamına yakınının imar planları bulunduğundan plansız kentleşme görülmemektedir yılından günümüze kadar, Nevşehir sürekli göç veren bir İl durumunda görünmektedir li yıllarda dışarıya göçün hızı yavaşlamıştır lı yıllara gelindiğinde göç hızının arttığı görülmektedir. Ayrıca, bu hız İç Anadolu Bölgesi nin hayli üzerindedir. Bölgede iki tür göçten söz edilebilir, birincisi kırdan kente (İl ve ilçe merkezine), ikincisi büyük kentlere doğru yaşanan göçtür. C Yeşil Alanlar Konu hakkında detaylı bilgi L.1.3. bölümünde verilmiştir. C Isınmada Kullanılan Yakıtlar 06/06/2008 tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Hava Kalitesi Değerlendirme ve Yönetimi Yönetmeliği (Değişiklik:05/05/ ) ile hava kalitesi limit değerlerinin yıllar itibariyle azaltılması hedeflenmiştir. Isınmadan Kaynaklanan Hava Kirliliğinin Kontrolü (IKHKK) Yönetmeliği 13/01/2005 tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. (Değişiklik: 17/03/ ; 14/05/ ; 07/02/ ; 27/01/ ).Mülga Çevre ve Orman Bakanlığı, Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü nün tarih ve 2010/14 sayılı genelgesinde Nevşehir İli ve tüm ilçelerinin II.(ikinci) Grup Kirlilik Derecesinde olduğu belirtilmiştir tarih ve 68 sayılı Mahalli Çevre Kurul Kararında belirtilen kış sezonunda İlimiz Merkez İlçe ve diğer ilçelerde kullanılacak olan yakıt özellikleri şöyledir: Tablo C.8: Isınma Amaçlı İthal Taş ve Linyit KömürüÖzellikleri Toplam Kükürt (kuru bazda) : En çok. % 0,9 (+0,1 tolerans) Alt Isıl Değer (kuru bazda) Uçucu Madde (kuru bazda) Toplam Nem (orijinalde) Kül (kuru bazda) Boyut* (satışa sunulan) : En az 6400 Kcal/kg (- 200 tolerans) : % (+2 tolerans) : En çok % 10 (+1 tolerans) : En çok %16 (+2 tolerans) : mm ( en çok ±% 10 tolerans) * Mekanik beslemeli yakma tesisleri için kömür boyutu en az mm olabilir. Kaynak: Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü,2011 Tablo C.9: Sanayi Amaçlı İthal Kömür Özellikleri Alt Isıl Değer : 6000 kcal/kg (-500) (Orjinal) Toplam Kükürt : % 1 (+%0.1 tolerans) (Kuru Bazda) Uçucu.Madde : %36 (+%1.0) (Kuru Bazda) Boyut : 0-50 mm Kaynak: Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü,2011 Tablo C.10: Yerli Kömür Özellikleri Toplam Kükürt (kuru bazda) : En çok % 2,3 Alt Isıl Değer (kuru bazda) : En az 4200 Kcal/kg (-200 tolerans) Toplam Nem (orijinalde) : En çok %30 Kül (kuru bazda) : En çok %30 38

47 Boyut *(satışa sunulan) : mm (18 mm altı ve150 mm üstü için en çok % 10 tolerans) * Mekanik beslemeli yakma tesisleri için kömür boyutu mm olabilir. Kaynak: Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü,2011 C Endüstriyel Emisyonlar Endüstriyel kirlilik yanlış yer seçimi ve atık gazların yeterli teknik tedbir alınmadan havaya bırakılması sonucu meydana gelmektedir. İlimizde endüstriyel emisyonlardan oluşan kirlilik yoğun yaşanmamaktadır. Küçük sanayi bölgelerinde tesis ve işletmelerin kaliteli yakıt kullanmaları sağlanmaktadır. Bunun yanında kaçak yanık yağ, eski lastik vb. yakılması önlenmektedir. İlimizde emisyon çıkışı olan büyük fabrikalar Cimpor Yibitaş Çimento San. Ve Tic. A.Ş.ye ait çimento öğütme tesisi ile Kireç ve Tuğla Kimya San. A.Ş.ye ait Erciyes Kireç Fabrikasıdır. Her iki tesisinde emisyon ile ilgili izinleri vardır. Çimento fabrikasının elektro filtresi bulunmaktadır. C Trafikten Kaynaklanan Emisyonlar Motorlu taşıtlardan kaynaklanan emisyonlar hava kirliliğinde önemli bir etkendir. Egzoslardan yayılan CO, NO, Hidrokarbonların ve Pb emisyonları hava kirliliğinin % 42 sini oluşturmaktadır. Bir taşıt 10 dakikada, bir insanın ihtiyacı olan ortalama 15 m 3 lük havayı kullanılmaz hale getirmektedir. İlimizdeki egzos emisyonu ölçüm istasyonları, yaptıkları ölçüm sonuçlarını Müdürlüğümüze göndermektedirler. Ayrıca Trafik Şube Müdürlüğü ile birlikte denetimler yapılmaktadır. C. 2. HAVAYI KİRLETİCİ GAZLAR VE KAYNAKLARI C Kükürtdioksit Konsantrasyonu ve Duman Fosil kökenli yakıtların yanmasıyla açığa çıkan kükürt, havada hemen oksidasyona uğrar. Bu oksidasyon iki aşamada gerçekleşir: S + O2 SO2 SO2 + O SO3 Ortamda herhangi bir katalizör madde bulunmadığı durumda,kükürt dioksit yavaş bir reaksiyonla kükürt trioksite dönüşür. Budönüşüm ortamda oksijen, ozon veya hidrokarbon serbestradikallerinin bulunması durumuna göre değişim gösterir. İlimizde, Ulusal Hava Kalitesi İzleme Ağı kapsamında Bakanlığımızın kurduğu hava kalitesi ölçüm istasyonunda SO2 ölçümleri yapılmaktadır. C Partikül Madde(PM) Emisyonları İlimizde bulunan hava kalitesi ölçüm istasyonunda Partikül Madde (PM) ölçümleri yapılmaktadır. C Karbonmonoksit Emisyonları İlimizde CO ile ilgili ölçümler yapılmamaktadır. C.2.4. Azot Oksit (NOx) Emisyonları Atmosferde doğal gaz çevrimine girerek, nitrik asit oluştururlar. Nitrik asit ise asit yağışına sebep olur. 39

48 Azot oksit emisyonları ile ilgili olarak İlimizde ölçüm yapılmamakta olup, herhangi bir veri bulunmamaktadır. C Hidrokarbon ve Kurşun Emisyonları İlimizde hidrokarbon ve kurşunile ilgili ölçümler yapılmamaktadır. C. 3. ATMOSFERİK KİRLİLİK C Ozon tabakasının incelmesinin etkileri Bu konuda akademik bir çalışma yapılamamıştır. C Asit Yağışlarının Etkileri Bu konuda akademik bir çalışma yapılamamıştır. C. 4. HAVA KİRLETİCİLERİNİN ÇEVREYE OLAN ETKİLERİ C Doğal çevreye olan etkileri C Su üzerindeki etkileri Kükürtdioksit suda hemen çözünen, sıcak ve soğuk suda hemen eriyen renksiz bir gazdır. Atmosferde hızlı şekilde sülfirik aside dönüşmesinden dolayı, atmosferde kalış süresi çok kısadır. Asitler genelde havada aerosoller halinde bulunurlar. Bu aerosoller kar, yağmur, dolu gibi yağışlarla yeryüzünde birikirler. Kükürt emisyonu, azotdioksit emisyonu ve atmosferik şartların etkinliği yağışın asidi tesirinin artmasına neden olur. C Toprak üzerine etkileri Hava kirliliğine neden olan gazlar ve partiküller, yağışlarla toprağa geçerek, toprak kalitesini ve verimliliğini etkilerler. Son yıllarda Danimarka da yapılan bir araştırmayla amonyak buharlaşmasının güneş radyasyonuna maruz kaldığında atmosferdeki nitrik asit oluşumuna katkısının ihmal edilemeyecek boyutta olduğu belirlenmiştir. Yağmurun amonyum içeriği toprakta, su havzalarında ve göllerde nitrifikasyon yapan bakteriler ve oksijen sayesinde amonyum nitrit asite dönüştüğünde yağmurun asiditesini ayrıca 4 kat artırmaktadır C Flora ve fauna üzerindeki etkileri Hava kirletici gazlar asidik yağışlarla ormanlar üzerinde etkilerini gösterir. Ağaç yapraklarındaki büyüme ve gelişmeyi engellerler. Bitkiler hava kirliliğinden üç şekilde etkilenir. Nekroz adı verilen yaprak dokusunun eğilip, bükülmesi. Klorosis adı verilen beyazlanmalar veya diğer renklerdeki lekeler. Büyüme bozulmaları. Hayvanlarda kronik zehirlenmeler daha çok arsenik, kurşun, molibden vb. kirleticilerin üzerine çökeldiği otların yenilmesi ile görülür. C İnsan sağlığı üzerindeki etkileri Havadaki kirletici madde konsantrasyonları vücut direncinin azalmasına, solunum yolu rahatsızlıklarına, kalp ve dolaşım yolu rahatsızlıklarına, baş ağrısına neden olur. Yüksek konsantrasyonlarda NO 2 akciğerlerde ödem ve kanamalara neden olur. Özelikle yoğun trafikte şoförlerin maruz kaldığı CO gazı, 50 ppm derişiminde bulunduğunda zaman kavramını yitirme, 100 ppm de kalp ve dolaşım yetmezliği, 250 ppm de şuur kaybı ve 750 ppm de ölümle sonuçlanır. 40

49 C.4.2.Yapay Çevreye (Görüntü Kirliliği Üzerine) Etkileri Hava kirliliğinin eşyalar ve binalar üzerinde de etkisi vardır. Havada bulunan 0,3 mikron çapındaki ince toz tanecikleri eşyalar üzerine yapışarak renk değişimine ve kirliliğe neden olur. Kükürtdioksit bakımından zengin atmosferde metaller çok hızlı şekilde paslanırlar. Ozon ve diğer oksitleyici maddelerin ise kauçuk malzeme üzerinde parçalayıcı etkisi vardır. Kirletici madde konsantrasyonları bina taşlarında, sanat eserlerinde aşınmaya ve dış cephe kirliliğine neden olur. (C) HAVA (ATMOSFER) ve İKLİM, KAYNAKÇA Nevşehir Belediye Başkanlığı Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü Meteoroloji Genel Müdürlüğü D-SU D. 1. SU KAYNAKLARININ KULLANIMI Nevşehir ilinde su kaynaklarının kullanım amacıiçme suyu ve tarımsal sulamadır. D Yeraltı suları İlimizde içme ve kullanma suyu yeraltı sularından karşılanmaktadır. Nevşehir İlinin yeraltı ve yerüstü su kaynakları sınırlıdır. Kuyularla yapılan mevcut içme suyu temin çalışmaları, şehir merkezinin uzun vadeli ihtiyaçlarını karşılamaktan uzaktır. Kullanılabilir yeraltı suyu potansiyeli 133 hm 3 olup, toplam su potansiyeli hm 3 tür. Nevşehir İli ve yakın çevresini kapsayan havzaların emniyetli işletme rezervleri tahsis edilmiş durumdadır. Geriye kalan rezerv ağırlıklı olarak içmesuyu taleplerinin karşılanmasında kullanılmaktadır. Ayrıca havzada yer yer aşırı çekimler nedeniyle kuyularda m lik düşümler gözlenmektedir. Nevşehir Merkez içme suyu ihtiyacını Çardak ve çoğunlukla Gülşehir havzalarından karşılamaktadır. Ancak İlimizin yoğun olarak içme suyu ihtiyacını sağladığı Gülşehir havzasındaki rezervin tamamı tahsis edilmiştir. Suların kontrolleri düzenli olarak Sağlık İl Müdürlüğü ve ilçelerdeki Toplum Sağlığı Merkezleri tarafından yapılmaktadır. İlimizde yerleşim birimlerinin içme ve kullanma suları, 184 şebeke bölgesinde bulunan 83 kaynak ve 218 sondaj kuyusundan temin edilmektedir yılında adet bakteriyolojik, 642 adet kimyasal olmak üzere toplam adet su numunesinde yapılan analiz sonuçlarına göre, bakteriyolojik numunelerin 647 adeti, kimyasal numunelerin 91 adeti İnsani Tüketim Amaçlı Sular Hakkında Yönetmeliğe uygun değildir. İçme ve kullanma sularında adet bakiye klor ölçümü yapılmış, adetinde yeterli, adetinde ise yetersiz klor olduğu tespit edilmiştir. Uygunsuzluk tespit edilen 49 şebekede ıslah çalışmaları yapılarak uygun hale getirilmiştir. D.1.2.Jeotermal Kaynaklar Kozaklı İlçesinde sıcaklığı 29 C 0 ve debisi 10 s -1 olan jeotermal kaynak tespit edilmiştir. Bu alanda yapılan sondajlarda C 0 arasında değişen sıcaklık, 275 s -1 debi ve 63,3 MWt güce sahip akışkan görünür hale getirilmiş ve ülke ekonomisine kazandırılmıştır. Bunun dışında Acıgöl ve Avanos yörelerinde de sıcaklıkları 25 C 0 ile 27,5 C 0 arasında değişen jeotermal kaynaklar bulunmaktadır. 41

50 D Akarsular Bölgenin en önemli akarsuyu Kızılırmak tır. Kızılırmak Nehri potansiyeli hm3/yıl, yüzey alanı 396 ha dır. Diğer yan derelerin yüzey alanları 40 ha dır. D Göller, Göletler ve Rezervuarlar İlimizde doğal göl yüzeyi bulunmamaktadır. Baraj ve göletler bulunmaktadır. D Denizler İlimiz sınırları içerisinde deniz bulunmamaktadır. D. 2. DOĞAL DRENAJ SISTEMLERI Doğal drenajla genelde köylerimizde içme suyu olarak yararlanılmaktadır. Son yıllarda yağışların azlığı ve yeraltı suyundan aşırı çekimler nedeniyle hemen hemen kuruma aşamasına gelinmiştir. D. 3. SU KAYNAKLARININ KİRLİLİĞİ VE ÇEVREYE ETKİLERİ Doğal su kaynakları genelde yerleşim alanları içerisinde kalmasından kaynaklanan kirlenmeye maruz kalmaktadır. Bunun yanında daha önemlisi bu kaynaklara yakın açılan sondaj ve kesonkuyular nedeniyle yeraltı su tablasının daha alt seviyelere düşmesinden kaynaklanan bir yok olmasürecine girmektedir. D Yeraltı Suları ve Kirlilik Yeraltı suları son yıllardaki yağışların azlığı daha önemlisi bilinçsizbir şekilde yapılan aşırı çekim nedeniyle her geçen gün daha alt seviyelere inmektedir. Nevşehir-Derinkuyu yakınlarındaki nolu limniğraflı sondaj kuyusundaki yer altı suyu seviyesi 100 m, Derinkuyu yakınlarındaki nolu limniğraflı sondaj kuyusundaki seviyeler ise 55 m civarındadır. Özetle bölge genelinde yıllık yağışlara ve sondaj kuyularından yapılan çekimlere bağlı olarak ortalama m civarında düşümler olmaktadır. İlimizde DSİ 12. Bölge Müdürlüğü tarafından sondaj kuyularından kalite gözlem amaçlı su örnekleri alınmaktadır. D Akarsularda Kirlilik İlimizde yer alan Kızılırmak ve Karasu nun geçtiği yerleşim alanları içerisinde atık ve kanalizasyon sularının buralara boşaltılması nedeniyle hızlı bir kirlenme içerisindedir. Bunun yanında Kızılırmak kenarında birçok çakıl ve kum ocağı mevcuttur. D Göller, Göletler ve Rezervuarlarda Kirlilik Göletlerde yağışların azlığı ve göleti besleyen doğal kaynakların etrafında açılan sondaj kuyularının artması nedeniyle rezervuarlarında düşme gözlenmiştir. D Denizlerde Kirlilik İlimizde deniz bulunmamaktadır. D. 4. SU VE KIYI YÖNETİMİ, STRATEJİ VE POLİTİKALARI Doğal kaynakların korunması için bunların çevresinde koruma bantlarının çizilmesi ve bu alanlar içinde kalan sondaj kuyularının kapatılması, denetimlerin sıklaştırılması gerekmektedir. Köy Hizmetleri İl Müdürlüğü nün eski yıllarda drenajla içme suyu temin ettiği 42

51 köy sayısı günden güne azalmakta ve DSİ XII.Bölge Müdürlüğü yeraltı suyuna yönelmektedir. Kontrolsüzce açılan kuyu sayısının gün geçtikçe artması ve buralardan aşırı çekim yapılması nedeniyle yeraltı su tablası hızlı bir şekilde aşağıya çekilmiştir. Akarsuların özellikle Kızılırmak kenarında kıyı kenar çizgisi çalışmasının yapılması gerekmektedir. D.5. SU KAYNAKLARINDA KİRLİLİK ETKENLERİ D.5.1. Tuzluluk Konu hakkında detaylı çalışma yapılmamıştır. D.5.2. Zehirli Gazlar Konu hakkında detaylı çalışma yapılmamıştır. D.5.3. Azot ve Fosforun Yol Açtığı Kirlilik Konu hakkında detaylı çalışma yapılmamıştır. D.5.4. Ağır Metaller ve İz Elementler Konu hakkında detaylı çalışma yapılmamıştır. D.5.5. Zehirli Organik Bileşikler Konu hakkında detaylı çalışma yapılmamıştır. D Siyanürler Konu hakkında detaylı çalışma yapılmamıştır. D Petrol ve Türevleri Konu hakkında detaylı çalışma yapılmamıştır. D Polikloro Naftalinler ve Bifeniller Konu hakkında detaylı çalışma yapılmamıştır. D Pestisitler ve Su Kirliliği Konu hakkında detaylı çalışma yapılmamıştır. D Gübreler ve Su Kirliliği Konu hakkında detaylı çalışma yapılmamıştır. D Deterjanlar ve Su Kirliliği Konu hakkında detaylı çalışma yapılmamıştır. D Çözünmüş Organik Maddeler Konu hakkında detaylı çalışma yapılmamıştır. D.5.7. Patojenler Konu hakkında detaylı çalışma yapılmamıştır. D.5.8. Askıda Katı Maddeler Konu hakkında detaylı çalışma yapılmamıştır. D.5.9. Radyoaktif Kirleticiler ve Su Kirliliği Mülga Çevre ve Orman Bakanlığı ile Türkiye Atom Enerjisi Kurumu arasında 2002 yılında yapılan Çevresel Radyoaktivitenin Belirlenmesi Amacıyla Türkiye Atom Enerjisi Kurumu ile Mülga Çevre ve Orman Bakanlığı Arasında Yapılacak İşbirliğine Dair Protokol e göre su ve toprakta olası bir kirlenmeye karşı yıllık radyoaktivite izleme çalışmalarına başlanmıştır. (D) SU, KAYNAKÇA DSİ XII. Bölge Müdürlüğü Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü Nevşehir Belediye Başkanlığı 43

52 E-TOPRAK ve ARAZİ KULLANIMI E. 1. Genel Toprak Yapısı İlimiz toprakları volkanik tüflerden meydana gelmiştir. Dolayısıyla geçirgen bir yapıya sahiptir. Yapılan çalışmalarla Nevşehir tarım topraklarının %85 i tınlı, % 9 u killitınlı, %2 si killi ve %4 ü kumlu bünyeye sahiptir. Tarım, mera, orman arazileri bulunmaktadır. Nevsehir bölgesinde karakterlerine göre 5 çesit toprak vardır. Bunlar kahverengi, regosal, kırmızı kahverengi, kireçsiz kahverengi ve alüvyal topraklardır. Kahverengi Topraklar:Orta Anadolu nun yaygın toprak türünü oluşturan kahverengi topraklar, Nevsehir de de genis alanları kaplamaktadır. Bu toprakların büyük bölümünde tahıl ekimi yapılmaktadır. Organik madde ihtiva eden bu topraklarda doğal vejetasyon, orta boylu çayır otlarıdır. Regosal Topraklar:Kahverengi topraklardan sonra en yaygın toprak grubudur. Volkanik karakter taşıyan bu topraklara özellikle Ürgüp de rastlanmaktadır. Doğal vejetasyon çayır otları ve gevenler olmakla birlikte, eğimin müsait oldugu yerlerde sebze tarımı da yapılabilmektedir. Kırmızı Kahverengi Topraklar:Genel özellikleri itibariyla kahverengi topraklara benzemektedir. Sıcak iklimin yol açtığı oksitlenme nedeniyle kahverengi topraklar kırmızımsı bir renk almaktadır. Bu toprakların büyük bölümünde bağcılık ve bahçecilik yapılmaktadır. Kireçsiz Kahverengi Topraklar:Kahverengi topraklarda genel olarak üstte organik madde, altta ise kireç birikimi görülür. Kireçsiz kahverengi topraklar ise kalın bir üst tabaka ve kil birikimli bir alt tabakadan oluşur. Dogal vejetasyon seyrek çalılardır. Alüvyal Topraklar:Tarımsal açıdan çok önemli olan bu genç topraklar, yüzey sularının taşıdığı sedimentlerle oluşmuştur. Genellikle sorunsuz ve verimli topraklardır. Nevsehir de belirtilen toprak türleri dışında, podzolik, organik, çorak topraklara ve kahverengi orman topraklarına da rastlanılmaktadır. Fakat bunlar küçük alanları kaplamaktadır. E. 2. TOPRAK KİRLİLİĞİ E Kimyasal Kirlenme E Atmosferik Kirlenme Atmosferde bulunan SO 2, florlu bileşikler, karbontozları gibi partikül maddeler ve ağır metallerin toprakta meydana getireceği birikimler toprak kirliliğine yol açmaktadır. İlimizde çevre kirliliğine yol açacak sanayi kollarının yaygın olmaması nedeniyle tarım arazilerini tehdit edecek boyutta atmosferik kirlilik gözlenmemiştir. E Atıklardan Kirlenme İlimizde kentsel atıklar akarsulara boşaltılmaktadır. Birçok yerleşim biriminin arıtma tesisi yoktur. Bu akarsuların sulamada kullanılmasıtarım arazilerinde çoraklaşmaya yol açmaktadır. E Mikrobiyal Kirlenme Tarım arazilerinde mikrobiyal kirlenme konusunda bir çalışmayoktur. Atık suların sulama suyuna karışması mikrobiyal kirlenmeye neden olmaktadır. 44

53 E. 3. ARAZİ E Arazi Varlığı Tarım il ekonomisinde önemli bir yer tutmaktadır. Hayvan varlığı açısından ise zengin olmayan ilde tarımsal etkinlikler, hayvancılığa nazaran daha önemli bir yer tutmaktadır. Toprakların büyük bir kısmı patates, pancar ve hububat yetiştirmeye müsaittir. Nevşehir'de, tarımsal üretim denilince ilk üç üretim kolunu tahıllar, patates ve bağcılık oluşturmaktadır. Çayır ve meralar hayvan yetiştiriciliği açısından önem arzetmektedir. Bölgenin arazi varlığı içerisinde ormaklık araziler varlığı oldukça düşük bir paya sahiptir. İlçeler itibariyle arazi dağılımına bakıldığında, Kozaklı ve Avanos un ekilebilir arazi açısından daha şanslı olduğu görülmektedir. E Arazi Sınıfları İlimizde Orta Anadolu nun yaygın toprak türü olan kahverengi toprak grubunun III, VII, VI ve IV arazi sınıfları çok geniş alanlarını kaplamaktadır. E Kullanım Durumu Nevşehir de kuru tarım arazileri ile mera alanları geniş yer tutmaktadır. Kuru tarım arazileri Kozaklı ve Hacıbektaş ilçelerinde, mera alanları ise Merkez, Avanos ve Gülşehir İlçelerinde yoğundur. Nevşehir in tarımsal üretiminde en geniş ekim alanı tahıllara ayrılmaktadır. Toplam tahıl üretiminde önemli pay buğdayın, endüstri bitkileri içerisinde ise patatesindir. Endüstri bitkileri içerisinde en önemli pay patates üretimindedir. Endüstri bitkileri için kullanılan ekim alanlarının önemli bir bölümünde patates üretimi yapılmaktadır. E Arazi Problemleri Kuru tarım yapılan arazilerde yaşlık problemi vardır. Çayır-meralarda çoraklık ve yaşlık problemleri görülmektedir. Ayrıca su erozyonu da kuru tarım, bağ bahçe ve çayır meralarda görülen bir problemdir. (E) TOPRAK ve ARAZİ KULLANIMI, KAYNAKÇA Tarım İl Müdürlüğü İl Çevre ve Orman Müdürlüğü F-FLORA-FAUNA VE HASSAS YÖRELER F.1. Ekosistem Tipleri F.1.1. Ormanlar F Ormanların Ekolojik Yapısı İlimiz sınırları içerisinde bulunan alanların jeolojik yapısı neojendir. Toprak yapısı genellikle granit, grandiosit, sianit ve volkanik oluşumlardan meydana gelir. Dolayısıyla geçirgen bir nitelik taşımaktadır, orta ve hafif bünyeli topraklardır. İlin yıllık yağış ortalamasının az olması ve iklimin karasal olması nedeniyle ormanlar yeterli gelişmeyi gösterememektedir. Bunun yanında bakı özellikleri de etkili olmaktadır. Güney bakılarda nem oranının az olması sebebiyle başarı oranı düşüktür. 45

54 F İlin Orman Envanteri Mülkiyetleri açısından Nevşehir Orman İşletme Şefliği sınırları içerisindeki ormanlar Devlet Ormanı statüsündedir. İlde, Orman Genel Müdürlüğü tarafından işletilen ormanlardan orman ürünleri ve orman dışı ürünler üretilmemektedir. Orman Genel Müdürlüğü tarafından işletilen ormanlardan orman ürünleri ve orman dışı ürünler üretilmemektedir. Hakim ağaç türleri meşe, sedir, ardıç ve karaçamdır. Nevşehir İli ormanlarında artan bir yapı gözlenmektedir. Bunun sebebi ilk olarak yapılan ağaçlandırma çalışmaları, diğeri ise halkın orman üzerinde azalan baskısıdır. F Orman Varlığının Yararları Nevşehir İli ormanlarının sağladığı yararlar konusunda yapılmış bir proje yoktur. Ancak; yapılan çalışmalar kapsamında, sahalar koruma altına alınarak yaban hayatının korunması ve gelişmesine katkıda bulunulmuş, yöre halkına sosyo-ekonomik yönden katkı sağlanılmış, yapılan çalışmalarla toprak, erozyona karşı koruma altına alınmış, toprak verimliliğinin artmasına zemin hazırlanmıştır. Bunların yanında iklim üzerinde olumlu etkileride bulunmaktadır. F Orman Kadastro ve Mülkiyet Konuları Yıl içerisinde programa alınan orman kadastro çalışmaları bulunmamaktadır.2/b ile orman sınırı dışına çıkartılan alan yoktur.şimdiye kadar 2/B olarak orman sınırı dışına çıkartılan alan miktarı 8,0 ha dır. Tescili yapılmış orman alanı miktarı 8454,9 ha dır. Mevcut özel orman yoktur. İnşaatların yapılmasında orman alanlarının tabii vasıflarının korunmasına özen gösterilir. F Çayır ve Meralar İlde bulunan çayır ve meralar genellikle zayıf sınıf meralardır. Ot verimleri düşük olup ağır otlatma baskısı altında bulunmaktadır. Kaliteli ot oranı çok düşüktür. Karşılaşılan en önemli problem düşük yağış ve ağır otlatmadır. İlimizde çayır ve meraların amenajman planları yapılmış ve 15 Nisan-15 Ekim tarihleri arasında otlatma yapılması, diğer zamanlarda meraların dinlendirilmesi planlanmıştır. Mera Kanunu kapsamında Hacıbektaş İlçesi Çiğdem köylerinde ıslah projesi yürütülmektedir. F.1.3. Sulak Alanlar Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği kapsamındaki faaliyetler için, Kızılırmak yakın çevresinde yapılmak istenen faaliyetlerle ilgili olarak yönetmelik gereği Bakanlığımızdan izin alınması gerekmektedir. F.1.4. Diğer Alanlar (Stepler vb.) Yükseltinin az olması yağışı azaltmış ve bu durum step (bozkır) bitki örtüsünü yaygınlaştırmıştır. Karasal iklim bölgesinde olan İlimizde step yani bozkır bilgileri görülür. F. 2. FLORA F Habitat ve Toplulukları Nevşehir, karasal iklim bölgesinde yer alması nedeniyle bitki örtüsü step(bozkır) özelliği..gösterir.:başlıca..bitki..türleri..arasında..gevenler,:kekik..türleri,::buğdaygiller,kangal vb. dikenler sayılabilir. Bunların yanısıra genel alanda çok büyük bir paya sahip olmasa da 46

55 bozuk meşe baltalıkları, bozuk ardıç toplulukları yörenin tahrip görmüş doğal orman örnekleri arasında sayılabilir. Keza son yıllarda yapılan ağaçlandırma çalışmaları sonucu elde edilen ve sedir, karaçam, akasya, akçaağaç, dişbudak, badem vb. türlerin plantasyonu ile elde edilen sahaları da yeni habitatlara örnek olarak vermek mümkündür. Yine akarsu boylarında yetişen kavak, söğüt, iğde, ceviz ağaçlarının oluşturduğu bitki toplulukları ile tarım amaçlı yetiştirilen asma türleri kayısı, badem, elma, armut vb. meyve ağaçlarının oluşturduğu alanları da bitki topluluklarına örnek olarak vermek mümkündür. F Türler ve Populasyonları Bozkır(step) bitki türlerinin hâkimiyetinde olan yörede, çayır otları,geven türleri,kekikler, buğdaygiller, dikenler populasyonların yoğunluğunu oluşturmaktadır. Bunların..yanında...meşe...türleri,alıç,ahlat,ardıç,karaçam,sedir,akasya,akçaağaç,dişbudak, söğüt, ceviz, asma türleri...ve.kavak ağaçlarının oluşturduğu az yoğunluklu populasyonlardan da bahsetmek mümkündür. F. 3. FAUNA Bölgede başlıca habitat tipi antropojen steptir. İnsan populasyonunun hızla artması ve biyotik faktörlere açık olması nedeniyle yaban hayatı arazi ve civarında çok fakirdir. F.3.1. Habitat ve Toplulukları Yörenin tarih boyunca birçok kültürlerin etkisinde kalarak yoğun tahripler görmesi, doğal kaynak tüketimindeki bilinçsizlikler, iklimsel ve antropolojik etkenlerle birçok hayvan türü yok olmuş birçoğu da yok olma tehlikesi ile karşı karşıya bırakılmıştır. Bu yüzden ciddi manada bir habitattan bahsetmek şu an için mümkün gözükmemektedir. Ancak Kızılırmak ın İlin tam ortasından geçmesi ve bu ırmağa bağlanan birçok akarsu çevresinde yaşayan canlı türlerinin oluşturduğu küçük habitatlarla yine dağlık kesimlerdeki ormanlık alanlarda,meralarda,tarım alanlarında yaşayan canlı türlerinin oluşturduğu genel manada bozkırın her ortamda görülen türlerinin habitat ve topluluklarından bahsetmek mümkündür. F.3.2. Türler ve Populasyonları Nevşehir ilinin genel coğrafi yapısı; dağlar, yüksek platolar,vadiler, çöl tabir edilen düzlükler ve Kızılırmak yanında diğer küçük akarsularla sulanabilen araziler olmak üzere çok değişkenlik göstermektedir.bu değişkenliklere paralel olarak yörede yaşayan türler ve bunların populasyonlarında değişiklikler görülebilmektedir.en çok rastlanılan türler; keklik, bıldırcın, güvercin, sığırcık, serçe, karga, baykuş, şahin, kartalgibi kuş türleri ile su kenarlarına gelen ördek, kaz gibi türlerdir. Memeli türleri olarak; kurt, çakal, tilki, tavşan, porsuk, vaşak, yaban domuzu gibi türlerden bahsetmek mümkündür. Keza sürüngenler, kemirgenler vb. diğer türlere baktığımızda da yılanlar,kertenkeleler,tarla fareleri, kaplumbağalar en çok rastlanılan türler olarak sıralanabilir. Populasyonlarla ilgili ciddi bir çalışma elimizde mevcut olmamakla birlikte dengeli bir populasyon yapısından bahsetmek mümkün değildir. Zaman zaman her bir türün lehinde ve aleyhinde değişimler yaşanmakta olup özellikle kuş türlerinde ciddi azalmalardan bahsetmek mümkündür. 47

56 F.3.3. Hayvan Yaşama Hakları Yasalar çerçevesinde çalışmalar sürdürülmekte olup 4915 sayılı yasa ile yaban hayatı ve avcılık çalışmaları disipline edilmeye çalışılmakta 5199 sayılı 2004 yılında yürürlüğe giren ve ülkemiz için yeni sayılan Hayvanları Koruma Kanunu nca da diğer hayvanlarla ilgili yaşama haklarına yönelik çalışmalar yürütülmektedir. F Evcil Hayvanlar İlimizdeki evcil hayvanlara yönelik sağlıklı bir envanter çalışması mevcut olmadığından çalışmalar yavaş yürümektedir. F Sahipli Hayvanlar Bazı ilçelerde hayvan barınağı bulunsa da, çoğu ilçede barınak bulunmamaktadır. Halk kedi ve köpek beslemekte olup, aşılama vb. bakımları hayvan sahiplerince yapılmaktadır. Tablo F.1:Sahipli Hayvan Bilgileri Belediye Adı Mevcut Durum Karahasanlı Kasabada sahipli 120 adet köpek ve 75 adet kedi bulunmaktadır. Nar Avanos Gülşehir Suvermez Sarılar İnallı Göre Ovaören Kavak Tuzköy Belediyede kaydı bulunan 75 adet sahipli köpek mevcut olup, koruma altındadır. Belediyenin kayıt altına aldığı sahipli 510 adet köpek ile 352 adet kedi bulunmaktadır. Hayvanlar için sahipleri tarafından aşılatma ve kısırlaştırma çalışmaları yapılmaktadır. Kedi, köpek, tavuk ve hindi bulunmakta olup, sahipleri tarafından aşılatılmaktadır. Kasabada sahipli 250 köpek ve 120 kedi bulunmaktadır. Kasabada sahipli köpek ve kedi bulunmaktadır. Kasabada sahipli adet köpek, adet kedi bulunmakta olup İlçe Tarım Müdürlüğü tarafından aşıları yapılmaktadır. Kasabada sahipli 150 köpek ve 500 kedi bulunmaktadır. 250 adet sahipli hayvan bulunmaktadır. Kasabada sahipli 200 köpek ve 100 kedi bulunmaktadır. Kasabada sahipli 100 köpek ve 80 kedi bulunmaktadır. Kaynak: Belediye Başkanlıkları,2011 F Sahipsiz Hayvanlar Hayvan barınağı bulunan ilçelerde hayvanlara aşılama, kısırlaştırma vb. yapılmaktadır. Tablo F.2:Sahipsiz Hayvan Bilgileri Belediye Adı Mevcut Durum Başdere Nar Gülşehir Hacıbektaş Kızılağıl Ortahisar Topaklı Mustafapaşa Suvermez Merkez Sarılar Ovaören Kurugöl İnallı Belediyeye ait hayvan barınağı bulunmamaktadır. Belediyeye ait hayvan barınağı bulunmamaktadır. Belediyeye ait hayvan barınağı bulunmamaktadır. Belediyeye ait hayvan barınağı bulunmamaktadır. Belediyeye ait hayvan barınağı bulunmamaktadır. Belediyeye ait hayvan barınağı bulunmamaktadır. Belediyeye ait hayvan barınağı bulunmamaktadır. Belediyeye ait hayvan barınağı bulunmamaktadır. Belediyeye ait hayvan barınağı bulunmamaktadır. Kasabada sahipsiz 100 köpek, 60 kedi bulunmaktadır. Barınakta 75 adet köpek bulunmaktadır. Tedavi ve aşılamaları yapılmaktadır.ayrıca belediye sınırlarında 500 adet sahipsiz köpeğin kısırlaştırmaları, aşılamaları ve bakımları yapılarak işaretlenmiş ve alındıkları ortama bırakılmıştır. Belediyeye ait hayvan barınağı bulunmamaktadır. Belediyeye ait hayvan barınağı bulunmamaktadır. Belediyeye ait hayvan barınağı bulunmamaktadır. Belediyeye ait hayvan barınağı bulunmamaktadır. 48

57 Göre Belediyeye ait hayvan barınağı yoktur. Aşılamavb. Tarım İl Müdürlüğünce yapılmaktadır. Karasenir Belediyeye ait hayvan barınağı bulunmamaktadır. Göreme Belediyeye ait hayvan barınağı bulunmamaktadır. Acıgöl Belediyeye ait hayvan barınağı bulunmamaktadır. Karahasanlı Belediyeye ait hayvan barınağı bulunmamaktadır. Karapınar Belediyeye ait hayvan barınağı bulunmamaktadır. Karaburna Belediyeye ait hayvan barınağı bulunmamaktadır. Kavak Belediyeye ait hayvan barınağı bulunmamaktadır. Kanlıca Belediyeye ait hayvan barınağı bulunmamaktadır. Kalecik Belediyeye ait hayvan barınağı bulunmamaktadır. Yazihüyük Belediyeye ait hayvan barınağı bulunmamaktadır. Kalaba Belediyeye ait hayvan barınağı bulunmamaktadır. Gümüşkent Belediyeye ait hayvan barınağı bulunmamaktadır. Tatlarin Belediyeye ait hayvan barınağı bulunmamaktadır. Karacaşar Belediyeye ait hayvan barınağı bulunmamaktadır. Özkonak Belediyeye ait hayvan barınağı bulunmamaktadır. Abuuşağı Belediyeye ait hayvan barınağı bulunmamaktadır. Tuzköy Belediyeye ait hayvan barınağı bulunmamaktadır. Kozaklı Belediyeye ait hayvan barınağı bulunmamaktadır. Kaynak: Belediye Başkanlıkları,2011 F Nesli Tehlike Altında Olan ve Olması Muhtemel Evcil ve Yaban Hayvanlar Evcil hayvanlarla ilgili ciddi bir tehdit yoksa da bazı türlerin sayısında İl genelinde geçmişe nazaran çok ciddi bir azalma söz konusudur.(özellikle at,eşek gibi) Keza yaban hayatındaki kuş türlerinin (keklik,bıldırcın,toy,güvercin,üveyik vb.) sayılarında azalmalar olup, gerekli denetimler yapılarak önlemler alınmaktadır. F Hayvan Hakları İhlalleri Tablo F.3: Hayvan Hakları İhlalleri Hakkında Bilgiler Belediye Adı Mevcut Durum Yazihüyük Anonslarla hayvanlara karşı kötü muamele edenlere para cezası uygulanacağı bildirilmektedir. Kaçak ve usulsüz avcılıkla ilgili olarak halkı bilgilendirmeye yönelik anonslar yapılmaktadır. Karahasanlı Başdere Avanos Acıgöl Kaçak avlanmayı önlemek için anonslar yapılmaktadır. Kaçak ve usulsüz avcılık hakkında çalışmalar yürütülmektedir. Uyarı levhaları asılmaktadır. Usulsüz avlanmayla ilgili Avcılar Klübü tarafından av yasağı vb. önlemler alınmaktadır. Hayvan hakları ihlalini önlemek için anonslar yapılmaktadır. İlçede yaban havyanı olmaması sebebiyle avcılık yapılmamaktadır. Karapınar Gülşehir Hacıbektaş Kızılağıl Topaklı Mustafapaşa Suvermez Merkez Özkonak Ovaören Kurugöl İnallı Göre Karaburna Kavak İlçede yaban havyanı olmaması sebebiyle avcılık yapılmamaktadır. Belediyeye konu ile ilgili şikayet ulaşmamıştır. İlçede hayvan hakları ihlali, kaçak ve usulsüz avcılık yapılmamaktadır. Belediyeye konu ile ilgili şikayet ulaşmamıştır. Hayvan hakları ihlalini önlemek için anonslar yapılmaktadır. Usulsüz avlanmayla ilgili olarak Jandarma tarafından denetlemeler yapılmaktadır. İlçede av alanı bulunmamaktadır. Belediyeye konu ile ilgili şikayet ulaşmamıştır. Belediyeye konu ile ilgili şikayet ulaşmamıştır. Av mevsimi tarihlerine avcılar uymaktadır. İlçede av alanı bulunmamaktadır. Belediyeye konu ile ilgili şikayet ulaşmamıştır. Basın ve yayın yoluyla kamuoyu bilgilendirilmektedir. Kaçak avcılık yapılmamaktadır. Basın ve yayın yoluyla kamuoyu bilgilendirilmektedir. Kaçak ve usulsüz avcılara izin verilmemektedir Kaçak ve usulsüz avcılara izin verilmemektedir. Hayvan hakları ihlalini önlemek için anonslar yapılmaktadır. Kaçak avcılık yapılmamaktadır. Basın ve yayın yoluyla kamuoyu bilgilendirilmektedir. 49

58 Kanlıca Kalecik Gümüşkent Ortahisar Karacaşar Abuuşağı Tuzköy Sarılar Kaynak: Belediye Başkanlıkları,2011 Kaçak avcılık yapılmamaktadır. Basın ve yayın yoluyla kamuoyu bilgilendirilmektedir. Kaçak avcılık yapılmamaktadır. Konu ile ilgili olarak seminer verilmektedir. İlçede avcılık yapılmamaktadır. Kaçak avcılık yapılmamaktadır. Kaçak avcılık yapılmamaktadır. Basın ve yayın yoluyla kamuoyu bilgilendirilmektedir. Kaçak ve usulsüz avcılık hakkında çalışmalar yürütülmektedir. Uyarı levhaları asılmaktadır. F Valilikler, Belediyeler ve Gönüllü Kuruluşlarla İşbirliği 5199 sayılı yasa ile birlikte özellikle belediyelere çeşitli yükümlülükler getirilmiş başıboş ve sahipsiz hayvanlar için barınaklar yaptırılması istenmiş olup periyodik olarak bu barınaklar takip edilmektedir.yine Valiliklerde kurulan Hayvan Hakları Kurulu ve hem İldeki hem de ülke genelindeki gönüllü kuruluşlarla işbirliği planlanmaktadır. F.4. Hassas Yöreler Kapsamında Olup (*) Bölümdeki Bilgilerin İsteneceği Alanlar F.4.1. Ülkemiz Mevzuatı Uyarınca Korunması Gerekli Alanlar F Sayılı Milli Parklar Kanunu nun 2. Maddesinde Tanımlanan ve Bu Kanunun 3. Maddesi Uyarınca Belirlenen Milli Parklar, Tabiat Parkları, Tabiat Anıtları ve Tabiat Koruma Alanları İlimiz sınırları içerisinde Göreme Tarihi Milli Parkı Tarih ve 86/11135 Sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile Milli Park olarak ilan edilmiştir. F Sayılı Kara Avcılığı Kanunu Uyarınca Çevre ve Orman Bakanlığı nca Belirlenen Yaban Hayatı Koruma Sahaları ve Yaban Hayvanı Yerleştirme Alanları İlimizde 3167 sayılı kanun uyarınca ayrılmış Yaban Hayatı Koruma ve Yaban ve Yaban Hayvanı Yerleştirme Alanları bulunmamaktadır. F Sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu nun 2. Maddesinin a - Tanımlar Bendinin 1.,2.,3. ve 5. Alt Bentlerinde Kültür Varlıkları, Tabiat Varlıkları, Sit ve Koruma Alanı Olarak Tanımlanan ve Aynı Kanun İle 3386 Sayılı Kanunun (2863 Sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu nun Bazı Maddelerinin Değiştirilmesi ve Bu Kanuna Bazı Maddelerin Eklenmesi Hakkında Kanun) İlgili Maddeleri Uyarınca Tespiti ve Tescili Yapılan Alanlar Nevşehir Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulunun gün ve 1123 sayılı kararı ve Kapadokya Bölgesi sit irdeleme ve derecelendirme çalışmaları ile İlimizde bulunan sit alanları belirlenmiştir. F Sayılı Su Ürünleri Kanunu Kapsamında Olan Su Ürünleri İstihsal ve Üreme Sahaları İlimiz sınırları içerisinde su ürünleri istihsal ve üreme sahaları bulunmamaktadır. F /9/1988 Tarihli ve Sayılı Resmi Gazete de Yayımlanan Su Kirliliği Kontrol Yönetmeliği nin 17 nci ve 1/7/1999 Tarihli ve Sayılı Resmi Gazete de Yayımlanan Yönetmelikle Değişik 18.,19. ve 20. Maddelerinde Tanımlanan Alanlar 50

59 İlimizde bulunan içme ve kullanma suyu kaynaklarının Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliğinin 17., 18., 19., ve 20. maddelerince tanımlanan alanlar bulunmamaktadır. F /11/1986 Tarihli ve Sayılı Resmi Gazete de Yayımlanan Hava Kalitesinin Korunması Yönetmeliği nin 49. Maddesinde Tanımlanan Hassas Kirlenme Bölgeleri Hava Kalitesinin Korunması Yönetmeliği nin 49. maddesinde tanımlanan Hassas Kirlenme Bölgeleri İlimiz sınırları içerisinde bulunmamaktadır. F Sayılı Çevre Kanunu nun 9. Maddesi Uyarınca Bakanlar Kurulu Tarafından Özel Çevre Koruma Bölgeleri Olarak Tespit ve İlan Edilen Alanlar İlimizde Özel Çevre Koruma Bölgeleri bulunmamaktadır. F Sayılı Boğaziçi Kanunu na Göre Koruma Altına Alınan Alanlar Nevşehir de Boğaziçi Kanunu na göre koruma altına alınan alan bulunmamaktadır. F Sayılı Orman Kanunu Gereğince Orman Alanı Sayılan Yerler Bu bölüm F.1.1. Ormanlar başılığı altında incelenmiştir. F Sayılı Kıyı Kanunu Gereğince Yapı Yasağı Getirilen Alanlar İlimizin denize kıyısı yoktur. F Sayılı Zeytinciliğin Islahı ve Yabanilerinin Aşılattırılması Hakkında Kanunda Belirtilen Alanlar İlimizde zeytin üreticiliği yapılmamaktadır. F Sayılı Mera Kanununda Belirtilen Alanlar Bu bölüm F.1.2. Çayır ve Meralar başığı altında incelenmiştir. F Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de Yayımlanarak Yürürlüğe Giren Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği nde Belirtilen Alanlar İlimizde bulunan Kızılırmak Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği kapsamındadır. F.4.2. Ülkemizin Taraf Olduğu Uluslararası Sözleşmeler Uyarınca Korunması Gerekli Alanlar (**) F Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de Yayımlanarak Yürürlüğe Giren Avrupa nın Yaban Hayatı ve Yaşama Ortamlarını Koruma Sözleşmesi (BERN Sözleşmesi) Uyarınca Koruma Altına Alınmış Alanlardan Önemli Deniz Kaplumbağası Üreme Alanları nda Belirtilen I. ve II. Koruma Bölgeleri, Akdeniz Foku Yaşama ve Üreme Alanları İlimizde Avrupa nın Yaban Hayatı ve Yaşama Ortamlarını Koruma Sözleşmesi uyarınca koruma altına alınmış alan bulunmamaktadır. F Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de Yayımlanarak Yürürlüğe Giren Akdeniz in Kirlenmeye Karşı Korunması Sözleşmesi (Barselona Sözleşmesi) Uyarınca Korumaya Alınan Alanlar İlimizde Barcelona Sözleşmesi uyarınca koruma altına alınan alan bulunmamaktadır. 51

60 F Tarihli ve Sayılı Resmi Gazetede Yayımlanan Akdeniz de Özel Koruma Alanlarının Korunmasına Ait Protokol Gereği Ülkemizde Özel Koruma Alanı Olarak Belirlenmiş Alanlar İlimizde Özel Çevre Koruma Alanı yoktur. F Tarihli Cenova Bildirgesi Gereği Seçilmiş Birleşmiş Milletler Çevre Programı Tarafından Yayımlanmış Olan Akdeniz de Ortak Öneme Sahip 100 Kıyısal Tarihi Sit Listesinde Yer Alan Alanlar İlimizin Akdeniz e kıyısı bulunmamaktadır. F CenovaDeklerasyonu nun 17. Maddesinde Yer Alan Akdeniz e Has Nesli Tehlikede Olan Deniz Türlerinin Yaşama ve Beslenme Ortamı Olan Kıyısal Alanlar İlimizin Akdeniz e kıyısı bulunmamaktadır. F Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de Yayımlanarak Yürürlüğe Giren Dünya Kültür ve Tabiat Mirasının Korunması Sözleşmesi nin 1. ve 2. Maddeleri Gereğince Kültür ve Turizm Bakanlığı Tarafından Koruma Altına Alınan Kültürel Miras ve Doğal Miras Statüsü Verilen Kültürel, Tarihi ve Doğal Alanlar Dünya Kültür ve Tabiat Mirasının Korunması Sözleşmesi nin 1.ve 2. maddeleri gereğince Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından koruma altına alınan, İlimizde 177 envanter numarası ile tescilli Kapadokya Bölgesi Kültürel Miras ve Doğal Miras statüsü verilen kültürel, tarihi ve doğal alan olarak bulunmaktadır. F Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de Yayımlanarak Yürürlüğe Giren Özellikle Su Kuşları Yaşama Ortamı Olarak Uluslararası Öneme Sahip Sulak Alanların Korunması Sözleşmesi (RAMSAR Sözleşmesi) Uyarınca Koruma Altına Alınmış Alanlar İlimizde Özellikli Su Kuşları Yaşama Ortamı Olarak Uluslararası Öneme Sahip Sulak Alanların Korunması Sözleşmesi uyarınca koruma altına alınmış alanlar bulunmamaktadır. F.4.3. Korunması Gereken Alanlar (***) F Onaylı Çevre Düzeni Planlarında, Mevcut Özellikleri Korunacak Alan Olarak Tesbit Edilen ve Yapılaşma Yasağı Getirilen Alanlar (Tabii Karakteri Korunacak Alan, Biogenetik Rezerv Alanları, Jeotermal Alanlar vb.) İlimizi de kapsayan Kırşehir-Nevşehir-Niğde-Aksaray Planlama Bölgesi 1/ Ölçekli Çevre Düzeni Planı nda, Avanos, Çat, Göreme, Sulusaray, Uçhisar, Ürgüp, Mustafapaşa ve Ortahisar; Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgesinde kalmaktadır. Çevre Düzeni Planı nda Hacıbektaş, Gülşehir, Sarıhıdır, Narköy, Güvercinlik, Göre yerleşimlerinde kentsel sit alanı; Gülşehir, Karacaşar, Göre, Acıgöl, Tilköy, Karaburna, Ovaören, Aksalur, Topaklı yerleşimlerinde arkeolojik sit alanı; Mustafapaşa, Başdere yerleşimlerinde doğal sit alanı gösterilmektedir. Çevre Düzeni Planı nda Gümüşkent, Kavak, Kaymaklı, Suvermez, Yazıhüyük, Derinkuyu, Karaburna, Taşkınpaşa, Topaklı yerleşimlerinde jeolojik sakıncalı alanlar gösterilmektedir. 52

61 Ayrıca Çevre Düzeni Planı nda Gümüşkent, Karakaya, Kozaklı yerleşimlerinde kaplıca bulunduğu gösterilmektedir. F Tarım Alanları: Tarımsal Kalkınma Alanları, Sulanan, Sulanması Mümkün ve Arazi Kullanma Kabiliyet Sınıfları I, II, III ve IV Olan Alanlar, Yağışa Bağlı Tarımda Kullanılan I. ve II. Sınıf İle, Özel Mahsul Plantasyon Alanlarının Tamamı İlimizde özel mahsul plantasyon alanı bulunmamaktadır. F Sulak Alanlar: Doğal veya Yapay, Devamlı veya Geçici, Suların Durgun veya Akıntılı, Tatlı, Acı veya Tuzlu, Denizlerin Gel-Git Hareketinin Çekilme Devresinde 6 Metreyi Geçmeyen Derinlikleri Kapsayan, Başta Su Kuşları Olmak Üzere Canlıların Yaşama Ortamı Olarak Önem Taşıyan Bütün Sular, Bataklık Sazlık ve Turbiyeler İle Bu Alanların Kıyı Kenar Çizgisinden İtibaren Kara Tarafına Doğru Ekolojik Açıdan Sulak Alan Kalan Yerler İlimizden geçen Kızılırmak Nehri Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği kapsamındadır. F Göller, Akarsular, Yeraltısuyu İşletme Sahaları Nevşehir ili sınırları içerisinde korunması gereken alan olarak göller, akarsular ve yeraltısuyu işletme sahaları bulunmamaktadır. F Bilimsel Araştırmalar İçin Önem Arzeden ve/veya Nesli Tehlikeye Düşmüş veya Düşebilir Türler ve Ülkemiz İçin Endemik Olan Türlerin Yaşama Ortamı Olan Alanlar, Biyosfer Rezervi, Biyotoplar, Biyogenetik Rezerv Alanları, Benzersiz Özelliklerdeki Jeolojik ve Jeomorfolojik Oluşumların Bulunduğu Alanlar İlimizde benzersiz özelliklerdeki jeolojik ve jeomorfolojik oluşum olarak Kapadokya Bölgesi yer almaktadır. Bu alana ilişkin özellikler F.5.1. Milli Parklar başlığı altında incelenmiştir. F Mesire Yerleri; 6831 Sayılı Orman Kanununa Tabi Alanlarda Halkın Rekrasyonel Kullanımını Düzenleyip, Kullanımının Doğal Yapının Tahribine Neden Olmadan Yönlendirilmesini Sağlamak Üzere Ayrılan Alanlar İlimizde 6831 sayılı Orman Kanununa tabii korunması gereken mesire yerleri bulunmamaktadır. F.4. HASSAS YÖRELER KAPSAMINDA OLUP (*) BÖLÜMÜNDEKİ BİLGİLERİN İSTENECEĞİ ALANLAR F Milli Parklar 1.Alanın Resmi Adı: Göreme Tarihi Milli Parkı 2. Coğrafi Konumu ve Koordinatları (Rakım vb. bilgiler dâhil): İç Anadolu Bölgesi nde, İlimiz sınırları içerisinde yer almaktadır. Milli Park sahası içerisindeki Ürgüp, Göreme, Çavuşin, Uçhisar, Ortahisar ve Zelve yerleşimleri, dünyaca ünlü 53

62 Kapadokya mimarisi ve sokak dokusunu sergileyen, geleneksel yaşamın muhafaza edildiği yerleşim birimleri olup bölgenin doğal zenginliğinin yanında, kültürel zenginliğini ve peyzajını da ziyaretçilere sunmaktadır. Yerleşimlerdeki arkeolojik alanlar bölgenin yüzyıllar öncesine dayanan geçmişine ışık tutarken aynı zamanda bir araştırma ve eğitim alanı özelliğine sahiptir. Tablo F.4: Göreme Tarihi Milli Parkı Coğrafi Durum COĞRAFİ BÖLGESİ İL İLÇELER KASABALAR KÖYLER ORMAN İÇİ KÖYLER ORMAN DIŞI İç Anadolu Nevşehir Kaynak: Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü, Merkez 2. Avanos 3. Ürgüp 1. Göreme Uçhisar Aktepe (Zelve) 1. Merkez 2.Ortahisar Çavuşin Göreme Tarihi Milli Parkı nın alanı 4 adet 1/ ölçekli pafta üzerine oturmaktadır. Bu paftalar; 1- Kayseri K 33 c 1, 2- Kayseri K 33 c 2, 3- Kayseri K 33 c 3, 4- Kayseri K 33 c 4 dür. 3.Alanı: 3.1 Toplam Alan (km 2 ) Göreme Tarihi Milli Parkı nın toplam alanı 95,72 km 2 dir. Turizm Alanı: Bakanlar Kurulunun Tarih ve 97/9985 Sayılı Kararı ile Nevşehir ve Çevresinde Turizm Alanı daraltılmasına gidilmiştir. Yapılan bu düzenlemeye göre Göreme Tarihi Milli Parkı nın tamamı Turizm Alanı içerisinde kalmaktadır. Milli Park alanı içerisinde Turizm Merkezi bulunmamaktadır. Sit Alanları ( Doğal, Tarihi, Arkeolojik, Kentsel ): Gayrimenkul Eski Eserler ve Anıtlar Yüksek Kurulunca, gün ve A-69 sayılı kararı ile Kapadokya Bölgesi için belirlenen doğal sit alanlarının irdelenmesine yönelik Nevşehir Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulunun gün ve 891sayılı öneri kararına istinaden yapılan değerlendirmeler sonucunda benimsenip gün ve 1123 sayılı karar ekinde sunulan 1/ ölçekli sit alanlarını gösteren haritaya göre Milli Park alanının tamamı sit alanları içerisinde kalmaktadır. Milli Park alanı içerisinde, 1nci Derece, 2nci Derece ve 3ncü Derece Doğal Sit Alanları, Kentsel Sit Alanları ve 1nci Derece Doğal Sit Alanı ve Arkeolojik Sit Alanı bulunmaktadır Kara Yüzeyi (km 2 ) Göreme Tarihi Milli Parkı 95,72 km 2 dir. Toplam ha alanı kapsayan Göreme Tarihi Milli Parkı nın içerisinde ormanlık ve sulak alan bulunmamakla birlikte 7.359,64 ha tarım alanı ve 1.264,05 ha kayalık ve çalılık alan bulunmaktadır. Bunlardan tarım alanları toplam Milli Park alanının yüzde 76,89 unu kaplarken, kayalık ve çalılık alanlar toplam alanın yüzde 13,21 ini kaplamaktadır

63 ORMAN VE SU İŞLERİ BAKANLIĞI 3.3. Su Yüzeyi (km 2 ) Göreme Tarihi Milli Parkı sınırları içerisinde su yüzeyi bulunmamaktadır Kıyı Uzunluğu (m) Göreme Tarihi Milli Parkı sınırlarının su yüzeylerine kıyısı bulunmamaktadır. 4. Alanın Açıklamalı Tanıtımı: Sahanın Adı ve İdari Durumu BÖLGE MÜDÜRLÜĞÜ ŞUBE MÜHENDİSLİKLER ORMAN VE SU İŞLERİ 8.BÖLGE MÜDÜRLÜĞÜ ORMAN VE SU İŞLERİ NEVŞEHİR ŞUBE MÜDÜRLÜĞÜ Ürgüp,Avanos ve Göreme Milli Park Şefliği tarih ve 86/11135 Sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile Milli Park olarak ilan edilmiştir. Milli Park, Birleşmiş Milletler Eğitim Bilim ve Kültür Teşkilatı(UNESCO) tarafından tarihinde 357. sırada Göreme Tarihi Milli Parkı ve Kapadokya nın Kayalık Alanları adıyla Dünya Doğal ve Kültürel Mirası Listesine alınmıştır. Ülkemiz bu listede bulunan 9 yerden birisi durumundadır. 6. Yerleşimler ve Nüfusları: Göreme Tarihi Milli Parkı sınırları içerisinde bir ilçe (Ürgüp), üç kasaba (Göreme, Uçhisar, Ortahisar) ve iki adet köy yerleşimi bulunmaktadır. Bu yerleşim yerlerinin 2000 yılı nüfus sayımına göre toplam nüfusu dir.bu alanlardaki toplam yapılaşma alanı 422,79 ha. dır. Bu alan toplam milli park alanının yüzde 4,42 sine karşılık gelmektedir. 7. Sosyo-Ekonomik, Kültürel, Tarihsel Özellikler: Sosyo-Ekonomik Yapı: Milli Park içerisindeki seyir noktalarında yörenin kültürünü yansıtan ve yöre insanlarınca sergilenen el sanatlarını görme, inceleme ve satın alma imkânı bulunmakta iken Milli Parkın etki alanında bulunan Avanos yerleşiminde çömlekçilik sanatı ile ilgili bilgi edinilebilmekte, bireysel uygulamalar gerçekleştirilebilmektedir. Başta Ürgüp ve Göreme olmak üzere Milli Park sahası içerisinde bulunan turistik restaurant ve eğlence yerleri bölgenin erişilebilirliğinin yüksek olması nedeni ile sadece Milli Park sahası içerisine değil, tüm çevre İllere hizmet verebilmektedir. Kültürel ve Tarihsel Özellikler a) Tarihi Özellikler: Anadolu da yayılmaya başlayan ilk Hıristiyanların bir kısmı büyük şehirlerden köylere göç etmeye başlamışlardır. Kayseri nin önemli bir din merkezi haline geldiği 4. Yüzyılda kayalık Göreme ve çevresi önemli bir merkez haline gelmiştir. Alan; volkanik tüften oluşmuş ilgi çekici manzara yapısı içerisinde Bizans kilise mimarisi ve dinsel sanat tarihinden önemli bir devri sergilemektedir. Bölgenin özelliklerinden dolayı burada yaşayanlar savaşların etkilerinden, merkezi idarenin otoritesinden uzak kalmayı başarabilmişlerdir. Ana ulaşım yollarına uzaklığı ve engebeli bir alan olması, gizlenmek isteyen veya dini inzivaya çekilenler için uygun korunma yeri olmuştur. Manastır hayatı 3. yüzyıl sonları ile 4. yüzyıl başlarında başlamış ve hızla 55

64 yayılmıştır. Manastırlar, kiliseler, şapeller, yemekhaneler ve keşiş hücreleri, depo ve şarap yapım yerleri bulunan mekânlar oyulmuş, duvar resimleri ile süslenmiştir. Arkeolojik Özellikler: Milli Park sahası içerisindeki Ürgüp, Göreme, Çavuşini, Uçhisar, Ortahisar ve Zelve yerleşimleri, dünyaca ünlü Kapadokya mimarisi ve sokak dokusunu sergileyen, geleneksel yaşamın muhafaza edildiği yerleşim birimleri olup bölgenin doğal zenginliğinin yanında, kültürel zenginliğini ve peyzajını da ziyaretçilere sunmaktadır. İlk çağ medeniyetlerinden kalan izler arasında arkeolojik kazılar sonucu değerli eserlerin bulunduğu höyüklerin önemli bir yeri vardır. Kapadokya da ilk medeniyetlere ait önemli izler yer altı şehirleri, tümülüsler, yazıtlar ve Kapadokya tabletleridir. Bölgedeki kilise ve manastırların başlıcaları şunlardır: Göreme Açık Hava Müzesinde bulunanlar; Tokalı Kilise, Rahibeler Manastırı (Kızlar Manastırı), Yılanlı Kilise (Aziz Onuphrius Kilisesi), Elmalı Kilise, Aziz Basil Şapeli, Karanlık Kilise, Rahipler Manastırı, Çarıklı Kilise, Aziz Bardam Şapeli, Aziz Catherine Şapeli dir. Göreme Kasabası içerisindeki ve vadi içlerindeki kiliseler ise; Kadir Durmuş Kilisesi, Yusuf Koç Kilisesi, El-Nazar Kilisesi, Saklı Kilise, Kılıçlar Kilisesi, Meryem Ana Kilisesi (Kuşluk Kilisesi), Aziz Eustathius Şapeli, Yamalı Kilise, Eğri Taş Kilisesi, Eski Bacak Kilisesi, Teodorus Şapeli, Derphanion Kilisesi, Madolyon Kilisesi, Çift yüzlü şapel, Ağaçaltı Kiliseleri, Manastır Sütunlu Kilise ve Ala manastır Kilisesi dir. Bölgedeki diğer önemli kilise ve manastırlar ise; Ürgüp-pancarlık kilisesi, Ortahisar Üzümlü Kilise, Direkli Kilise, Haçlı Kilise,Çavuşin Vaftizci Yahya Kilisesi, Büyük Güvercinlik Kilisesi, Güllüdere Kilisesi, Zelve Kilisesi dir. Ayrıca Uçhisar Kasabası içerisindeki Uçhisar Kalesinin zirvesinde Bizans dönemine ait mezarlar bulunmaktadır. Şekil F.1:Uçhisar Kalesi Kaynak:Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü,

65 c- Mitolojik Özellikler: Bölgede mitolojik özelliğe sahip pekçok efsaneden en bilineni Amaz Köyü Göçü dür. Amaz, Ürgüp ün iki köyü olan Yeşilöz ve Taşkınpaşa köyleri sınırlarında bulunan bir mevkinin adıdır. Burada kayadan oyma harabeler bulunmaktadır. Geçmiş dönemde o mevkiide Amaz köylüleri yaşarmış bunlar oldukça fakir bir hayat sürermiş. O zaman komşu köy olan Damsa (Taşkınpaşa) köyü zengin köyü imiş. Bir de beyleri varmış. Bu bey Damsa ya sürekli büyük binalar yaptırırmış. Yalnız bunların inşaatında, Amaz köylülerini zorla çalıştırır haklarını vermezmiş, bu köylüler Damsa daki inşaatlarda çalışmaktan kendi işlerine bakamaz olmuşlar ve daha da fakirleşmişler. Kendilerine yapılan bu denli haksızlığa daha fazla tahammül edemeyen Amaz köylüleri oradan göç etmeye karar vermişler. Akşamdan göç hazırlıklarına başlamışlar. Sabah yola çıkarkende canlı bir tavuğun tüylerini yolarak bir kalburun altına koymuşlar Damsa lılara; sizde bizi bu tavuk gibi yoldunuz demek istemişler. Sabah Amaz köylülerini işe götürmek için gelen Damsa beyi kalburun altındaki yolunmuş tavuğu görünce yaptığı işin yanlış olduğunu anlamış. Ama iş işten geçmiştir. Oradan göç eden insanlar Şam a kadar giderler. Burada Amaz isminde bir mahalle kurarlar. d- Etnoğrafik özellikler: I ) El Sanatları: Kapadokya nın tarihi ve doğal zenginliği çağlar boyunca bölge insanı tarafından doğal malzemelerle yoğrulup bütünleşmiş ve sanata dönüşmüştür. Kültürel mirası canlı tutmasının yanında ekonomik bir getirisi de olan el sanatları, çömlekçilik, halı (kilim) dokumacılığı, Çulfa (kaba kumaş dokumacılığı), el yapımı bebek üretimi ve onyx taş işlemeciliğidir. Dokumacılık Ürgüp, Avanos ilçelerinde dokuma sanatının bir türü olan halıcılık oldukça gelişmiştir. Bölge halıları istar tezgâhında dokunmaktadır. Geleneksel tarz halılarda üç boy halı tipi görülmektedir. Bunlar : Sedir Halısı ( ince uzun ) Taban Halısı ( uzun ve geniş ) Seccadelik Halı ( küçük boy )dan oluşmaktadır. Halılar, renkler bakımından çevrede bulunan doğal ( kök ) boyalardaki renklerle parelellik gösterir. En çok bulunan renkler yeşilin tonları, siyah, kahverengi, sarı ve vişne rengidir.motif olarak daha çok geometrik ve madalyonlu kompozisyonlar tercih edilir. Motifine göre belli başlı halı adları olarak göbekli, manikli, yılan bahçesi gibi çeşitlerini sayabiliriz. Nevşehir Taşı XIX.yüzyıl Nevşehir evleri, yamaçlara ya kayaların oyulması suretiyle ya da kesme taştan inşa edilmişlerdir. Bölgenin tek mimari malzemesi olan taş, yörenin volkanik yapısından dolayı ocaktan çıktığında yumuşak olduğundan çok rahat işlenebilmekte ancak hava ile temas ettikten sonra sertleşerek çok dayanıklı bir yapı malzemesine dönüşmektedir. Kullanılan malzemenin bol olması ve kolay işlenebilmesinden dolayı yöreye has olan taş işçiliği gelişerek mimari bir gelenek halini almıştır. II) Yöresel Yemekler: Yemek çeşitlerine baktığımızda, kullanılan malzeme ağırlıklı olarak yörede yetişen patates, buğday, mercimek, nohut, fasulye, kabak gibi ürünlerden oluşmaktadır. Damak zevki olarak doyurucu özelliğe sahip bulunan un ve et ürünleri genel tercihlerdir. Geleneksel 57

66 Nevşehir mutfağında, işler iki mekân içerisinde yürütülmektedir. Birincisi tandırın ve ocağın bulunduğu çardak (tandırevi), ikincisi ise malzemelerin bulunduğu kayıt damıdır. Nohutlu yahni, ayva dolması, zerde, zerde pilavı, etli mantı, aside, tandır fasulyesi, tarhana çorbası, gendime yemeği, köftür, bulgur, yufka ekmek yöresel yemeklerdir. Ayva Dolması Ayvanın kabukları soyulup, içi oyulduktan sonra kıyma orta kıyılmış bulgurla doldurulur. Pişerken de su ve pekmez katılır. Zerde Su içinde iyice pişirilen pirinç üzerine toz şeker dökülerek karıştırılır. Zerde Pilavı Bol suda pişirilmiş pirinç üzerine eritilmiş tereyağı dökülerek iyice karıştırılır. Önceden hazırlanan zerde, pilav üzerine dökülür. Kayısı Yahnisi Genellikle bitirgen denilen tatlı kayısıdan yapılır. Eğer kayısı tatlı değilse, pişirilirken içine pekmez katılır. Parça et veya kıyma ile kayısılar, çömlekte pişirilir. Dolaz Bir tatlı çeşididir. Yumurta, un, su bulamaç haline getirilir. Isıtılmış olan yağ içine karıştırılarak pembeleşene kadar pişirilir. Sonra lengere alınıp, üzerine pekmez dökülerek yenilir. Aside Un ve yağ kavrulduktan sonra pekmezle karıştırılarak lengerlerle (yayvan tabak) dağıtılır. Gendime Yemeği Bir tavanın içine tereyağı konulur, soğan ve salçası konularak kavrulur. Bu karışımın içerisine yarması katılarak biraz daha kavrulur. Diğer yanda kurutulmuş kemik çömleğin altına konulur. Kurutulmuş haldeki yarma da eklenip, üstü basa su ilave edilir ve çömleğin ağzı kapatılarak tandırda pişer. Köftür Yapımı Yapılacak miktara göre un ayrılır. Bakır leğende karıştıra karıştıra içine üzüm şırası ilave edilir. Bu hali ile ocağa konur. Karıştırmak suretiyle koyulaşıncaya kadar pişirilir. Daha sonra geniş bir tepsiye boşaltılıp, orada iyice soğuyuncaya kadar bekletilir. Soğuduktan sonra baklava dilimi şeklinde kesilir ve güneşte kurutulur. III) Mahalli Kutlamalar: Yörede düğünlerde yapılan geleneksel kutlamalar vardır. Bayrak Kaldırma: Bu tören ile düğünün olacağı topluma haber verilir. Kız Başı Yakma ve Övülme (Kına Gecesi): Bölgede kutlanılan Mahalli Diğer Özel Günler ise; 1) Ürgüp Bağbozumu Festivali ve Şarap Yarışması 2) Ürgüp İlçesi / Aksalur Kasabası Kiraz Festivali (20 Haziran) 3) Nevşehir Türkmen Sofrası Şöleni (21 Eylül) 4) Avanos İlçesi Uluslararası El Sanatları Festivali FAALİYETLER: Sosyal - Kültürel Faaliyetler: Şenlikler: Nevşehir Türkmen Sofrası Şöleni (21 Eylül) Nevşehir in İl Oluşu (20 Temmuz) Festivaller: Ürgüp Bağbozumu Festivali (3 5 / 4 6 Ekim) Ortahisar Limon Festivali ( Haziran) Aksalur Kiraz Festivali (20 Haziran) 58

67 Avanos Festivali (Kapadokya El Sanatları ve Sanat Günleri) (18 Haziran, 25 Haziran, 13 Ağustos, 28 Ağustos, 10 Eylül tarihlerinde olmak üzere beş gün ) Diğerleri: Yarışmalar Limon Festivali / Ürgüp Şarap Yarışması (2-6 Haziran) IV) Yöresel Giyim Tarzı: Kadınlar şalvar giyip, başlarına yemeni takarlar. Erkekler ise günümüze uygun giyinmektedirler. e- Antropolojik Özellikler: f- Sosyolojik Özellikler: Kapadokya bölgesi dil ve anlatım bakımından İçAnadoluBölgesinin özelliklerini taşır. Yerel ağız gelişme sürecinde geçirilen yönetsel ve toplumsal değişimlerden, bunların etnik yapıda doğurduğu karışımdan izler taşır. Halkın kullandığı dil kurallı Türkçeden bölgesel ağız olarak farklılaşır. Halk dilinde 20 ünlü, 43 ünsüz harf tespit edilmiştir. Uzun ve kırık hava grubunda da yeralan türküler yöreye özgü türkülerdir. Geleneksel halk oyunları sınıflandırmasında Kapadokya Türkiye coğrafyasında halay grubunda yeralır. Nevşehir yöresinin geleneksel söz kesme, nişan ve düğün gelenekleri şehir merkezlerinde sürdürülmekte, bu gelenekler böylece devam ettirilmektedir. Estetik Kaynak Değerleri: Peyzaj Özellikleri:Bölge doğa olaylarının oluşturduğu pek çok peyzaj güzelliklerine sahiptir. İki adet örenyeri kapsamında olan ve bünyesinde kilise, şapel, manastır ve diğer kaya oyma yaşam mekânlarının topluca bulunduğu Göreme Açık Hava Müzesi Örenyeri ve Zelve Örenyeri dir. Yörede doğal aşınma sonucu ortaya çıkan ve yöre halkı tarafından savunma amaçlı kullanılan ve doğudan batıya doğru yöre halkı tarafından adlandırılan Başhisar (Ürgüp) Kalesi, Ortahisar Kalesi ve Uçhisar Kalesi bölgedeki önemli görsel kaynak değerlerindendir. Eskiden rahipler vadisi diyede bilinen Paşabağı ise bölgedeki peribacalarının bir değişik formu olan bir gövdeli üç-dört başlı peri bacası tipi ile farklı bir görsellik kazandırmaktadır. Şekil F.2: Paşabağı peribacaları Kaynak:Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü,2011 Güneşin batışının seyredildiği Ortahisar Kasabasında bulunan Kızılçukur mevkiindeki jeolojik oluşumların yapmış olduğu renk cümbüşü ile gün batımında kızıla dönüşen vadi ayrı bir görsel değerdir. 59

68 Çavuşin de yöre taşlarından yapılmış kayalara oyulmuş evler köye farklı bir mimari kazandırmıştır. Güvercinleri ile birlikte Kayalara oyulmuş güvercinlikleri bir başka değerdir. Göreme Kasabası ve yakınlarında bulunan vadilerdeki farklı formlardaki peri bacaları Göreme Açık Hava Müzesi yolu üzerindeki Göreme harabeleri vadi içlerindeki kaya mekanlara oyulmuş kiliseler ise bir başka güzellik taşır. Uçhisar Kasabası Güvercinlik Vadisindeki sıralı üç veya dört katlı güvercinlikler bölgenin yine önemli kaynak değerlerindendir. Ayrıca bölge içerisinde yeralan Kızılçukur, Güllüdere, Bağlıdere, Zemidere ve Kılıç yürüyüş vadileri vadi içerisindeki jeolojik ve jeomorfolojik oluşumların sergilendiği bir açıkhava müzesi görünümündedir. Ayrıca bu vadilerde bölgeye has pek çok bitki türüne rastlamak mümkündür. 8. Fiziksel Özellikler (Karasal-Denizsel): 8.1. İklim Özellikleri İç Anadolu Bölgesinin Orta Kızılırmak bölümünde yer alan Nevşehir İli sınırları içerisinde kalan Milli Park alanında karasal iklim egemendir. Yaz ayları sıcak ve kurak, kış ayları soğuk ve yağışlıdır Jeomorfoloji (Topografya vb. morfolojik özellikler) Milli Park alanındaki en önemli jeomorfolojik oluşumlar Peribacaları dır. Eski kütleler üzerinde sert, büyükce kaya parçaları (bazalt ya da ignimbrit) varsa, sözkonusu parçalar herbir piramidin üstünde bir örtü veya baş gibi yer alarak altındaki sütunu su süpürmesine (aşındırma) karşı korurlar. Ancak bu sütun biçimlerinin meydana gelmesi için bu sert kayaçların bulunması da şart değildir. Üstleri bir kaya parçası ile korunmuş bu sütunlara Peribacası denir. Milli Park alanındaki en ilginç peribacaları göreme, Zelve, Paşabağı, Kızıl Devrent (Periler Vadisi), Kılıçlar Vadisi, Güllüdere Vadisi, Bağlıdere Vadisi, Güvercinlik ve ZemidereVadilerindedir. Bu yerlerdeki peribacaları biçim, renk ve boyutlar açısından farklılıklar göstererek etkileyici görünümler oluştururlar. Gövdeleri konik ya da silindirik, simetrik ya da asimetrik, tek ya da ikili üçlü bileşik gövdeli, başlıklı ya da başlıksız olan çeşitleri vardır. Birbirine benzeyen peribacaları aynı yerde toplanırken, farklı kesimlerde topoğrafya koşulları değiştiğinden biçimleride değişmektedir. Biçim açısından peribacalarının gösterdiği farklılıklar gövdeyi meydana getiren kayaç türüyle yakından ilgilidir. Gövde tek bir kayaç türünden oluşuyorsa koni biçimini alır. Yatay tabakaların bulunduğu alanlarda peribacaları genellikle düzgün ve silindirik bir gövdeye sahiptirler. Tabaka eğimi ile yamaç eğimi arasında belirli bir açı bulunuyorsa asimetrik gövdeli peribacaları gelişir. Tüfleri örten lav akıntılarının bulunduğu yerlerde aşınma sonucunda bu sert ve dirençli tabakanın çatlaklar boyu incelmesi ve sonra da ana tabakadan kopması ile başlıklı peribacaları oluşmuştur. Bu tiplere örnek vermek gerekirse; Bağlıdere Vadisinde silindir gövdeli ve başlıklı, Paşabağı Mevkiinde simetrik koni biçimli ve bitişik gövdeli iki-üç başlıklı, Ürgüp Çatalkaya mevkiinde ikisi bitişik üç adet koni biçimli ve başlıklı peribacaları sayılabilir. Milli Park alanındaki renk çeşitliliğide biçim çeşitliliğinden geri kalmaz. Beyaz, sarı, pembe, gri, siyah gibi açıklı koyulu renkler çevrede çok etkileyici bir renk yelpazesi oluştururlar. Bu renk farklılığına neden olanda yöredeki kayaç türlerinin kimyasal bileşimindeki farklılıklardır. Beyaz riyolotik tüflerin yaygınlaştığı alanlarda, eğer yüzeyde dirençli tabakalar yoksa badlands topoğrafyası (kırgı bayır) dediğimiz keskin veya yuvarlak sırtlı biçimler geniş sahalarda bembeyaz dalgalar halinde yayılır. Sarımsı beyaz peribacaları; ayrışmış riyolit tüflerin, kırmızı ve pembe renkli olanlar ise riyolotik tüflerin yayılma alanlarında görülür. Devrent Vadisinde yaygın olan pembe renkli peribacaları bu 60

69 vadiye Pembe Vadi adının verilmesine neden olmuştur. Kırmızı renkli peribacalarının bulunduğu bir başka vadi ise Kızılçukur olarak adlandırılmıştır. Milli Park alanı içerisindeki peribacaları dışındaki jeomorfolojik oluşumlardan bir diğeride doğal görünümlerin toplu olarak çok iyi seyredildiği kaleler mevcuttur. Halkın kale adına yakıştırdığı,aslında aşınım sonucu ortaya çıkan ignimbritlerden oluşmuş, bulunduğu zeminden yaklaşık 50 m. kadar yükselen Ortahisar ve Uçhisar Kaleleri (Tanık tepeler ) dir. Bu iki kaleye göre daha doğuda bulunan ve eski adı Başhisar olan Ürgüp Kaleside sahanın içerisinde yeralmaktadır Jeoloji (Varsa sedimantoloji ile ilgili bilgiler de dahil) Yöreye özgü jeolojik doğal biçimler Üçüncü Jeolojik Zamanın ikinci yarısında, Neojen adına verdiğimiz dönemde ( yaklaşık 25 milyon yıl önce ) oluşmaya başlamıştır. Bu değişik manzaranın hazırlanmasında önce yerkürenin iç güçleri etkisini göstermiştir. İyice sertleşmiş durumdaki yer kabuğu derinlemesine kırıklarla yarılmaya başlamıştır. Yer kabuğunun derinliklerinde bulunan mağma adını verdiğimiz yarı akıcı kızgın maddeler, bu kırıkların araladığı yarıklardan dışarı çıkarak öncelikle Erciyes, Hasan Dağı ve Melendizler gibi volkan konilerini oluşturmuşlardır. Yörenin coğrafi yapısının mimarları bu volkanlardır. Bu üç volkanik dağın püskürttükleri maddeler için tek baca yetmemeye başlayınca çevrelerinde ikincil koniler (parazit koniler) oluşmaya başlamış ve yörede küçüklü büyüklü yeni kraterler meydana gelmiştir. Bu ikincil konilerde çeşitli volkanik maddeler püskürtmeye devam etmişlerdir. Volkan bacalarından püskürtülen lav ve tüflerin günümüzde kapladığı alanın genişliği gözönüne alındığında, bunların yalnızca Erciyes, Melendiz ve Hasan Dağından çıkıp yayıldığı düşünülemez. Bu nedenlede bugün aşınım ile ortadan kalkmış başka volkanik merkezlerde bölgenin oluşumunda etkinlik göstermişlerdir. Volkanların, Milli Park alanındaki bugünkü coğrafya manzarasını vermeleri bacalarından ve yan bacalarından attıkları maddelerle gerçekleşmiştir. Volkanlar her zaman aynı büyüklükte ve aynı katılıkta maddeler fırlatmazlar. Dışarı attıkları maddeler gaz halinde (fümeral safhası) olduğu gibi katı (piroklastik maddeler) ve akıcı maddeler (lav) halinde de olabilir. Coğrafyada piroklastik maddeler dediğimiz katı maddeler ya kül ya da daha büyük parçalar (lapili, volkan bombası) halinde fırlatılır. Milli Park alanı ve çevresine yayılmaya başlayan volkanik malzeme içinde küllerin ve lavların özel bir yeri vardır. Yörede alabildiğine uzanan ve her köşede karşımıza çıkan bu iki öge, renklerindeki zıtlıkla da hemen dikkati çekerler. Beyaz ve sarımsı küller tüf adını verdiğimiz yumuşak kayaçları meydana getirirken yarı akıcı madde biçimindeki lavlarda sert ve koyu renkteki kayaçları oluşturmuşlardır. Küller, volkan bacalarından kendilerini fırlatan ilk hızlarının etkisiyle dağıldıkları gibi, rüzgârlarda bu dağılıma yardımcı olmuşlardır. Savrulan küller, o günkü topoğrafyanın elverişli yerlerinde ve özellikle sığ göllerinde yatay tabakalar halinde üst üste yığılmışlardır. Zamanla kalınlıkları yüzlerce metreye bulan bu kül katmanları altında eski temel arazi kaybolmuştur. Bu tabakanın bünyesinde tüften başka; tüffit, ignimbrit, lahar, volkan külü, kil, kumtaşı, marn, aglomera ve bazalt gibi jeolojik kayaçlarda bulunmaktadır. Milli Park alanındaki yüzey biçimleri, jeolojinin iç güçlerini dış güçlerin tamamlamasıyla daha da çeşitlenmiştir. Bu kez oluşan biçimlerin aşınma evresi başlamıştır. Devamlı ve bol yağışların egemen olduğu Pluviyal Dönemde geniş ölçüde aşınma biçimleri ortaya çıkmıştır. Aşınmayı kolaylaştırıcı coğrafya koşulları bu alanda bir araya gelmiştir. Örneğin: Kızılırmak Vadisi ile eski yayla yöresi arasındaki kot farkı; yörede yazla kış, geceyle gündüz arasındaki sıcaklık farkının tüf yüzeyinde meydana getirdiği aşınma; ilkbahar ve kırkikindi yağmurlarının sağanak halinde düşmesi ve doğal bitki örtüsünün step (bozkır) görünümünde yani ormansız olmasıyöredeki jeolojik yapının oluşmasına katkıda bulunmuştur. Plato yüzeyinden Kızılırmak a doğru eğimli yüzey arazi üzerinde birbirine 61

70 paralel uzanan vadiler, önce aralarında birtakım keskin sırtlar meydana getirmişler, daha sonra bu sırtlar yanlardan gelen daha küçük yarıntılarla koniler, piramitler ve sütunlar biçiminde parçalanmıştır Hidroloji-Hidrojeoloji (Yerüstü ve yeraltı suları, varsa jeotermal kaynaklarda dâhil) Andezitik ve riolitik bileşimde olan ve bazı seviyelerinde breş aglomeraları ihtiva eden volkanik tüfler içinde yüzeye yakın kısımlarda fazla yaygın olmayan, gelişmemiş ve muntazam olmayan bir çatlak sistemi vardır. Tüflerin poroziteleri orta derecededir. Bunların bünyevi ve permeabilitesi yoktur. Çatlakların bulunduğu zonlarda bu çatlak sisteminin tesiri ile lokal permeabiliteleri vardır. Kalınlıkları yüzlerce metreye bulmaktadır. Volkanik tüfler içinde bulunan çatlaklardan tüfler içine sızan yağış ve yüzey akış sularının çok az bir kısmı bu gelişmemiş, yaygın olmayan ve derinlere inmeyen çatlak sistemi içerisinde toplanarak, tüflerin yeraltı suyunu tutmalarını bir nevi akifer özelliği göstermelerini sağlamaktadır. Bu sular, topoğrafyanın çatlakları kestiği müsait yerlerden çıkış gözleri bularak çok küçük debili kaynaklar halinde yeryüzüne çıkarlar Toprak Yapısı Milli Park alanındaki toprakların büyük bir bölümü regesol topraklardır. Bu topraklar derin, pekişmemiş mineral depozitler üzerindeki genç topraklardır. A ve C horizonları oluşmuştur. A horizonu esas olarak mineraldir. Zayıf oluşumlu, kaba bünyeli, sığ veya orta derin A horizonu C horizonuna belirli bir geçiş yapmaz. Ana madde bağlantısız depozitler, volkanik tüf ve küllerdir. Göreme Kasabası ile Çavuşin Köyüne ait arazinin bir bölümünde Kolüviyal topraklar mevcuttur. Yüzey akışı ve yan derelerle taşınarak biriken materyaller üzerinde oluşmuş (A) C profilli genç topraklardır. Özellikleri bakımından daha çok çevredeki yukarı arazi topraklarına benzelerse de ana materyalde derecelenme ya hiç yok ya da yetersizdir Flora ve Fauna (Karasal, denizsel ve iç sular kapsamında, özellikleri, endemik ve tehdit altındaki) Flora: Milli Park alanındaki geniş kapsamlı flora çalışması, yıllarında Gazi Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Biyoloji Bölümü öğretim üyeleri ile Ankara Ormancılık Araştırma Enstitüsü Silvikültür Bölüm Başkanlığı nın ortaklaşa çalışması ile gerçekleştirilmiştir. Yapılan bu çalışma kapsamında alandan 1151 farklı bitki örneği toplanmış ve neticede tür ve tür altı düzeyde toplam 674 takson tespit edilmiştir. İran Turan floristik bölgesine dahil olan Milli Park alanındaki türlerin fitocoğrafi bölgelere dağılım oranları şu şekildedir: Bu türlerin 200 tanesi İran-Turan, 35 tanesi Akdeniz (15 i Doğu Akdeniz), 24 tanesi Avrupa- Sibirya fitocoğrafi bölgelerine aittir. Ayrıca bu türlerin 116 sı Türkiye için endemiktir. Endemik olan 116 türün 87 tanesi İran-Turan, 5 tanesi de Doğu Akdeniz floristik bölgesine aittir. Diğer 24 endemik tür ise Türkiye de daha geniş yayılışlıdır. Geniş anlamda Milli Park vejetasyonu İç Anadolu Step formasyonu içerisinde yer alır. Bu formasyonun çoğu bitkileri otsu olmasına rağmen, alanda yer yer seyrek de olsa kuraklığa ve tahribata dayanıklı bodur Juniperus oxycedrus (Ardıç), Amygdalus orientalis (Yabani Badem), Crataegus spp. (birkaç Alıç türü), Rhamnus spp. (Cehriler) gibi ağaçlar ve çalılar da vardır. Diğer odunsu türlere çevresine göre daha nemli ve ılıman vadi içlerinde bol miktarda rastlanılmaktadır. Bunlardan bazıları; Populus tremula (Titrek Kavak), Salix spp. (Söğütler), Viburnum opulus(kartopu), Colutea cilicia (Patlangaç), Lonicera etrusca (Hanımeli), Syringa spp. (Leylaklar) gibi türlerdir. 62

71 Milli Park alanına ve yakın çevresine özgü bölgesel endemik olan iki tür tesbit edilmiştir. Bunlar Astracantha kırshirica ve Astracantha talassea (İki Geven türü) dır. Ayrıca, Allium nevsehirense (Nevşehir soğanı) ve Onosma decorticans ın bilim dünyasına tanıtıldığı ilk tip örnekleri Göreme den toplanmıştır. Milli Park alanında yetişen ilginç bir türaltı taksonda Scrophularia libanotica var. nevshehirensis tir. İlk defa Derinkuyu dan toplanarak tanıtılan bu salgı tüylü, kırmızı çiçekli varyete sadece Nevşehir yöresinde yetişmektedir. Ekim ve ark.., tarafından 1989 yılında Türkiye nin tehlike altında nadir ve endemik bitkilerinin IUCN Red Data Book kategorilerine göre yapmış olduğu sınıflandırma kapsamında, Milli Park alanında tesbit edilen 116 endemik türün 2 si V yani önlem alınmazsa zarar görebilir kategorisine, 21 tanesi de R yani dar alanda yayılış gösteren, nadir fakat tehdit altında olmayan bitkiler kategorisine girmektedir. Diğer endemikler (93 tür) ise n kategorisindedir. Yani bunlar için şimdilik herhangi bir tehlike sözkonusu değildir. Göreme Tarihi Milli Parkı alanında daha önce toplama yapan botanikçilerden başlıcaları şunlardır: P. H. Davis etc. al., F. Sorger, M. Koyuncu et. al., Roper, Alava, K. Karamanoğlu, A. Baytop, McNeill, Coode ve Jones dur. Bunlardan Türkiye Florası adlıeserin editörü olan P. H. Davis 19 Haziran 1952de Dodds la birlikte, 31 Ağustos 1957de Hedge ile birlikte ve 30 Nisan 1966da da Doroty Lygon la birlikte olmak üzere farklı senelerde ve birer günlük sürelerde Göreme ve çevresinden toplama yapmıştır. Fauna: Milli Park alanı ve çevresinin asırlar boyunca devamlı olarak iskân görmüş ve kullanılmış olması nedeniyle bir miktar kuş ve memeli türünün kaybolmasına, diğerlerininde habitatlarının ve sayılarının büyük ölçüde azalmasına sebep olmuştur. Ayrıca Milli Park alanının ve çevresinin step karekteri göstermesi de sahadaki faunayı sınırlayıcı önemli bir etkendir. Milli Park alanında 5 tür sürüngen, 11 adet memeli türü ve 20 adet de kuş türü tesbit edilmiştir. Milli Park alanında sucul yaşamın makro göstergesi olarak ikiyaşamlılar 2 tür ile temsil edilmektedir. Bunun nedeni ise, Milli Park alanı içerisinde daimi su bulunduran kaynağının olmamasıdır. 9. Alan Kullanımı ve Mevcut Durumu (Tarım-envanter ve mülkiyet bilgileri varsa dahil, turizm, rekreasyon, ulaşım ve altyapı, vb.) Alan Kullanımı ve Mevcut Durumu: Milli Park alanındaki arazinin büyük bir bölümünün mülkiyeti özel şahıslara aittir. Arazinin diğer bölümü de hazine arazisine aittir. Bölgenin 7.359,64 ha tarım arazisidir. Ulaşım Olanakları: Göreme Tarihi Milli Parkı na İstanbul dan Ankara-Aksaray-Nevşehir yada Ankara- Kırıkkale-Kırşehir-Nevşehir bağlantılı çift şeritli asfalt devlet karayolu ile ulaşılabilmektedir. İstanbul-Nevşehir arasındaki yol mesafesi 730 km, Ankara-Nevşehir arasındaki yol mesafesi ise 276 km. dir.istanbul dan ayrıca sahaya 35 km uzaklıkta bulunan Uluslararası Tuzköy Hava Limanına Türk Hava Yollarının haftada uyguladığı 2 gün tarifeli seferleriyle de ulaşmak mümkündür. Sahaya komşu olan İllerle bağlantılı yolların tamamı asfalt ve çift şeritli devlet karayoludur. Komşu İllerin sahaya olan uzaklıkları ise; Aksaray a 75 km, Kayseri ye 102 km, Kırşehir e 93 km, Niğde ye 76 km ve Yozgat a 204 kmdir. Milli Park alanına; batı ve güney yönünde Ankara-Adana karayolundan Niğdeya da Aksarayüzerinden veyaankara-kayseri karayolundan Kırşehir ve Hacıbektaş üzerinden, doğu ve kuzeydoğudan ise Kayseri'den Avanos'a ya da Ürgüp'e gelen karayolu ile ulaşılır. 63

72 Ayrıca turizm aktivitelerinin canlandığı ilkbahar, yaz ve sonbahar aylarında Uluslararası Tuzköy Hava Limanına yurt dışı bağlantılı charter uçuşları da mevcuttur. Havayolu ulaşımı Nevşehir Tuzköy Havaalanı ve Kayseri Erkilet Havaalanı ile sağlanabilmekte iken demiryolu ulaşımı Kayseri deki TCDD istasyonundan sağlanabilmektedir. Ziyaretçiler Milli park içerisinde ve yakınındaki yerleşim yerlerinde bulunan (Ürgüp, Göreme, Ortahisar, Uçhisar, Avanos ta) çok sayıdaki otel ve pansiyonda konaklayabilmektedirler. Saha içerisinde yüz civarında turistik tesisin yanında, Milli Parklar Genel Müdürlüğü ne ait idare ve ziyaretçi binası olarak Göreme evi adlı bir de tesis mevcuttur. Fotoğrafçılık için ilginç bir peyzaj sergileyen Milli Park sahasında doğal ve bozulmamış vadilerde düzenlenen yürüyüş güzergâhlarında yürüyüş etkinliklerinin yanında binicilik ve kampçılık etkinliklerine yönelik hizmetler de sunulmaktadır. Balonla dolaşmak için dünyadaki sayılı mekânlardan birisi durumundaki Milli Park sahasında özel balon şirketlerince düzenlenen balon gezilerine katılmak mümkündür. 10. Mevcut Sorunlar (Hassas Bölgenin Doğal Yapıdan Uzaklaştığı Alanlar, vb.): Göreme Tarihi Milli Park alanı içinde turizm baskısından dolayı sorunlarla karşılaşılmaktadır. Karşılaşılan başlıca sorunlar şunlardır: Mülkiyet Sorunları Kaçak Yapılaşma Plansız Yapılaşma Çevre Kirliliği Göreme Tarihi Milli Park alanı içerisinde özellikle Göreme ve Uçhisar yörelerinde bulunan peri bacalarının insanlar tarafından kullanımı engellendikten sonra bakımsızlıktan kaynaklanan çatlaklar ve yıkılmalar oluşmaktadır. (F) FLORA-FAUNA HASSAS YÖRELER, KAYNAKÇA Orman ve Su İşleri Şube Müdürlüğü İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Belediye Başkanlıkları G.TURİZM G. 1. Yörenin Turistik Değerleri Nevşehir in de içinde yer aldığı Kapadokya Bölgesi nin sınırları antik dönemde güneyde Kilikya, kuzeyde Karadeniz, doğuda Malatya ve Elazığ, batıda ise Konya ya kadar uzanmakta idi. Günümüzde ise Kapadokya denilince Nevşehir, Niğde, Akasaray, Kayseri, Kırşehir illerini kapsayan bölge akla gelmektedir. Dar anlamda ise Kapadokya ile Nevşehir özdeşleşmiştir. Bölgemizde ilk yerleşmeler Gülşehir ilçesi, Civelek Köyü, Civelek Mağarası buluntularına göre M.Ö yıllarına kadar inmektedir. Sırası ile Neolitik, Kalkolitik ve Tunç Çağlarını yaşayan bölgede M.Ö yılları arasında Asur Koloni Çağı, yılları arasında da Hitit hakimiyeti egemen olmuştur. Daha sonra Frigler, Lidya, Pers Helen, Roma, Bizans, Selçuklu ve Osmanlı idareleri tarafından yönetilmiştir. Kapadokya (Katpatuka) adı, tarihi kaynaklarda ilk kez Pers Kralı 1. Darius un Krallığı Döneminde, MÖ 516 yılında Behistun Kayalıklarına kazıttığı yazıtta geçmekte olup, Cins (güzel) atlar ülkesi anlamına gelmektedir. 64

73 Kapadokya,erken devir hristiyanlarının sığındıkları önemli bir bölgedir. Roma idaresinin baskısından kaçan hristiyanlar için erozyonların oluşturduğu engebeli vadiler sığınak olmuş ve burada kayaların oyulması sonucu çok sayıda kilise, manastır, yemekhane ve kaya mekanlar inşaa edilmiştir. MS 330 yılında Roma İmparatorluğunun hristiyanlara dinsel özgürlük vermesi sonucu, Kapadokya da dini faaliyetler daha da yaygınlaşmış ve 4. yy. sonlarında bölgede manastır hayatı başlamıştır. Bölge, 1080 yılında Konya yı başkent yaparak Anadolu Selçuklu Devletini kuran Süleyman Şah ın, 1082 yılında Kayseri yi fethetmesi ile birlikte, Selçuklu Devleti Sınırlarına dahil olmuştur.13. yy.ın başlarında Hacıbektaş Veli, Horasan dan gelerek, bugünkü Hacıbektaş ilçesinin yerinde kurulu bulunan Sulucakarahöyük e yerleşmiş ve İslamiyet in Anadolu da yayılmasında büyük pay sahibi olmuştur yılında Osmanlı İmparatoru Yavuz Sultan Selim, Dulkadiroğulları Beyliğine son verince Bölge de Osmanlıların egemenliğine girmiştir. Ülkemizde eski eser bilincinin artması ve bölgemize turistlerin gelmeye başlaması ile birlikte 1952 yılında Göreme Açıkhava Müzesi, daha sonra da Zelve Örenyeri, Kaymaklı ve Derinkuyu yeraltı şehirleri temizlenerek ziyarete açılmıştır. Örenyerlerinin ziyarete açılması ve ziyaretçi potansiyelinin artması, günümüze kadar gelebilmiş eserlerin korunmasını ve restorasyonunu gündeme getirmiştir.bölgedeki kaya kiliselerinin onarımına Kültür Bakanlığı ve ICCROM uzmanlarınca 1976 yılında Tokalı Kilisenin restorasyonu ile başlanmıştır. Göreme Vadisi, UNESCO tarafından 1985 yılında Dünya Kültür Mirasına dâhil edilerek bölgenin korunmasına yönelik faaliyetlerin başlamasına yönelik çalışmaların hız kazanmasına neden olmuştur. Geçen süre zarfında 18 adet kilisede yenileme çalışmaları yapılmıştır. G Yörenin Doğal Değerleri Bölgemizde Göreme vadisi, Açık Hava Müzesi, Kadirak Deresi, Kızılırmak kıyıları, Ballıkaya, Üzengi Deresi, Damsa Barajı gibi tarihi ve doğal güzellikleri bulunmaktadır. Şekil G.1:Açık Hava Müzesi Kaynak: Orman ve Su İşleri Şube Müdürlüğü,

74 Ürgüp, Göreme, Uçhisar, Çavuşini, Ortahisar ve Göreme de bulunan güvercinlikler ve kaya oyma depolar yörenin bozulmamış kültürel özellikleri ve geleneksel kırsal yaşamını yansıtan alanlar durumunda olup ziyaretçilerin ilgisini çekecek niteliktedir. Milli parkın ilgi çekici manzara yapısını oluşturan peribacaları ve peribacalarının oyulmasıyla yapılan kilise, şapel ve benzeri mekânların bulunduğu Göreme Ören Yeri, Zelve Ören Yeri, Uçhisar Kalesi, Ortahisar Kalesi, Temenni Tepesi, Ürgüp-Kayakapı Mahallesi, Çavuşini Kilisesi, Kızılçukur Seyir Alanı, Paşabağı Mevkii görülmesi gereken yerlerdir. Ayrıca Kızıl Çukur, Bağlıdere, Güvercinlik, Kılıçlar, Meskendir, Güllüdere, Çallıdere Zindanönü ve Zemi Deresi Vadileri peribacalarının ve kaya oyma mekânların arasında bölgenin doğal güzelliklerinin yaşanabileceği yerlerdir. Bölge özellikle Bizans Dönemi nde yoğun bir yerleşmeye sahne olmuş, Göreme, Ürgüp ve Ortahisar dinsel merkezler olarak gelişmiştir. Bu devirlerde çok sayıda kaya oyma mekânlar, kiliseler, şapeller, yeraltı şehirleri inşa edilmiştir. Kaya kiliselerini süsleyen freskler Kapadokya Bizans sanatının önemli ürünleridir. Şekil G.2: Fresk örneği Kaynak: Orman ve Su İşleri Şube Müdürlüğü,2011 Avanos ta çok sayıda çanak çömlek atölyesi bulunmaktadır. Kızılırmak ın getirdiği kırmızı toprak ve milden elde edilen seramik çamuru Avanoslu seramik sanatçılarının elinde şekil almaktadır. Ayrıca Kızılçukur, Güllüdere, Bağlıdere, Zemidere ve Kılıç yürüyüş vadileri vadi içerisindeki jeolojik ve jeomorfolojik oluşumların sergilendiği bir açıkhava müzesi görünümündedir. Ayrıca bu vadilerde bölgeye has pek çok bitki türüne rastlamak mümkündür. Kozaklı civarında çok sayıdaki tümülüsler, Roma Dönemi ne ait olup Nevşehir arkeolojisi için önemli yer tutmaktadır. Acıgöl de ise M.Ö. VIII. yüzyıla ait yerleşim tespit edilmiştir. G Konum Turistik kaynaklar Merkez İlçe, Uçhisar Kasabası, Ortahisar Kasabası, Nar Kasabası, Göreme Kasabası, Çat Kasabası, Kaymaklı Kasabası, Mazı Köyü, Ürgüp İlçesi, Mustafapaşa Kasabası, Derinkuyu İlçesi, Avanos İlçesi, Çavuşin köyü, Özkonak Kasabası, Hacıbektaş İlçesi, Gülşehir İlçesi, Acıgöl ilçesi, Tatlarin Kasabası merkez ve mücavir alanları içerisindedir. G Fiziki Özellikleri Bölgenin jeolojik yapısı Orta Anadolu daki Hasandağ, Güllüdağ ve Erciyes in püskürttüğü lav ve küllerin oluşturduğu yumuşak tabakaların milyonlarca yıl boyunca yağmur 66

75 ve rüzgar tarafından aşındırılmasıyla ortaya çıkmıştır. Peribacaları gibi ilginç jeolojik yapının yanısıra, kayalara oyulan yerleşim yerleri ender doğal ve kültürel merkezlerdendir. Vadi yamaçlarından inen sel suları ve rüzgârın tüflerden oluşan bu yapıyı aşındırmasıyla peribacası adı verilen ilginç oluşumlar ortaya çıkarmıştır. Sel suları vadilerdeki çatlaklarda ve sert kayalarda oluşan kopuklarda yolunu bularak yamaçlardan aşağı inerken vadide bulunan sürüklenebilir maddeleri yanında götürür, geride aşınmamış konik şeklinde bazalt şapkalı şekiller ortaya çıkar. G Kültürel Değerler Göreme Açık Hava Müzesi, Zelve Örenyeri, Çavuşin Ören Yeri başlıca ören yerleridir. Bölgede çoğunluğu kaya oyma olmak üzere 400 civarında kilise bulunmaktadır. Şekil G.3 : Zelve Kaynak:Orman ve Su İşleri Şube Müdürlüğü,2011 Avanos Saruhan Kervansarayı, Nevşehir Damat İbrahim Paşa Külliyesi, Hacıbektaş-ı Veli Külliyesi, Gülşehir Karavezir Külliyesi, Ürgüp te II. Rükneddin-i Kılıçaslan Külliyesi ve Medresesi en önemli Türk İslam eserleridir. İlimizin başlıca kültürel varlıkları vadiler, peri bacaları, yeraltı şehirleri, ören yerleri, kiliseler, hisarlar, kaleler ve Türk İslam eserleridir. Kapadokya denilince akla ilk olarak Göreme vadisi gelmektedir. Merkez İlçe, Avanos, Ürgüp ilçeleri sınırları içinde bulunan 5 kasaba, 10 köy, 25 vadi, peri bacaları, kiliseler ve doğal güzellikler Göreme Vadisini oluşturmaktadır. Uçhisar, Ortahisar ve Başhisar aynı zamanda kale görevini yerine getiren büyük peri bacalarıdır. G. 2. Turizm Çeşitleri İlimizde kültür, sağlık, termal, doğa yürüyüşü, atlı doğa yürüyüşü, inanç turizmi, sportif amaçlı turizm, golf, balon, eğlence, kongre turizmi gibi turizm çeşitleri yapılmaktadır. Kültür Turizmi: Bölgemizde kültür turizminin alt yapısını kaya oyma kiliseler (Göreme Tokalı, Elmalı, Karanlık, Çarıklı, Çavuşin Nicephoras Phocas, Mustafapaşa Aios Vasilios, Gülşehir St. Jean Kilisesi, Tatlarin Kiliseleri), yer altı şehirleri (Kaymaklı, Derinkuyu, Özkonak, Tatlarin, Mazı), Hacıbektaş Veli Külliyesi, Kervansaraylar (Ağzıkarahan, Sarıhan), Selçuklu ve Osmanlı Dönemine ait diğer dini ve kültürel yapılar (Taşkınpaşa Camii ve Medresesi, Damat İbrahim Paşa Camii ve Külliyesi, Gülşehir Karavezir Camii ve Külliyesi) oluşturmaktadır. 67

76 İnanç (Din) Turizmi:En yaygın olan turizm türüdür. Özellikle Göreme Vadisi, Zelve Vadisi, Gomeda Vadisi ve Açıksaray Vadisi kilise ve manastırlar açısından zengin vadilerdir. Ayrıca Hacıbektaş İlçesindeki Hacıbektaş Veli Türbesi de her yıl yüzbinlerce ziyaretçinin gezdiği önemli turizm merkezidir. Trekking (Doğa Yürüyüşü):Kızılçukur, Gomeda, Çat, Meskendir, Güvercinlik Vadileri doğa yürüyüşleri ile ziyaretçilere daha yakından tanıtılmaktadır. Eğlence Turizmi: Turistler için bölgesel özelliklere dayalı olarak yapılmış kaya oyma restaurantlar mevcuttur. 10 adet restaurantta Türk Gecesi adı altında çeşitli folklor gösterileri yapılmaktadır. Bu restaurantların bazıları 800 kişiye aynı anda yemek verebilecek kapasitededir. Türk Gecesi yapılan restaurant sayısı 10 olup, bunların 6 tanesi Avanos İlçesi, 2 tanesi Uçhisar, 1 adeti Kavak ve 1 adeti Mustafapaşa Kasabasındadır. Ayrıca sema gösterileri de yapılmaktadır. Özellikle Sarıhan Kervansarayında sadece sema gösterisi yapılmakta ve yöremize gelen yabancıların büyük beğenisini kazanmaktadır. Termal Turizmi: Kozaklı İlçesinde bulunan termal kaynak kaplıca turizmi açısından çok büyük bir potansiyeldir. İlçede turizm ve belediye belgeli 30 adet otel ve motelde toplam yatak mevcuttur. Son yıllarda turizm yatırımcılarının gözdesi durumunda bulunan ilçede oteller yapılmaktadır. İlçede 1996 yılında yapımı tamamlanan ve atıl durumdaki 250 yatak kapasiteli Fizik Tedavi ve Hidro Termal Sağlık Merkezi nin tadilatıve kesin kabulü yapılmıştır. Son yıllarda turizm yatırımcılarının gözdesi durumunda bulunan Kozaklı ilçesinde, 4 ve 5 yıldızlı otel yapımına başlanılmış olup, bunlardan 5 yıldızlı 864 yataklı Rosa Resort Oteli, 180 yataklı 4 yıldızlı Buğra Termal Dadak Otel ve 324 yatak kapasiteli 4 yıldızlı Grand Termal Oteli ile 1200 yatak kapasiteli Belediye Belgeli Assos Termal, 470 yatak kapasiteli Belediye Belgeli Diva İbis Oteli işletmeye açılmıştır. Atlı Doğa Turizmi: Önemli turizm etkinliklerinden birisi de atlı doğa turizmidir. Bölgedeki doğa harikası vadiler gelen ziyaretçilere at sırtında gezdirilerek farklı bir turizm etkinliği gerçekleştirilmektedir. Güzergâhlar Avanos, Mustafapaşa, Gomeda Vadisi, Zelve, Paşabağları, Sarıhan, Zemi Deresi, Kılıçlar Vadisi, Çat Vadisi, Devrent Vadisi ile Aksaray Güzelyurt (Geveri) a kadar uzamaktadır. Şekil G.4: Atlı Doğa Gezisi Kaynak: nevsehir.gov.tr Spor ve Golf Turizmi:Turistik tesislerin alt yapısı sportif faaliyetlerin yapılması ve büyük organizasyonların gerçekleştirilmesi için yeterlidir. Özellikle ulusal ve uluslar arası şampiyonalar ve bazı profesyonel lig futbol kulüplerinin kamp çalışmaları için, spor salonları, çim sahaları ve diğer spor alt yapısı yeterlidir. 68

77 Golf turizmi açısından Kültür ve Turizm Bakanlığı nın 2004 yılı içerisinde yaptığı çalışma neticesinde 4 bölgede (Avanos, Çat, Mustafapaşa, Uçhisar) uygun yerler tespit edilmiştir. Şekil G.5: Golf alanı Kaynak: nevsehir.gov.tr Balon Turizmi: Kapadokya Bölgesinin doğal güzelliklerinin daha iyi görülebilmesini sağlayan balon turizmi gelişmiştir. Özellikle yabancı turistler tarafından tercih edilen balon turizmi ile sabah erken saatlerde balona binilerek güneşin doğuşu ve doğan güneşin peribacaları üzerinde meydana getirdiği çeşitli ışık oyunları havadan daha net görülebilmektedir. Bölgemizde balon turizmi ile ilgilenen 15 firma ve bunların elinde de uçmaya hazır 90 a yakın balon bulunmaktadır. Balonlar 1 defada 20 yolcuya kadar taşıyabilmektedir. Yapılan uçuşlar neticesinde bir sezonda yaklaşık kişi uçurulmuştur. Şekil G.6:Balonlar Kongre Turizmi: İlimizde yer alan 4 ve 5 yıldızlı otellerin salonları düzenlenecek kongre, seminer, konferans ve panel gibi faaliyetlerin yapılması için uygun durumdadır. 69

78 Ancak kapasite olarak yeterli değildir. Özellikle kış aylarında kongre turizmi bölge turizmi için önemli bir kaynaktır. Kültür ve Turizm Bakanlığınca 2002 yılında kongre turizmine hizmet etmek üzere Ürgüp te yaklaşık 1000 kişi kapasiteli Uluslararası Kongre merkezi inşaatına başlanmıştır. Belediyesince inşaatın tamamlanması halinde Uluslararası Kongre Merkezi Ankara dan sonra İç Anadolu ve Kapadokya Bölgesinin yegâne Kongre Merkezi olacaktır. Ayrıca Nevşehir Belediye Başkanlığı tarafından çok amaçlı Kongre Merkezi inşaatı yapılmasına başlanmıştır. G. 3. Turistik Altyapı Tablo G.1: Bölgedeki Tesis, Yatak ve Acenta Sayıları Belediye Belgeli Toplam Tesis Sayısı 222 Turizm Belgeli Toplam Tesis Sayısı 45 Yatırım Belgeli Toplam Tesis Sayısı (Devam edenler) 10 Turizm İşletme Belgeli Restaurant Sayısı 4 Bölgedeki Toplam Yatak Sayısı Turizm Seyahat Acentası Sayısı 85 Kaynak: İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü,2011 Tablo G.2: Turizm Belgeli Konaklama Tesisleri Tesis Adı Yeri Sınıfı Oda Yatak Dedeman Oteli Merkez ***** Altınöz Oteli Merkez **** PeriTower Oteli Merkez **** Lykia Lodge Kapadokya Merkez **** Viva Oteli Merkez ** Seven Hotel Merkez ** Dinler Tatil Köyü Merkez **** Hotel Zümrüt Cappadocia Merkez ** Yıltok Oteli Avanos *** Avrasyo Oteli Avanos **** Altınyazı Otel Avanos **** Crystal Kaymaklı Hotel Kaymaklı ***** Turist Hotel Cappadocia Göreme **** Çiner Oteli Göreme *** Anatolian Houses Göreme ÖZEL Kaya Otel Göreme ÖZEL Miras Otel Göreme ÖZEL 8 16 Termalya Otel Kozaklı *** Yapısel Otel Kozaklı ** Rosa Resort Termal Otel Kozaklı ***** Dadak Termal Hotel Kozaklı **** Grand Termal Otel Kozaklı **** Museum Hotel Uçhisar ÖZEL Ataman Uçhisar Kaya Otel Uçhisar ÖZEL Taşkonaklar Uçhisar ÖZEL Argos In Cappadocia Uçhisar ÖZEL Kral Oteli Ürgüp ÖZEL Alfina Oteli Ürgüp ÖZEL Kemerli Ev Pansiyon Ürgüp ÖZEL

79 Dinler Oteli Perissia Oteli Arkadaş Otel Taşsaray Oteli Yunak Evleri Selçuklu Evi Yusuf Yiğitoğlu Konağı Surban Otel Ürgüp ***** Ürgüp ***** Ürgüp *** Ürgüp **** Ürgüp ÖZEL Ürgüp ÖZEL Ürgüp Ürgüp ÖZEL ÖZEL Vera Salaberina Ortahisar ÖZEL 6 12 Alkapris Ortahisar ÖZEL 5 12 Yeni Yükseller Otel Ortahisar *** Burcu Kaya Oteli Ortahisar **** C&H Kapadokya Inn Oteli Ortahisar **** Gomeda Oteli Mustafapaşa **** Lamia Pansiyon Mustafapaşa PANSİYON 5 10 Gül Konakları Mustafapaşa ÖZEL TOPLAM : Kaynak: İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü,2011 G. 4. Turist Sayısı İlimizde ziyarete açık 5 adet müze, 13 adet örenyeri mevcuttur yılında toplam ziyaretçi sayısı olup, TL gelir elde edilmiştir. Tablo G.3: Ziyaretçi Sayısı 2011 YILI ZİYARETÇİ DURUMLARI AYLAR PARALI PARASIZ SATILAN MÜZE KART ZİYARETÇİ DURUMU MÜZE KARTLI ÜCRETSİZ TURSAB İNDİRİMİ GENEL TOPLAM OCAK ŞUBAT MART NİSAN MAYIS HAZİRAN TEMMUZ AĞUSTOS EYLÜL EKİM KASIM ARALIK TOPLAM Kaynak: İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü,2011 G. 5. Turizm Ekonomisi İlimizde yaşayan halkın % 30 u turizm gelirinden istifade etmektedir. Buna karşılık turizmle ilgili işletmelerde çalışan personeller, ev pansiyonculuğu, yerel halk bölgemizde bulunan otel, pansiyon, acenta, turistik eşya satıcılarında çalışarak turizmden gelir sağlamaktadırlar. Bunun dışında bölgede tarımla uğraşan halk da yetiştirdiği sebze ve meyveleri, beslediği büyükbaş ve küçükbaş hayvanları pazarlayarak turizm gelirlerinden istifade etmektedirler. 71

80 G. 6. Turizm-Çevre İlişkisi İl merkezi, ilçe ve beldelerimizde işyeri tabelalarının belirli bir standartta yapılmaması nedeniyle görsel kirlilik, özellikle şehir merkezinde yolların dar, sürücülerin bilinçsiz ve araç sayısına göre otoparkların yetersiz kalması nedeniyle gürültü kirliliği mevcuttur. Ayrıca kurulma aşamasındaki turizm konaklama tesislerine ÇED Yönetmeliğinde belirtilen oda sayısına sahip olmaları halinde, gerekli izinler aldırılmaktadır. (G) TURİZM, KAYNAKÇA İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü nevsehir.gov.tr H-TARIM VE HAYVANCILIK H. 1. Genel Tarımsal Yapı İlimiz genelinde ha lık arazinin, % 65,5 i ha arazi ekilebilir özelliktedir. Buğday, patates, şeker pancarı, çerezlik kabak, bakliyat üretilmektedir. Ayrıca bağcılık ve meyvecilik de yapılmaktadır. Tablo H.1:Genel arazi dağılımı Arazi varlığı Alan (ha) % EKİLEBİLİR ARAZİ ,5 ORMAN ARAZİSİ ,3 ÇAYIR MERA ,2 TARIMA ELVERİŞLİ OLMAYAN ARAZİ TOPLAM ARAZİ Kaynak: Gıda Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü, 2011 Tablo H.2: Ekilebilir Arazi Dağılımı Ürün Kategorileri Alan (Da) % Tahıllar ,0 Endüstri Bitkileri ,0 Baklagiller ,0 Yem Bitkileri ,0 Yumru Bitkileri ,0 Yağlı Tohumlar ,1 Sebze Ekilişleri ,0 Bağ Sahası ,0 Meyve Ağaç Sayısı Adet ,9 Nadas Alanı ,0 Tarıma Elverişli Kullanılmayan Arazi ,0 TOPLAM ,0 Kaynak: Gıda Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü,

81 Tablo H.3: Önemli Tarım Ürünleri Üretim Bilgileri Cinsi Ekiliş Alanı (Da) Üretim (Ton) Ort. Verim (kg./da.) BUĞDAY ,2 PATATES ,3 BAĞ ,00 716,2 ŞEKER PANCARI ÇEREZLİK KABAK , ,7 BAKLİYAT Kaynak: Gıda Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü, 2011 Ekiliş alanı olarak buğdaydan sonra en çok ekimi yapılan patatestir. Bağcılık Nevşehir tarımında önemli bir yere sahiptir. Merkez, Avanos, Ürgüp, Gülşehir ve Acıgöl ilçelerinde yoğunlaşmıştır. Yaş üzüm Taskobirlik tarafindan, büyük kısmı özel şarap fabrikaları, sirke ve pekmez imalathaneleri tarafindan alınmaktadır. Bir kısmı da iç piyasada ve komşu illerde sofralık olarak tüketilmektedir. Çerezlik kabak üretimi Gülşehir, Acıgöl ve Merkez İlçeye bağlı köylerde yoğun olarak yapılmaktadır. İlimizde hayvancılık daha çok küçük aile işletmesi olarak yapılmakta olup, son yıllarda destekleme çalışmaları ile büyük işletmeler kurulmaya başlanmıştır. Büyük ve küçük baş hayvanlardan elde edilen sütün bir kısmı süt ve süt mamulleri üretim tesislerinde işlenerek piyasaya sunulmaktadır. Tablo H.4:Hayvansal Ürün Miktarları Yıllık Üretim Miktarı Ürünler (Ton, adet) SÜT ET YAPAĞI YUMURTAA BAL ,5 ton ton 62 ton adet 123,9 ton BAL MUMU 2,7 ton Kaynak: Gıda Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü, 2011 İlimiz tarımında ve hayvancılığında makinalaşma ileri bir safhada olup, tüm tarım kollarında toprak işlemeden hasada kadar birçok işlem makina ile yapılmaktadır. Tablo H.5: Tarım Alet Makina Sayıları TARIM ALET-MAKİNE SAYILARI:2011 YILI ALET MAKİNA ADET ALET MAKİNA ADET Traktör Derin kuyu Pompası Biçerdöver 505 Seyyar Süt Sağım Makinesi Batöz (Sap döver harman mak.) Selektör 47 Mibzer Kulaklı Traktör Pulluğu

82 Kimyevi Gübre Dağıtıcısı Hayvanla ve Traktörle Çekilen Ara Çapa Makinesi Sırt Pülverizatörü Hayvan Pulluğu 980 Kuyruk Milinden Hareketli Pülv Yağmurlama Tesisi Motopomp (Elektrikli) Balya Makinesi 51 Motopomp (Termik) Mısır Slaj Makinesi 82 Kaynak: Gıda Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü, 2011 Patates İlimizde 2011 yılında üretilen ton patatesin büyük bir bölümü iç piyasada tüketilmektedir. Ekiliş alanı olarak buğdaydan sonra en çok ekimi yapılan patates,türkiye üretiminin %10 unu teşkil etmektedir. Bağcılık Nevşehir tarımında önemli bir yere sahiptir da. bağ sahası Merkez, Avanos, Ürgüp, Gülşehir ve Acıgöl ilçelerinde yoğunlaşmıştır. Yaş üzümün büyük bir kısmı Taskobirlik e ait pekmez fabrikası, şarap fabrikaları, sirke ve pekmez imalathaneleri tarafından alınmaktadır. Bir kısmı da iç piyasada ve komşu illerde sofralık olarak tüketilmektedir. Şeker pancarı İlimiz 2011 yılı üretimi ton olup, elde edilen ürünün tamamı Kayseri ve Niğde bor şeker fabrikaları tarafından alınmaktadır. Çerezlik kabak Gülşehir, Acıgöl ve Merkez ilçeye bağlı köylerde ekimi yoğun olarak yapılmaktadır. Üretim miktarı olan tonun tamamı iç ve dış piyasada tüketilmektedir. H. 2. TARIMSAL ÜRETİM H Bitkisel Üretim H Tarla Bitkileri H Buğdaygiller İlimizde 2011 yılında üretilen buğday miktarı tondur. Bu miktarın % 45 i un fabrikalarında değerlendirilmektedir. H Baklagiller İlimizde toplam bakliyat üretimi ton olup tüccarlar tarafindan alinip iç piyasada tüketilmektedir. H Yem Bitkileri İlimizde yem bitkilerinin ekim alanı da dır. H Endüstriyel Bitkiler İlimizde 2011 yılında ton şeker pancarı, ton patates yetiştirilmiştir. H Bahçe Bitkileri H Meyve Üretimi 74

83 da meyvecilik sahası, Gülşehir, Avanos ve Ürgüp ilçesi köylerinde yoğunlaşmıştır. Ceviz, kayısı, zerdali, erik, elma (amasya ve starking cinsi), armut, kiraz gibi meyve ağacı çeşitleri fazla olup, ekonomik değere haizdir. Tablo H.7: Meyve Üretim Miktarı Ürün Adı Meyvelik Toplam Alanı (Dekar) Meyve Veren Ağaç Sayısı Üretim Miktarı (Ton) Sert Kabuklular ,1 Badem ,4 Ceviz ,7 Antep fıstığı Taş Çekirdekliler ,4 Erik ,5 İğde ,9 Kayısı ,6 Kiraz ,3 Şeftali ,0 Vişne ,8 Zerdali ,3 Üzümsü Meyveler ,9 Dut ,9 Çilek (örtüaltı dahil) ,0 YUMUŞAK ÇEKİRDEKLİLER ,1 Elma(Golden) ,9 Elma(Starking) ,3 Elma(Amasya) ,3 Elma(Grannysmith) ,0 Elma(Diğer) ,1 Armut ,8 Ayva ,0 Muşmula ,7 TOPLAM TOPLU MEYVELİK ALANI (da): Kaynak: Gıda Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü, 2011 Ayrıca şaraplık bağ da fazla olup, özellikle Gülşehir ve Ürgüp İlçeleri ve köylerinde bağ sahaları fazladır. Tablo H.8: Bağcılık bilgileri Bağ Cinsi Meyve Vermeyen Yaşta Bağ Alanı (Dekar) Meyve Veren Yaşta Bağ Alanı (Dekar) Üretim Miktarı (Ton) Sofralık Kurutmalık Şaraplık TOPLAM BAĞ ALANI (da) : ,5 Kaynak: Gıda Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü, 2011 H Sebze Üretimi İlimizde ekim alanı açısından fasulye, sivri biber, sofralık ve salçalık domates, çerezlik kabak, patlıcan, soğan ve ıspanak yetiştirilmesi fazladır. 75

84 Tablo H.9: Sebze üretimi ÜRÜN ADI EKİM ALANI (Dekar) ÜRETİM MİKTARI (Ton) BAKLAGİL SEBZELERİ 631,00 448,10 Fasulye 631,00 448,10 MEYVESİ YENEN SEBZELER , ,50 Bamya 12,00 3,40 Biber(Dolmalık) 170,00 262,00 Biber(Sivri) 645, ,50 Domates (sofralık) 2.445, ,50 Domates (salçalık) 860, ,00 Hıyar (sofralık) 670, ,00 Hıyar (turşuluk) 60,00 110,00 Kabak (Çerezlik) , ,00 Karpuz 975, ,00 Kavun 655, ,50 Patlıcan 413,00 917,60 SOĞANSI YUMRU KÖK SEBZELER 545,00 516,30 Havuç 16,00 17,80 Sarımsak(Taze) 20,00 10,00 Soğan(Taze) 480,00 439,50 Kırmızıpancar 1,00 1,00 Yerelması 3,00 3,00 Bayır Turp 15,00 30,00 Kırmızı Turp 10,00 15,00 YAPRAĞI YENEN SEBZELER 313,00 432,90 Ispanak 139,00 155,40 Beyaz Lahana 41,00 105,00 Kırmızı Lahana 10,00 20,00 Göbekli Marul 33,00 58,00 Kıvırcık Marul 17,00 22,00 Pırasa 50,00 60,00 Nane 10,00 5,00 Maydanoz 13,00 7,50 TOPLAM SEBZE EKİM ALANI (da): ,00 Kaynak: Gıda Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü, 2011 H Süs Bitkileri İlimizde süs bitkileri ekimi ve pazarlaması yapılmamaktadır. H HAYVANSAL ÜRETİM İlimizde hayvancılık daha çok küçük aile işletmesi olarak yapılmakta olup, son yıllarda bakanlığımız destekleme çalışmaları ile büyük işletmeler kurulmaya başlanmıştır. H BÜYÜKBAŞ HAYVANCILIK SIĞIR IRKI 2 YAŞINDAN KÜÇÜK DANA,TOSUN VE DÜVE SIĞIR VARLIĞI 2011 yılı 2 VE DAHA YUKARI YAŞTA (İNEK) 2 VE DAHA YUKARI YAŞTA (BOĞA-ÖKÜZ) TOPLAM IRKLARIN ORANI (%) SAF KÜLTÜR KÜLTÜR MELEZİ ,4 YERLİ ,6 TOPLAM Kaynak: Gıda Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü,

85 H KÜÇÜKBAŞ HAYVANCILIK KOYUN - KEÇİ VARLIĞI 2011 yılı 1 YAŞINDAN 1 VE DAHA 1 VE DAHA KÜÇÜK DİŞİ YUKARI YAŞTA YUKARI YAŞTA CİNSİ VE ERKEK (DİŞİ) (ERKEK) TOPLAM KOYUN Koyun merinos KIL KEÇİSİ TOPLAM Kaynak: Gıda Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü, 2011 H KÜMES HAYVANCILIĞI (KANATLI ÜRETİMİ) Tablo H.12: Kümes Hayvancılığı Bilgileri CİNSİ ADEDİ Tavuk Hindi Ördek Kaz TOPLAM Kaynak: Gıda Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü, 2011 H SU ÜRÜNLERİ İlimiz Avanos İlçesinde 1 adet su ürünleri üretim tesisi olup yılda 10 ton sazan balığı üretim kapasitesi ile çalışmaktadır. H KÜRK HAYVANCILIĞI İlimizde kürk hayvancılığı yapılmamaktadır. H ARICILIK VE İPEKBÖCEKÇİLİĞİ İlimiz genelinde ipekböcekçiliği ile ilgili herhangi bir çalışma yoktur. Arıcılık yapan işletme sayısı 473, üretilen bal miktarı 111,97 ton, balmumu üretimi ise 895 kg dır. Balın pazarlanması, genelde perakende olarak yapılmaktadır. Balmumunun değerlendirilmesi ise petek imal eden işletmelere veya ilaç satan bayilere verilerek yeni petekle takas etmek şeklinde olmaktadır. İlimizde çiçek balı üretilmekte, çam balı üretilmemektedir. Organikarıcılıkla ilgili herhangi bir çalışma yoktur. Bu konuda zaman zaman çiftçiler bilgilendirilmektedir. Tablo H.13: Arıcılık Bilgileri CİNSİ Arıcılık İlkel Kovan 299 Fenni Kovan ADEDİ TOPLAM Kaynak: Gıda Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü,

86 H. 3. ORGANİK TARIM İlimizde organik tarımın yaygınlaşması ve geliştirilmesi için çiftçi eğitim toplantıları düzenlenerek, Merkez ve ilçelere bağlı köylerde üreticiler ve çiftçiler bilgilendirilmektedir. Hem tüketicilere hem de yöredeki çiftçilere, organik tarımla üretilen ürün tüketiminin özendirilmesi ve güvenli gıda konularında basın ve yayın aracılığıyla bilgi akışı sağlanmaktadır. Özellikle organik tarım potansiyeli oluşturabilecek arazilerde ekim alanlarının ve üretim miktarlarının arttırılması planlanmaktadır. H. 4. TARIMSAL İŞLETMELER H KAMU İŞLETMELERİ İlimizde tarımsal üretim yapan kamu işletmesi bulunmamaktadır. H ÖZEL İŞLETMELER Büyük ve küçükbaş hayvanlardan elde edilen süt ,5 tondur. Bu miktarın bir kısmı süt ve süt mamulleri üretim tesislerinde işlenerek piyasaya sunulmaktadır. Geri kalan kısmı süt, yoğurt, tereyağı ve peynir olarak değerlendirilip satılmaktadır. H. 5. TARIMSAL FAALİYETLER H PESTİSİT KULLANIMI Bağ küllemesinde toz kükürt lik dozlarda, dekara kg olarak 3 tekerrürle kullanılır. Bağ salkım güvesi için azinphos methyl 25 lik doz 200gr/100 Lt su, parathion methyl 360 Gr/Lt 100gr/100 Lt suya kullanılır. Patates böceği için imidochlorpid 100 kg tohum 30 g, azinphos methyl 25 Lik doz 200gr/100 Lt suya; patates mildiyösü için propineb Gr/100 Lt suya, bakırlı ilaçlar garası 100 Lt suya; tahıllarda yabancı otlar için 2,4d dimethylamin 50 Ec dekara g; hububatta sürme-rastık için; tohum ilaçlaması carboxin Wp 100 kg tohuma 150 g ilaç kullanılır. H GÜBRE KULLANIMI İlimiz tarımında ve hayvancılığında makinalaşma ileri bir safhada olup, tüm tarım kollarında toprak işlemeden hasada kadar bir çok işlem makina ile yapılmaktadır. İlimizde adet gübre dağıtıcısı bulunmaktadır. H.5.3. Toprak Kullanımı 5403 sayılı Toprak Koruma Kanunu çerçevesinde hareket edilmektedir. (H) TARIM, KAYNAKÇA Gıda Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü 78

87 I. MADENCİLİK I. 1. Maden Kanunu na Tabi Olan Madenler ve Doğal Malzemeler NEVŞEHİR İLİ DOĞAL KAYNAKLAR POTANSİYELİ MADENİN CİNSİ İLÇE KÖY MEVKİ METALİK MADENLER Bakır Avanos ÇatalarkaçTepe Manganez Ürgüp Boyalı, Karlık ENDÜSTRİYEL HAMMADDELER Kaolen Avanos BeşağılınDölek Oniks Ürgüp Sarıhıdır Perlit Acıgöl Merkez (Güneydağ) (Kaleci T.), Karapınar Bld. (Korudağ), Boğazköy (Kocadağ), Tepeköy, Perlit Merkez AlacaşarKöyü Perlit Derinkuyu KayırlıKöyü (Bozdağ), KömürcüKöyü (B.Göllü D, K.Göllü D.) Pomza Derinkuyu Aşıklıdağ Pomza Merkez ÜçhisarKöyü, KavakKöyü Pomza Ürgüp Ortahisar Tuz Gülşehir Tuzla Kaynak: MTA, 2011 I Sanayi Madenleri Bölge jeolojisi nedeniyle endüstriyel hammaddeler açısından büyük bir enginliğe sahiptir. Bölgedeki yoğun volkanik faaliyetler sonucunda oluşan valkanik ürünler, Nevşehir in önemli ekonomik zenginlikleri arasındadır. Bölgedeki yaygın volkanizma önemli pomza, perlit, kaolen ve kum-çakıl yataklarının oluşumuna neden olmuştur. Nevşehir de sanayi madenlerinden barit, kaolen, kaya tuzu, kum-çakıl, kükürt çıkarılmaktadır. Özellikle kum-çakıl ocakları yoğunluktadır. Perlit yatakları Acıgöl İlçesinde olup, ilçedeki perlitlerin genleşme oranları 2,3 ile 16 arasındadır. Yatakların toplam rezervi 50 milyon ton civarındadır. Derinkuyu ilçesindeki sahalrda toplam 320 milyon ton perlit jeolojik rezervi belirlenmiştir. Avanos İlçesi kum-çakıl yatakları ve kaolen bakımından önem arz etmektedir. Kaolen yatakları toplam görünür rezervi ton, muhtemel rezervi ise tondur. İlçedeki kum-çakıl hammaddeleri ise orta kalitede olup, yaklaşık 20 milyon m3 mümkün rezerve sahiptir. Gülşehir ilçesindeki barit ve kayatuzu yatakları geçmiş yıllarda Tekel tarafından işletilmiştir. Gülşehir-Tuzköy sahasındaki % 92 NaCl içerikli ve 75 milyon ton görünür, 96 milyon ton muhtemel ve 960 milyon ton mümkün rezerv belirlenmiştir. Ayrıca sahada zeolit minerali varlığı tespit edilmiştir. Gülşehir-Arafa sahasındaki %92,75 BaSO4 içerikli baritlerde ise ton görünür rezerv vardır. 79

88 POMZA Ülkemizin önemli ve iyi kalitede pomza yataklarına sahip İlimizde, İl merkezi ve Ürgüp İlçesinde çok sayıda işletilen ve işletilmiş pomza yatakları bulunmaktadır. Bu yatakların toplam rezervi yaklaşık 450 milyon m3 civarındadır. Tekstil sektöründe kullanılan iyi kalitedeki pomzaların büyük bir bölümü ilimizden karşılanıp ihraç edilmektedir. Tablo I.1: Pomza kaynakları Yatağın Bulunduğu Yer Rezerv (m3) Görünür Muhtemel Mümkün Merkez-Kavak Köyü Merkez-Çardak Köyü Merkez-Göre Köyü Merkez-Kaymaklı Köyü Merkez-Bağcalı Köyü Merkez-Taşlıbel Köyü Merkez-Aşıklıdağ Köyü Merkez-Güvercinlik Köyü Merkez-Bahçeli Köyü Merkez-Narköy Ürgüp-Mustafapaşa Köyü Ürgüp-Merkez TOPLAM Kaynak: MTA, 2011 Tablo I.2:Sanayi Madenleri Bilgileri Endüstriyel yatak ve zuhurları Barit Adres : Tenör : Rezerv : Kaolen Adres : Tenör : Rezerv : Kaya Tuzu (NaCl) Adres : Tenör : Rezerv : Kum-Çakıl Adres : Kalite : Rezerv : Kükürt (S) Adres : Tenör : Rezerv : Adres : Tenör : Rezerv : Perlit (Per) Adres Rezerv : Adres Rezerv Kaynak:MTA,2011 : Gülşehir-Arafa sahası % 92,75 BaSO ton görünür Avanos-Kayahamamı, Çakmaklı, Başağılın, Çakmakkaya sahaları % Al2O3, % 0,54-2,5 Fe2O ton görünür, ton muhtemel. Gülşehir-Tuzköy sahası % 92 NaCl ton görünür, ton muhtemel, ton mümkün Avanos Sarıhıdır Köyü Orta m3 mümkün Ürgüp- (Sarıhıdır, Avcılar) sahası % 0,55 43 S 500 ton muhtemel Gülşehir (Cemel, Arafa) sahası % 28 S 200 ton muhtemel Acıgöl 450 milyon ton Derinkuyu-Kayışkıran, Büyük ve Küçük Göllüdağ ve Bozdağ 320 milyon ton 80

89 I Metalik Madenler İlimiz metalik madenler yönünden öemli bir varlığa sahip değildir. Ürgüp İlçesinde boyalı mangan demir zuhuru, Avanos İlçesinde boksit zuhuru bulunmaktadır. I Enerji Madenleri Gülşehir-Arafa yöresinde kcal/kg ortalama alt ısıl değerine sahip linyit sahası bulunmakta olup, linyitin özellikleri Tablo I.3te verilmektedir. Tablo I.3: Linyit özellikleri Adres Gülşehir-Arafa sahası : Tenör % 92,75 BaSO4 : Rezerv ton mümkün : Nem Oranı % 3,32 Kül Oranı % 19,38 Kükürt Oranı % 6,05 Alt Isıl Değeri Kkal/kg Kaynak:MTA,2011 Jeotermal kaynak, yoğun olarak Kozaklı İlçesinde bulunmakta olup, kaplıca tesislerinde, seralarda ve konutların ısıtılmasında kullanılmaktadır.jeotermal kaynak, Acıgöl ve Avanos İlçelerinde de bulunmaktadır. Tablo I.4: Jeotermal özellikleri Adres Kozaklı : Doğal çıkış sıcaklığı 29 C 0 : Doğal çıkış debisi 10 l/s Sondaj sıcaklığı C o Sondaj debisi 275 l/s Adres Acıgöl-Karacaören : Sıcaklık 27,5 C 0 Debi 2,5 l/s Adres Acıgöl-Sevincili : Sıcaklık 25 C 0 Debi 0,01 l/s Adres Avanos-Gölbağları : Sıcaklık 26,5 C 0 Debi 0,1 l/s Kaynak:MTA,2011 I Maden Kanunu na Tabi Olan Doğal Malzemeler İlimizde pomza, taş, kum-çakıl, tuğla kiremit kili, mermer, kireç taşı, kaoleni dolomit gibi madenlerle ilgili ocaklar bulunmaktadır. Bu ocaklar ÇED Yönetmeliği ve ilgili diğer yönetmelikler çerçevesinde izinler almaktadır. Ocakların denetimi yapılmaktadır. Avanos ve Gülşehir İlçelerinde kum ocakları, Merkez ve Ürgüp ilçelerinde pomza ocakları yer almaktadır. Tablo I.5 : Kum ocakları bilgileri Ocak Sahibi Bulunduğu Yer Alan (m2) Gülşehir Belediye Başkanlığı Gülşehir Şarlılar İnş. Ürgüp İlçesi, Sarıhıdır Köyü Hüseyin ÖDEMİŞ Gülşehir Seltem A.Ş. Gülşehir İlk-As İnş. Merkez Kapadokya Mad. Ürgüp İlçesi, Sarıhıdır Köyü

90 Osman KORKMAZ Merkez İlçe, Çardak Köyü Avanos Belediye Başkanlığı Avanos Kaynak: İl Özel İdaresi,2011 I. 2. Madencilik Faaliyetlerinin Yapıldığı Yerlerin Özellikleri Taş Ocağı İşletmeciliği yapılan yerler volkanik tüf özelliğindedir. Pomza maden ocakları yerleri iseandezitik, riyolitik ve dasitik volkanik erüpsiyon sonucu fışkıran gazlarını ani olarak kaybetmeleri sonucu oluşan çok poroz volkanik lavlardır. I. 3. Cevher Zenginleştirme İlimizde cevher zenginleştirme tesisi bulunmamaktadır. I. 4. Madencilik Faaliyetlerinin Çevre Üzerine Etkileri Maden işletmeleri kazı faaliyetleri sonucunda alanların bozulması, araziye bırakılmış olan dekapaj atık ve artıklarının çevreye olabilecek olumsuz etkileri söz konusu olabilmektedir. İlimizdeki madencilik faaliyetleri Müdürlüğümüz tarafındandenetlenmektedir. Ayrıca ilgili yönetmelikler gereği madencilikle ilgili faliyet sahipleri tarafından Doğaya Yeniden Kazandırma Planı ile Çevre Yönetim Planı sunulmaktadır. Bu planlarda, faaliyet ile bozulan arazilerin düzeltilerek yeniden kullanıma hazır hale getirilmesini sağlayacak tedbirler ve işlemlerle ilgili taahhütler yer almaktadır. I.5. Madencilik Faaliyetleri Sonucunda Arazi Kazanım Amacıyla Yapılan Rehabilitasyon Çalışmaları Madencilik faaliyetlerinin çevreye olabilecek olumsuz etkileri Çevresel Etki Değerlendirmesi sürecinde kontrol altına alınmaktadır. ÇED Gerekli Değildir kararı verilen projeler hakkında denetimler yapılmaktadır. Arazilerin tekrar eski haline getirilerek yeniden kullanıma kazandırılması amacıyla yapılması düşünülen gerekli rehabilitasyon çalışmalarının, faaliyetin sona ermesini beklemeden işletme aşamasındayken başlatılması konusunda uyarılar yapılmaktadır. Ağaçlandırma çalışmalarına önem verilmektedir. Çalışması biten ocaklar tespit edilip, rehabilitasyon ile ilgili yükümlülükleri faaliyet sahibine bildirilerek önlem aldırılmaktadır. I) MADENCİLİK, KAYNAKÇA MTA Bölge Müdürlüğü Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü İl Özel İdaresi J-ENERJİ J. 1. Birincil Enerji Kaynakları J.1.1. Taşkömürü İlimizde taşkömürü rezervi bulunmamaktadır. 82

91 J.1.2. Linyit İlimiz Gülşehir İlçesi Dadağı-Arafa Mevkiinde linyit rezervi bulunmaktadır. Kömür kalınlığı cm arasında değişmektedir. Kükürt oranı çok yüksek olması nedeni ile ısınma amaçlı kullanılmamaktadır. Yalnızca sanayi amaçlı kullanılmaktadır. J.1.3. Asfaltit İlimizde rezervi bulunmamaktadır. J.1.4. Bitümlü Şist İlimizde rezervi bulunmamaktadır. J.1.5. Hampetrol İlimizde petrol rezervi bulunmamaktadır. J.1.6. Doğalgaz İlimizde doğalgaz rezervi bulunmamaktadır. J.1.7. Nükleer Kaynaklar (Uranyum ve Toryum) Ilimizde rezervi bulunmamaktadır. J.1.8. Orman Ormanlık alan toplamı ha olup, bu ormanların 3.356,5 ha kısmı koru ormanı, 3.958,5 ha kısmı baltalık ormandır. J.1.9.Hidrolik İlimizde Ürgüp İlçesi Sarıhıdır Kasabası, Avanos İlçesi Bozca Köyü ve Gülşehir İlçesi Tuzköy Kasabasında hidroelektrik santraller bulunmaktadır. J Jeotermal Termal turizm Kozaklı İlçesi nde görülmektedir. İlçede bulunan kaplıca tesisleri, sera ve yerleşim yerleri jeotermal kaynak ile ısıtılmaktadır. J Güneş İnsanların birçok ihtiyaçlarının karşılanmasında kullanılabilen güneş enerjisi yenilenebilir enerji kaynağıdır. Güneş pilleri, termal güneş santralleri, pasif güneş enerjisi sistemleri konut ve işyerlerindeki güneş kolektörleri ile enerji elde etmek mümkündür. Türkiye genelinde olduğu gibi İlimizde de güneş enerjisinin en yaygın kullanımı ekonomik olması nedeni ile sıcak su ısıtma sistemleridir. J Rüzgâr Atmosferde bol ve serbest halde bulunan rüzgâr yenilenebilir ve temiz bir enerji kaynağıdır. Enerjinin depolanması başka bir enerjiye çevrilmesi mümkündür. İlimizde yıllık ortalama rüzgâr hızı 1,8 m/sn, en hızlı esen rüzgar yönü SE ve hızı 20,2 m/sn dir. İlimizde rüzgâr enerjisinden faydalanmak için herhangi bir çalışma yapılmamıştır. 83

92 J Biyokütle Biyokütle organik maddelerin dönüşümü ile enerji eldesidir. Bitki, hayvan ve sanayi atıkları kaynak olarak kullanılır. İlimizde kırsal kesimlerde odun ve tezek yakılarak geleneksel biyokütle kullanılmaktadır. İlimizde biyogaz üreten herhangi bir tesis bulunmamaktadır. J. 2. İkincil Enerji Kaynakları J Termik Enerji Termik santraller kömür, motorin, doğalgaz, fuel-oil, jeotermal enerji kaynaklarının kullanılması ile elektrik enerjisinin üretildiği tesislerdir. İlimizde termik enerji santralleri yoktur. J Hidrolik Enerji Hidrolik santrallerde akarsuların gücünden yararlanarak elektrik enerjisi elde edilmektedir. İlimizde Avanos İlçesi Sarıhıdır Köyünde ve Gülşehir İlçesi Tuzköy Kasabasında toplam 3 adet hidroelektrik santrali bulunmaktadır. J Nükleer Enerji Hızla tükenmekte olan petrole karşı alternatif olarak gösterilen ve atomun parçalanması ile elde edilen nükleer enerji günümüzde en çok konuşulan enerji türüdür. İlimizde radyoaktif minarelerle ilgili rezerv mevcut değildir. İlimizde nükleer enerji santralleri yoktur. J.2.4. Yenilenebilir Elektrik Enerjisi Üretimi Doğanın kendi evrimi içinde bir sonraki gün aynen mevcut olabilen enerji kaynağına yenilenebilir enerji denilmektedir. Bugün yaygın olarak kullanılan fosil yakıtlar, yakılınca biten ve yenilenemeyen enerji kaynaklarıdır. Oysa su, güneş, rüzgâr ve jeotermal gibi doğal kaynaklar yenilenebilir olmalarının yanı sıra temiz enerji kaynaklarıdır. İlimiz Kozaklı ilçesinde bulunan jeotermal kaynaklar konutların ısıtılmasında kullanılmaktadır. J. 3. Enerji Tüketiminin Sektörlere Dağılımı İlimizde elektrik enerjisi tüketimi ağırlıklı olarak tarım sektöründedir. Daha sonra sırasıyla konut ve hizmetler, sanayi ve ulaştırma sektörleri gelmektedir. J. 4. Enerji Tasarrufu İle İlgili Yapılan Çalışmalar Enerji tasarrufuiçin, ekonomik ömrünü tamamlamış alçak ve yüksek gerilim şebekelerinin yenilenmesi, en az kayıpiçin şebekelerin güçlendirilmesi, trafo sayılarının artırılması, daha kaliteli ve kesintisiz enerji verilebilmesi için havai hat şebekelerininin yeraltına alınması çalışmaları yapılmaktadır. Sokak aydınlatmalarında tasarruflu ampul ve armatörler tercih edilmektedir Kaçak elektrik kullanımını önlemek için her ay ortalama abonenin ölçü devreleri ve tesisat kontrolleri yapılmaktadır. Bu kontrollerde öncelikli olarak gelen ihbarlar ve ekiplerin yaptığı tespitler dikkate alınmaktadır. Genel tüketim oranında belirgin düşme olan, 84

93 daha önce kaçak elektrik kullanmış, elektriği kesildiği halde uzun süre açtırmayan abonelerle ilgili kontroller yapılmaktadır. Rutin yapılan kontrollerle kaçak elektrikle mücadele edilmektedir. (J) ENERJİ; KAYNAKÇA Maden Teknik ve Arama Genel Müdürlüğü MEDAŞ Nevşehir Bölge İşletme Müdürlüğü K-SANAYİ VE TEKNOLOJİ K. 1. İl Sanayinin Gelişimi, Yer Seçimi Süreçleri ve Buna Etkileyen Etkenler İlimiz ekonomisi tarım ve hayvancılığa dayalıdır. Bölgenin doğal yapısı nedeniyle sit alanlarının fazla olması sanayi sektörünün gelişmesini azaltmaktadır. İlde çok büyük ölçekli fabrikalar yoktur ancak son dönemlerde organize sanayi bölgeleri kurulmakta ve sanayileşme artmaktadır. Sanayi sektörü tarım, ulaştırma, haberleşme, ticaret ve inşaat sektörlerinden sonra gelmektedir. Merkez İlçe, Boğaz Köyü, İlfat mevkiinde Nevşehir Sanayi ve Ticaret Odası tarafından Özel Sanayi Bölgesi kurmak amacıyla yaklaşık m 2 lik alan İl Özel İdaresi nden satın alınmıştır. Sanayi bölgesinde 85 parsel bulunmakta olup, 50 adet firma yatırıma başlamış, 36 adet firma faaliyete geçmiştir. Altyapının büyük bir kısmı tamamlanmıştır. Acıgöl İlçesinde bulunan Organize Sanayi Bölgesi 2006 yılında kurulmuştur. 160 hektarlık alanda gıda imalatı ve yapı malzemesi üretim tesisleri ağırlıklıdır. 99 parselin 14 adeti tahsislidir. Organize Sanayi Bölgesinde 2 tesis faaliyette bulunmaktadır. K. 2. Genel Anlamda Sanayinin Gruplandırılması İlimizde gıda, içki, çimento, inşaat, un, yem sektörlerinde firmalar yoğunluktadır. Sanayi Sicil Belgeli Firmaların Dağılımı SEKTÖR MERKEZ İLÇE İŞYERİ SAYISI İSTİHDAM SEKTÖR ACIGÖL İŞYERİ SAYISI İSTİHDAM GIDA-İÇKİ GIDA-İÇKİ 2 30 İNŞAAT İNŞAAT ÇİMENTO 4 49 ÇİMENTO TEKSTİL - - TEKSTİL TOPLAM TOPLAM 2 30 SEKTÖR AVANOS İŞYERİ SAYISI İSTİHDAM SEKTÖR GÜLŞEHİR İŞYERİ SAYISI İSTİHDAM GIDA-İÇKİ GIDA-İÇKİ 8 61 İNŞAAT İNŞAAT 3 38 ÇİMENTO 2 48 ÇİMENTO TEKSTİL TEKSTİL TOPLAM TOPLAM

94 SEKTÖR DERİNKUYU İŞYERİ SAYISI İSTİHDAM SEKTÖR HACIBEKTAŞ İŞYERİ SAYISI İSTİHDAM GIDA-İÇKİ 3 21 GIDA-İÇKİ 3 12 İNŞAAT 1 4 İNŞAAT ÇİMENTO ÇİMENTO TEKSTİL TEKSTİL TOPLAM 4 25 TOPLAM 3 12 SEKTÖR KOZAKLI İŞYERİ SAYISI İSTİHDAM SEKTÖR ÜRGÜP İŞYERİ SAYISI İSTİHDAM GIDA-İÇKİ 7 57 GIDA-İÇKİ 7 41 İNŞAAT İNŞAAT 3 33 ÇİMENTO ÇİMENTO TEKSTİL TEKSTİL TOPLAM 7 57 TOPLAM Kaynak: Bilim Sanayi ve Teknoloji İl Müdürlüğü,2011 K Sanayi Alanları İlimiz dahilinde Küçük Sanayi Siteleri ve Organize Sanayi Bölgesi bulunmaktadır. K Küçük Sanayi Siteleri İl Merkezinde 3 adet, Ürgüp, Avanos, Kozaklı, Hacıbektaş, Gülşehir, Acıgöl İlçelerinde 1 adet Küçük Sanayi Siteleri mevcut olup, bu Siteler içinde toplam 1502 adet işyeri bulunmaktadır. SİTE ADI. YERİ : İŞYERİ SAYISI : AÇIKLAMA : Nevşehir Küçük Sanayi Sitesi NEVŞEHİR 430 Faal Lale Küçük Sanayi Sitesi 420 Metal İşleri Küçük Sanayi Sitesi 96 Ürgüp Küçük Sanayi Sitesi ÜRGÜP 160 Avanos Küçük Sanayi Sitesi AVANOS 88 Gülşehir Küçük Sanayi Sitesi GÜLŞEHİR 100 Aksan Küçük Sanayi Sitesi KOZAKLI 96 Hastım Küçük Sanayi Sitesi HACIBEKTAŞ 62 Acıgöl Küçük Sanayi Sitesi ACIGÖL 50 TOPLAM :

95 K Organize Sanayi Bölgeleri Nevşehir İlinde sanayi kuruluşları tarım ve toprağa dayalı olduğundan daha çok un, yem, tuğla-briket üzerine yoğunlaşmıştır. Hammaddeye dayalı sanayi kuruluşları Avanos İlçesi Mahmatlar, Kalaba, Topaklı kasabalarında yoğunlaşmıştır. Merkez İlçe, Boğaz Köyü, İlfat mevkiinde Nevşehir Sanayi ve Ticaret Odası tarafından Özel Sanayi Bölgesi kurmak amacıyla yaklaşık m 2 lik alan İl Özel İdaresi nden satın alınmıştır. Sanayi bölgesinde 85 parsel bulunmakta olup, 50 adet firma yatırıma başlamış, 36 adet firma faaliyete geçmiştir. Altyapının büyük bir kısmı tamamlanmıştır. Ayrıca Islah OSB çalışmaları devam etmekte olup, tüzel kişilik kazanması halinde Sanayi yoğunluğunun bu bölgeye kayacağı düşünülmektedir. Acıgöl İlçesi İğdeli Mevkiinde Organize Sanayi Bölgesi 2006 yılında kurulmuştur. 160 hektarlık alanda gıda imalatı ve yapı malzemesi üretim tesisleri ağırlıklıdır. 99 parselin 14 adeti tahsislidir. İki tesis faaliyette bulunmaktadır. Ayrıca Avanos İlçesi Kalaba kasabasında da Özel OSB yer seçimi yapılmış olup, henüz bir faaliyeti yoktur. K. 3. Sanayinin İlçelere Göre Dağılımı Bölgemizin önemli bir kısmının sit alanı olması sebebi ile sanayi yavaş gelişmektedir. Merkez İlçe, Avanos, Ürgüp ve Gülşehir İlçelerinde sanayi sektörü daha fazladır. Merkez İlçe ve Avanos İlçesinde gıda sanayi ve inşaat sektörü yoğundur. Gıda sektöründe un fabrikaları, meyve suyu, pekmez üretimi yapan işletmeler yer almaktadır. Avanos İlçesinde tuğla ve kiremit fabrikaları da yoğunluktadır. Ürgüp, Avanos ve Gülşehir İlçelerinde içki fabrikaları bulunmaktadır. Tekstil sektöründeki işletmeler Avanos, Ürgüp ve Hacıbektaş İlçelerinde az da olsa vardır. Acıgöl, Derinkuyu, Hacıbektaş ve Kozaklı İlçelerinde sanayileşme fazla yoktur. İlimizde ayrıca süs eşyası imalathaneleri de bulunmaktadır. K. 4. Sanayi Gruplarına Göre işyeri Sayıları ve İstihdam Durumu K Gıda, İçki ve Tütün Sanayi Merkez İlçede 28 adet, Avanos İlçesinde 27 adet, Kozaklı ilçesinde 7 adet, Gülşehir İlçesinde 8 adet, Ürgüp İlçesinde 7 adet gıda işletmesi bulunmaktadır. Ürgüp, Avanos ve Gülşehir İlçelerinde içki fabrikaları bulunmaktadır. Merkez İlçede bakliyat depolama ve paketleme tesisleri bulunmaktadır. Özellikle Avanos İlçesi ne bağlı Mahmat Kasabasında un fabrikalarının sayısı fazladır. İlimizde tütün sanayi tesisi bulunmamaktadır. K Dokuma, Giyim eşyası ve Deri Sanayi Avanos İlçesinde 3 adet, Ürgüp İlçesinde 1 adet tekstil fabrikası bulunmaktadır. Deri sanayi ile ilgili işletme bulunmamaktadır. K Orman Ürünleri ve Mobilya Sanayi İlimizde orman ürünleri sanayi bulunmamaktadır. Mobilya sanayi küçük çapta imalatla faaliyetini sürdürmektedir. K Kağıt-Kağıt Ürünleri ve Basım Sanayi İlimizde 6 adet matbaa bulunmaktadır. K Kimya-Petrol, Kömür, Kauçuk ve Plastik Ürünleri Sanayi İlimizde 1 adet tesiste, plastik malzemelerin geri dönüşümü ile boru üretimi 87

96 yapılmaktadır. Ayrıca 1 adet tesiste de plastik boru imalatı yapılmaktadır. İlimizde kimya-petrol ile kauçuk ve plastik ürünleri sanayi bulunmamaktadır. İlimizde kömür ocakları bulunmasına rağmen kömürle ilgili sanayi tesisi bulunmamaktadır. K Taş ve Toprağa Dayalı Sanayi İlimizde 10 adet tuğla fabrikası, 5 adet briket fabrikası, 1 adet kireç fabrikası ve 1 adet çimento fabrikası mevcuttur. Genellikle bims fabrikaları ve Nevşehir taşı-sarıtaş denilen sarı renkli taşın kesim ve işçiliği yapılan tesisler bulunmaktadır. K Metal Ana Sanayi İlimizde 1 adet döküm fabrikası faaliyet göstermektedir. Ayrıca 1 adet tesiste metal malzemeden boru ve profil üretimi yapılmaktadır. K Metal Eşya-Makine ve Teçhizat, Ulaşım Aracı, İlmi ve Mesleki Ölçme Aletleri Sanayi İlimizde metal eşya-makine ve teçhizat, ulaşım aracı, ilmi ve mesleki ölçme aletleri ile ilgili sanayi tesisi bulunmamaktadır. K Diğer İmalat Sanayi İlimizde oto yedek parça sanayi ve karoser ekipmanları imalatı yapan tesisler bulunmaktadır. K. 5. Sanayi Gruplarına Göre Üretim Teknolojisi ve Enerji Kullanımı İlimizde bulunan sanayi tesislerinde genellikle gelişen teknolojiye ayak uyduracak şekilde makine ve teçhizat kullanarak üretim yapılmaktadır. Son yıllarda kobilere uygulanan teşvikler sayesinde firmalar aldıkları kredilerle makinelerini ve üretim teknolojilerini yenilemektedirler. K. 6. Sanayiden Kaynaklanan Çevre Sorunları ve Alınan Önlemler K Sanayi Tesislerinden Kaynaklanan Hava Kirliliği Sanayi tesislerinden kaynaklanan hava kirliliğini en az düzeyde tutulabilmek için Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğünce Yönetmelik gereği emisyon ile ilgili izin alması gereken tesislerin izin alması sağlanmakta ve izinli tesislerin denetimi yapılmaktadır. K Sanayi tesislerinden Kaynaklanan Su Kirliliği İlimizde atık sularını Kızılırmak Nehrine veren tesis bulunmamaktadır. Gülşehir İlçesinde bulunan Kavaklıdere Şarapları A.Ş. ye ait şarap fabrikasında biyolojik atıksu arıtma tesisi bulunmaktadır. Merkez İlçedeki Mey İçki fabrikasında da atıksu arıtma tesisi bulunmaktadır. K Sanayi tesislerinden Kaynaklanan Toprak Kirliliği Sanayi tesisleri büyük oranda Belediye imar planlarında gösterilen sanayi bölgelerinde bulunmaktadır. Bu nedenle toprak kirliliği büyük ölçüde önlenmiştir. K Sanayi Tesislerinden Kaynaklanan Gürültü Kirliliği İlimizde genellikle Küçük Sanayi Siteleri bulunmaktadır. Gürültü kirliliğine etkileri yok denecek kadar azdır. 88

97 K Sanayi Tesislerinden Kaynaklanan Atıklar İlimizde genellikle Küçük Sanayi Sitelerinde bulunan tesislerin atıkları çevreye zarar vermeyecek şekilde kaplarda toplanarak, Belediye tarafından alınmaktadır. Sanayi tesislerinde oluşan katı atıklar da sahada depolanıp, ilgili Belediyenin katı atık depo sahasına bırakılmaktadır. K. 7. Sanayi Tesislerinin Acil Durum Planı İlimizde büyük endüstriyel kazalar için Acil Eylem Planı Müdürlüğümüz tarafından 2001 yılında yapılmıştır. Bu planda Nesteks Tekstil Fabrikası(faal değil), Yibitaş Çimento Fabrikası (Cimpor Yibitaş Çimento Fabrikası), Anadolu Gaz LPG Dolum Tesisi, Taskobirlik Şarap ve Sirke Fabrikası (faal değil), Döküm Fabrikası ve Tekel İçki Fabrikası (Mey Alkollü İçkiler Fabrikası) vb. tesislerin acil durumlarda yapması gereken işlemler belirtilmiş ve konu ile ilgili kişilerin açık kimlik ve adresleri belirtilmiştir. (K) SANAYİ ve TEKNOLOJİ, KAYNAKÇA Bilim Sanayi ve Teknoloji İl Müdürlüğü L-ALTYAPI, ULAŞIM VE HABERLEŞME L. 1. ALTYAPI L Temiz Su Sistemi İlimizdeki temiz su sistemine ait bilgiler Tablo L.1de verilmektedir. Tablo L.1: Temiz Su Sistemi Bilgileri Belediye Adı Mevcut Durum Yazıhüyük İller Bankası tarafından açılan 2 adet kuyudan 14 l/s, Bağlar mevkiindeki kuyudan 12 l/s su akmaktadır. Su sürekli klorlanmaktadır. Karahasanlı Nar Kalaba Avanos Başdere Acıgöl Gülşehir Hacıbektaş Ortahisar Topaklı Mustafapaşa Suvermez 1 adet kaynaktan içme suyu sağlanmaktadır. İsale hattı boruları PVC olup, toplam uzunluğu 38 km dır. İçme suyu sertlik derecesi %12 olarak tespit edilmiştir. İçme suyu kapasitesi 15 lt/sn.dir. PVC ve asbest borudan oluşan şebeke mevcuttur. İçme suyu sondajla verilmektedir. Belli aralıklarla tahlil yapılmaktadır. Su borularının toplam uzunluğu 30 km dir. Bozca köyündeki 3 kuyudan toplam 87 m³/sn su verilmektedir. İçme suyu arıtma tesisinde arıtılan su depolardan şebekeye basılmaktadır. Dağıtım boruları plastik ve asbesttir. Bozca Avanos arası hat30 km, şehir içi 140 kmdir. 2 adet kuyudan su sağlanmaktadır. İsale hattı boruları PVCdir. İsale hattı 3 km, şebeke 35 km dir. 4 adet kuyudan 50 l/s su verilmektedir. İsale hattı boruları PVCdir. Depolar sürekli klorlanmaktadır. İçme suyu cazibe ile kaynak suyundan verilmektedir. İçme suyu alt yapısının % 95i tamamlanmıştır. İçme suyu2 adet kuyudan sağlanmakta olup, sularda yüksek oranda nitrat tespit edilmiştir. Halk, çeşme suyu kullanmamaları yönünde uyarılmaktadır. Su analizi yapılmaktadır. Yeni su kuyuları bulma çalışması yapılmış, bulunan yerlerin kamulaştırılması sürmektedir. Kasabanın 3 adetsu deposu vardır. Şebeke ağının uzunluğu 10 km.dir. Aralıklı olarak klorlanmaktadır. İsale hattı boruları asbest olup, uzunluğu 12 km dır. 4 adet kaynaktan sağlanmaktadır. Borular PVC ve asbesttir. 1 adet kuyudan su verilmektedir. Sağlık İl Müdürlüğünün aldığı numunelerde arsenik düzeyi sınır değerin altında çıkmıştır. (7,8 Ug/l). Klorlama yapılmaktadır. Mevcut şebeke 40 km olup PVC borulardır. Kozaklı 4 adet kuyudan içme suyu temin edilmektedir. İsale hattı boruları PVC ve asbest olup, toplam uzunluk 54 kmdir. Merkez Temiz su şebekesi m., isale hattı 8.921m., isale terfi hattı m. dir. 110 ve 160 lık PVC boru ile 150 ve 600 lük AÇB boru kullanılmaktadır. Kaymaklı Temiz su kaynağıkapasitesi 24lt/sn. dir. Hat PVC boru olup yaklaşık mdir. Özkonak Sarılar Kurugöl İnallı 15 kmlik isale hattı ile cazibeli olarak 5 adet depoya iletilmektedir. İçme ve kullanma suyu 12 l/s debi ile kuyudan sağlanmaktadır. Kıyu ile depo arası 3 km lik hattın boruları asbest, ana şebeke ise PVC dir. İçme ve kullanma suyu 2 adet derin kuyudan elde edilmektedir. İçme suyu, kapasiteleri 10 Lt/Sn. İçme suyu hattı uzunluğu depo içi hattı ile birlikte m dir. İçme ve kullanma suyu 2 adet derin kuyudan elde edilmektedir. İçme suyu kapasitesi 15Lt/sn, İçme suyu hattı uzunluğu depo içi hattı ile birlikte 25,215 Km dir. 89

98 Göre Karasenir Abuuşağı Göreme Karapınar Karaburna Kavak Kanlıca İçme ve kullanma suyu 3 adet ortalama kapasitesi 9 Lt/sn olan kuyudan sağlanmaktadır. İrsale hattı 3 km dir. 2 adet kuyudan içme suyu temin edilmektedir. İsale hattı 15 km, şebeke uzunluğu 20 km dir. 1 adet kuyudan su sağlanmakta olup, klorlama yapılmaktadır. 5 adet kuyu bulunmaktadır. İçme suyu asbest borularla ulaştırılmakta ve şehir içi dağılımları plastik borularla yapılmaktadır. Ayda 2 kez Sağlık İl Müdürlüğünce ölçümleri yapılmaktadır. 2 adet kuyudan 30 l/ssu verilmektedir. Şebeke hattı boruları PVC dir.depolarda sıvı ve gaz klorlama sistemi bulunmaktadır. Temiz su kapasitesi 35 lt/sn. olup, arsenik ve nitrat parametresi uygun değildir. Hat PVC boru olup, 3 km dir. Temiz su kapasitesi 10 lt/sn. dir. Hat PVC boru olup, 55 km dir. 1 adet kuyudan su sağlanmakta olup, debisi 12 l/sn. dir. Borular PVC dir. Kuyudan çıkan su otomatik klorlama cihazı ile klorlanmaktadır. Kalecik 2 adet kuyudan su ihtiyacı karşılanmaktadır. Her bir kuyunun debisi 14 l/s dir. İsale hattı 1,5 km olup, borular 10 atülük plastik borulardır. Gümüşkent 5 adet kuyu bulunmaktadır. Borular PVCdir. Toplam şebeke 50 km dir Tatlarin Karacaşar Tuzköy 1 adet kuyu olup, kapasitesi 30 l/s dir. 2 adet kuyudan su sağlanmaktadır. 2 adet kuyudan 7 km lik isale hattı ile su verilmektedir. İçme suyundaki arsenik oranının yüksek çıkması sebebiyle, 2010 yılında arsenik arıtma tessi yapılmıştır. Kaynak:Belediye Başkanlıkları,2011 L Atık Su Sistemi, Kanalizasyon ve Arıtma Sistemi İlimizde ilçelerin çoğunda kanalizasyon bulunmakta olup, olmayanlar tamamlanma aşamasındadır. İlimiz Merkez ilçenin kanalizasyon sistemi mevcuttur. Nevşehir Atıksu Arıtma Tesisi, Nar Kasabası Burgaz Mevkiinde m 2 lik arazi üzerine kurulmuştur. Arıtma sistemi, fiziksel arıtma sonrasında biyolojik arıtma yapan uzun havalandırmalı aktif çamur sistemidir. Tesise gelen atık su; Nevşehir merkez ilçenin tamamından, Nar Kasabası, Uçhisar Kasabası, Göre Kasabası, Çardak ve Güvercinlik köylerinden gelmektedir. Deşarj yeri Karaağaç Deresi olup, bu dere 12 km sonra Kızılırmak Nehrine dökülmektedir. Yağmur suları yarı ayrık sistemle tesise dâhil olmaktadır m 3 / gün kapasiteli olan tesiste, m 3 /gün atıksu arıtılmaktadır. Tesiste oluşan arıtma çamurları kurutulduktan sonra çöp deponi alanına gönderilmektedir. Ürgüp (Ürgüp-Ortahisar-Mustafapaşa ile ortak) ve Avanos (Uçhisar ın bir kısmı, Göreme ve Çavuşin ile ortak) İlçelerinde atıksu arıtma tesisleri vardır. Kanalizasyon sistemi bulunmayan yerlerdeevsel atıksular fosseptikte biriktirilmektedir. TabloL.2: Atık su sistemi bilgileri Belediye Adı Mevcut Durum Acıgöl Yağmur sularını ayrı toplama sistemi bulunmamaktadır. Kanalizasyon sistemi 2006 yılında tamamlanmıştır. İlçede kanalizasyon sistemine %98 oranında bağlantı yapılmıştır. İlçedeki toplam kanalizasyon uzunluğu metredir. Arıtma sistemi için çalışmalar başlatılmıştır. Karahasanlı Karapınar Merkez Kalaba Yazıhüyük Gümüşkent Hacıbektaş İnallı Topaklı Kasabadakanalizasyon sistemi yoktur. Fosseptik çukuru kullanılmaktadır. Kanalizasyon çalışmalarının proje aşaması tamamlanmıştır. Kanalizasyon sistemi yapımına 2004 yılında başlanmış, tamamlanmaya çalışılmaktadır. Kanalizasyon sistemine %60 oranında bağlantı yapılmıştır.toplam kanalizasyon uzunluğu 20 km dir. Kanalizasyon için şebeke m, kollektör hattı m., şebeke muayene bacası adet, kolektör muayene bacası 204 adettir. Kanalizasyon borularında 200 lük ve 1000 lik beton borular kullanılmaktadır.atıksu arıtma tesisi vardır. Kasabanın tamamında kanalizasyon sistemi yoktur. Yağmur suları toplanıp dereye verilmektedir. Kasabada kanalizasyon sistemi yoktur. Kanalizasyon şebekesi mevcut olup, konutların %98i bağlıdır. Kasabada kanalizasyon sistemi yoktur. Kanalizasyon şebekesinin %75i döşenmiştir. Acıgöl Belediyesi kanalizasyon sistemi kollektörüne bağlanacaktır. Kasabada kanalizasyon sistemi yoktur. 90

99 Suvermez Özkonak Başdere Karacaşar Abuuşağı Kurugöl Ovaören Tuzköy Avanos Kaynak:Belediye Başkanlıkları,2011 Kasabada kanalizasyon sistemi yoktur. Kasabada kanalizasyon sistemi yoktur. Kanalizasyon şebekesi mevcuttur. Kanalizasyon şebekesi mevcuttur. Kasabada kanalizasyon sistemi yoktur. Kasabada kanalizasyon sistemi yoktur. Kasabada kanalizasyon sistemi yoktur. Afet Konutlarının alt yapı çalışmaları kapsamında digger bölgelerde de kanalizasyon sistemi tamamlanmışır. İlçede kanalizasyon şebekisi vardır. Şebeke uzunluğu 107 Km dir. Atık su arıtma tesisi bulunmakta olup Kapasitesi 60 m³/sn dir. L Yeşil Alanlar Mevcut yeşil alanlar bu gün için azdır. Yoğun konut alanları içinde büyük yeşil alanlar ayrılamamaktadır. Dere yatakları çevresinde oluşturulan yeşil kuşaklar, yerleşme alanları içinde ferahlık yaratacak doğal boşluklar olarak değerlendirilmiştir. İlçelerde genellikle kayısı, elma, armut ağaçları bulunmaktadır. Karaçam, sedir çamı, meşe, palamut ve akasya ile ağaçlandırma yapılmaktadır. Müdürlüğümüz tarafından yapılan ağaçlandırma çalışmaları ile yeşil alanlar arttırılmaktadır. Tablo L.3: Yeşil Alan Bilgileri Belediye Başkanlığı Yeşil Alanlar (m2 ) Kişi Başı Yeşil Alan Miktarı (m2 ) Yazihüyük Başdere Nar Kalaba Avanos Acıgöl ,6 Gülşehir Hacıbektaş Ortahisar Mustafapaşa Suvermez Kozaklı ,74 Merkez ,62 Kaymaklı Özkonak Sarılar Ovaören 17,500 7 Kurugöl 127, İnallı 135,550 54,30 Göre Karasenir Karahasanlı ,4 Karapınar ,7 Kavak Kalecik Gümüşkent

100 Tatlarin Karacaşar ,5 Tuzköy Karaburna ,15 Kızılağıl ,64 Kaynak: Belediye Başkanlıkları,2011 L Elektrik İletim Hatları İl genelinde bulunan elektrik iletim hatlarının yeraltına alınması çalışmaları devam etmektedir. L Doğalgaz Boru Hatları İlimizde doğalgaz altyapı çalışmaları tamamlanmıştır. L. 2. ULAŞIM L Karayolları L Karayolları Genel Karayolları Genel Müdürlüğü ne verilmiştir. T.C Ulaştırma Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı Karayolları Genel Müdürlüğü ne bağlı Karayolları 6. Bölge Müdürlüğü; Kayseri, Yozgat, Kırşehir, Nevşehir, Niğde illerinin tamamını ve Sivas, Aksaray, Kırıkkale, Adana, Malatya illerinin bir kısmını içerisine alan sorumluluk alanına Kayseri İl merkezinde bulunan Bölge Müdürlüğü ve bölge ağında farklı noktalarda yer alan Şube Şeflikleri ve bakımevleri ile hizmet vermektedir. Yaz aylarında yol yapım, bakım ve asfalt çalışmaları, kış aylarında ise kar mücadelesi çalışmaları bu merkezlerden yapılmaktadır. Nevşehir İli sınırlarında 273 km si il yolu, 238 km si devlet yolu olmak üzere toplam 511km yol ağımız bulunmakla birlikte bunun 265 km si bölünmüş yol olarak yapımı tamamlanmış durumdadır. Bölge Müdürlüğümüzce 2011 yılında yapılan Yatırım-Cari harcama miktarı 715 Milyon 221 Bin TL olup, bunun 46 Milyon 839 Bin TL si Nevşehir İli yol ağı içindedir.tablo L.4:Yol uzunlukları Devlet yolu (km) İl yolu (km) Kaynak: Karayolları 6. Bölge Müdürlüğü,2011 L Ulaşım Planlaması İlimiz Aksaray, Kayseri, Kırşehir, Niğde ve Yozgat illerine komşu olup Adana, Ankara, Antalya, Bursa, Diyarbakır, Gaziantep, İstanbul, İzmir, Konya, Trabzon ve Van İllerine ulaşımlar yapılmaktadır. L Toplu Taşıma Sistemleri Kent içi taşımacılığın tamamı midibüslerle yapılmaktadır. Merkez İlçede toplam 74 midibüs faaliyet göstermekte olup, yakıt olarak motorin kullanılmaktadır. Bir midibüsün günlük yakıt tüketimi 35 lt dir. 74 aracın günlük tüketimi lt dir. Yıllık tüketim lt dir. Bir midibüsün yolcu kapasitesi 20 koltuk ve 30 ayakta taşıma olarak toplam 50 kişidir. 92

101 L Kent İçi Yollar Merkez İlçede kent içi m 2 lik yol alanının % 49,78 i tamamlanmıştır. 110 m 2 kişi başına düşen alandır. L Araç Sayıları Konu hakkında yazışma yapılmış ancak bilgi edinilememiştir. L Demiryolları İlimiz Kozaklı İlçesinin Kanlıca ve Karasenir kasabalarından demiryolu geçmektedir.ulaştırma Bakanlığı, Demiryollar, Limanlar ve Hava Meydanları İnşaatı Genel Müdürlüğü tarafından yapım ve işletilmesi planlanan Kayseri-Şefaatli Demiryolu Projesi; İlimiz idari sınırlarından da geçmektedir km uzunluğunda planlanan demiryolu hattının; yaklaşık 16 km lik kısmı Nevşehir sınırları içerisindedir. L Kullanılan Raylı Sistemler İlimizde raylı sistem yoktur. L Taşımacılıkta Demiryolları İlimizde taşımacılıkta demiryolu ağı kullanılmamaktadır. L Deniz, Göl, Nehir Taşımacılığı İlimizde deniz ve göl bulunmamaktadır. Kızılırmak nehrinde taşımacılık yapılmamaktadır. L Limanlar İlimiz denize kıyısı bulunmadığından liman bulunmamaktadır. L Taşımacılık İlimizde deniz bulunmadığından deniz taşımacılığı yoktur. L Havayolları İlimiz Gülşehir İlçesi ne bağlı Tuzköy Kasabası nda Kapadokya Havalimanı bulunmakta olup, Nevşehir merkeze 27 km uzaklıktadır. Havalimanında toplam 3500 m²'lik ortak kullanımlı, yolcu/yıl kapasiteli iç ve dış hatlar terminali mevcuttur. L. 3. HABERLEŞME Yerleşim merkezlerinde ihtiyaç duyulan yerlere yeraltı şebekesi yapma çalışmaları devam etmektedir. Tablo L.5: Haberleşme şebeke bilgileri Yeraltı Güzergah Uzunluğu (km) Havai Güzergah Uzunluğu (km) Yeraltı/Havai oranı % 35 Kaynak: İl Telekom Müdürlüğü,2011 L. 4. İLİN PLAN DURUMU Nevşehir in mevcut imar planı 1966 yılında İller Bankası bünyesinde Yüksek Mimar Nezihe Taner yönetiminde hazırlanmış ve halen uygulanmaktadır. Eski imar planı 1960 yılı nüfusu baz alınarak, 1990 yılı nüfusu olacağına göre hazırlanmıştır. 93

102 İmar planının ana hatları ile uygulanmasına çalışıldığı halde, planda henüz gerçekleşmeyen ana kararlar olduğu gibi, plan dışı gelişmeler oldukça dağınık olup, geniş alanlar kapsamaktadır. Uygulamaya paralel 152 plan değişikliği ( tarihine kadar) İmar ve İskan Bakanlığı nca onanmıştır. Nevşehir de en önemli ve kent gelişmesini etkileyen plan değişiklikleri, sanayi siteleri ile ilgili olanlardır. Kentin güney batısındaki bu yoğun iş alanları, yeni konut alanlarını da bu yöne çekerek plan dışı gelişmelere neden olmuştur. Nevşehir de bu tür plan dışı gelişmelerle, mevcut yerleşmedeki eski plan kararlarını bütünleştirmek ve 2000 yılı için saptanan nüfusun kentsel donatım ihtiyacı ile yeni yerleşme kararları verilerek yeni bir plan üretilmesi, planlama amaçlarının başında gelmektedir. L. 5. İLDEKİ BAZ İSTASYONU SAYISI İlimizdeki baz istasyonlarına ait bilgiler tabloda verilmektedir. Yapılan ölçüm ve denetimlerde baz istasyonlarının yönetmelik limit değerleri altında çalıştığı tespit edilmiştir. Tablo L.6: Baz İstasyonları Bilgileri Sıra 1 Avanos TV Vericileri tepesi Ada:54,Pafta:5,Parsel:1 2 TV Vericileri tepesi 3 Karşıdağ TV Vericileri tepesi SİSTEM ADRESİ TURKCELL İLETİŞİM HİZMETLERİ A.Ş. 4 Yeni Mah. Otel Sokak Gümüşkent 5 Nevşehir Belediye Su Deposu Pafta:56, Ada:589, Parsel:78 6 Hacıbektaş Bulvarı TV Vericileri yanı 7 Dedeman Hotel Merkez 8 Göreme TV Vericileri 9 Büyük Burun Tepesi Kavak 10 TRT Vericileri Tepesi Kalaba 11 Acıgöl TV Vericileri 12 Bekir Ağa Mah. Zile yolu Kaymaklı 13 Aktop Gıda San. Tekstil arkası Aksalur 14 Mustafa Parmaksız Cad. NO:47 Pınar Apt. Merkez 15 İlicek Köyü/Hacıbektaş 16 Öz Yel Otel Bahçelievler Mah. No:20 Ortahisar 17 Yeni Mah. Kayseri Cad. Avlanmaz İşhanı Merkez 18 Başdere Beldesi Tepe başı Bayrak tepe mevkii 19 Göre Kasabası TV Vericileri tepesi 20 Camikebir Mah. Hastane Cad. Özkonak 21 Sulusaray Kasabası 6585 Parsel Dölek mevkii 22 Sümer Mah. Ödemişler Apt. No:2 Merkez 23 Neşet Ertaş Sk. Suvermez Evler Mah. Yetiştirme Yurdu yanı Merkez 25 Altıkapı Mah. Sarıhan Sokak Ürgüp 26 Türk Telekom İdiş RL İstasyonu Özkonak 27 Şahinefendi Kasabası 28 Ragıp Üner Mah. Zübeyde Hanım Cad. No:110 Merkez 29 Karlık Köyü 30 Yeni San. Sitesi Ek Bloklar Hurdalık yanı cami arkası 31 Karasenir Kasabası 32 Bağlıca Mah. Kaplıca Cad. Bozoğlan Tepesi 33 Mazıköy Eski TRT Vericisi Tepesi 34 Mazıköy Eski TRT Vericisi Tepesi L33B-02C Pafta 2931 parsel 35 Aksaray yolu 7. km Boğazköy İlfat Mevkii Merkez 36 Bahçeli Köyü Yeni Cami Ürgüp 94

103 37 Karahasanlı Kasabası 38 Hapishane yolu Oylu Dağı Göre 39 Aksaray Cad. No:2 Merkez 40 Bala Mah. Çilehane Mevkii Pafta:30 Ada:31 Parsel:92 Hacıbektaş 41 Nevşehir Kalesi güneyi Telsiz Rolesi yanı Merkez 42 Hacıbektaş Cad. Göbeldi Tepesi Karaburna 43 liicek Kasabası Unsan Un Fabrikası 44 Duayeri Mah. Mehmet Akif Bulvarı No:1/C Ürgüp 45 Esentepe Mah. Ürgüp Cad. No:22 Merkez 46 Tatlarin Kasabası Su deposu 25 m güneyi 47 Fevzi Çakmak Mah. Yeşil hat yolu Abuuşağı 48 Özyayla Köyü L33A03B1A Pafta 144 ada 1 parsel 49 Göreme Otel - Göreme Kasabası 50 Yalçınlar Un Fabrikası Mahmat Kasabası 51 İstiklal Cad. Yavuz Sultan Selim Camii Karacaşar 52 Yavuz Sultan Selim Mah. Oğuzhan Cad. No:24 Sarılar 53 Ürgüp Girişi Yeni otogar yanı Ada no:231,pafta:37,parsel:39 54 Uçhisar Kasabası Belediye Binası 55 Güzelyurt Mah. Oğuzlar Gaznevi Cami Merkez 56 Sofular Köyü TRT Binası 57 Kıızılağıl Kasabası Habeş Camii yanı 58 Kurugöl Merkez Camii 59 Yeni Mah. Nisa Otel Merkez 60 Akarca Kasabası Küçükçal Tepesi 61 Yuva Köyü Ortabel Tepesi 62 Tuzköy Kasabası Belediye Koop. Evleri Gedikkaya tepesi 63 Çalış Köyü Tepesidelik Tepesi 64 Hacıhalilli Köyü Buzağılık Tepesi 65 Kalecik Kasabası J33C-06D pafta 131 ada 29 parseldeki harabe bağ 66 Kııratlıoğlu Mah. Yunus Emre Cad. Şerafettin Apt. No:67 Merkez 67 Yeni Mah. Kayseri Cad. Avlanmaz İşhanı Çatı katı 68 Avanos TV Vericileri tepesi 69 Ürgüp TV Vericileri yanı 70 Çayiçi Köyü Avea Baz İstasyonu yanı 71 Nevşehir-Aksaray Karayolu Alpet Petrol arkası 72 Yapraklı Seki mevkii Pafta:56 Ada:626 Parsel:2 Merkez 73 Nevşehir Belediye su deposu Merkez 74 Yeni Mah. Nisa Otel Merkez 75 Yeni San. Sitesi Ek Bloklar Camii arkası No:17 Merkez 76 Ovaören Köyü Belediye Çamlık alanı içi Evler Mah. Yetiştirme yurdu Belediye yeşil alanı Merkez 78 Cumhuriyet Meydanı İstiklal Mah. Su deposu yanı Çat Kasabası 79 Mustafa Parmaksız Cad. No:47 Pınar Apt. Merkez 80 Kapadokya Forum AVM BİNASI Bahçelievler Mah. Necip Fazıl Kısakürek Bulv. Merkez 81 Kapadokya Dedeman Hotel Merkez 82 Buruncuk Mah. Kaplıca Cad. Bozoğlan Tepesi Kozaklı 83 Kapadokya Forum AVM BİNASI Bahçelievler Mah. Necip Fazıl Kısakürek Bulv. Merkez 84 Aksaray Cad. No:2 Merkez 85 Güzelyurt Mah. Oğuzlar Gaznevi Camii Merkez 86 Güzelyurt Mah. Ragıp Üner 221 Sokak Belediye Otopark alanı Merkez 87 Mehmet Akif Ersoy Mah. TOKİ civarı 559 Sok. Ada: arasındaki park alanı Merkez 88 Güzelyurt Mah. Hastane civarı Sağlık parkı Ada: 1467 ve 1468 arasındaki alan 89 Topaç Köyü Su deposu yanı 90 TV Vericileri Çiğdem Sokak Merkez 91 Ortahisar Kasabası Koyunyolu mevkii Vodafone Kulesi 92 Karasoku Mah. Osmanlı Cad. No:82 Merkez 93 Niğde yolum1. km SHELL Hacıoğlu Tesisleri Merkez AVEA İLETİŞİM HİZ. A.Ş. 1 Kuyulutatlar Kasabası Kale damı mevkii 95

104 2 Atatürk Bulvarı Uzay İş Merkezi Merkez 3 Yeni Kayseri Cad. No:2 Hotel Dilara Merkez 4 Kahveci dağ Mevkii Göre Kasabası 5 İmran Mah. Güllüce Sokak No:1 Eren Hotel Ürgüp 6 Bahçelievler Mah. Karaseki mevkii Merkez 7 Görçekli mevkii Turkcell kulesi yanı Göreme 8 Aşağı Mah. Çubuk Kümesi Uçhisar Kasabası 9 Şahin Tepesi Sofular Köyü 10 Güzelyurt Mah. Kızıltepe Mevkii 24. Cadde No:7 Merkez 11 Bahçelievler Mah. Saruhan Cad. TV Vericileri Merkez 12 Herikli Mah. Mustafa Parmaksız Cad. Koç Apt. No:27 Merkez Evler Mah. Cuma Pazarı yeri TT Arası Merkez 14 Yeni San. Sitesi 9. Blok Sanayi Camii Merkez 15 İbrahim Paşa Mah. Osman Gazi Sk. No:31 Merkez 16 İbrahim Paşa Mah. Karataş Mevkii Merkez 17 Kaya Cami Mah. Mehmet Ağa Sokak No:16 Merkez 18 Esentepe Mah. Ürgüp Cad. No:16 Merkez 19 Güzelyurt Mah. Ercan Sk. No:1 Merkez 20 Güzelyurt Mah. 24. Cad. No:5 Merkez 21 Niğde yolu TRT Kulesi yanı Göre Kasabası 22 Yukarı Mah. Badıntepe Mevkii Turkcell Telsim vericileri yanı Merkez 23 TV Vericileri yanı Sulusaray Kasabası 24 Aksaray yolu 6. km Goodyear bayii yanı Merkez 25 Görçeli Mevkii TV Vericileri Göreme 26 Oruç Reis Mah. Ertepe mevkii Aile parkı Gülşehir 27 Bala Mah. Çanaklık mevkii Hacıbektaş 28 Kayseri Cad. Almira Hotel Ürgüp 29 Fatih Mah. Karayazı mevkii su deposu yanı Ürgüp 30 TV Vericileri mevkii Telsim Turkcell istasyonları yanı 31 Ortahisar PTT Merkez Müdürlüğü 32 Orta Mah. Ragıp Üner Cad. Telsim Kulesi parsel Özkonak 33 Kıratlıoğlu Mah. Yunus Emre Cad. No:67 Merkez 34 Avuç Köyü 35 Evran Tepesi Tuzköy 36 Alaaddin Mah. Gül Veren Sk. No:25 Merkez 37 Bağlarbaşı Mah. Şirin Sokak Topaklı Kasabası 38 Yeniyaoan Köyü Hacıbektaş 39 Topaklı Kasabası RL 40 Karahasanlı Beldesi Turkcell kulesi yanı 41 Göztepe Mevkii Kaymaklı Kasabası 42 Lilimay Mah. Ayvalı Köyü Ürgüp 43 Kavak Köyü karşısı Turkcell kulesi mevkii 44 Su deposu yanı Sarılar Köyü 45 Bekdik Mah. Aksaray Cad. Netsek Karşısı No:37 Merkez 46 Üniversite yolu üzeri 5. km Yurtkur Kızyurdu karşısı Merkez 47 Gürcali Mevkii 3. pafta 9388 parsel Göreme 48 Fatih Mah. Mustafa Otel arkası su deposu Ürgüp 49 Karaözü Mah. 382 ada 57 parsel TV Vericileri Eğrim Tepesi Ürgüp 50 Ragıp Öner Mah. Vefa Küçük Cad. No:89 Merkez 51 Çayiçi Köyü Tepetarla mevkii Kozaklı 52 Memiş Bey Mah. Festival Sokak No:11 Merkez 53 Karasoku Mah. Osmanlı Cad. No:10 Merkez 54 Yenimahalle 11. sokak Pafta:24 Ada:16 No:5 Merkez 55 Çayırlı Mah. 478 Ada 13 parsel Acıgöl 56 Emek Mah. Saatçi Hoca Cad. Sağlayanlar Yapı Koop. No:49 Merkez Evler TOKİ İş Merkezi Merkez 58 Karapınar Bahçelievler Mah. 123 ada K33D22-A paftadaki tarla Merkez 59 Mehmet Akif Bulvarı No:3 Ürgüp 60 Tatlarin Kasabası Yuva yolu istikameti 1. km Vodafone kulesi 96

105 61 Karşıdağ Mevkii TRT Vericisi yanı Merkez 62 Derinkuyu İlçesi girişi Opet Benzinlik bahçesi 63 Kayseri Cad. Büyük Otel Ürgüp 64 Eski Otogar yeri Kapadokya AVM Merkez 65 Aksalur Kasabası VODAFONE ve TURKCELL Kulesi yanı 66 Atatürk Bulv. Uzay İş Merk. No:7 Merkez 67 İbrahim Paşa Mah. Osmangazi Sk. No:31 Merkez Evler Mah. Cuma Pazarı yeri Merkez 69 Dere Mah. Hafız İncekara Cad. No:69 Merkez 70 Esentepe Mah. Murat Sk. No:25 Merkez 71 Kapadokya Dedeman Hotel Ürgüp yolu 2. km Merkez 72 Asos Thermal Deluxe Hotel Kozaklı 73 Çat Kasabası Mezarlık girişi Vodafone Kulesi Çat Kasabası 74 Topaç Kasabası Turkcell kulesi yanı 75 İnallı Kasabası Su deposu arkası 76 Özyayla Köyü Turkcell Kule yanı Merkez 77 İş Bankası Derinkuyu Şubesi 78 Doğala Köyü Çakmak Mah. No:120 Derinkuyu 79 TT Binası No:8 Karacaşar Kasabası 80 TT Binası Göynük Kasabası 81 Vodafone Kulesi Gümüşkent Beldesi 82 Karasenir Beldesi 83 Başdere Kasabası TT Binası 84 Aksaray-Nevşehir yolu Merkez 85 Yapraklı Seki mevkii Yeni 2. mıntıka mah. Turkcell kule yanı 86 Beddik Mah. Karataş mevkii 1277 ada 7 parsel Merkez 87 Bahçelievler Mah. Sarıhan Cad. No:10 Ürgüp 88 Sarılar Kasabası Gültepe mevkii Hazine arazisi 89 Şahinefendi Köyü Pafta 433B05C 90 Karlık Köyü Karşıdap Tepesi Turkcell kule yanı Ürgüp 91 Çat Kasabası Vodafone kule yanı 92 Mazı Köyü Pafta:L33B-02B Parsel:350 (Vodafone kulesi yanı) 93 Mustafapaşa Belediye Su deposu yanı 94 Kayseri- Nevşehir yolu Bozca köy girişi (Vodafone kulesi yanı) 95 Yeni Mah. 11. Sokak No:5 Pafta:24 Ada:16 Parsel:18 Merkez 96 Baş Mah. Yeşilhisar Cad. No:2 Derinkuyu 97 Turist Otel Ürgüp 98 Mehmet Akif Ersoy Mah. Fevzi Çakmak Cad. No:151(Vodafone kule yanı) Merkez 99 Örnek Un Fabrikası Kalaba Kasabası 100 Karaburna Kasabası Yeni Mah. Hacı Bektaş Cad. Pafta:K.32B VODAFONE TELEKOMÜNİKASYON A.Ş. 1 Göztepe Mevkii Belediye TV Antenler yanı Kaymaklı Kasabası 2 Atatürk Bulvarı Rasim Uzer İş Hanı No:74 Merkez 3 Kozaklı Kasabası Bozoğlan Mevkii 4 Nevşehir-Aksaray yolu üzeri Fatih Un Fabrikası Merkez 5 Özkonak Beldesi Belediye Mezarlığı 6 Oruç Reis Mah. Ertepe Mevkii Eski TV Vericileri yanı Gülşehir 7 Yeni Mah. Çağlayan Mevkii Gümüşkent Beldesi 8 Varol Dinlenme Tesisleri Derinkuyu girişi 9 Belediye TV Vericileri Karaseki mevkii Avanos 10 Dinler Otel Ürgüp Evler Mah. Karayazı mevkii 1964 ada 3 nolu parsel Merkez 12 Güzelyurt Mah. Ürgüp Cad. No: 59 Nuray Apt. Merkez 13 Ortahisar Kasabası Belediye su deposu 14 Göreceli tepesi Göreme 15 Güzelyurt Mah. Vefa Küçük Cad. No: 9 Gökçen Petrol arkası Merkez 16 TRT Vericileri yanı Göre 17 Mustafapaşa Belediyesi su deposu 18 Avanos TT Binası 97

106 19 Hacıbektaş PTT 20 Karşıdağ vericileri mevkii Merkez 21 Karahasanlı Kasabası Kartal Tepesi mevkii Ada:120 Parsel:59 Kozaklı 22 Kalecik Kasabası Belediye Hububat deposu yanı 23 MR Görüntüleme Merkezi Ticaret Borsası Karşısı No:19 Merkez 24 Yeni Mah. 11. Sokak No: 5 Pafta:24 Ada:16 Parsel:18 Avanos 25 Sümer Mah. Ahmet Dedeoğlu Sokak Karataş mevkii Merkez 26 Kıratlıoğlu Mah. Cengiz Topel Sokak Ada:2376 Parsel:14 Merkez 27 Hacıbektaş-Kırşehir Karayolu 2. km Viranbağları mevkii Pafta 213 Ada 55 parseldeki tarla 28 Karasoku Mah. Nar Cad. No: 38 Merkez 29 Avuç Köyü Pafta: 2-3 Ada:14 Parsel:68 Hacıbektaş 30 Hacıhalili Köyü Beşiktepe Mevkii Gülşehir 31 Karaburna Kasabası Yeni Mah. Hacıbektaş Cad. Pafta:K.32b.15 Ada:108 Parsel:3 32 Yeni Mah. Hastane Cad. No: 18 Örnek Un Fabrikası Kalaba Kasabası 33 Sarılar Cad. Dedeoğulları Un Fabrikası Topaklı Kasabası 34 Toptancılar Sitesi Mustafa Parmaksız Cad. No: 50 Merkez 35 Fabrika Cad. No: 11 Ladin Mobilya Ürgüp 36 Mehmet Akif Ersoy Mah. Fevzi Çakmak Kaldırım mevkii 17-K pafta 2195 Ada 5 Parseldeki arsa 37 Herikli Mah. Mustafa Parmaksız Cad. Koç Apt. No:27 Merkez 38 İbrahimpaşa Mah. Fatih Sk. No: 1 Merkez 39 Turkcell kule yanı Zeferium Fabrikası arkası Aksalur Kasabası 40 Bekdik Mah. Aksaray Cad. No:37 Ada:196 Parsel:30 Pafta:19-L-1 Merkez 41 Akpınar-Kuruağıl Karayolu 1,5 km Kozaklı 42 Doktor Sadık Ahmet Cad. Fatih Sokak Özsa Ekmek Fabrikası üzeri No:1 Merkez 43 Yenimahalle 11. Sk. No:5 Pafta:24 Ada: 16 parsel:18deki arsa Merkez 44 Güzelyurt Mah. Gökçen Petrol arkası Merkez 45 Herikli Mah. Mustafa Parmaksız Cad. Koç Apt. No:27 Merkez 46 Bekdik Mah. Aksaray Cad. No:37 Ada:196 Parsel:30 Pafta:19-L-I Merkez 47 Ürgüp Dinler Otel 48 Yeni Mah. 11 Sokak No:8 Pafta:24 Ada:16 daki arsa Merkez 49 Kıratlıoğlu Mah. Cengiz Topel Sokak Ada:2376 Parsel:14 Merkez 50 Valilik Karşısı No:35 Nisa Otel Merkez 51 Atatürk Bulvarı Hacı Rasim Uzer İşhanı No:74 Merkez 52 Sarılar Belediyesi girişi Gürtepe mevkii 53 Mazı Köyü Kayabaşı Mevkii Pafta:L33B-02B Parsel: Bozca Köyü Bayramhacılı Baraj Şantiye alanı 55 Baş Mah. Şehit Ali Güven Cad. Dink Sokak Derinkuyu Evler Mah. Karayazı Mevkii Ada:1964 Parsel:3 Merkez 57 Başdere Köyü 58 Kavak Kasabası Ardıçlı Bayır Mevkii Parsel: Kavak Köyü Turkcell-TRT Kulesi 60 Apak Ltd. Şti. Cips Üretim Tesisleri Acıgöl 61 Karahasanlı Kasabası Karşı Mah. Tepesi Mevkii Ada:120 Parsel:59daki arsa 62 Tatlarin Kasabası Girişi Turkcell Kulesi yanı 63 Karaözü Mah. Eğrim Mevkii Ürgüp 64 Tuzköy Kasabası Evran Tepesi Parsel:5880 Avea ve Turkcell İstasyonları yanı 65 Sümer Mah. Ali Efendi yolu Pafta:19.K.3 Ada:1458 Parsel:3 Merkez 66 Fabrika Cad. No: 11 Ladin Mobilya Ürgüp 667 Bozca Köyü Girişi Beşiktepe Mevkii 68 TV Verici Tepesi Avea Kulesi Sulusaray 69 Çat Kasabası Belediye Mezarlığı Girişi 70 Karasenir Kasabası Çorak Mevkii Ada:156 Pafta:J3B,17C Parsel:64 71 Hacıhalili Köyü Beşiktepe Mevkii Pafta:KB2B18D4C Ada:177 Parsel:4 72 Karaburna Kasabası Yeni Mah. Hacı Bektaş Cad. Pafta:K 32 B 15 Ada:108 Parsel:3 73 Avuç Köyü Pafta:2-3 Ada:14 Parsel:68 74 Karlık Köyü Turkcell kulesi yanı 75 Cumhuriyet Mah. Karşıdağ Sk. Ada:781 Avea ve Turkcell Kulesi arası Merkez 76 Boğaz Köyü Ada:12 Parsel:219 Özel San. Bölgesi Merkez 77 Kalaba-Topaklı Karayolu 4. km Erciyes Kireç Fabrikası karşısı Çalış Kasabası 98

107 78 Turist Otel Ürgüp 79 Dedeman Otel Merkez 80 Bağlarbaşı Mah. Kaş Sk. Pafta:K.33B-10C Ada:109 Mahmatlar Kasabası 81 Su deposu mevkii Acıgöl OSB 82 M.Akif Ersoy Mah. Fevzi Çakmak Cad. Garaj Sk. No:29 Merkez 83 Afet Evleri Mah. Stad Cad. Stadyum arkası Nar Kasabası 84 Çalış Kasabası Çallıgegik Mevkii Ada:221 Parsel:15 85 Şehit Ali Güven Cad. Dink Sk. No:12 Unfa Otel Derinkuyu Kaynak: Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu, Ankara Bölge Müdürlüğü, 2011 (L) ALTYAPI, ULAŞIM VE HABERLEŞME, KAYNAKÇA Karayolları 6. Bölge Müdürlüğü Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu Ankara Bölge Müdürlüğü Belediye Başkanlıkları Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü İl Telekom Müdürlüğü M-YERLEŞİM ALANLARI VE NÜFUS M. 1. KENTSEL VE KIRSAL PLANLAMA M Kentsel Alanlar Doğal Güzelliklerin Kent Formuna Etkileri M Jeolojik Yapısı Nevşehir ve civarı, Premesozoyik-Paleozoyik birimleri, Kretase birimleri, Tersiyer birimleri ve kuvarterner birimlerinden oluşmaktadır. İl alanı, Orta Anadolu da Erciyes, Melendiz ve Hasandağı gibi eski yanardağların kül ve lavlarının birikmesiyle oluşmuş çok geniş bir plato üzerinde yer almaktadır. Bu platoyu, ülkenin en uzun akarsuyu olan Kızılırmak, doğu-batı doğrultusunda ve derinliğine vadilerle sık bir şekilde parçalamıştır. İl merkezi Kızılırmak platosu adıyla anılan bu geniş ve yüksek düzlüklerin batı yamaçlarında kurulmuştur.neojen gölleri altındaki yanardağlardan çıkan lavlar, platoda, göller ve akarsular üzerinde m. kalınlığında farklı sertlikte tüf tabakaları oluşturmuştur. Bu tabakanın içerisinde tüften başka tüffit, ignimbrit tüf, lahar, volkan külü, kil, kum taşı, marn, aglomera ve bazalt gibi jeolojik kayaçlar bulunmaktadır. Üst pliosenden başlayarak başta Kızılırmak olmak üzere akarsuların, göllerin ve hava şartlarının bu tüf tabakalarını aşındırmaları nedeniyle bölge bugünkü halini almıştır. M Topoğrafyası İl alanı, Orta Anadolu da Erciyes, Melendiz ve Hasandağı gibi eski yanardağların kül ve lavlarının birikmesiyle oluşmuş çok geniş bir plato üzerinde yer almaktadır. Bu platoyu, ülkenin en uzun akarsuyu olan Kızılırmak, doğu-batı doğrultusunda ve derinliğine vadilerle sık bir şekilde parçalamıştır. Bölgede bulunan orman alanları insan tahribatı sonucu nispeten tarıma uygun olmayan, eğimin yüksek olduğu dağlık ve taşlık alanlara sıkışmıştır. Orman alanları Nevşehir in belli başlı dağlık alanlarında bulunmaktadır. Bunlar Erdaş Dağı, Hırka Dağı, Hodul Dağı, Oylu Dağı, Topuz Dağı, Ziyaret Dağı ve bunların uzantılarından oluşmaktadır. 99

108 M İklim Özellikleri Nevşehir İç Anadolu Bölgesi nde 38 o 12ꞌve 39 o 20ꞌkuzey enlemleri ile 34 o 11ꞌve 35 o 06ꞌdoğu boylamları arasında kalır. Konya kapalı havzasında kalan Derinkuyu İlçesi dışında, bütünüyle orta Kızılırmak havzası na giren Nevşehir, yazları sıcak ve kurak,kışları ise soğuk ve yağışlı geçen tipik karasal iklim özelliklerini taşır. M Genel Toprak Yapısı İklim,topoğrafya ve ana madde farklılıkları nedeniyle Nevşehir İlinde çeşitli büyük toprak gruplarına ait topraklara rastlamak mümkündür. Bunun yanında toprak örtüsünden yoksun arazi tipleri de mevcuttur. İlimiz genelinde tarım, mera, orman arazileri bulunmaktadır. Alüviyal Topraklar Bu topraklar akarsuların taşıdığı alüviyal ana materyalin ayrışması sonucu meydana gelmiş genç topraklardır. Profil oluşumu tamamlanmamış, yer yer A-C Horizonlarına sahip, derin ve verimli olan bu topraklar İlimizde Kızılırmak Vadisi ve diğer bazı akarsuların kenarlarında ince bantlar şeklinde bulunmaktadır. Hidromorfik Alüviyal Topraklar Bu topraklar sık sık taşkınlara uğrayan, yüksek taban suyuna ve gleyleşmiş profile sahip topraklardır. Kolüviyal Topraklar Genellikle dik eğimli yamaçların eteklerinde ve vadi ağızlarında yer alırlar. Yer çekimi, toprak kayması, yüzey akışı ve yan derelerden taşınarak biriken materyallerin ayrışması ile oluşmuş A-C Horizonlarına sahip genç topraklardır. Bu toprakların drenajları iyidir. Tuzluluk ve sodiklik gibi sorunları yoktur. Nevşehir ilinde çok değişik yerlerde görülen kolüviyal topraklar hektarlık bir alan kapsar. Kireçsiz Kahverengi Topraklar A B C Profilli topraklardır. A horizonu kahverengi, kırmızımsı kahverengi, grimsi kahverengi olabilir. B horizonu kahverengi veya kırmızımsı kahverengidir. B horizonu dâhil solumun tamamına sulandırılmış asit damlatıldığında köpürmez. Solumdan yıkanan kireç C horizonunda birikmiştir. Bu nedenle C horizonunun rengi daha açıktır. Bazen C horizonunda kireç yumruları gözlenebilir. Bu topraklar iyi drenajlı ve verimli topraklardır. M Deprem Kuşağı Nevşehir ve çevresi 3. derecede tehlikeli deprem bölgesindedir. Kırşehir ve Kayseri gibi bölgesel deprem sahalarının etkisinde kalabilir. En önemli fay, Hırkadağı güneyinde, Civelek-Gümüşkent arasında 20 km uzunluğundaki kırık hattır. M Kentsel Büyüme Deseni Nevşehir nüfusunun % 30 u Merkez İlçede yaşamaktadır yılında nüfus sayım sonuçlarına göre merkez nüfusu dir. Nüfusun büyük çoğunluğu yeni konut alanlarını tercih etmektedir. M Planlı Kentsel Gelişme Alanları İl genelinde belediyelerin imar planlarında bu planın projeksiyon nüfusunun ihtiyaç olacağı alandan çok daha fazla bir alan gelişmeye konut alanı olarak açılmıştır. 100

109 Konut Nevşehir de konut yerleşme alanları yapılaşma yönünden iki ana grup olarak belirlenmektedir. Bunların bir bölümü, Kale çevresinde dik eğimli eteklerde kentin eski yerleşme alanları, diğeri ise planlı gelişme ile muntazam oluşmuş yerleşme alanlarıdır. Kentin gelişmesinde ve şekillenmesinde, kent içinden geçen Aksaray-Kayseri karayolu da etkili olmuştur. Bu aks üzerinde yer alan sanayi ve küçük sanatlar siteleri, konut alanlarını da bu yönlere çekerek yol boyu gelişen bir kent yapısı ortaya çıkmıştır. Kentin gelişmeye elverişli ve henüz boş alan bölgesi, Avanos yolu doğusunda, Göreme yoluna kadar uzanan kısmıdır. Ticaret Nevşehir de mevcut ticaret, eski imar planında ayrılan yerde gelişmiş ve alan yetmediğinden ana yollar boyunca bir dağılım başlamıştır. Ayrıca, Aksaray yolunda kurulan sanayi ve küçük sanatlar dolaylı olarak ticari faaliyetleri bu yöne çekmiş, gerek siteler içinde gerekse bu bölgedeki ana yollar üzerinde iş yerleri gelişmiştir. Ayrıca mevcut pazar yerleri de yetersiz duruma gelmiş, yeni pazarlama alanlarına gerek duyulmaya başlanmıştır. Kent için gerekli, yeni toptancı hali ve hayvan pazarı yerleri seçilmiştir. Sanayi Nevşehir de köklü bir sanayi gelişmemiştir. Dağınık olarak inşa edilmiş un fabrikaları ve şarap fabrikaları kısmen korunmuştur. M Kentsel Alanlarda Yoğunluk Nevşehir nüfusunun % 30 u Merkez İlçede yaşamaktadır yılında nüfus sayım sonuçlarına göre merkez nüfusu dir. Nüfusun büyük çoğunluğu yeni konut alanlarını tercih etmektedir. M Kentsel Yenileme Alanları Koruma Kurulunca onaylı koruma imar planı bulunan kentsel yerleşim alanlarında mevcut planın hükümleri geçerlidir. İlgili idarelerce yapılan imar planı değişiklikleri için Nevşehir Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu onayının alınması gereklidir. Mevcut planlarda değişiklik yapılabilmesi için, hazırlanacak revizyon imar veya uygulama planlarının Nevşehir Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu nun görüşüne sunulması gerekir. M Endüstri Alanlarda Yer Seçimi Endüstri alanları sanayi sitesi olarak İl merkezinde toplanmıştır. Ürgüp, Gülşehir, Avanos, Hacıbektaş ve Kozaklı İlçelerinde küçük sanayi siteleri bulunmaktadır. M Tarihi, Kültürel, Arkeolojik ve Turistik Özellikli Alanlar Nevşehir Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu tarafından onarım izni verilen yapılar için Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulu nun gün ve 660, 661 sayılı ilke kararı geçerlidir. Nevşehir Kültür vetabiat Varlıklarını Koruma Kurulu tarafından yapı izni verilecek parsellerdeki yeni yapılaşmaların projelendirilmesinde, aşağıdaki koşullar geçerlidir. a-doğal çevre içinde yer alan yeni yapılaşmada doğal görünüm ve topoğrafyayı zedelemeyen mimari çözümlerin geliştirilmesi esastır. Bu amaçla, yeni yapılaşmanın yakın çevresiyle birlikte etüt edilerek, doğal yapıyla etkileşimini gösteren vaziyet planı ve silüet çizimleri yanısıra, gerekli görüldüğünde, projenin maket veya 3 boyutlu gösterim teknikleriyle takdimi istenir. 101

110 b-geleneksel doku içinde yer alan yeni yapılaşmada, doku karekterini zedelemeyenmimari çözümlerin geliştirilmesi esastır. Bu amaçla, yeni yapılaşmanın bulunduğu yapı adası ve yakın çevresiyle birlikte etüd edilerek, mevcut dokuyla etkileşimini gösteren vaziyet planı ve silüet çizimleri yanı sıra, gerekli görüldüğünde, projenin maket veya üç boyutlu gösterim teknikleriyle takdimi istenir. c-yerel mimariyle dilbirliği (benzeşim) içinde bulunmak veya yerel mimariyle uyumlu çağdaş yorumlara yönelmek olasıdır. Heriki durum içinde de ölçü, oran, biçim, üslup, inşaat tekniği ve malzeme kullanımı bakımlarından çevreye aykırı olmayan, nitelikli çözümler aranır. Yerel mimariyle uyumlu çözümlerin geliştirilmesinde, örnek alınan doku veya tekil yapıdaki belirgin yapı, plan, kesitcephe özelliklerinin topluca dikkate alınması beklenir. Dokunun önemli unsurları olan, avlu duvarlarıyla çevrili açık mekan (avlu, bahçe) düzeni ile, yarı açık mekan (revak, arkat) tipolojilerinin sürekliliği gözetilir. Pencere, kapı, cumba gibi ögelerin tasarımında, yerel mimarinin kütle kompozisyonlarındaki dolu-boş ve çıkma oranları, açıklıkların gruplanış tarzları ve zemin ile üst katlardaki düzen farklılaşmaları göz önüne alınır. Çatı çözümlerinde yeni yapılaşmanın bulunduğu yörede egemen olan biçimlenme ve malzemelerin kullanılması esastır. Yerine göre düz çatı mecbur olabileceği gibi, eğimli çatı (beşik, kırma vb.) söz konusu olduğunda çatı arası ve cihannüma (Yıldızköşk, Sinekliköşk) çözümlerine, kat alanının %15 ini aşmama koşuluyla gidilebilir. Doku içinde yer alan yapılaşmada, bina cephe hattı ve bahçe duvarları, mevcut sınırı izler. Mevcut yol güzergâhları ve özgün kaplama malzemesi değiştirilemez. M Kırsal Alanlar Son yıllarda görülen nüfus artışı incelendiğinde Merkez İlçede kent nüfus artış oranının, kırsal nüfus artış oranından fazla olduğu görülmektedir. Bu da Nevşehir de kentleşme eğiliminin arttığını ortaya koymaktadır sayımlarından sonra kırsal kesimde, bu alanlardaki kuraklık, tarıma elverişli toprağın sınırlı oluşu nüfusun azalmasınaneden olurken Nevşehir de yeni açılan iş alanları bu nüfusu çekmekte ve ilerisi için ümit verici gelişmeler izlenmektedir. M Kırsal Yerleşme Deseni İlimiz nüfusunun % 55i kentlerde % 45 i kırsal kesimde yaşamaktadır. Nüfusun çoğunluğu tarımla uğraşmaktadır. Mevcut ekilebilir arazi çiftçi aileleri tarafından işletilmektedir M Arazi Mülkiyeti Tablo M.1: Kadastro durumu İlçe Kırsal Alan Kadastrosu Kentsel Alan Kadastrosu Merkez 9 33 Acıgöl 8 4 Avanos 11 8 Derinkuyu 6 4 Gülşehir 28 6 Ürgüp Hacıbektaş 28 5 Kaynak: İl Kadastro Müdürlüğü,

111 M. 2. ALTYAPI İlçelerin çoğunda kanalizasyon sistemi bulunmaktadır. Kanalizasyonu olmayan ilçelerde fosseptik kullanılmakta olup, kanalizasyon sistemi yapılma aşamasındadır. İl genelinde kanalizasyonu olmayan köylerde çalışmalar devam etmektedir. İlimizde kullanma suyu kuyulardan sağlanmaktadır. Genellikle isale hattı boruları PVC dir. Bazı yerleşimlerde isale hattında asbest borular kullanılmaktadır. İlimiz Merkez ilçede kanalizasyon sistemi mevcut olup, atıksu arıtma tesisi vardır. Nevşehir Atıksu Arıtma Tesisi, Nar Kasabası Burgaz Mevkiinde m 2 lik arazi üzerine kurulmuştur. Arıtma sistemi, fiziksel arıtma sonrasında biyolojik arıtma yapan uzun havalandırmalı aktif çamur sistemidir. Tesise gelen atık su; Nevşehir merkez ilçenin tamamı, Nar Kasabası, Uçhisar Kasabası, Göre Kasabası, Çardak ve Güvercinlik köylerinden gelmektedir. Deşarj yeri Karaağaç Deresi olup, bu dere 12 km sonra Kızılırmak Nehrine dökülmektedir. Yağmur suları yarı ayrık sistemle tesise dahil olmaktadır m 3 / gün kapasiteli olan tesiste, m 3 /gün atıksu arıtılmaktadır. 400 ve 1000 lik kolektör hattıyla tesise gelen atıksu 1200 lük boruyla ızgaralara girmektedir. Bu hattın uzunluğu 150 m dir. Tesiste oluşan arıtma çamurları kurutulduktan sonra çöp deponi alanına gönderilmektedir. M. 3. BINALAR VE YAPI ÇEŞITLERI M Kamu Binaları Nevşehir de, geniş saha isteyenler dışındaki resmi kurumlar genellikle sıkışık ve yetersiz binalarda hizmet görmektedir. Resmi kurumların çoğu Hükümet Konağı nda bulunmaktadır. M Okullar İlimizde 170 ilköğretim okulu, 47 ortaöğretim, 1 adet eğitim uygulama okulu, 7 adet anaokulu, 8 adet özel eğitim okulu bulunmaktadır. İlçeler ile bağlı köy ve kasabalardaki özel okullar da dahil olmak üzere okul sayısı Tablo M.2de, ilköğretim okul sayısı Tablo M.3 de, ortaöğretim okul sayısı Tablo M.4 de, pansiyon bilgileri Tablo M.5 te verilmektedir. Tablo M.2:Anaokulu bilgileri İLÇE OKUL SAYISI TOPLAM ÖĞRENCİ SAYISI Merkez Acıgöl Avanos Derinkuyu Gülşehir Hacıbektaş Kozaklı Ürgüp TOPLAM Kaynak: İl Milli Eğitim Müdürlüğü,

112 Tablo M.3: İlköğretim okul bilgileri İLÇE OKUL SAYISI TOPLAM ÖĞRENCİ SAYISI Merkez Acıgöl Avanos Derinkuyu Gülşehir Hacıbektaş Kozaklı Ürgüp TOPLAM Kaynak: İl Milli Eğitim Müdürlüğü,2011 Tablo M.4: Ortaöğretim okul bilgileri İLÇE OKUL SAYISI TOPLAM ÖĞRENCİ SAYISI Merkez Acıgöl Avanos Derinkuyu Gülşehir Hacıbektaş Kozaklı Ürgüp TOPLAM Kaynak: İl Milli Eğitim Müdürlüğü,2011 Tablo M.5: Pansiyon bilgileri İLÇE ADET TOPLAM ÖĞRENCİ KAPASİTESİ Merkez Acıgöl - - Avanos Derinkuyu - - Gülşehir - - Hacıbektaş Kozaklı Ürgüp TOPLAM Kaynak: İl Milli Eğitim Müdürlüğü,2011 Nevşehir Üniversitesi nde 6 adet fakülte, 8 adet meslek yüksekokulu, 2 adet enstitü mevcuttur. Tablo M.6: Nevşehir Üniversitesi Öğrenci Bilgileri Okul İsmi Yerleşke Öğrenci Sayısı N.Ü. Güzel Sanatlar Fakültesi Hacıbektaş 0 N.Ü. Fen Edebiyat Fakültesi Merkez 1067 N.Ü. Eğitim Fakültesi Merkez 0 N.Ü. İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Merkez

113 N.Ü. Mimarlık Mühendislik Fakültesi N.Ü. Turizm Fakültesi N.Ü. Gülşehir MYO N.Ü. Semra ve Vefa Küçük Sağlık Y.O. N.Ü. Avanos MYO/ N.Ü. Hacı Bektaş Veli MYO N.Ü. İncekara MYO N.Ü. Meslek Yüksek Okulu N.Ü. Ürgüp Sebahat ve Erol Toksöz MYO N.Ü. Turizm İşlt. ve Otelcilik Y.O. Sosyal Bilimler Enstitüsü Fen Bilimleri Enstitüsü Kaynak: Nevşehir Üniversitesi Rektörlüğü,2011 M Hastaneler ve Sağlık Tesisleri Merkez Merkez Gülşehir Merkez Avanos Hacıbektaş Merkez Merkez Ürgüp Merkez Merkez Merkez İlimizde toplam 5 adet devlet hastanesi, 64 adet sağlık ocağı, 8 adet özel sağlık kurumu, 2 adet dispanser bulunmaktadır. İlimiz Merkez, Ürgüp ve Hacıbektaş ilçelerinde devlet hastaneleri bulunmaktadır. M Sosyal ve Kültürel Tesisler Nevşehir İli Ürgüp ve Hacıbektaş İlçelerinde Kültür Merkezi mevcuttur. Nevşehir Gazi Stadı, Merkez deki Damat İbrahimpaşa spor salonu (1500 kişi kapasiteli), Ticaret Lisesi spor salonu (500 kişi kapasiteli), ilçelerde Ürgüp spor salonu (500 kişi kapasiteli ), Avanos spor salonu (500 kişi kapasiteli), Hacıbektaş 60. yıl spor salonu (2500 kişi kapasiteli), Gülşehir spor salonu ( 500 kişi kapasiteli ) bulunmaktadır. 1 adet tenis kortu faal durumdadır. İlimizde 2 adet atış poligonu bulunmaktadır.merkezde Gazi Stadı spor kompleksi içerisinde 2 ve 3 nolu çim futbol sahaları, ilçelerde Avanos, Ürgüp, Gülşehir, Derinkuyu olmak üzere 7 adet çim futbol sahası ve 103 adet toprak futbol sahası vardır. Gençlik ve Spor İl Müdürlüğü nün spor kompleksi içerisinde 1 adet tenis kortu faal durumdadır. Ayrıca İlimizde Kapadokya Sporcu Kamp Eğitim Merkezi, Nevşehir Gençlik Merkezi ile Gülşehir İlçesi Gençlik Merkezi bulunmaktadır. Nevşehir Gençlik Merkezi ile Gülşehir Gençlik Merkezi nde resim kursu, satranç kursu, bilgisayar kursu, gençlik haftası kutlamaları, halk oyunları kursu, izcilik, fotoğrafçılık kursu, kompozisyon ve şiir yarışmaları, gençlik şenlikleri, yaz spor kursları, ulusal ve merkez gençlik kampları, zihinsel engelli gençlerin spor eğitimleri faaliyetleri yapılmaktadır. M Endüstriyel Yapılar İlimizde Merkez ilçede 85, Ürgüp te 9, Avanos ta 40, Gülşehir de 5, Kozaklı da 4, Ürgüp te 8, Hacıbektaş ta ise 2 adet sanayi sicil belgeli sanayi kuruluşu bulunmaktadır. M Göçer ve Hareketli Barınaklar İnşaat şantiyesindeki barınaklar göz önüne alınmadığı takdirde İlimizde göçer ve hareketli binalar bulunmamaktadır. M Otel-Motel ve Turizm Amaçlı Diğer Yapılar İlimiz genelinde çok sayıda otel bulunmaktadır. 4 adet 5 yıldızlı, 15 adet 4 yıldızlı otel bulunmaktadır. Oteller Ürgüp, Kozaklı ve Merkez İlçede yoğundur. Ayrıca pansiyon ile özel işletme belgeli tesisler de bulunmaktadır

114 M Bürolar ve Dükkânlar Merkez İlçede 7 adet işhanı, 1 adet alışveriş merkezi bulunmaktadır. M Kırsal Alanda Yapılaşma Kırsal alanda bağ evleri ve mandıralar bulunmaktadır. Buralarda tarla, bağ ve bahçelerde arazinin % 5 ini geçmeyecek şekilde yapılaşmaya izin verilmektedir yılında 2 adet bağevi, 2 adet mandıraya yapı ruhsatı düzenlenmiştir. M Yerel Mimari Özellikler 19. yüzyıl Kapadokya evleri yamaçlara kayaların oyulması suretiyle ya da kesme taştan inşa edilmişlerdir. Nevşehir ve yöresinin volkanik tüf ve lavlarla kaplı olmasından ötürü, doğal yapı ve çevre koşulları sivil mimari etkilemiştir. Yörede taşın fazla ağacın az oluşu, tüflerin kolaylıkla oyulabilmesi yapılanmayı tüflerin içerisine veya taş evlere yöneltmiştir. Eski evlerde kullanılan taş malzeme volkanik yapıdadır. Bu taşlar ocaklardan çıktıklarında yumuşak ve çok rahat işlenebilir. Ancak hava ile temas ettiğinde sertleşmelerinden ötürü sıkça kullanılmıştır. Kullanılan malzemenin bol olması ve kolay işlenebilmesinden dolayı yöreye has olan işçiliği gelişerek mimari bir gelenek halini almıştır. Bununla berber, ahşap yalnızca kapı ve dolap kapaklarında kullanılmıştır. Evlerinçoğunda kapılar kemerlidir. Kapadokya da doğal yapı,çevre koşulları,savaş ve işgaller sonucu oldukça özgün bir konut mimarisi ortaya çıkmıştır. Yeraltı şehirleri en özgün mimari unsurlardır. Yöresel jeolojik malzeme olan tüfün kolayca işlenebilen bir madde olması sebebiyle dağ,tepe yamaçları,peri bacaları oyularak ev biçimine sokulmuştur.yamaçlara,kayalara ev yapma geleneği bazı yörelerde hala devam etmektedir.eski mağaralar,kaya evlerinin önemli kısmı bugün limonluk,şaraphane,kiler yada turistik tesis (otel,bar,disko,lokanta) olarak kullanılmaktadır. Bu tür konut mimarisi örneklerine Ürgüp, Ortahisar, Uçhisar, Göreme, Çavuşin ve Avanos ta rastlanmaktadır.geleneksel konut türleri oyma,yarı oyma-yarı yığmave yığma olmak üzere çeşitlenir.taş evlerin içi yazın serin,kışın ise ılıktır. İlimizde yerel mimari özellik olarak; yığma kargir, yöresel kesme taştan bahçeli, içerisinde avlusu olan kışlık malzemenin depolandığı kilerli bir yapı tarzı var idi. Ancak hızlı bir kentleşme ile birlikte bunun getirdiği çok katlı apartman mimarisinin yoğun olması sebebiyle eski kent dokusunun tamamen bozulduğu gözlenmektedir. Artık sadece köylerde eski tarz yapım şekli görülebilmektedir. M Bina Yapımında Kullanılan Yerel Materyaller Yöresel mimari tarzın etkin yapı elemanı kesme taştır.taş,en önemli yapı gerecidir ve tümüyle yöreden sağlanmaktadır. Yontu Taşı denen yöresel taş türü beyaz,bej,açık kahverengi tonlarda kolay işlenebilen bir taştır. Kavak Kepezi denen taş türü serttir,özel çekiç ve kalemle düzeltilir. Yapraklı Seki Taşı sarıdır,oldukça serttir,özel çekiçle düzeltilir. Sulusaray Taşı yumuşak bir taş türüdür ve beyaz renklidir. Bu taş,ısıyı koruduğundan yapıların iç bölmelerinde kullanılır. Belli boyutlarda işlenen taşlar yapıların revaklı ön yüzlerinde geometrik bir düzen içinde kullanılarak devinimli bir görünüm elde eder. Kesme taşocakları Merkezİlçe Karayazı mevkiinde bulunmaktadır. Bunun dışında bölgede bulunan pomza ocakları nedeniyle, hammaddesi pomza olan briket imalatı her geçen gün artmış, Aksaray ve Niğde yolu üzerinde briket fabrikaları açılmıştır. Bu malzeme gerek yörede, gerekse komşu iller ve diğer bölgelerde özellikle ses ve ısı yalıtımı sağlaması ve ekonomik olması nedeniyle tercih edilmiştir. Tuğla hammadesi olan 106

115 toprağın Avanos ilçesi, Kızılırmak kenarında yoğun bulunması nedeniyle bu bölgede de tuğla fabrikaları bulunmaktadır. M. 4 SOSYO-EKONOMIK YAPI M İş Alanları ve İşsizlik İlimizde hizmet, sanayi ve tarım sektöründe istihdam sağlanmaktadır adet kayıtlı işsiz bulunmaktadır. Bu kişilere meslek edindirmek amacıyla kurslar açılmaktadır. Web tasarımı, iş makineleri kullanımı, kaynakçılık, tesisatçılık, aşçılık vb. kurslara kursiyerler devam etmektedir. M Göçler Nevşehir in aldığı göçte iş arama ve bulma, verdiği göçte ise hane fertlerinden birine bağımlı durumlar etkilidir. Yurt dışına işçi olarak giden aileler vardır. Özellikle Avanos ve Ürgüp ilçesi halkında işçi olarak yurt dışına giden aileler yoğunluktadır. Ankara-İstanbul ve İzmir gibi büyük şehirlere çok miktarda göç olmaktadır. M. 4.3 Göçebe İşçiler (Mevsimlik) İlimizde turizm sektöründe göçebe (mevsimlik) işçi bulunmamaktadır. İnşaat sektöründe göçebe işçiler çalışmaktadır. Bu göçebe işçilerin asıl ikamet yerleri; Boyabat (Sinop), Kavak (Samsun), Kadınhanı ve Ilgın (Konya), İskilip ve Oğuzlar (Çorum), Aksaray ve Yozgat İlleridir. Bu İllerden göçebe olarak Nisan ayında İlimize gelinmekte ve Eylül ayında tekrar ikamet yerlerine dönülmektedir. M Kent Toprağının Mülkiyet Dağılımı İlimizde, devlet hüküm ve tasarrufu altındaki alanlar ile tescilli alanların toplamı ,54 m2 dir. Tescilli alan miktarı ,73 m2dir. Devlet hüküm ve tasarrufu altındaki alanlar ,62 m2 dir. M Konut Yapım Süreçleri Konut üretiminde ağırlıklı olarak kooperatifçilik ve yeni yeni hız kazanan yap-sat şeklindeki konut üretimi görülmektedir. Kentin genelinde konut ihtiyacı karşılanmışgibi görünsede gelişen ve büyümekte olan İlimiz için konut üretimi devam etmektedir. Bunun dışında gerek il merkezinde gerekse ilçe merkezlerinde TOKİ tarafından konut ve işyerlerini içeren projeler programa alınmış, bunların büyük bir kısmı tamamlanarak hak sahiplerine dağıtılmıştır. M Gecekondu Islah ve Önleme Projeleri İlimiz merkez ve ilçelerinde gecekondu türünde yapılaşma görülmemektedir. Daha önce Bayındırlık ve İskan Bakanlığınca onaylanarak imar planlarına işlenen gecekondu önleme bölgeleri geçmiş yıllarda kaçak yapılaşmayı önleme amaçlı kooperatiflere tahsis edilmiş, daha sonra ise bu alanlar sınırları içinde bulundukarı belediye başkanlıklarına devredilmiştir. 107

116 M. 5 YERLEŞİM YERLERİNİN ÇEVRESEL ETKİLERİ M Görüntü Kirliliği 2001 tarih ve 02 sayılı İl Mahalli Çevre Kurulunda alınan kararda özetle İlimiz hudutları dâhilinde karayolları veya diğer köy yolları güzergâhlarında, gerek görüntüsü gerekse yapısı itibari ile çevre kirliliğine yol açan her türlü ilan ve reklam panolarının belediye hudutları dâhilinde belediyelerce, belediye hudutları haricinde Karayolları, Köy Hizmetleri, Emniyet Müdürlüğü ve Jandarma Komutanlığınca tespit edilerek kirlilik yaratan levhaların kaldırılmasına ve bahsi geçen kuruluşlarca kaldırılan levhaların yeniden konulduğunun tespiti halinde ilgililer hakkında gerekli cezai işlemlerin uygulanmasına denilmiştir. Tabelalar konusunda alınan tarih ve 2004/06 sayılı İl Mahalli Çevre Kurul Kararında İlimizde görüntü kirliliğinin nedenlerinden biri olan tabelalar konusunda mevcut uygulamanın devamına; eskiyen, bozulan levhaların yerine güncelleştirilmiş tabelaların konulması, bakım ihtiyacı olanların bakımlarının ilgili belediyelerce yapılması denilerek tabelalar konusu gündeme taşınmış ve İlimiz genelindeki bu sorunun giderilebilmesi için bazı kurum ve kuruluşlara görevler düşmüştür.görüntü kirliliği ile ilgili değerlendirmeler ve denetimler İl Mahalli Çevre Kurulu kararları çerçevesinde yapılmaktadır. M Binalarda Ses İzolasyonu Binalarda ses izolasyonu ile ilgili, yürürlükteki kanun ve yönetmeliklerde herhangi bir madde bulunmamaktadır. Ancak ısı yalıtımı zorunlu olduğundan özellikle cam yünü, yöresel taş, ekstrüde polistren ve özellikle bims malzemeleri ısı yalıtımında kullanılmaktadır. Bu malzemelerin istenilen düzeyden daha az ses yalıtımı özelliği bulunmaktadır. İlimizde de inşaatlarda bu malzemeler kullanılmaktadır. M Hava Alanları ve Çevresinde Oluşturulan Gürültü Zonları İlimiz Tuzköy kasabasında havaalanı bulunmaktadır. Hava alanının Gülşehir ilçesine uzaklığı 10 km, İlimize olan uzaklığı ise 27 kmdir. Hava alanı trafiği yoğun değildir. Gürültü hakkında çalışma bulunmamaktadır. M Ticari ve Endüstriyel Gürültü Konu hakkında herhangi bir çalışma bulunmamaktadır. M Kentsel Atıklar Katı atıklar, mutfak artıkları, kâğıt, karton, plastik, cam ve metalden oluşmaktadır. Katı ve hafriyat atıkları ile ilgili olarak Müdürlüğümüzce denetimler yapılmaktadır. Katı Atıklar: Evsel atıklar genelde plastik çöp torbalarında biriktirilip, belediye tarafından belirtilen muhtelif saatlerde araçlarla toplanmaktadır. Çöpler belediyelik yerleşim yerlerinde belediyenin tespit ettiği alanlarda biriktirilmektedir. Atıkların Bertaraf Edilmesi: Kentimizde üretilen çöpler merkezde Nevşehir Belediyesi tarafından toplanarak şehir merkezine yaklaşık 8 km uzaklıkta bulunan Sulusaray yolu İçmece mevkiinde bulunan katı atık deponi sahasında depolanmaktadır. Tesise tarihinde ÇED Olumlu kararı verilmiştir.düzenli Deponi Alanı İnşaatı devam etmektedir. Atıkların geri dönüşümü ile ilgili olarak Nevşehir Belediye Başkanlığı ve Ürgüp Belediye Başkanlığı tarafından pet, plastik, cam, metal vb. malzemelerin kaynağından ayrıştırılıp toplanması çalışmaları yapılmaktadır. Bu şekilde evsel katı atıklar geri dönüşebilir malzemeler ve organik atıklar olarak ayrı poşetlerde toplanmakta ve değerlendirilmektedir. 108

117 Sıvı Atıklar: Mülkiyeti Nevşehir Belediyesine ait m 2 lik alanı kaplayan atıksu arıtma tesisi, Nar-Burgaz Mevkinde Nevşehir e 4,5 km uzaklıktadır. Tesisten faydalanacak yerleşimler Nevşehir Belediyesi ( kişi), Göre Belediyesi (2.520 kişi), Uçhisar Belediyesi (3.420 kişi), Nar Belediyesi (2.637 kişi), Çardak Köyü (1.947 kişi), Güvercinlik Köyü (613 kişi) olarak toplam kişidir. Turizm sektörünün yoğun olduğu Avanos ve Ürgüp İlçelerinde arıtma tesisleri kurularak faaliyete geçmiş olup tam kapasite ile çalıştırılmaktadır. Bu tesislerde biyolojik arıtım yapılmaktadır. Ürgüp Belediyesi atıksu arıtma tesisine Mustafa Paşa, Ortahisar Kasabası ile İbrahim Paşa Köyünün kanalizasyonu bağlıdır. Göreme Kasabası kanalizasyonunun tamamı Uçhisar Kasabası kanalizasyonunun bir kısmı Avanos Belediyesi atık su arıtma tesisine verilmektedir. Bunun yanında Dedeman oteli, Ticaret Borsası et entegre tesisi, Cimpor Yibitaş Çimento fabrikası ve MEY rakı fabrikası gibi bazı özel işletmelerde biyolojik arıtma tesisi bulunmaktadır. Hastane Atıkları: İlimiz genelindeki hastane ve benzeri sağlık kuruluşlarında tıbbi atıkların tümü yönetmeliğe uygun torbalarda toplanmaktadır. İlimizde tıbbi atık yakma tesisi mevcut değildir. Hastane ve sağlık ocakları, diş hekimleri, eczaneler, özel kliniklerde açığa çıkan tıbbi atıklar için günler belirlenmiş olup, tıbbi atıklar Kayseri İlinde bulunan sterilizasyon ünitesinde bertaraf edilmektedir. M Binalarda Isı Yalıtımı Binalardaki ısı kayıplarının azaltılmasına, enerji tasarrufu sağlanmasına ve uygulamaya dair usul ve esasları düzenleyen Binalarda Isı Yalıtımı Yönetmeliği bulunmaktadır. Bu Yönetmelik, 10/7/2004 tarihli ve 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu kapsamındaki belediyeler dahil olmak üzere, bütün yerleşim birimlerindeki binalarda uygulanmaktadır. Münferit olarak inşa edilen ve ısıtılmasına gerek duyulmayan depo, cephanelik, ardiye, ahır, ağıl vb. binalarda bu Yönetmelik hükümlerinin uygulanması zorunlu değildir. Isı yalıtımı uygulamasında yeni alternatifler geliştirilerek, ısı yalıtımında maksimum verim ve buna bağlı olarak yakıt giderlerinde azalma ve hava kirliliğine de kısmen çözüm üretilmektedir. Ayrıca yakıt giderlerinin fazla olması, ısı yalıtımı uygulandığında giderlerin azalmasından dolayı vatandaşların ısı yalıtımına olan ilgisi artmaktadır. Bu nedenle tek satıhlı pencerelerin sökülerek, ısı yalıtımlı cam kullanılarak çift satıha dönüştürüldüğü, dışcephelerde mantolama ile eski ve yeni binalarda ısı yalıtımının uygulandığı görülmektedir. İlimiz merkezinde özellikle yeni yapılan binalarda ısı yalıtımına büyük özen gösterilmekte olup, projelendirme sırasında yalıtım dikkate alınmaktadır. M. 6. NÜFUS M Nüfusun Yıllara Göre Değişimi 2007 yılında İl genel toplam nüfusu iken, 2009 yılında tir yılında ise İl nüfusu dir. M Nüfusun Yaş, Cinsiyet ve Eğitim Gruplarına Göre Dağılımı Tablo M.7: 2011 yılı nüfus dağılımı Yaş grubu Toplam Erkek Kadın

118 TOPLAM Kaynak: TUİK Bölge Müdürlüğü / Nevşehir M İl ve İlçelerin Nüfus Yoğunlukları Ürgüp ün yüzölçümüne göre nüfusunun fazla olması, yoğunluğunun ilk nedeniyse de arazi miktarına göre nüfusunun artma sınırına gelmesi, artış hızını düşürmektedir. Hacıbektaş ilçesindeki nüfus azalışını da yurt dışına fazla işçi göndermesi ve sanayi yönünden gelişmemesiyle açıklayabiliriz. İlimiz Kapadokya bölgesi sınırları içerisinde olduğundan turizm sezonunda yerli ve yabancı turistlerden dolayı gözle görülür bir yoğunluk meydana gelmektedir. Bunun yanında hasat zamanı ilçelerimize genellikle güneydoğu illerimizden gelen işçilerden dolayıda nüfus yoğunluğu olmaktadır. TabloM.8: 2011 yılı nüfus yoğunluk bilgileri İlçe Toplam İlçe Köy Yüzölçümü Nüfus Yoğunluğu Merkezi (km2) (kişi/km2) Merkez Acıgöl Avanos Derinkuyu Gülşehir Hacıbektaş Kozaklı Ürgüp Toplam Kaynak: TUİK Bölge Müdürlüğ/Nevşehir M Nüfus Değişim Oranı 2010 yılında İl toplam nüfusu iken 2011 yılı nüfusu dir yılına göre nüfus değişim oranı 3.22 dir. M.6.7. İşsizlik: İlde, Türkiye İş Kurumuna kayıtlı işsiz sayısı ve işsizlerin nitelikleri (vasıflı,vasıfsız) hakkında bilgi verilecektir. 110

119 TABLO 1: 2011 YILI SONU İTİBARİYLE KİŞİSEL DURUMLARA GÖRE KAYITLI İŞSİZ SAYILARI: Kayıtlı İşgücü Kayıtlı İşsiz Sosyal Durum Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam Normal Özürlü Eski Hükümlü Terör Mağduru Genel Toplam (M)YERLEŞİM ALANLARI VE NÜFUS, KAYNAKÇA Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü Tarım İl Müdürlüğü İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Nevşehir Belediye Başkanlığı İl Milli Eğitim Müdürlüğü Gençlik ve Spor İl Müdürlüğü Nevşehir Üniversitesi Rektörlüğü İl Kadastro Müdürlüğü Nevşehir Çalışma ve İş Kurumu Müdürlüğü TUİK Bölge Müdürlüğü N. ATIKLAR N. 1 Evsel Katı Atıklar İlimizde 34 adet belediyenin üye olduğu toplam nüfusu olan Kapadokya İl Özel İdareler ve Belediyeler Birliği bulunmaktadır.katı atıklar için düzenlenen tartım çizelgesine göre katı atıkların çoğunluğunu mutfak atıkları oluşturmakta olup, bu oran yaz mevsiminde %78, kış mevsiminde %48 dir. Nevşehir Belediyesi Kapadokya İl Özel İdareleri ve Belediyeler Birliği nin üyesidir. Birlik, Nevşehir Valisi Başkanlığında Nevşehir İl Özel İdaresi ve Merkez Belediyesi dahil olmak üzere 34 belediyenin iştiraki ile kurulmuştur. Evsel katı atık bertaraf alanına Merkez İlçe, Nar, Sulusaray Kasabaları ve Kapadokya İl Özel İdareleri Belediyeler Birliğine üye 34 adet belediyenin atıkları getirilmektedir.katı atıklar, Nevşehir Belediyesi tarafından toplanarakşehir merkezine yaklaşık 8 Km. uzaklıkta bulunan Sulusaray İçmece mevkiindeki mülkiyeti Nevşehir Belediyesi ne ait deponi sahasına bırakılmaktadır. Katı atık deponi sahası için, tarihinde ÇED Olumlu Kararı verilmiş olup, katı atık alanı toplam m 2 dir. Katı Atık Düzenli Depolama Alanı inşaatı devam etmektedir. Tablo N.1: Atık Kompozisyonu Belediye/Birlik Adı İl Hitap Edilen Nufüs Atık Miktarı (ton/yıl) Formu Dolduran Telefon Nevşehir Belediyesi Nevşehir EK 1. Tartım çizelgesi (Yaz mevsimi) Gelir Seviyeleri Düşük Orta Yüksek Çarşı Katı atık bileşenleri Brüt Dara Brüt Dara Brüt Dara Brüt Dara Mutfak atıkları Kağıt Karton

120 Hacimli karton Plastik Cam Metal Hacimli metal Atık elektrik ve elektronik ekipman Tehlikeli atık Park ve bahçe atıkları Diğer yanmayanlar Diğer yanabilenler Diğer yanabilir hacimli atıklar Diğer yanmayan hacimli atıklar Diğerleri Belediye/Birlik Adı İl Hitap Edilen Nüfus Atık Miktarı (ton/yıl) Nevşehir Belediyesi Nevşehir EK 2. Tartım çizelgesi (Kış mevsimi) Katı atık bileşenleri Gelir Seviyeleri Düşük Orta Yüksek Çarşı Brüt Brüt-kül Dara Brüt Brüt-kül Dara Brüt Brüt-kül Dara Brüt Brütkül Dara Mutfak atıkları 48 1,3 42 1,3 53 1,3 26 1,3 Kağıt 2 1,3 2 1,3 3 1,3 16 1,3 Karton 2 1,3 1 1,3 3 1,3 8 1,3 Hacimli karton Plastik 6 1,3 9 1,3 10 1,3 11 1,3 Cam 1 1,3 3 1,3 2 1,3 1 1,3 Metal 1 1,3 1 1,3 1 1,3 1 1,3 Hacimli metal Atık elektrik ve elektronik ekipman Tehlikeli atık Park ve bahçe atıkları Diğer yanmayanlar Diğer yanabilenler 4 1,3 8 1,3 5 1,3 3 1,3 Diğer yanabilir hacimli atıklar Diğer yanmayan hacimli atıklar Diğerleri Kül (toz, kum, taş dahil)* 36 Brüt kül oranıdır 34 Brüt kül oranıdır 23 Brüt kül oranıdır 34 Brüt kül oranıdır 112

121 N. 2 Tehlikeli ve Zararlı Atıklar İlimizde tehlikeli ve zararlı atıklar konusunda Müdürlüğümüzce denetimler ve çalışmalar sürdürülmektedir. Sanayi kuruluşlarına, tehlikeli atıkları Bakanlığımızdan lisans almış firmalara vermeleri gerektiği hususunda uyarı ve bilgilendirme yapılmaktadır. Tehlikeli atıklar ile ilgili yönetmeliklerde belirtilen şartları taşıyan firmalar ve taşıma araçları ile ilgili olarak Müdürlüğümüze başvurular yapılmakta, uygun görülenler lisanslandırılmaktadır. Kontamine varil, plastik bidon ve tankların geri kazanım tesisine Bakanlığımız tarafından Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği kapsamında İşletme Lisansı verilmiştir. Ayrıca Valiliğimizce anılan tesise ait yedi araca Tehlikeli Atık Taşıma Lisansı verilmiştir. Hurda kablo ve yağlı kablo geri kazanım tesisine de Bakanlığımız tarafından Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği kapsamında geçici çalışma izni verilmiştir. İlimizdeki tehlikeli atık üreten sanayi kuruluşlarına, bu atıklarla ilgili yönetim planı oluşturmaları için yazışmalar yapılmış olup, tesisler tarafından sunulan yönetim planları Bakanlığımıza gönderilmiştir. N. 3 Özel Atıklar N Tıbbi Atıklar İlimizdeki Kapadokya İl Özel İdareleri ve Belediyeler Birliğine üye olan 34 belediye başkanlığının tıbbi atıkları toplama, taşıma ve bertaraf işi 5 yıllığına Turanlar Çevre Teknolojileri Müh. İnş. Taah. ve Tic. Ltd. Şti.ye verilmiştir. Birliğe üye tüm ilçe ve beldelerdeki tıbbi atıklar Kayseri deki sterilizasyon ünitesine gönderilerek bertaraf edilmektedir. Tıbbi atıklar özel bir firma tarafından bir tıbbi atık aracı ile sağlık kuruluşlarından alınmaktadır. İlimiz genelindeki hastane vb. sağlık kuruluşlarında tıbbi atıkların tümü yönetmeliğe uygun torbalarda toplanıp, geçici atık depolarında en fazla iki gün sürede bekletilerek firma tarafından alınmaktadır. İlimizde 2005 yılından bu yana tıbbi atıkların toplanması, taşınması ve bertaraf edilmesi için tıbbi atık üreticilerinden alınacak ücret Mahalli Çevre Kurul Kararı ile her yıl belirlenmektedir. Tablo N.2: Merkez İlçedeki kuruluşlarından toplanan tıbbi atık miktarı Kurum-Kuruluş Atık Miktarı (kg) Hastaneler (Özel ve Kamu) Toplum Sağlığı Merkezi Aile Hekimleri Diş Hekimi/Doktor Muayene Diğer kurumlar TOPLAM Kaynak: Nevşehir Belediye Başkanlığı, 2011 Hastane ve sağlık ocakları, diş hekimleri, eczaneler, özel kliniklerde açığa çıkan tıbbi atıklar için günler belirlenmiş olup Merkez İlçe ve Merkez İlçeye bağlı belediyelerde tıbbi atıklar pazartesi, çarşamba ve cuma günleri, diğer ilçelerde ise hergün toplanmaktadır. İlçelerin bazılarında sağlık kuruluşu bulunmamakta (Karahasanlı, Kanlıca, Kalaba ilçeleri), diğer ilçelerde aile hekimliği olarak hizmet veren Toplum Sağlığı Hizmetleri Tabipliği ile 113

122 sağlık ocağı bulunmaktadır. Birlik üyesi dışındaki belediyelerde tıbbi atıklar ayrı toplanıp imha edilmektedir. N Atık Yağlar İlimizde sanayi tesislerinden kaynaklanan sıvı yağların tespiti ve geri kazanımı ile ilgili çalışmalar sürdürülmektedir. Atık yağ üreticilerine, atık yağları lisanslı firmalara vermeleri bildirilmiş olup, atık yağlarla ilgili Ulusal Atık Taşıma Formları Müdürlüğümüze gönderilmektedir. N Bitkisel ve Hayvansal Atıklar İlimizde hayvansal atıklar ile ilgili yapılan şikayetlerde, yerinde inceleme yapılarak gerekli kurum ve kişilere bilgilendirme ve ikazlar yapılmaktadır. İlimizde gübre vb. hayvansal atıkların çevreye zarar vermeyecek şekilde depolanması için, Belediyelere ve şahıslara uyarılar ve bilgilendirme çalışmaları yapılmaktadır. Kurban kesimi ile ilgili olarak alınan kararlar, dikkat edilmesi gereken hususlar belediyelere bildirilmektedir. Bayram süresince, oluşturulan komisyon ile birlikte denetimler yapılmıştır. N.3. 4.Pil ve Aküler Atık akü teslimi yapıldığında, Ulusal Atık Taşıma Formları Müdürlüğümüze gönderilmektedir. İlimizdeki belediyelere ve ilgili kurumlara yönetmelikle ilgili bilgilendirme yapılmış olup, 2 adet Ulusal Atık Taşıma Formu sunulmuş ve kg pil ve akünün lisanslı firmalara teslimi sağlanmıştır. N Cips ve Diğer Yakma Fırınlarından Kaynaklanan Küller İlimizde yakma fırınları bulunmamaktadır. N. 3.6 Tarama Çamurları Bu konuda herhangi bir çalışma bulunmamaktadır. N Elektrik ve Elektronik Atıklar Bu konuda herhangi bir çalışma bulunmamaktadır N Kullanım Ömrü Bitmiş Araçlar Bu konuda herhangi bir çalışma bulunmamaktadır. N. 4 Diğer Atıklar N.4. 1.Ambalaj Atıkları 200 m 2 den büyük kapalı alana sahip toptan veya perakende olarak ambalajlı ürünleri satan mağaza, market, süpermarket vb. alışveriş yerlerinin yükümlülükleri ve dikkat etmesi gereken hususları hakkında bilgilendirme yapılmıştır.ambalaj atıklarını piyasaya süren ve ambalaj atıklarını üreten firmalar kayıt altına alınmıştır.her yıl düzenli olarak Ambalaj Atıkları Veri Kayıt Sistemine bildirim ve belegelendirmeler yapılmaktadır.ambalaj Atıkları Yönetmeliği kapsamında bir adet geri kazanım tesisi lisans almak üzere valiliğimize müracaat etmiş olup süreç devam etmektedir. Geri dönüşüme yönelik çalışma olarak, Nevşehir Belediye Başkanlığı ve Ürgüp Belediye Başkanlığına ait vahşi depolama alanlarından, pet, plastik, cam, metal vb. malzemelerin mevcut çöplerden ayrıştırılıp toplanması şeklinde yapılmaktadır. Ancak son bir 114

123 yıldır Nevşehir Belediyesi iki mahallede pilot uygulama olarak kaynağında ayrıştırma projesi başlatmıştır. Ürgüp ilçesinde ambalaj atıkları, katı atıklardan ayrı olarak özel bir araç ile toplanmaktadır. Merkez İlçe mücavir alan sınırlarında belediye tarafından ambalaj atıklarının kaynağında ayrı toplanması çalışmalarına başlanmış olup, mayıs ayında ayrı toplama, ayrıştırma, geri kazanım işi özel bir firmaya ihale edilmiştir. Tüm kamu kurumu ve okullara iç mekân kutuları yerleştirilmiştir. Pilot mahallelerde konutlardan ayrı toplama çalışması başlamış olup, poşetler dağıtılmaktadır. 1 adet araç ile tüm ambalaj atıkları toplanmaktadır. Toplanan atıklar depoda gruplandırılarak geri dönüşüme gönderilmektedir. Halkı biliçlendirme çalışmaları yapılmaktadır. N.4. 2.Hayvan Kadavraları İlimizdeki hayvan kadavraları gömülerek bertaraf edilmektedir. Bu tür atık üreten tesislerde geri kazanım yapılmamaktadır. N.4. 3.Mezbaha Atıkları İlimizde üç adet mezbahane bulunmaktadır.değerlendirilebilir atıklar (bağırsak, deri vs.) işlevine göre kullanılmaktadır.kesim esnasında ortaya çıkan kan ise ayrı olarak tanklarda biriktirilmesine rağmen rendering tesisilere gönderilememektedir. Ürgüp ve Avanos İlçelerindekibelediyelere ait mezbahanelerin atık suları, belediye atıksu arıtma tesisindearıtılmaktadır. Diğer mezbahanelerdeki biriken kanlar ise gömülmektedir. N. 5. ATIK YÖNETIMI Ambalaj atıklarının toplanması ve geri kazanımı için Ürgüp Belediye Başkanlığı tarafından atık yönetim planı sunulmuş ve onaylanmıştır. Nevşehir Belediye Başkanlığı nın Ambalaj Atığı Yönetim Planı onay aşamasında olup, onaylandıktan sonra plana göre çalışmalar yapılacaktır. N. 6 KATI ATIKLARIN MİKTAR VE KOMPOZİSYONU Merkez ilçedeki katı atıklara ait tartım çizelgesine göre toplam atık miktarının büyük çoğunluğunu mutfak artıkları oluşturmaktadır. Ağırlık olarak sırasıyla kül, plastik, kağıt, karton, cam ve metal atıklar bulunmaktadır. N. 7 KATI ATIKLARIN BİRİKTİRİLMESİ, TOPLANMASI, TAŞINMASI VE AKTARMA MERKEZLERİ İlimizde katı atık deponi alanı ile ilgili problemler bulunmaktadır. Depolama alanında düzensiz depolama yapılmaktadır. Atıklar kaynağında ayrı toplanmamaktadır. Her tür atık için ayrı taşıma aracı bulunmamaktadır. Transfer istasyonu bulunmamaktadır. Nevşehir Belediyesinin çöpleri özel şirket tarafından toplanmaktadır.13 adet sıkıştırmalı araç evsel atıkları hergün akşam belirlenen saatlerde alarak düzensiz depolama alanına götürmektedir. Merkez İlçe mücavir alan sınırlarında belediye tarafından ambalaj atıklarının kaynağında ayrı toplanması çalışmalarına başlanmıştır. Pilot mahallelerde konutlardan ayrı toplama çalışması başlamış olup, poşetler dağıtılmaktadır. 1 adet araç ile tüm ambalaj atıkları toplanmaktadır. Toplanan atıklar depoda gruplandırılarak geri dönüşüme gönderilmektedir. 115

124 İlçelerde katı atıklar Belediyeler tarafından çöp toplama aracı veya traktörlerle toplanmaktadır. Genellikle atıkların büyük miktarını kışın soba külü, yazın ise mutfak çöpleri oluşturmaktadır. Atıklar yerleşim yerlerinde konteynırlarda biriktirilmekte ve belediye katı atık depolama sahasında biriktirilmektedir. Belediyelerde çöp toplama araçlarının eski olması, personelin kıyafet eksikliği gibi sıkıntılar bulunmaktadır. Atıkların geri dönüşümüne yönelik sadece Merkez İlçe ve Ürgüp Belediye Başkanlıklarının çalışması bulunmaktadır. N. 8. ATIKLARIN BERTARAF YÖNTEMLERI N Katı Atıkların Depolanması İlimizde Merkez İlçeye 8 km. mesafedeki Sulusaray İçmece Mevkiinde bulunan evsel katı atık bertaraf alanına Merkez İlçe, Nar, Sulusaray Kasabaları ve Kapadokya İl Özel İdareleri ve Belediyeler Birliğine üye 34 adet belediyenin atıkları getirilmektedir. Merkez ilçede bulunan düzenli depolama tesisinde, 2007 yılı başından 2026 yılı sonuna kadar 20 yıllık ihtiyacı karşılayacak şekilde atıkların depolanması hedeflenmektedir. Katı atık düzenli depolama tesisi çalışmaları 2005 yılında proje ihalesi ile başlamış olup, 2006 yılında idari binası yapılmıştır. Bugüne kadar Bakanlığımızdan TL alınarak finanse edilmiştir yılında tekrar ihale yapılmıştır. Düzenli depolama sahasının hücrelere bölünerek inşa edilmesi ve doldurulması planlanmıştır. Taban sızdırmazlık kaplaması ve sızıntı suyu drenaj sistemi her hücre için ayrı inşa edilecektir. İstenilen depolama yüksekliğine ulaşılıncaya kadar atıklar depolanacaktır. İlk aşamada 1 nolu hücrenin inşa edilerek devreye alınması planlanmaktadır. Katı atık düzenli depolama tesisi alanı m2 olup, mülkiyeti Nevşehir Belediye Başkanlığı na aittir m2lik 1. lotun hafriyatı tamamlanmış olup, membran ve koruyucu tabaka serilecektir. Kantar yerleştirilmiştir. Atölye binası, tekerlek yıkama ünitesi, sızıntı suyu toplama havuzu, drenaj sistemi, trafo binası yapılacaktır. İlçelerde katı atıklar, genellikle kasaba dışındaki açık alanda depolanıp, iş makineleri ile üzeri toprakla kapatılmaktadır. Atıklarda ağırlık olarak kül ilk sıradadır. N Atıkların Yakılması İlimizde Yönetmeliğe uygun yakma tesisi bulunmamaktadır. N Kompost İlimizde kompost tesisleri bulunmamaktadır. N. 9. ATIKLARIN GERI KAZANIMI VE DEĞERLENDIRILMESI İlimiz Merkez İlçedeki katı atıkların geri kazanımı işi özel bir firmaya ihale edilmiş olup, atıklar ayıklanarak değerlendirilmektedir. Ambalaj atıklarının toplanması ve geri kazanımı için Ürgüp Belediye Başkanlığı tarafından atık yönetim planı sunulmuş ve onaylanmıştır. Merkez İlçe mücavir alan sınırlarında belediye tarafından ambalaj atıklarının kaynağında ayrı toplanması çalışmalarına başlanmış olup, mayıs ayında ayrı toplama, ayrıştırma, geri kazanım işi özel bir firmaya ihale edilmiştir. Tüm kamu kurumu ve okullara iç mekân kutuları yerleştirilmiştir. Pilot mahallelerde konutlardan ayrı toplama çalışması başlamış olup, poşetler dağıtılmaktadır. 1 adet araç ile tüm ambalaj atıkları toplanmaktadır. Toplanan atıklar depoda gruplandırılarak geri dönüşüme gönderilmektedir. 116

125 N. 10. ATIKLARIN ÇEVRE ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ İlimizde Kapadokya İl Özel İdareleri ve Belediyeler Birliğine üye 34 adet belediyenin katı atıklarının Merkez İlçe Sulusaray İçmece mevkiinde katı atık deponi sahasında biriktirilmesi planlanmaktadır. Düzenli depolama sahasının hücrelere bölünerek inşa edilmesi ve doldurulması planlanmıştır. Taban sızdırmazlık kaplaması ve sızıntı suyu drenaj sistemi her hücre için ayrı inşa edilecektir. İstenilen depolama yüksekliğine ulaşılıncaya kadar atıklar depolanacaktır. İlk aşamada 1 nolu hücrenin inşa edilerek devreye alınması planlanmaktadır m2lik 1. lotun hafriyatı tamamlanmış olup, membran ve koruyucu tabaka serilecektir. Kantar yerleştirilmiştir. Atölye binası, tekerlek yıkama ünitesi, sızıntı suyu toplama havuzu, drenaj sistemi, trafo binası yapılacaktır. Düzenli depolama sahasında alınacak önlemlerle, katı atıkların yeraltı sularını kirletmesinin önüne geçilmeye çalışılacaktır. Düzenli depolama sahası bulunmayan alanlarda çöp deponi alanları sızdırmasız tabanlarla kaplı olmadığından yeraltı sularının ve toprağın kirlenmesi söz konusudur. Ayrıca atıkların gelişigüzel biriktirilmesi koku problemi, haşerelerin artması gibi sıkıntılar oluşturmaktadır. (N) ATIKLAR, KAYNAKÇA Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü Nevşehir Belediye Başkanlığı O. GÜRÜLTÜ VE TİTREŞİM O. 1. GÜRÜLTÜ O Gürültü Kaynakları Gürültü kaynakları, nicelik ve nitelik bakımından yaşam düzeyinin yükselişine paralel olarak artmıştır. Bu nedenle gürültü, insanların sağlığını etkileyen çevre kirletici faktörler arasında yer almaktadır. İlimizde gürültü kaynaklarını karayolları, havayolları, inşaat makinaları ve sanayi bölgeleri olarak gruplayabiliriz. Hava alanına iniş ve kalkışlar, inşaat makinaları, şehir içi ve şehir dışı trafik yolları gürültü oluşturmaktadır. O Trafik Gürültüsü Karayoluna çıkan motorlu taşıtların susturucu veya ses giderici parçalar olmadan trafiğe çıkması, araç üzerinde veya içinde korna veya ses çıkaran başka cihazlar gürültüye sebep olmaktadır. O Endüstri Gürültüsü İlimizde endüstri gürültüsüne dair, Müdürlüğümüzde gürültü ölçüm cihazı bulunmaması nedeniyle ölçüme dayalı çalışma yapılamamıştır. Sanayi kuruluşlarının sanayi bölgelerinde toplanması ile, oluşacak gürültünün kontrolü ve azaltılması sağlanabilinmektedir. O İnşaat Gürültüsü Diğergürültükaynaklarına göre, inşaat gürültüsü süreklilik göstermemektedir. İlimizde inşaat gürültüsü belirlemeye yönelik çalışma yapılamamıştır. O Yerleşim Alanlarında Oluşan Gürültüler İlimizde bu konuda gürültü ölçüm cihazı bulunmaması nedeniyle çalışma yapılamamıştır. Ancak, yerleşim yerlerinde yaşanan gürültü şikayetlerinde denetim yaparak, 117

126 gürültünün önlenmesi için önlem alınması gerektiği bildirilmekte ve önlem alınıp alınmadığı kontrol edilmektedir. Şikayete konu olan yerleşim alanı, gürültü konusunda yetki devri yapılan belediye başkanlığı sınırlarında ise, ilgili belediye başkanlığı konu hakkında bilgilendirilerek, şikayete konu olumsuzluğun giderilmesi bildirilmektedir. O Hava Alanları Yakınında Oluşan Gürültü İlimizde Tuzköy İlçesinde hava alanı bulunmakta olup, hava alanı ve yakınındaki gürültü seviyesi ile ilgili çalışma yapılamamıştır. O Gürültü ile Mücadele Müdürlüğümüze yapılan gürültü şikayetlerinde durum tespit edilip, gürültünün azaltılması amacıyla tedbirler alınması sağlanmaktadır. O.1.3. Gürültünün Çevreye Olan Etkileri O Gürültünün Fiziksel Çevreye Olan Etkileri Nevşehir İlinde uygulanmakta olan imar planlarında gürültüye dönük yaptırımlar bulunmamaktadır. Gürültü kirliliğinin en belirgin şekli trafik gürültüsüdür. O Gürültünün Sosyal Çevreye Olan Etkileri Nevşehir ilinde trafik, sanayii ve turizm tesislerinden kaynaklanan gürültü kirliliği konusunda bu güne kadar bir çalışma yapılmamıştır. O Gürültünün İnsanlar Üzerindeki Etkileri O Fiziksel Etkileri Gürültünün işitme sistemi üzerindeki etkisi; gürültü ile karşılaşma süresi, gürültünün sürekli veya kesikli olması, kişinin yaşı, bireysel duyarlılık derecesi, iç kulağın fonksiyon durumu, kulağın önceden geçirmiş olduğu veya mevcut olan hastalığına bağlı olarak değişir. Gürültü belirli bir düzeyin üzerine çıktığı zaman iç kulak etkilenmekte ve işitme yeteneği tiz seslerden başlayarak gerilemektedir. Gürültünün işitme kaybına sebep olduğu 1830 lardan beri üzerinde durulan bir olaydır. Sabit ve kararlı gürültüler ile işitme duygusunun kaybolma riski arasında sürekli bir bağıntı bulunduğundan bu kriter milletler arası düzeyde büyük ölçüde kullanılmaktadır. Gürültü kulak zarında ve kalpte rahatsızlıklar yapabilir. Gürültünün insanlarda baş ağrısı, alınganlık ve öfkeli davranışlar yaptığı kabul edilmektedir. O Fizyolojik Etkileri Vücut aktivitesinde değişiklikler kan basıncında artış, dolaşım bozuklukları, solunumda hızlanma, kalp atışlarında hızlanma, ani reflekslerdir. Gürültünün en bilinen etkileri, uykusuzluğa ve uykuya geç başlamaya neden olması, stresi artırmasıdır. Gürültüye uzun süre maruz kalınması kalp atışlarında kan basıncında, solunumda, göz bebeğinde değişiklik oluşturmakta, kandaki ürik asit ve lipit seviyelerini etkilemektedir. O Psikolojik Etkisi Davranış bozuklukları, öfkelenme, genel rahatsızlık duygusu, sıkılma gibi rahatsızlıklar görülmektedir. Gürültü şiddeti arttıkça rahatsızlık, uyumsuzluk, uykuya geç başlama, uyuyamama ve yorgunluk şikâyetleri artmaktadır. O Performans üzerine Etkileri Gürültünün; morali ve çalışma etkinliğini düşürdüğü, yorgunluğa neden olduğu bilinmektedir. Fakat bu etkinin ölçülebilir olmaması nedeniyle direk ilişki gösterilmemekte ve 118

127 bir hipotez olarak ele alınmaktadır. İş veriminde azalma, konsantrasyon bozukluğu, hareketlerin engellenmesi vb. rahatsızlıklar olmaktadır. O. 2. Titreşim Titreşim kaynakları olan madenler ve taş ocakları yerleşim bölgelerinden uzak olduğu için halk sağlığını etkilememektedir. Tuzköy havaalanı Tuzköy kasabasına çok yakın olmasına rağmen titreşime karşı alınmış herhangi bir tedbir bulunmamaktadır. (O) GÜRÜLTÜ, KAYNAKÇA P. AFETLER Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü P. 1. DOĞAL AFETLER P Depremler İlimizin kuzeyi 3.derece, güneyi 4. derece deprem kuşağında olup günümüze kadar hayatı olumsuz etkileyecek kayda değer deprem olmamıştır. İlimiz yakınında aktif bir fay hattı yoktur. P Heyelan ve Çığlar İlimiz ve çevresi jeolojik olarak volkanik tüf birimine sahiptir. Bu tüflerin dayanımı az olduğundan ve su ile temasında zamanla ayrıştığından sıkça kaya düşmesi olayına rastlanılmaktadır. Bu alanlar Bayındırlık ve İskân Bakanlığı teknik elemanlarınca etüt yapılıp, yasaklı alanlar olarak ilan edilmiştir. İlimizde herhangi bir çığ olayı ile ciddi anlamda heyelan olayına rastlanmamıştır. Heyelan ve çığ ile ilgili olarak 2007 yılında Ürgüp ilçesi Temenni Tepesi mevkiinde meydana gelen heyelan olayında 3 vatandaşımız hayatını kaybetmiş, 3 vatandaşımız da enkazdan sağ olarak çıkartılmıştır. Bunun haricinde İlimizde başka herhangi bir heyelan veya çığ olayı yaşanmamıştır. P Seller İlimizde aşırı yağışlar nedeniyle geçmiş yıllarda Kaymaklı kasabasında sel meydana gelmiş, selde can kaybı olmamıştır. Ancak, tarım ve ekim arazilerine zarar vermiştir. P Orman, Otlak ve Sazlık Yangınları Dünyanın birçok ülkesinde olduğu gibi, ülkemizde de ormanlarımız için en büyük tehlike orman yangınlarıdır. İlimizde tarihinde orman yangını gerçekleşmiş olup, 9 hektarlık alan yanmıştır. Yanan alanın 7 hektarı tarım arazisi (anız), 2 hektarı orman yangınıdır. Orman yangının 1 hektarı örtü yangını, 1 hektarı tepe yangını şeklinde gerçekleşmiştir. Yanan ağaçlar meşe olup, meşcere tipi bozuk meşe baltalık tesisidir. P.1.5. Ormanlar Üzerinde Biyotik veya Abiyotik Faktörlerin Etkileri Bölgede karasal iklim tipi söz konusudur. Haziran, temmuz, ağustos, eylül, ekim ayları rutubet ekonomisi açısından en kritik aylardır. Orman alanları iklim tipi yarı kurak 119

128 sınırındadır. Buna bağlı olarak vejetasyon tipi park görünümlü kurak mıntıka ormanları içerisinde kalmaktadır. Orman ağaçlandırma çalışmalarında toprak işleme zamanı kasım, şubat, mart, nisan, mayıs aylarıdır. Dikim ayları ise kasım, aralık, mart, nisan aylarıdır. P Fırtınalar İlimizde yıllık ortalama fırtınalı gün sayısı (hızı 17,2 m/sec dan fazla) 0,3 tür. P. 2. Diğer Afetler P Radyoaktif Maddeler Nevşehir İlinde radyoaktif madde kullanılmamaktadır. P Denize Dökülen Petrol ve Diğer Tehlikeli Atıklar Nevşehir İlinin denize sınırı yoktur. P Tehlikeli Maddeler İlimizde tehlikeli maddelerle ilgili herhangi bir afet meydana gelmemiştir. P. 3. Afetlerin Etkileri ve Yardım Tedbirleri Tüm ülkemizde afete ilişkin çalışmalar 7269 sayılı Yasa ve 88/12777 sayılı Afetlere İlişkin Acil Yardım Teşkilatı ve Planlama Esaslarına Dair Yönetmelik hükümlerine göre İl Afet ve Acil Durum Müdürlüğü tarafından yürütülmektedir. Yapılan tüm çalışmalar İl Afet Planı içerisinde yer almaktadır. P Sivil Savunma Birimleri İlimizde mahalli mükelleflerden oluşan sivil savunma klavuzları ve servisleri mevcut olup, buna ilaveten İl Afet ve Acil Durum Müdürlüğü bünyesinde Arama Kurtarma Ekibi (10 kişilik kadro, 5 mevcut) donanımlı olarak mevcuttur. Ayrıca İlimizde planlamaya tabi kurum, kuruluş ve müesseselerin sivil savunma servisleri mevcut olup, gerektiğinde bu servis görevlilerine afetlerde görev verilmektedir. P.3.2. Yangın Kontrol ve Önleme Tedbirleri 2007/12937 sayılı Binaların Yangından Korunması Hakkındaki Yönetmelik gereğince kurum ve kuruluşlarınyangın Yönergesinin hazırlanması, kamu ve özel binaların kendi yangın güvenliklerinin alınmasının sağlanması, bununla ilgili eğitimin yapılması, yangın istatistiklerinin tutulması, İl Afet ve Acil Durum Müdürlüğü nün görevi olup, yangın önlemleri ile ilgili diğer yangın tedbirleri Belediye İtfaiye Teşkilatının görevidir yılında İlimiz Merkez İlçede meydana gelen yangın olayına ve büyük arazi yangınlarına itfaiye ekipleri ve İl Afet ve Acil Durum Müdürlüğü ekipleri birlikte müdahale etmiştir. P İlkyardım Servisleri İl Afet ve Acil Durum Müdürlüğübünyesinde mükellefiyet sistemine dayalı İlkyardım ve Ambulans Servisi (56 kişi) ile Acil Kurtarma ve Yardım Ekibi içerisinde Sağlık Müdürlüğü 120

129 personellerinden oluşan ilkyardım ekibi bulunmaktadır. Bu ekiplerin eğitim ve tatbikatları yapılmakta olup gerektiğinde ve istendiğinde 112 Acil Yardım hizmetlerine katılacaktır. İlkyardım görevi Sağlık Müdürlüğü ne bağlı kuruluşlarda oluşturulan 112 Acil Yardım Servisine aittir. P.3.4. Afetzedeler ve Mültecilerin Yeniden İskanı Afetzedeler ve mültecilerin yeniden iskânı için İl Özel İdaresi nce İlimizde Tarım İl Müdürlüğü ne ait arazide yer tahsisi yapılması sağlanmıştır. Plan ve krokisi mevcuttur. P.3.5 Tehlikeli Maddelerin Yurtiçi ve Sınırlar Arası Taşınımı İçin Alınan Tedbirleri Bu amaçlı bir plan bulunmamaktadır. P.3.6Afetler ve Büyük Endüstriyel Kazalar Afetlere ilişkin olarak İl Afet Planı ve İl İcra Planları mevcut bulunup olası afet durumlarında uygulamaya konulacaktır Büyük endüstriyel kazalarla ilgili olarak İlimizde büyük endüstriyel sektör bulunmadığından planlaması yapılmamıştır. P. AFETLER, KAYNAKÇA İl Afet ve Acil Durum Müdürlüğü R. SAĞLIK VE ÇEVRE R. 1. Temel Sağlık Hizmetleri R Sağlık Kurumlarının Dağılımı Ürgüp İlçesinde50 yataklı, Hacıbektaş İlçesinde10 yataklı ve Merkez İlçede 300 yataklı devlet hastanesi bulunmaktadır tarihinde Aile Hekimliği Uygulamasına geçilmiştir. Sağlık kurumlarının ilçelere göre dağılımı ile Tablo R.1 de verilmiştir. Tablo R.1: Sağlık kurumlarının sayısı İlçe Dispanser Aile Sağlığı Merkezleri Merkez 2 12 Acıgöl - 3 Avanos - 4 Derinkuyu - 3 Gülşehir - 3 Hacıbektaş - 1 Kozaklı - 1 Ürgüp - 3 Kaynak:İl Sağlık Müdürlüğü,2011 R Bulaşıcı Hastalıklar Tablo R.2: Bulaşıcı Hastalıklarla İlgili Bilgiler Hastalık İsimleri 121

130 Akut Kanli İshal Bruselloz Hepatit A Hepatit B Hepatit C Kuduz Riskli Temas Vaka Ölüm Vaka Ölüm Vaka Ölüm Vaka Ölüm Vaka Ölüm Vaka Ölüm Kaynak: İl Sağlık Müdürlüğü,2011 Grafik R.1: Bulaşıcı hastalık sayısı Bruselloz Hepatit A Hepatit B Hepatit C Kuduz riskli temas Kaynak: İl Sağlık Müdürlüğü,2011 R İçme, Kullanma ve Sulama Suları İlimizde içme ve kullanma suyu ihtiyacı yer altı sularından karşılanmaktadır. Yer altı suları derinkuyu yöntemiyle yeryüzüne çıkartılarak belirli bölgelerde yapılmış olan depolarda toplanmakta daha sonra dağıtım depolarında klorlanarak şebeke kanalıyla sunulmaktadır. Suların kontrolleri düzenli bir biçimde tüm yerleşim yerlerinin içme-kullanma sularından bakteriyolojik ve kimyasal numuneler alınarak yapılmaktadır. İlimizde büyük bir bölümü turistik tesislerde olmak üzere yüzme havuzları bulunmaktadır. Bunların çoğu Kozaklı İlçesinde faaliyet gösteren kaplıca tesisleri bünyesinde yer almaktadır. Kaplıca tesislerinin sağlık açısından denetimi ile kaplıca suyunun kontrolleri ilgili yönetmeliğe göre Sağlık İl Müdürlüğü tarafından yapılmaktadır. Tamamı Kozaklı ilçesinde bulunan 20 adet tesisten 18 i Sağlık Bakanlığı ndan İşletme İzni almış, 2sine de Tesis İzni verilmiştir. R Denizler Nevşehir İli nin denize kıyısı bulunmamaktadır. R Zoonotik Hastalıklar Tablo R.3.: Zoonotik Hastalıklar HASTALIĞIN ADI VAKA SAYISI HASTALIĞIN ADI VAKA SAYISI HASTALIĞIN ADI VAKA SAYISI Kuduz Q Humması Teniasis Brucellosis Sıtma Ascariasis Leptospirosis 0 Toxoplazma 0 Trişiniosis 122

131 Antraks Ekinokokkosis 3 Shigellosis Salmonellosis Sistiserkoz Tuleramie 7 Tüberkülosis Distamatosis Listeriosis Uyuz Kala Azar Trichomoniasis Chlamydiosis Kaynak: İl Sağlık Müdürlüğü,2011 R.1.3. Gıda Hijyeni Leishmaniosis TOPLAM tarihli ve Sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren 5179 Sayılı Gıdaların Üretimi, Tüketimi ve Denetlenmesine Dair Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulü Hakkında Kanunun 23. maddesi çerçevesinde gıda kaynaklı zehirlenme vakalarında gerekli olan epidemiyolojik çalışmalar İl Sağlık Müdürlüğü nce yapılmaktadır. R Aşılama Çalışmaları Tablo R.4:Aşı Oranları İlçe EFT O Yaş Hedef Nüfus DaBT-İPA-Hıb 3 (Doz) HEP B 3 Merkez Acıgöl Avanos Derinkuyu Gülşehir Hacıbektaş Kozaklı Ürgüp TOPLAM Kaynak:İl Sağlık Müdürlüğü,2011 R.1.5. Bebek Ölümleri 2011 yılı bebek ölüm hızı binde 0,76 olup, bebek ölümlerinin yaşa göre dağılımı Tablo R.5 te verilmiştir. Tablo R.5: Bebek Ölümlerinin Yaşa Göre Dağılımı Yaş Ölüm sayısı 0-7 gün gün gün 15 Kaynak:İl Sağlık Müdürlüğü,2011 BCG R Ölümlerin Hastalık, Yaş ve Cins Gruplarına Göre Dağılımı Konu hakkında bilgi edinilemiştir. R.1.7. Aile Planlaması Çalışmaları 2011 yılında ücretsiz olarak aile planlaması malzemesi olarak hap, kondom verilmiş ve enjeksiyon, ria ve 231 tüp ligasyonu uygulanmıştır. 123

132 R.2. Çevre Kirliliği ve Zararlarından Oluşan Sağlık Riskleri R.2.1. Kentsel Hava Kirliliğinin İnsan Sağlığı Üzerine Etkileri Hava kirlenmesinin sağlık etkilerinde görülen en önemli hedef solunum sistemi ve özellikle akciğerlerdir. Kirletici maddeler toz veya gaz halinde insan sağlığını etkileyebilirler. Bu etkiler başlıca 2 türden olabilir. 1. Kimyasal bakımdan aktif olmayan kirleticilerin dokuları çizerek ve aşındırarak yaptığı etki. Bu gruba kristal yapısındaki silika (SiO2) ve asbest tozlarını dahil edebiliriz. 2. Kimyasal bakımdan çeşitli derecelerde aktif olan kirleticinin vücut dokularında meydana getirdiği toksik etki. Bu gruba benzen, amonyum tuzları gibi maddeleri örnek verebiliriz. Sağlık etkileri açısından havadaki tozların tane irilik dağılımları çok önemli olmaktadır. Özellikle 1-5 mikron, 0,1-1 mikron ve < 0,1 mikron çaplı tozların havadaki konsantrasyonlarının dağılımlarının bilinmesi önem taşır. Bazı kirleticilerin hangi miktarlarda ne gibi sağlık etkilerine sahip oldukları az çok bellidir. Örneğin SO2 nin suda çok çözünen bir gaz olduğu için kolayca kan dolaşımına girdiği bilinmektedir. Havada en çok rastlanan bu kirletici gaz, asit etkisi ile üst solunum yollarında tahriş ve sayısı gittikçe artıp yenilmesi güçleşen solunum yolu enfeksiyonlarına (faranjit, laranjit vb. ) neden olur. Hava kirlenmesinin stres etkisi önemli bir faktördür.solunan karbondioksit kandaki oksijenin yerini alır ve kanla taşınan oksijen miktarının büyük oranda azalmasına neden olur. Tepkilerin ağırlaşmasına, süregen bir yorgunluk ve uyku haline neden olmaktadır. Kükürtoksitleri soluk borusunu ve akciğerleri olumsuz etkilemektedir. Geçici ve kalıcı zedelenmelere yol açmaktadır. Genellikle yaşlı ve kronik akciğer kalp hastalığı olan hastalar hava kirliliğinden olumsuz etkilenmektedir.bu etkilenme akciğerlerde zedelenme sonucu ortaya çıkan hafif belirtilerden, söz konusu kişilerde ölüm oranının artımına kadar değişen etkiler yapabilmektedir. Geçici zedelenmelerden var olan kronik sorunların ağırlığının artmasına kadar değişen bu etkilerin tek bir madde ya da kirletici öğe ile açıklanabilmesi mümkün olmamaktadır.bütün kirletici faktörlerin bir arada birbirine eklenen etkilerine bağlanmaktadır. Hava kaynaklı kurşuna bağlı olarak zekâ geriliğine neden olmaktadır.bu nedenle benzinde bulunan kurşun tetraetilin azaltılması ve kullanımının yasaklanmasına yönelik çabalar başlatılmıştır.kurşun seviyeleri ile incelenen toplumun zekâ düzeyleri arasındaki ters ilişki birçok çalışmada gösterilmiştir. R Su Kirliliğinin İnsan Sağlığı Üzerine Etkileri Su kirlenmesinin yaratacağı sonuçlar birçok önemli hastalık nedeni olabilmektedir. Kanalizasyon suları ile kirlenen sularda bakteri ve virüs oranı artar. Tifo, dizanteri, hepatit, kolera ve diğer bulaşıcı hastalıkların bu yolla yayılımına sebep olur. İlimizde suların dezenfeksiyonunu 3 belediye tam otomatik (gaz klor ile), 31 belediye yarı otomatik (sodyum hipoklorit ile) ve 10 belediye basit damlalıklı sistemle (kalsiyum hipokloritle)sağlamaktadır. 133 köyün 39unda yarı otomatik, 92sinde basit damlalıklı sistemle dezenfeksiyon yapılmaktadır. Sağlık için uygun olmayan su, taşıdığı ve içerdiği birçok maddelerle çeşitli hastalıkların nedeni olabilir. İçinde taşıyabildiği çözünmüş veya çözünmemiş inorganik 124

133 tuzlar, bakteriler, parazitler, virüsler ve bitkisel maddelerle birçok hastalığın gelmesine yol açarlar. a) Suda Eriyebilir, İnorganik Tuzların Neden Olduğu Hastalıklar: Sulardaki sülfat, nitrat, endüstri atıklarından ya da çeşitli sebeplerle sulara karışan arsenik, kurşun, siyanür, bakır, krom gibi birçok maddeler zehirlenme ve hastalıkların sebebi olabilmektedir. b) Suda Erimeyen İnorganik Maddelerin Neden Olduğu Hastalıklar: İçme suyu içerisinde süspansiyon halindeki ince kum diğer tanecikler barsak mukozasının tahrişi suretiyle ishallere sebep olabilirler. Asbest elyafları da bu grupta incelebilir. c) Sudaki Bitkisel Maddelerin Neden Olduğu Hastalıklar: Küçük yosunların içme suyunda varlığına bağlı olarak ishalleri meydana getirdiği muhtelif yayınlarda bildirilmektedir. Ayrıca özellikle şişeleme yapılan su teknolojisinde dolumdan bir süre sonra sporlarından çıkarak çimlenebilen alglerden başka küf mantarları, maya mantarları patojen olmasalar bile çok büyük problem teşkil ederler. d) Suda Bulunan Özel Bakterilerin Neden Olduğu Hastalıklar: Su araçları ile kolaylıkla geçebilecek en önemli ve en tehlikeli hastalık şüphesiz koleradır. Ayrıca hayvan hastalıklarından antrax, salmonellose, burucellose, tuleremi, pasteurellose,toxoplasmosis, leptospirosis, domuz kızılı, psittacosis, mantar hastalıkları gibi birçok hastalık etkenleri hep su ile geçebilecek hastalık meydana getirmektedirler. e) Su İle Geçebilen Virüslerin Sebep Olduğu Hastalıklar: Çocuk felci, Enfeksiyöz hepatit, Enterisit, Şap hastalığı, Sığır vebası v.b. R Atıkların İnsan Sağlığı Üzerine Etkileri Çöplerin tekniğine uygun bir şekilde uzaklaştırılmamaları halinde halk sağlığı ile ilgili problemler ortaya çıkar. Katı atıklar yoluyla en az 20 tip hastalığın taşınıp bulaştığı bilinmektedir.çöplerden hastalık taşıyan en önemli iki faktör, sinekler ve farelerdir. Sinekler çok çabuk ve fazla üreme kabiliyetine sahiptir. 1 dm 3 çöpte2500 sinek üreyebilir ve bunlar, dizanteri ve benzeri pek çok salgın hastalığı taşıyabilir. Çöplerin halk sağlığı ile ilgili en tehlikeli yönü, belediyelerin, katı atıkların planlanması sırasında sağlık tesirlerini gözönünde bulundurmamalarıdır. R Gürültünün İnsan Sağlığı Üzerine Etkileri İlimizde gürültü kaynaklı olarak karayolları, havayolları, inşaat makinaları ve sanayi bölgeleri adı altında gruplayabiliriz. Karayoluna çıkan motorlu taşıtların susturucu veya ses giderici parçalar olmadan trafiğe çıkması, araç üzerinde veya içinde korna veya ses çıkaran başka cihazların sebep olduğu hava alanına iniş ve kalkışlarında, inşaat makinalarının etkisi, şehir içi ve şehir dışı trafik yollarının düzensiz yerleşime bağlı sebepler olduğu görülmektedir. Gürültünün insanlara olan etkileri, fizyolojik, psikolojik, sosyal durumlarına ve eylemlerine bağlı olarak değişmektedir. Gürültü karşılıklı konuşma ile iletişimi ve konsantrasyonu engelleme, dinleme ve algılama güçlüğü yaratma, uykuyu bozma, baş ağrısı ve genel sıkıntılar oluşturma gibi olumsuzlukllara neden olmaktadır. Sürekli gürültüye maruz kalma durumunda ise kalıcı duyma bozuklukları ortaya çıkmaktadır. 125

134 R Pestisitlerin İnsan Sağlığı Üzerine Etkileri Pestisit etkilenimindeki kişilerde görülen kronik etkileşim sonuçları; kanser, doğum defektleri, nörotoksisite, üreme ve fertilite üzerindeki istenilmeyen etkiler olarak sıralanabilir. İlimizde pestisitler patates üretiminde yoğun olarak kullanılmaktadır. Kimi zaman çiftçiler tarafından bilinçsizce kullanılabilmektedir. Pestisitlerin hedef alınmayan canlılar üzerindeki etkileri çok çeşitlidir. Bu etkileri mutajenik, kanser yapıcı, hastalık yapıcı ve gelişmeyi durdurucu olarak sıralamak mümkündür. Ekolojik dengenin bozulmasına da neden olan bu maddelerin uzun vadeli etkileri olabilmektedir. R İyonize Radyasyondan Korunma Ultraviyole ışınlarının temel kaynağı Güneş tir. Elektrik ve kaynak arkları, ultraviyole lambaları ve güneş lambası olarak bilinen ultraviyole lambalarının bu özelliği bulunmaktadır. Güneş ten dünyaya ulaşan ışın miltarı; koruyucu ozon tabakası, bulut durumu, mevsim, günün saati, enlem, deniz düzeyinden yükseklik gibi durumlara bağlıdır. UV ışınları su, kar veya kumdan yansıyarak etkili olabilir. Bu gibi durumlarda kar veya güneş körlüğü denilen durumlar ortaya çıkar. İlimizde insan sağlığını etkileyecekherhangi bir iyonize radyosyon problemi bulunmamaktadır. R.2.7. Baz İstasyonlarından Yayılan Radyasyonun İnsan Sağlığı Üzerine Etkileri Konu hakkında İlimiz genelinde yapılmış çalışma bulunmamaktadır. (R ), SAĞLIK VE ÇEVRE KAYNAKÇA İl Sağlık Müdürlüğü Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü S. ÇEVRE EĞİTİMİ S. 1. Kamu Kuruluşlarının Çevre Eğitimi ile İlgili Faaliyetleri Çevre eğitimi; toplumun tüm kesimlerinde çevre bilincinin geliştirilmesi, çevreye duyarlı, kalıcı ve olumlu davranış değişikliklerinin kazandırılması ve doğal, tarihi, kültürel, sosyal ve estetik değerlerinin korunması, aktif olarak katılımın sağlanması ve sorunların çözümünde görev alma olarak tanımlanabilir. İlimizde çevre eğitimi ile ilgili olarak Müdürlüğümüz, Milli Eğitim Müdürlüğü ile işbirliği yaparak okullarda faaliyetlerde bulunmaktadır. Öğrencilerin yaş gruplarına göre hazırlanan çevre konulu ve atıkların geri kazanımı ile ilgili slâytlar, düzenli depolama ile vahşi depolamanın farkının fotograf ve slâytlarla anlatılması vb. çalışmalar ile öğrencilere bilgi verilmektedir. S. 2. Çevreyle İlgili Gönüllü Kuruluşlar ve Faaliyetleri S Çevre Vakıfları Nevşehir Çevre Koruma Vakfı 1990 yılında kurulmuştur. Kurulduğu yılda okullar arası çevre ile ilgili çeşitli yarışmalar düzenlenmiştir. Şu anda herhangi bir faaliyeti yoktur. TEMA Vakfı Nevşehir Şubesi vardır. Ağaçlandırma çalışmaları mevcuttur. İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesine bağlı olarak Çevre Kulubü kurulmuştur. 126

135 S Çevre Dernekleri Nevşehir ilinde çevre dernekleri bulunmamaktadır. S Çevreyle İlgili Federasyonlar Nevşehir ilinde çevreyle ilgili federasyonlar bulunmamaktadır. S, ÇEVRE EĞİTİMİ, KAYNAKÇA Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü,2011 T. ÇEVRE YÖNETİMİ VE PLANLAMA T. 1. Çevre Kirliliğinin ve Çevresel Tahribatın Önlenmesi Bilindiği gibi canlı yaşamının devam edebilmesi için hava, su ve toprak gibi doğal kaynaklara ihtiyaç göstermektedir. İlimizdeki turistik tesislerin çokluğu nedeni ile su kaynaklarımızın korunması yönünde yapılan çalışmalar aralıksız devam etmektedir. İlimizde sürekli denetim programları yapılmakta mevcut çevre sorunları tespit edilerek çevresel tahribatın önlenmesi için çalışmalar yapılmaktadır. İlimiz Halk Sağlığı Laboratuarı tarafından SO2 ve partiküler madde ölçümleri yapılmaktadır. Ayrıca İlimize ait Hava Kalitesi İzleme İstasyonu ile de SO2 ve partiküler madde ölçümleri yapılmaktadır. T. 2. Doğal Kaynakların Ekolojik Dengeler Esas Alınarak Verimli Kullanımı, Korunması ve Geliştirilmesi İlimizde mevcut doğal kaynakların, ekolojik dengenin bozulmaması göz önünde bulundurularak verimli kullanılması için gerekli tedbirler alınmaktadır. Çevre olacak zararın en az seviyede kalmasına ve doğal yapının zarar görmemesine azami dikkat gösterilmektedir. T. 3. Ekonomik ve Sosyal Faaliyetlerin, Sonuçlarını Çevrenin Taşıma Kapasitesini Aşmayacak Biçimde Planlaması Bölgemizin önemli bir kısmının sit alanı olması sebebi ile faaliyetlerin çoğunluğu uygulanmamaktadır. Müdürlüğümüz, çevreye olumsuz etkileri olabilecek faaliyetlerle ilgi olarak tüm kurum ve kuruluşlara konu hakkındaki yönetmeliklere uygun olarak raporları hazırlatmakta, gerekli tedbirleri aldırmakta ve denetimler yapmaktadır. T. 4. Çevrenin İnsan-Psikososyal İhtiyaçlarıyla Uyumunun Sağlanması Çevre bilincinin yaygınlaşması ile insanların kurallara uyması ve doğa tahribatının en aza indirilmesi hedeflerimiz arasındadır. T. 5. Çevre Duyarlı Arazi Kullanım Planlaması Konu hakkında İlimiz genelinde herhangi bir çalışma bulunmamaktadır. T.6. Çevresel Etki Değerlendirmesi İlimizde Çevresel Etki Değerlendirmesi kapsamında değerlendirilen faaliyetlere yönelik olarak Mülga Çevre ve Orman Bakanlığı tarafından tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği hükümleri doğrultusunda işlemler yapılmaktadır yılında 33 adet ÇED Gerekli Değildir kararı verilmiş olup, bu faaliyetlere ait bilgiler Tablo T.1 de verilmiştir. 127

136 Tablo T.1: 2011 yılında ÇED Gerekli Değildir kararı verilen faaliyetler Adres Faaliyet Sahibi Faaliyet Avanos İlçesi, Sulu Sanayi bölgesi Mehmet Doğan Seher Tuğla Fabrikası Tuğla Üretim Tesisi Gülşehir İlçesi, Tuzköy Kasabası Ömer BAĞCI Kil Ocağı Gülşehir İlçesi, Abuuşağı Beldesi DSİ 12. Bölge Müdürlüğü Pompaj Sulaması Mazı Metin SERTKAYA Pomza Avanos, Alaaddin Mah. Kapadokya Sedef Tarım Şarap Üretim Tesisi Merkez İlçe, Kaymaklı Beldesi Galeri Kristal Tur. Paz. Ve Tic. A.Ş. Crystal Kaymaklı Hotel&SPA Gülşehir İlçesi, Abuuşağı Beldesi Gülşehir İlçesi, Tuzköy Kasabası, Çakırcan Mevkii Acıgöl İlçesi, Tatların Kasabası Derinkuyu İlçesi, Etembağı Mevkii DSİ 12. Bölge Müdürlüğü Özpaylaşım Mad. Nak. İnş. San. Ve Tic. Ltd. Şti. İlk As Mad. Har. İnş. Nak. Ve Tic. Ltd. Şti. Sabit Bims İnş. Pet. Oto. Tar. Nak. Ve Tic. Ltd. Şti. Kum-Çakıl Ocağı ve Eleme Tesisi Kum-Çakıl Ocağı ve Eleme- Yıkama Tesisi Bazalt Ocağı ve Kırma-Eleme (Konkasör) Tesisi Briket ve Asmolen Üretim Tesisi Kapasite Artışı Merkez İlçesi, Sulusaray Kasabası Arka Mad. San. Ve Nak. Tic. Ltd. Şti. Bazalt Ocağı ve Kırma eleme Tesisi Kapasite Artışı Avanos İlçesi, Bozca Köyü, Kızılırmak Nehri Mevkii Ares Elektrik Üretim Ltd. Şti. Dip Tarama Projesi Avanos İlçesi, Göynük Köyü, Tepe Arası Mevkii Acıgöl İlçesi, Tatların Kasabası Alişan Tavukçuluk Gıda San. Ve Tic. Ltd. Şti. Serhat Mad. Pet. Oto. Tar. Ve İnş. Taah. Tic. Ltd. Şti Tavuk Çiftliği Müştemilatı Tesisi ve Yumurta Paketleme Tesisi Bazalt Ocağı ve Kırma Eleme Tesisi Derinkuyu İlçesi, Suvermez Kasabası Küpçüoğlu Mad. İnş. Tur. Nak. Bilg. Pet. Ür. Hay. Tar. Gıda Tem. Hiz. Teks. San. ve Ltd. Şti Briket ve Asmolen Üretim Tesisi Merkez İlçe, Boğazköy, Pehlivanbaşı Mevkii Şimşek Bims Oto. Nak. İnş. San. Ve Tic. Ltd. Şti. I (a) Grubu Ariyet Malzeme Ocağı Avanos İlçesi, Çalış Kasabası, Hırsızdamı Mevkii Mustafa HAMURCU Taş Ocağı İşletmesi Gülşehir İlçesi, Tuzköy Kasabası Baten Enerji Üretimi A.Ş. Tuzköy HES Revize Avanos İlçesi, Çalış Kasabası, Hırsızdamı Mevkii Avanos İlçesi, Karaburun Mevkii Sü-Ha Tur. Taş. Sey. Ac. Taah. İnş. Tic. A.Ş. Ahmet KAVAK Konkasör Tesisi Kapasite Artırımı Tavuk Çiftliği Müştemilatı Tesisi ve Yumurta Paketleme Tesisi Gülşehir İlçesi, Yeniyaylacık Köyü, Ozankaya Mevkii Seltem İnş. Nak. Ve Mad. San. Tur. Tic. A.Ş. Kum-Çakıl Ocağı Avanos İlçesi, Yeni Mahalle, Kuşadası Mevkii Suhan Kapadokya Otelcilik ve Tur. Ltd. Şti. Otel Kapasite Artırımı Gülşehir İlçesi, Gümüşyazı Köyü Merkez İlçesi, Sulusaray Kasabası Hayri SÖYLEMEZ Turanlar Çevre Tek. Müh. İnş. Taah. Ve Tic. Ltd. Şti. Yeraltı Kömür Ocağı Kapasite Artırımı Tıbbi Atık Sterilizasyon Avanos İlçesi, Balkayası Tepe Mevkii Metin MERGEN Mermer (Traverten) Ocağı Merkez İlçesi, Uçhisar Beldesi Tanrıver Gıda San. Ve Tic. Ltd. Şti. Pomza Ocağı ve Kırma Eleme Tesisi Merkez İlçesi, Özel Organize Sanayi Bölgesi Arıdil Dorse İmalat San. Ve Tic. Ltd. Şti. Ahşap Kasa, Yarı Römork, Damperli Yarı Römork İmalatı Kapasite Artışı Avanos İlçesi, Eski Kum Ocakları ve Hırsızdere Mevkii DSİ 12. Bölge Müdürlüğü Kum Çakıl Ocağı Avanos İlçesi, Karaburna Mevkii Merkez İlçesi, Sulusaray Beldesi, Karakepez Tepe Mevkii DSİ 12. Bölge Müdürlüğü DSİ 12. Bölge Müdürlüğü Kum Çakıl Ocağı ve Yıkama Eleme Tesisi Bazalt Ocağı ve Kırma Eleme Tesisi Gülşehir İlçesi, Tuzköy Kasabası, Tuzla Mevkii Öz Bilgin Tuz Mad. San. İnş. Hayv. Tar. Nak. Tuz Ocağı ve Kırma Eleme 128

137 Merkez İlçesi, Özel Sanayi Bölgesi Gıda İth. İhr. Ve Tic. Ltd. Şti. Nevsaç Metal San. İnş. Nak. Ve Tic. Ltd. Şti. Tesisi Boru ve Profil Üretim Tesisi Kapasite Artırımı Avanos İlçesi, Sulu Sanayi bölgesi Mehmet Doğan Seher Tuğla Fabrikası Tuğla Üretim Tesisi Kaynak: Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü,