T.C. NEVŞEHİR VALİLİĞİ İL ÇEVRE ve ORMAN MÜDÜRLÜĞÜ

Transkript

1 T.C. NEVŞEHİR VALİLİĞİ İL ÇEVRE ve ORMAN MÜDÜRLÜĞÜ NEVŞEHİR İLİ 2007 YILI ÇEVRE DURUM RAPORU 2007 NEVŞEHİR I

2 T.C. NEVŞEHİR VALİLİĞİ İL ÇEVRE ve ORMAN MÜDÜRLÜĞÜ NEVŞEHİR İLİ 2007 YILI ÇEVRE DURUM RAPORU 2007 NEVŞEHİR II

3 İÇİNDEKİLER Sayfa No A. COĞRAFİK KAPSAM 1 A.1. Giriş 1 A.1.1. Nevşehir in Tarihi Gelişimi 1 A. 2. İl ve İlçe Sınırları 5 A Acıgöl 5 A Gülşehir 6 A Hacıbektaş...8 A Avanos..11 A Ürgüp..13 A Derinkuyu..17 A Kozaklı..18 A. 3. İlin Coğrafi Durumu...18 A. 4. İlin Topografyası ve Jeomorfolojik Durumu...18 A Nevşehir İli Platoları...20 A Nevşehir İli Akarsuları ve Göletleri...21 A Nevşehir İli Vadi ve Ovaları...21 A. 5. Jeolojik Yapı ve Stratigrafi...22 A Metamorfizma ve Magmatizma...23 A Tektonik ve Paleocoğrafya...25 B. DOĞAL KAYNAKLAR...29 B. 1. Enerji Kaynakları...29 B Güneş...29 B Su Gücü...29 B Kömür...29 B Doğal Gaz...29 B Rüzgar...29 B Biyokütle...29 B Petrol...30 B Jeotermal Sahalar...30 B. 2. Biyolojik Çeşitlilik...30 III

4 B Ormanlar B Çayır ve Mera B Sulak alanlar B Flora...30 B Fauna...31 B Milli Parklar, Tabiat Parkları, Tabiat Anıtı, Tabiatı Koruma Alanları ve Diğer Hassas Yöreler..31 B. 3. Toprak..31 B Toprak Yapısı..31 B. 4. Su Kaynakları..32 B İçme Suyu Kaynakları ve Barajlar B Yeraltı Su Kaynakları B Akarsular B Göller ve Göletler..33 B. 5. Mineral Kaynakları B Sanayi Madenleri B Metalik Madenler B Enerji Madenleri B Taş Ocakları Nizamnamesine Tabi Olan Doğal Malzemeler C. HAVA (ATMOSFER VE İKLİM) C. 1. İklim ve Hava C Doğal Değişkenler..35 C Yapay Etmenler..38 C. 2. Havayı Kirletici Gazlar ve Kaynakları..40 C Kükürtdioksit Konsantrasyonu ve Duman C Partikül Madde(PM) Emisyonları C Karbonmonoksit Emisyonları..42 C Azot Oksit (Nox) Emisyonları..42 IV

5 C Hidrokarbon ve Kurşun Emisyonları C. 3. Atmosferik Kirlilik C Ozon tabakasının incelmesinin etkileri C Asit Yağışlarının Etkileri C. 4. Hava Kirleticilerinin Çevreye Olan Etkileri C Doğal çevreye olan etkileri C. 4.2.Yapay Çevreye (Görüntü Kirliliği Üzerine) Etkileri D-SU D. 1. Su Kaynaklarının Kullanımı D.1.1. Yeraltı suları D.1.2.Jeotermal Kaynaklar D Akarsular D Göller, Göletler ve Rezervuarlar..45 D Denizler..45 D. 2. Doğal Drenaj Sistemleri..45 D. 3. Su Kaynaklarının Kirliliği Ve Çevreye Etkileri D Yeraltı Suları ve Kirlilik D Akarsularda Kirlilik..46 D Göller, Göletler ve Rezervuarlarda Kirlilik D Denizlerde Kirlilik D. 4. Su ve Kıyı Yönetimi, Strateji ve Politikaları..46 D.5. Su Kaynaklarında Kirlilik Etkenleri..46 D.5.1.Tuzluluk..46 D.5.2.Zehirli Gazlar..46 D.5.3. Azot ve Fosforun Yol Açtığı Kirlilik..46 D.5.4. Ağır Metaller ve İz Elementler..46 D.5.5.Zehirli Organik Bileşikler..46 D.5.6. Çözünmüş Organik Maddeler..47 D.5.7. Patojenler..47 D.5.8. Askıda Katı Maddeler..47 D.5.9. Radyoaktif Kirleticiler ve Su Kirliliği..47 E-TOPRAK ve ARAZİ KULLANIMI..48 E. 1. Genel Toprak Yapısı..48 E. 2. Toprak Kirliliği..48 E Kimyasal Kirlenme..48 E Mikrobiyal Kirlenme..48 V

6 E. 3. Arazi..49 E Arazi Varlığı..49 E Arazi Problemleri..50 F-FLORA-FAUNA VE HASSAS YÖRELER..52 F.1. Ekosistem Tipleri..52 F.1.1. Ormanlar..52 F.1.2. Çayır ve Meralar..52 F.1.3. Sulak Alanlar..53 F.1.4. Diğer Alanlar (Stepler Vb.)..53 F. 2. Flora..53 F Habitat ve Toplulukları..53 F Türler ve Populasyonları..53 F. 3. Fauna..53 F.3.1. Habitat ve Toplulukları..53 F.3.2.Türler ve Populasyonları..53 F.3.3. Hayvan Yaşama Hakları..54 F. 4. Hassas Yöreler Kapsamında Olup (*) Bölümdeki Bilgilerin İsteneceği Alanlar..56 F.4.1. Ülkemiz Mevzuatı Uyarınca Korunması Gerekli Alanlar..56 F.4.2. Ülkemizin Taraf Olduğu Uluslararası Sözleşmeler Uyarınca Korunması Gerekli Alanlar (**)..58 F.4.3. Korunması Gereken Alanlar (***)..59 F.4. Hassas Yöreler Kapsamında Olup (*) Bölümündeki Bilgilerin İsteneceği Alanlar..60 G.TURİZM..74 G. 1. Yörenin Turistik Değerleri..74 G Yörenin Doğal Değerleri..74 G Kültürel Değerler..75 G. 2. Turizm Çeşitleri..75 G. 3. Turistik Altyapı..75 G. 4. Turist Sayısı..75 G. 5. Turizm Ekonomisi..76 G. 6. Turizm-Çevre İlişkisi..76 H-TARIM VE HAYVANCILIK..77 H. 1. Genel Tarımsal Yapı..77 H. 2. Tarımsal Üretim..77 H Bitkisel Üretim..77 H Hayvansal Üretim..80 H. 3. Organik Tarım..81 H. 4. Tarımsal İşletmeler..81 VI

7 H Kamu İşletmeleri..81 H Özel İşletmeler..81 H. 5. Tarımsal Faaliyetler..81 H Pestisit Kullanımı..81 H Gübre Kullanımı..81 H Toprak Kullanımı..81 I. MADENCİLİK..82 I. 1. Maden Kanununa Tabii Olan Madenler ve Taş Ocakları Nizamnamesine Tabii olan Doğal Malzemeler..82 I Sanayi Madenleri..82 I Metalik Madenler..83 I Enerji Madenleri..84 I Taş Ocakları Nizamnamesine Tabii Olan Doğal Malzemeler I. 2. Madencilik Faaliyetlerinin Yapıldığı..84 Yerlerin Özellikleri..85 I. 3. Cevher Zenginleştirme..85 I. 4. Madencilik Faaliyetlerinin Çevre Üzerine Etkileri..85 I. 5. Madencilik Faaliyetleri Sonucunda Arazi Kazanım Amacıyla Yapılan Rehabilitasyon Çalışmaları..85 J-ENERJİ..86 J. 1. Birincil Enerji Kaynakları..86 J.1.1. Taşkömürü..86 J.1.2. Linyit..86 J.1.3. Asfaltit..86 J.1.4. Bitümlü Şist..86 J.1.5. Hampetrol..86 J.1.6. Doğalgaz..86 J.1.7.Nükleer Kaynaklar (Uranyum ve Toryum)..86 J.1.8. Orman..86 J.1.9.Hidrolik..86 J Jeotermal..86 J Güneş..87 J Rüzgar..87 J Biyokütle...87 J. 2. İkincil Enerji Kaynakları..87 VII

8 J.2.1. Termik Enerji J.2.2. Hidrolik Enerji J.2.3. Nükleer Enerji J.2.4.Yenilenebilir Elektrik Enerjisi Üretimi J. 3. Enerji Tüketiminin Sektörlere Dağılımı J. 4. Enerji Tasarrufu İle İlgili Yapılan Çalışmalar K-SANAYİİ VE TEKNOLOJİ K. 1. İl Sanayiinin Gelişimi, Yer Seçimi Süreçleri ve Buna Etkileyen Etkenler K. 2. Genel Anlamda Sanayinin Gruplandırılması..89 K Sanayii Alanları..90 K Küçük Sanayii Siteleri..90 K Organize Sanayii Bölgeleri..90 K. 3. Sanayiinin İlçelere Göre Dağılımı..90 K. 4. Sanayi Gruplarına Göre işyeri Sayıları ve İstihdam Durumu..91 K Gıda, İçki ve Tütün Sanayii..91 K Dokuma, Giyim eşyası ve Deri Sanayii K Orman Ürünleri ve Mobilya Sanayii K Kağıt-Kağıt Ürünleri ve Basım Sanayii K Kimya-Petrol, Kömür, Kauçuk ve Plastik Ürünleri Sanayii..91 K Taş ve Toprağa Dayalı Sanayii..91 K Metal Ana Sanayii..91 K Metal Eşya-Makine ve Teçhizat, Ulaşım Aracı, İlmi ve Mesleki Ölçme Aletleri Sanayi..91 K Diğer İmalat Sanayi..91 VIII

9 K..5. Sanayi Gruplarına Göre Üretim Teknolojisi ve Enerji Kullanımı K. 6. Sanayiden Kaynaklanan Çevre K Sanayi Tesislerinden Kaynaklanan Hava Kirliliği K Sanayi tesislerinden Kaynaklanan Su Kirliliği K Sanayi tesislerinden Kaynaklanan Toprak Kirliliği K Sanayi Tesislerinden Kaynaklanan Gürültü Kirliliği K Sanayi Tesislerinden Kaynaklanan Atıklar K. 7. Sanayi Tesislerinin Acil Durum Planı L-ALTYAPI, ULAŞIM VE HABERLEŞME L. 1. Altyapı L Temiz Su Sistemi L Atık Su Sistemi, Kanalizasyon ve Arıtma Sistemi L Yeşil Alanlar L Elektrik İletim Hatları L Doğalgaz Boru Hatları L. 2. Ulaşım L Karayolları L Demiryolları L Deniz, Göl, Nehir Taşımacılığı L Havayolları L. 3. Haberleşme L. 4. İlin Plan Durumu L. 5. İldeki Baz İstasyonu Sayısı M-YERLEŞİM ALANLARI VE NÜFUS M. 1. Kentsel ve Kırsal Planlama M Kentsel Alanlar M Kırsal Alanlar M. 2. Altyapı M. 3. Binalar ve Yapı Çeşitleri IX

10 M Kamu Binaları M Okullar M Hastaneler ve Sağlık Tesisleri M Sosyal ve Kültürel Tesisler M Endüstriyel Yapılar M Göçer ve Hareketli Barınaklar M Otel-Motel ve Turizm Amaçlı Diğer Yapılar M Bürolar ve Dükkanlar M Kırsal Alanda Yapılaşma M Yerel Mimari Özellikler M Bina Yapımında Kullanılan Yerel Materyaller M. 4 Sosyo-Ekonomik Yapı M.4.1. İş Alanları ve İşsizlik M Göçler M Göçebe İşçiler (Mevsimlik) M Kent Toprağının Mülkiyet Dağılımı M Konut Yapım Süreçleri M Gecekondu Islah ve Önleme Projeleri M. 5 Yerleşim Yerlerinin Çevresel Etkileri M.5.1. Görüntü Kirliliği X

11 M Binalarda Ses İzolasyonu.104 M Hava Alanları ve Çevresinde Oluşturulan Gürültü Zonları M Ticari ve Endüstriyel Gürültü M Kentsel Atıklar M Binalarda Isı Yalıtımı M. 6. Nüfus M Nüfusun Yıllara Göre Değişimi M Nüfusun Yaş, Cinsiyet ve Eğitim Gruplarına Göre Dağılımı M İl ve İlçelerin Nüfus Yoğunlukları.106 M Nüfus Değişim Oranı.106 N. ATIKLAR.107 N. 1 Evsel Katı Atıklar.107 N. 2 Tehlikeli ve Zararlı Atıklar.107 N. 3 Özel Atıklar.107 N Tıbbi Atıklar.107 N Atık Yağlar.107 N Bitkisel ve Hayvansal Atıklar.107 N.3.4.Pil ve Aküler.108 N Cips ve Diğer Yakma Fırınlarından Kaynaklanan Küller N. 3.6 Tarama Çamurları N Elektrik ve Elektronik Atıklar N Kullanım Ömrü Bitmiş Araçlar N. 4 Diğer Atıklar N.4.1.Ambalaj Atıkları N.4.2.Hayvan Kadavraları N.4.3.Mezbaha Atıkları N. 5. Atık Yönetimi N.6 Katı Atıkların Miktar ve Kompozisyonu.108 N. 7 Katı Atıkların Biriktirilmesi, Toplanması, Taşınması ve Aktarma Merkezleri.109 XI

12 N. 8. Atıkların Bertaraf Yöntemleri N Katı Atıkların Depolanması N Atıkların Yakılması N Kompost N. 9. Atıkların Geri Kazanımı ve Değerlendirilmesi.109 N. 10. Atıkların Çevre Üzerindeki Etkileri.109 O. GÜRÜLTÜ VE TİTREŞİM.110 O. 1. Gürültü.110 O Gürültü Kaynakları.110 O Gürültü ile Mücadele.110 O.1.3. Gürültünün Çevreye Olan Etkileri.110 O Gürültünün İnsanlar Üzerindeki Etkileri.110 O. 2. Titreşim.111 P. AFETLER.112 P. 1. Doğal Afetler.112 P Depremler.112 P Heyelan ve Çığlar.112 P Seller P Orman, Otlak ve Sazlık Yangınları P.1.5. Ormanlar Üzerinde Biyotik veya.112 Abiyotik Faktörlerin Etkileri.112 P Fırtınalar.112 P. 2. Diğer Afetler.112 P Radyoaktif Maddeler.112 P Denize Dökülen Petrol ve Diğer Tehlikeli Atıklar.112 P Tehlikeli Maddeler.113 P. 3. Afetlerin Etkileri ve Yardım Tedbirleri.113 P.3.1. Sivil Savunma Birimleri.113 P.3.2. Yangın Kontrol ve Önleme Tedbirleri.113 P.3.3. İlkyardım Servisleri.113 P.3.4. Afetzedeler ve Mültecilerin Yeniden İskanı P.3.5 Tehlikeli Maddelerin Yurtiçi ve Sınırlar Arası Taşınımı İçin Alınan Tedbirleri XII

13 P.3.6 Afetler ve Büyük Endüstriyel Kazalar.113 R. SAĞLIK VE ÇEVRE.114 R. 1. Temel Sağlık Hizmetleri.114 R.1.1. Sağlık Kurumlarının Dağılımı.114 R.1.2. Bulaşıcı Hastalıklar R.1.3. Gıda Hijyeni R.1.4. Aşılama Çalışmaları R.1.5. Bebek Ölümleri R.1.6. Ölümlerin Hastalık, Yaş ve Cins Gruplarına Göre Dağılımı R.1.7. Aile Planlaması Çalışmaları R.2. Çevre Kirliliği ve Zararlarından Oluşan Sağlık Riskleri R.2.1. Kentsel Hava Kirliliğinin İnsan Sağlığı Üzerine Etkileri R.2.2. Su Kirliliğinin İnsan Sağlığı Üzerine Etkileri R.2.3. Atıkların İnsan Sağlığı Üzerine Etkileri R.2.4. Gürültünün İnsan Sağlığı Üzerine Etkileri R.2.5. Pestisitlerin İnsan Sağlığı Üzerine Etkileri R.2.6. İyonize Radyasyondan Korunma R.2.7. Baz İstasyonlarından Yayılan Radyasyonun İnsan Sağlığı Üzerine Etkileri.120 S. ÇEVRE EĞİTİMİ..121 S. 1. Kamu Kuruluşlarının Çevre Eğitimi ile İlgili Faaliyetleri.121 S. 2. Çevreyle İlgili Gönüllü Kuruluşlar ve Faaliyetleri.121 S Çevre Vakıfları.121 S Çevre Dernekleri..121 S Çevreyle İlgili Federasyonlar..121 XIII

14 T. ÇEVRE YÖNETİMİ VE PLANLAMA T.1. Çevre Kirliliğinin ve Çevresel Tahribatın Önlenmesi T.2. Doğal Kaynakların Ekolojik Dengeler Esas Alınarak Verimli Kullanımı, Korunması ve Geliştirilmesi T.3. Ekonomik ve Sosyal Faaliyetlerin, Sonuçlarını Çevrenin Taşıma Kapasitesini Aşmayacak Biçimde Planlaması T.4..Çevrenin..İnsan-Psikososyal İhtiyaçlarıyla Uyumunun Sağlanması T.5. Çevre Duyarlı Arazi Kullanım Planlaması T.6. Çevresel Etki Değerlendirmesi XIV

15 TABLOLAR Sayfa No Tablo A.1 : Nevşehir İli ndeki Göletler 21 Tablo A.2 : Nevşehir İli Su Yüzeylerinin Dağılımı 21 Tablo A.3 : Kayaç Gruplarının Yaşları Tablo B.1. : Aylık Ortalama Güneşlenme Süresi ( Saat,dakika), 2007 Tablo B.2: Nevşehir İli Baraj Bilgileri,2007 Tablo B.3: Jeotermal Envanteri,2007 Tablo B.4 : Nevşehir İli Yer Altı Suyu Potansiyeli Ve Kullanım Durumu(2007 Yılı) Tablo B.5: Nevşehir İli Metalik Maden Envateri, Tablo B.6: Nevşehir İli ndeki Kum-Çakıl Ocaklarına Ait Ruhsat Bilgileri,2007 Tablo C.1: Meteorolojik Elemanların Aylık Bilgileri ( Yılı) Tablo-C. 2: Nevşehir İlinin Basınç Tablosu (2007 Yılı) 36 Tablo C. 3: Nevşehir İlinin Bağıl Nem Tablosu (2007 Yılı) 36 Tablo-C.4: Nevşehir İlinin Sıcaklık Tablosu (2007 Yılı) 36 Tablo C.5: Nevşehir İlinin Buharlaşma Tablosu (2007 Yılı) 37 Tablo-C. 6: Nevşehir İlinin yağış tablosu (2007 Yılı) 37 Tablo C.7: Nevşehir İlinin Kar,Dolu, Sis ve Kırağı Bilgileri (2007 Yılı) Tablo C.8: Nevşehir İli Merkez İlçe ve Tüm İlçelerde Isınma Amaçlı İthal Taş,Linyit Kömürü Özellikleri ve Sınırları (Yönetmelik Tablo-10 ) Tablo C.9: Hava Kalitesi Sınır Değerlerinin Aşılmadığı İl ve İlçelerde Kullanılacak Yerli Kömürlerin Özellikleri Tablo C.10: İlimiz Merkez İlçe ve Tüm İlçelerde Kömür Briketlerinin Fiziksel ve Kimyasal Özellikleri (TSE 12055) Tablo C.11: İlimiz Merkez İlçe ve Tüm İlçelerde Biyokütle Briketlerinin Özellikleri (kuru bazda) ve Sınırlar (Yönetmelik Tablo-13) Tablo C.12: 2007 Yılında Yapılan Egzoz Emisyonlar 40 Tablo C.13: Hava Kirliliği Aylık Ortalama Ölçüm Değerleri 40 (µg/m3),2007 Tablo C.14: Hava Kirliliği Aylık Ortalama Ölçüm Değerleri 41 (µg/m3),2007 Tablo D.1 : Nevşehir İli Su Kaynakları XV

16 Tablo D.2: Jeotermal Envanteri, Tablo E. 1.: İlimiz İçin Tarımsal Arazi Varlığı, Tablo E. 2: Arazi Kullanma Bilgileri Tablo E. 3: Genel Arazi Dağılımı,2007 Tablo E.4: Tarım Arazileri Varlığı,2007 Tablo E. 5: Büyük Toprak Gruplarına Göre Arazi Sınıfları,2007 Tablo E.6: İlçelere Göre Arazi Sınıflarının Dağılımı (hektar),2007 Tablo E.7: İlçeler Göre Şimdiki Arazi Kullanma Şekillerinin Dağılımı (ha) Tablo E.8: Kullanma Şekillerinde Yaşlık ve Çoraklık Sorunlarına Göre Arazi Sınıfları, Tablo E.9: Arazilerin Sınıfları ve Kullanma Şekillerine Göre Su Erozyonu, Tablo F.1: Nevşehir İli Orman Envanteri, Tablo F.2: İlimizdeki Sahipli Hayvanlar Hakkında Bilgiler,2007 Tablo F.3: İlimizdeki Sahipsiz Hayvanlar Hakkında Bilgiler, Tablo F.4: İlimizdeki Hayvan Hakları İhlalleri Hakkında Bilgiler, Tablo F.5: Şimdiki Arazi Kullanma Şekillerinin Kabiliyet 59 Sınıflarına Dağılımı,2007 Tablo F.6: Tarım Arazilerinin İlçelere Göre 59 Derecelendirilmesi,2007 Tablo F.7: Coğrafi Durum 61 Tablo F.8: Sahanın Adı ve İdari Durumu 62 Tablo H. 1: Ekilebilir Arazi Dağılımı, Tablo H. 2: Arazi Genişliğine Göre İşletme Sayıları, Tablo H. 3: Tarla Bitkilerine Ait Bilgiler, Tablo H.4: Meyve Üretimine Ait Bilgiler, Tablo H.5: Sebze Üretimine Ait Bilgiler, Tablo H.6: Büyükbaş Hayvancılığa Ait Bilgiler, Tablo H.7: Küçükbaş Hayvancılığa Ait Bilgiler, Tablo H.8: Kümes Hayvancılığına Ait Bilgiler, Tablo H. 9 İlimizde Kullanılmakta Olan Zirai Mücadele İlaçlarının Yıllık Ortalama Tüketimi (Ton), XVI

17 Tablo I.1. İlimizdeki Sanayi Madenleri Hakkında Bilgiler,2007 Tablo I. 2: İlimizdeki Metalik Madenlere Ait Bilgiler,2007 Tablo I. 3: İlimizdeki Enerji Madenlerine Ait Bilgiler, Tablo I. 4: İlimizde 2007 yılında ÇED Gerekli Değildir Kararı Verilen Taş ve Kum Ocakları Tablo J.1: Nevşehir İli Jeotermal Envanteri, Tablo J. 2 Enerji Tüketiminin Sektörlere Göre Dağılımı (2007) 88 Tablo K.1: Nevşehir İli Küçük ve Orta Ölçekli Sanayi Tesislerinin İlçeler İtibariyle Dağılımı,2007 Tablo K.2 Sanayiinin İlçelere Göre Dağılımı,2007 Tablo K.3 Nevşehir İlindeki Bazı Sanayi Tesislerinin Arıtma Tesisi Bulunma Durumu,2007 Tablo L.1: İlimizdeki Temiz Su Sistemi Bilgileri, Tablo L.2: İlimizdeki Temiz Su Sistemi Bilgileri, Tablo L.3 Nevşehir İl Geneli Tescilli Araçların Dağılımı, Tablo L.4: Baz İstasyonları Bilgileri, Tablo M. 1:Turizm İşletme Belgeli Tesisler (2007 Yılı) 102 Tablo M.2. Büro ve Dükkanlara Ait Bilgiler (2007 Yılı) 103 Tablo N.1: Tıbbi Atık Miktarları (2007 Yılı) 107 Tablo P.1: İlçelerimizin Deprem Bölgeleri Haritasındaki Yeri 112 Tablo R. 1: Sağlık Kurumlarının İlçelere Göre Dağılımı (2007 yılı) Tablo R. 2: Bulaşıcı Hastalıklarla İlgili Bilgiler (2007 yılı) Tablo R.3: İçme ve Kullanma Suları İle İlgili Veriler (2007 Yılı) 115 Tablo R.4: Zoonotik Hastalıkların Aylara Göre Dağılımı (Ocak- Aralık), Tablo R.5: Genişletilmiş Bağışıklama Programı Kapsamında 116 Uygulanan Tüm Antijenlerin Dağılımı,2007 Tablo R.6: Çocukluk Çağı Aşı Takvimi, Nevşehir, Tablo R.7: Bebek Ölüm Nedenleri, Tablo R.8: Bebek Ölüm Yaşları, Tablo R.9: Ölümlerin Yaş Gruplarına Göre Dağılımı, Tablo R.10: Ölümlerin Hastalıklara Göre Dağılımı, Tablo R.11: Aile Planlaması Çalışmaları (2007 Yılı) 118 Tablo R.12: Aile Planlaması Başvuru Sayıları, Tablo T.1: ÇED Gerekli Değildir Kararı Verilen Faaliyetler XVII

18 ŞEKİLLER SAYFA NO Şekil A.1: Aşınmayla oluşan yer şekilleri 26 Şekil A.2 : Şapkalı peribacaları 27 Şekil A.3. : Vadiden bir görünüm. 27 Şekil C.1: 2007 Yılı SO2 Değerleri (µg/m3) 41 Şekil C.2: 2007 Yılı Partikül Madde Değerleri (ug/m3) 42 Şekil F.1: Peri Bacalarından Bir Görünüm, Şekil F.2:Peri bacaları, Şekil F.3: Ürgüpte bulunan üç güzeller, Şekil F.4: Balon uçuşları, Şekil R.1: İlimiz 2007 Yılı Aşı Oranları 117 LİSTELER Sayfa No XVIII

19 Liste B.1: IUCN-Red Data Book V ve R Kategorisinde bulunan türler 31 Liste B.1b) IUCN-Red Data Book R Kategorisinde bulunan (Türkiye genelinde az bulunan endemik türler) 35 Liste B.2: Madencilik Faaliyetlerinin Yapıldığı Yerlerin Özellikleri İle İlgili Bilgiler 39 Liste F.1: Milli Park Alanında Tesbit Edilen Fauna Listesi 71 XIX

20 A. COĞRAFİK KAPSAM A.1. GİRİŞ Nevşehir, İç Anadolu Bölgesi nde 38º 12 ve 39º 20 kuzey enlemleri ile 34º 11 ve 35º 06 doğu boylamları arasında kalır. Konya kapalı havzasında kalan Derinkuyu ilçesi dışında, bütünüyle Orta Kızılırmak Havzası na giren Nevşehir, konum itibariyle Türkiye nin tam ortasında olup, yüzölçümü km² dir. Ülke topraklarının binde 7 sini kaplar. Kızılırmak vadisinin güney yamacına kurulmuş olan İl merkezinin rakımı m dir. Uzantıları, kuzeyinde Delice Irmak vadisi, güney ve güneybatısında Erdaş dağı ve uzantıları vardır. Kullanım bakımından % 97 si tarıma elverişlilik gösteren il topraklarının yeryüzü şekillerine göre dağılımında en büyük pay platolarındır. İl alanının % 56,6 sı platolarla, %24,9 u ovalarla, % 18,5 i ise dağlarla kaplıdır. Erciyes Dağı ile Hasan Dağının aktif birer yanardağ olduğu dönemlerde püskürttükleri lav ve tüflerin milyonlarca yılda yağmur, rüzgar, akarsular gibi etkenler yoluyla aşınması sonucu oluşan ve şeklinden dolayı peribacası olarak adlandırılan, dünyada bu kadar yoğun örneği olmayan oluşumlar, bölgemizde turizmi etkileyen en önemli doğal kaynaktır. Bu yörede manastır hayatı yaşanan 3 büyük vadi vardır. Bunlar: Nevşehir deki Göreme vadisi, Aksaray daki Ihlara Vadisi ve Kayseri deki Soğanlı vadidir. A.1.1. Nevşehir in Tarihi Gelişimi Nevşehir (Muşkara; Muşkara kelimesi Arapça kökenli bir kelime, ism-i zaman, ism-i mekan olup anlamı, kumral olmaktır.) İlinin en eski yerleşim yeri Gülşehir ilçesi Civelek Mağarası nda görülür. Avanos un Sarılar beldesi yakınlarındaki Zank Höyük te Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi Öğretim üyelerinden Doç. Dr. Hüseyin Sever in başkanlığında yapılan kazılar sonucunda Eski Tunç Çağı na (M.Ö ) ve Assur Ticaret Kolonileri Çağı na (M.Ö ) ait eserler ele geçmiştir. Nevşehir civarında bulunan çok sayıdaki höyüklerde özellikle Eski Tunç Çağı na ait kalıntılar tespit edilmiştir. M.Ö yılları arasında Kuzey Mezopotamya da yaşayan Assur tacirler Anadolu da ticari koloniler kurarak ilk ticaret örgütünü oluşturmuşlardır. Bu ticaretin merkezi Kayseri Kültepe, Kaniş-Karum dur. (Karum:Ticaretin yapıldığı pazar yeri, ticari organizasyonun yapıldığı yer, liman, koy anlamındadır.) Belgelerde adı geçen ve yeri saptanabilen karumlardan biri de Karum-Hattuş tur (Boğazköy). Karumlardan daha küçük pazar yerleri ise Wabartum olarak adlandırılmıştır. Nevşehir civarında sayısız wabartumlar tespit edilmiş ancak bu yerleşim yerlerinde yazılı belge bulunamadığından yerleşimlerin wabartum adları bilinememektedir. M.Ö. II. binin başlarında Avrupa dan Kafkaslar üzerinden gelerek Kapadokya Bölgesi ne yerleşen Hititler, daha sonra yerli halkla kaynaşarak imparatorluk kurmuşlardır. Dilleri Hind-Avrupa dil grubundandır. Başkentleri Hattuşaş (Boğazköy) olan Hititlerin önemli şehirleri Alacahöyük ve Alişar dır. Kapadokya Bölgesi nde bulunan bütün höyüklerde Hititlere ait kalıntılara rastlamak mümkündür. Friglerin Orta Anadolu nun önemli kentlerinin hemen hepsini yıkarak Hitit İmparatorluğu nu ortadan kaldırılmasından sonra Orta ve Güneydoğu Anadolu da Geç Hitit Krallıkları ortaya çıkmıştır. Kapadokya Bölgesi ndeki Geç Hitit Krallığı ise Kayseri, Niğde, Nevşehir i içine alan Tabal Krallığı dır. Bu döneme ait Gülşehir-Sivasa (Gökçetoprak), Acıgöl-Topada, Hacıbektaş-Karaburna Köyü nde Hitit Hiyeroglifi ile yazılmış kaya anıtları bulunmaktadır. Kimmerler in Frig egemenliğine son vermesi sonucu Anadolu da Medler (M.Ö. 585), daha sonra da Persler (M.Ö. 547) görülür. Persler bölgeyi Satrap adını verdikleri valilerce 1

21 yönettiler. Eski Pers dilinde Katpatuka olarak adlandırılan Kapadokya bölgesi, Cins Atlar Ülkesi anlamına gelmekteydi. Persler, Zerdüşt dinine bağlı olduklarından ve ateşi kutsal saydıklarından bölgedeki volkanları özellikle Erciyes ve Hasandağı nı kutsal saymışlardır. Persler, Kapadokya dan geçerek başkentlerini Ege ye bağlayan, Kral Yolu nu geliştirmişlerdir. Makedonya Kralı İskender M. Ö. 334 ve 332 de Pers ordularını arka arkaya bozguna uğratarak bu büyük İmparatorluğu yıkmıştır. Pers İmparatorluğu nu yıkan İskender, Kapadokya da büyük bir dirençle karşılaştı. İskender, komutanlarından Sabiktas ı bölgeyi denetimi altına almakla görevlendirince, halk buna karşı çıktı ve eski Pers soylularından Ariarathes i kral ilan etti. Çalışkan bir yönetici olan I. Ariarathes (M.Ö ) Kapadokya Krallığı nın sınırlarını genişletti. Kapadokya Krallığı, Roma nın bir eyaleti olduğu M.S. 17 yılına kadar varlığını korumak için Makedonyalılarla, Pontuslularla, Galatlarla, Romalılarla mücadele etmiştir. M.S. 17 de Tiberius Kapadokya yı Roma ya bağlayarak bölgedeki kargaşaya son verdi. Romalılar bölgeyi ele geçirdikten sonra batıya bir yol yaparak Ege ye ulaşımı sağladılar. Bu yol hem askerî hem de ticari açıdan önemliydi. Bu sırada Anadolu da yayılmaya başlayan ilk hristiyanların bir kısmı büyük şehirlerden köylere göç etmeğe başladılar. Kayseri nin önemli bir din merkezi haline geldiği 4. yüzyılda, kayalık Göreme ve çevresini keşfeden hristiyanlar, Kayseri Piskoposu da olan Aziz Basil in dünya görüşünü benimseyerek kayalar içinde manastır hayatını başlattılar. Roma İmparatorluğu nun ikiye bölünmesiyle Kapadokya Doğu Roma İmparatorluğu nun etkisi altında kaldı. 2. yüzyıl sonlarında Kapadokya da önemli sayıda hristiyan toplulukları bulunmaktaydı. 3. yüzyılda kuvvetli şahsiyete sahip rahipler bölgeyi dini düşünce ve yaşantının merkezi haline getirdiler. 4. yüzyılda Kapodokya üç büyük azizin (Kayseri Piskoposu Büyük Basil, kardeşi Nyssalı Gregory ve Nazianuslu Gregor) memleketi olarak bilinirdi. Bunlardan Kayseri Baş piskoposu Büyük Basil bölgedeki kaya kilise ve manastırların kurucusudur. Bölge halkı Greko-Roma fikirlerinden ziyade İran ın etkisi altında kalmıştır. Orta ve Doðu Anadolu da olduğu gibi Kapadokya da Bizans ın ilk yıllarında sakin bir dönem yaşamıştır. İmparatorluk sınırları Akdeniz havzasından Kafkaslara kadar uzandığı için Kapadokya Bölgesi bu imparatorluğun merkezi haline geldi. Ancak 7. yüzyıldan itibaren Persler tekrar Anadolu yu istila ettiler ve Kayseri yi işgal altında tuttular. Daha sonra Kudüs ü ele geçirdiler ve Hakiki Haçı Ctepsiphon a taşıdılar (Ctepsiphon: Bağdat sınırları içinde antik bir yerleşim yeri). Bunun üzerine İmparator Heraclius Anadolu nun elde kalan kısımlarını askerî eyaletlere ayırdı ve Kapadokya, askerî açıdan organize edildi. Orduda hizmet edenlere topraklar verildiğinden toprağa sahip askerî aristokrat grubu ortaya çıktı. Daha sonra imparator Heraclius kaybedilen toprakları geri alıp Hakiki Haçı Kudüs e geri götürdü. Ancak doğu eyaletlerinde askerî bir düzen bulunmadığından Araplar tarafından işgal edildi. Kayseri 647 ve 726 da iki kez el değiştirdi. Derinkuyu ve Kaymaklı gibi düz ovalarda yaşayan halk yer altı yerleşimini tercih ederek kendilerini savundular. Dağlık bölgelerdeki kaya kiliseleri ve hücreler sığınak oldu. Malazgirt Zaferinden sonra Bizans ın elinde bulunan Anadolu nun Fethi hareketi içinde başta Kutalmışoğlu Süleyman Şah olmak üzere Artuk, Tutak, Danişmend, Mengücek, Ebulkasım, Ebulgazi vb. Türkmen Beyleri yer almışlardı. Büyük Selçuklu Sultanı Melikşah ın ölümünden sonraki iktidar kavgası sırasında Doğu Anadolu da Saltuklu, Danişmend, Mengücek ve Artuklu Türkmen Beylikleri oluşmuşken, 1075 tarihinde Kutalmışoğlu Süleyman Şah tarafından İznik merkez olmak üzere Nevşehir in de içinde bulunduğu Orta Anadolu, Güney Marmara, İç Ege ve Doğu Akdeniz Bölgeleri nin geniş bölümlerinde de Türkiye Selçukluları Devleti kurulmuştur. Aslında 1067 de Kayseri yi fetheden Türkmen Beyleri nden Afşin Bey Kızılırmak ın orta çığırı boyunca fetihlerine devam ederek Nevşehir ve çevresini de Selçuklu toprakları içerisine katmıştı. 2

22 Süleyman Şah 1081 yılında Bizansla yaptığı antlaşma ile Anadolu da egemenliğini fiilen olduğu gibi hukuken de kabul ettirmiş, sultanlığını ilan ederek kudretli bir devlete sahip olduğunu ortaya koyup Büyük Selçuklu Devleti ile olan sembolik bağlılığını sona erdirmiştir. Türkiye Selçuklu Devleti nin kuruluşu Süleyman Şah Antakya ya düzenlediği ilk sefer sırasında Ebul Gazi yi (Hasan Bey ki Hasandağı bu zatın ismi ile anılır.) Kapadokya ya vali tayin eder. Nevşehir Türkiye Selçukluları Dönemi nde doğu-batı istikametinde birer menzillik mesafede yapılmış Çay Hanı, Horozlu Han, Zazadın Hanı, Sultan Hanı, Ağzıkara Han, Tepesidelik Han, Alay Hanı ve Sarıhan gibi kervansaraylarla ve bunlar arasındaki güzergahı izleyen ticaret yolu üzerinde küçük bir yerleşim yeri idi. Bu yol batıda Ege kıyıları, Doğuda Orta Asya Türk Dünyası ve Çin e, Mezopotamyaya yönelen çok işlek, canlı bir ticari hayata sahip, kültür köprüsü görevi de gören önemli bir yoldur. Özellikle I. Alaaddin Keykubat Döneminde ( ) bu yol üzerinde kervansaraylarla çok zengin yükler taşınarak doğubatı, kuzey- güney istikametinde iç ve dış ticaret canlılık kazanmış, Türkiye Selçukluları en parlak dönemlerini yaşamıştır. Bu dönem ve sonrasında yapılan şifahaneler, aşevleri, yollar, köprüler, kaleler ve külliyelerle Anadolu bayındır hale gelmiştir. Türkiye Selçuklu Sultanı II. Keykavus ile IV. Rüknettin Kılıçarslan ın birlikte saltanat sürdükleri dönemde anlaşmazlığa düşünce IV. Rüknettin Kılıçarslan Ürgüp e sığınmıştır. Türkiye Selçuklu Devleti 1243 Kösedağ Savaşında mağlup olduktan sonra fiili idare Moğollara geçmiş ve Sultanın yanında Moğol valileri tarafından yönetilmeye başlanmıştır. Son Selçuklu Sultanlarından III. Alaaddin Keykubat da Moğol Hükümdarı Gazan Han la anlaşmazlığa düştüğünde Ürgüp yakınlarında sığındığı mağarada sıkı bir takiple yakalanmıştı. II. Mesut son Türkiye Selçuklu Sultanı olarak Kayseri de 1308 de ölünce Moğollar sembolik de olsa Selçuklu tahtına kimseyi oturtmadılar. Anadolu yu merkezden gönderdikleri valilerle yönetmeyi sürdürdüler. Bu idari yetersizlik sonucunda Anadolu nun çeşitli yerlerinde beylikler ortaya çıktı. Osmanlılar, Karamanlılar, Menteşeoğulları, Germiyanoğulları gibi. Türkiye tarihinde Anadolu Türk Beylikleri Dönemi başladı. Beylikler Dönemi Anadolu Selçuklu Devleti parçalanınca Moğalların Anadolu Valisi Timurtaş ın daha sonra da Eratna Bey in egemenliğini taşıyan Nevşehir, 1381 de Kadı Burhanettin tarafından ele geçirildiyse de 1397 de yöreye Karamanoğulları egemen oldular. Bir Oğuz boyu olan Karamanlı Aşireti 13. yüzyılda Anadolu ya gelmişti. Türkiye Selçuklu Hükümdarı I. Alaaddin Keykubat onları İçel Bölgesi ne yerleştirmişti. Kerimüddin Karaman Bey başkenti Ermenek olan Karamanlı Beyliğini kurdu. Kerimüddin Karaman Bey in yerine geçen Mehmet Bey 1277 de Türkçe yi resmi dil ilan ederek Türk kültürüne büyük hizmet etmiş oldu. Karamanoğulları Türkiye Selçuklu Devleti başkenti Konya yı zaptederek merkezlerini burayı taşıyıp, Türkmenler arasında büyük saygınlık kazandılar. Karamanoğulları Nevşehir in de içinde bulunduğu Orta Kızılırmak Konya Bölümü ve Anamur- Mersin kıyılarına kadar Doğu Akdeniz degemenlik alanlarını genişlettiler de Yıldırım Bayezit Karaman İlini topraklarına katınca Nevşehir (Muşkara) Osmanlı Beyliğine dahil oldu. Yıldırım Bayezıt ın Konya yı fethinden sonraki gelişmeleri anlatan Aşık Paşazade Tarihi nde: Etrafın şehirlerine haber vardı kim bu gelen padişah gayet adildir. Ve ol şehirlerden dahi adam geldi kim hana gelip şehri tımar edin!... Aksaray ı, Niğde yi ve Kayseri yi verdiler. Develi, Karahisarı ve Uçhisarı cümlesini nevalisi ile teslim ettiler. der. Ancak bu dönem kısa sürdü. Yıldırım Bayezıt 1402 Ankara Savaşında Timur a yenilince Karamanlı Beyliği yeniden kuruldu. Bir ara Nevşehir Kadı Burhaneddin Beyliği egemenlik alanına dahil olmuştur. Osmanlıları en çok uğraştıran bu beyliğe II. Bayezit 1487 de son verince Karaman Beyliği ne ait topraklarla beraber Muşkara da Osmanlı Devleti sınırları içine dahil oldu. 3

23 Nevşehir ve yöresi Osmanlı idaresi altında bir süre barış içinde yaşadı. Özkonak ta Yavuz Sultan Selim in Doğu Seferi sırasında yapılan köprü Nevşehir deki Erken Osmanlı yapısı olması açısından önemlidir. Kanuni Sultan Süleyman tahta çıktığında (1520) hazinenin gelirini arttırmak için yeni bir arazi tahriri yaptırdı. İl yazıcılarının bir kısmı ürün miktarını ve tarla ölçümlerini fazla göstererek vergileri arttırdılar. Bazı dirlik sahiplerinin toprağı ellerinden alındı. Bu durum halk ve asker arasında hoşnutsuzluğa neden oldu. Ayrıca 1582 den başlayıp ardarda gelen İran seferleri de Anadolu tımar düzenini bozmuştu. Sefere çağrılan dirlik sahiplerinden bazıları ailelerini karışık ortam içerisinde bırakıp gidemeyeceklerini ileri sürerek yasalara karşı çıkarak Celâli oldular. Devlet isyanları güçlükle bastırabildi. Tüm bu olumsuzluklar Nevşehir de etkisini şiddetli şekilde gösterdi. Yöre halkı arzuladığı barış, huzur ve kalkınma dönemini Damat İbrahim Paşa zamanında yaşamıştır. Cumhuriyet Döneminde Nevşehir Nevşehir Mondros Mütarekesi günlerinde 12. Kolordu ya bağlı 11. tümenin denetim alanı içindeydi. Karargâhı Niğde de bulunan tümenin önemli silah ve cephane depolarından biri de Nevşehir de idi. Orta Anadolu, Mütareke nin belirlediği paylaşım alanlarının dışında kaldığı için Nevşehir, Milli Mücadele yıllarında önemli bir siyasi olaya tanık olmadı. Bununla birlikte 4 Eylül 1919 da toplanan Sivas Kongresi ne, Nevşehir adına bir delege katıldı: Dellalzade Hacı Osman Efendi. Hacı Osman Efendi, kongrede alınan bütün vilayet ve kazalarda Anadolu ve Rumeli Müdafa-i Hukuk Cemiyeti Şubeleri oluşturulmasını öngören kararın Nevşehir de uygulanmasına öncülük etti. Bu cemiyetin önde gelenleri Eyüp Bey, Müftü Süleyman Hakkı Efendi, Belediye Başkanı Ahmet Efendi idi. Bugün Nevşehir e bağlı olan Avanos ta da cemiyetin bir şubesi kurulmuştu. Bu cemiyetin çalışmalarında en etkin kişi Belediye Başkanı Nuri Bey dir. Milli Mücadele yıllarında Nevşehir e ilişkin olarak anılması gereken bir başka gelişme de Mustafa Kemal in 22 Aralık 1919 da Hacıbektaş a gelmesidir. Bektaşileri Milli Mücadele ye kazandırmak amacını güden Mustafa Kemal, Hacı Bektaşı Veli Tekkesi Çelebisi Cemalettin Efendi ve tekke şeyhi Salih Niyazi Baba ile görüştü. Ülkenin içinde bulunduğu durum uzun uzadıya ele alındı. Her iki Bektaşi önderi de Mustafa Kemal ile aynı düşüncede olduklarını ve Milli Mücadele saflarına katıldıklarını açıkladılar. Bu Mustafa Kemal in Sivas Kongresi sonrasında kazandığı en önemli başarılarından biriydi. Bu görüşmeden sonra Anadolu nun her yanındaki Bektaşi Tekkeleri birer Kuvay-i Milliye karargahı işlevi gördü. Nevşehir Osmanlıların son dönemlerinde Niğde Sancağı na bağlı bir kaza idi. Cumhuriyetimizin ilanından sonra 1924 te Niğde yeni idari yapılanmada bir İl olarak ortaya çıkarken Nevşehir de ilçelerinden biri oldu sayılı yasa ile Nevşehir 20 Temmuz 1954 tarihinde il haline getirildi. Kırşehir ve Kırşehir e bağlı Mucur, Avanos, Hacıbektaş (1945 te ilçe oldu.), Kayseri ye bağlı Ürgüp (1935 te ilçe oldu.), Niğde ye bağlı Arapsun (1948 de Gülşehir adını aldı.) Nevşehir in ilçeleri haline getirildi. Kozaklı ve Hamamorta köyleri Avanos a bağlı birer köy iken birleştirilerek 1954 te Kozaklı adıyla ilçe olarak Nevşehir e bağlandı. Kırşehir 1957 de tekrar İl yapıldı. Mucur ilçesi ile beraber Nevşehir den ayrıldı. Daha önceleri Melegübü ismi ile anılan bir bucak merkezi olan Derinkuyu 1 Nisan 1960 ta ilçe durumuna getirildi. Acıgöl kasabası ise 4 Temmuz 1987 de ilçe olmuştur. 4

24 A. 2. İL VE İLÇE SINIRLARI Nevşehir İli Merkez İlçe dahil 8 (sekiz) İlçe ile İç Anadolu Bölgesi nde yer almıştır. İlçeler aşağıda sıralanmıştır. 1. Merkez 2. Acıgöl 3. Avanos 4. Derinkuyu 5. Gülşehir 6. Hacıbektaş 7. Kozaklı 8. Ürgüp A Acıgöl Aksaray-Nevşehir yolu üzerinde yer alan ve Nevşehir e uzaklığı yaklaşık 20 km olan Acıgöl de tespit edilebilen en eski yerleşim M.Ö. VIII. yüzyıla aittir. Ağıllı köyü yakınlarındaki Topada Geç Hitit Dönemi ne ait Hitit hiyeroglifi ile yazılmış kaya anıtında bölgenin siyasi durumu ve liderinin icraatları ile ilgili bilgiler yer almaktadır. Nevşehir Müze Müdürlüğü nün Kurugöl de yaptığı kazılar sonucunda M.Ö. II. yüzyıla ait taştan yapılmış lahitler içerisinde ve ölü küpleri içerisinde Arkaik Dönem e ait lekithoslar (koku şişesi), yüzük, fayanstan kolyeler ele geçmiştir. Acıgöl ün bir başka özelliği de yerleşim merkezinde yer alan yeraltı yerleşimidir. İki tanesi orjinal olmak üzere üç girişi tespit edilebilmiştir. Orjinal olmayan üçüncü girişin her iki tarafında kapı yüksekliğinde taşlar konulmuş, yatay tek taşla da (lento ) kapı desteklenmiştir. Girişin uzantısında yer alan mekanlar bazalt taştan kemerli olarak yapılmıştır. Ancak yıl öncesine aittirler. Gerek teknik, gerekse şekil açısından Özlüce ve Mazı Yeraltı Şehri ne benzerlik göstermektedir. Henüz tam olarak temizlenmemiş olan yeraltı şehrinde büyük salonlar birbirlerine tünellerle bağlanmıştır. Kısa bir koridor vasıtasıyla yeraltı şehrinin kaya oyma mekanlarına ulaşılır. Girişteki kısa koridorun karşısındaki sürgü taşlı alan şehrin birinci orjinal girişi ve ilk salonudur. Kısa bir koridorla ikinci büyük salona geçilir. Bu mekanda yer alan üç büyük niş oturma ya da yatak odalarıdır. Bu kısıma giriş dar bir aralık vasıtasıyladır. Tavan kısımları iyi oyulmuş beşik tonozlu gibidir. Burada havalandırma bacalarının yanı sıra haberleşme delikleri de bulunmaktadır. Bu kısımdan üçüncü büyük salona geçiş dar, alçak, oldukça kavisli bir galeri sayesindedir. Galeri boyunca kandil koymak için küçük nişler bulunur. Küçük mekanın üç tarafında kaya kiliselerinin apsisleri gibi oyulmuş küçük odalar yeralır. Buradaki havalandırma bacası diğerlerinden farklı olarak yukarıya doğru konik bir biçimde daralmaktadır. Bugüne kadar pek çok yeraltı şehrinin orjinal girişleri bulunamamıştır. Bilinenler ise fazla bir özellik göstermezler. Acıgöl yeraltı şehrinin ikinci orjinal girişi Mazı yeraltı şehrinin tam benzeri olup ustaca düşünülmüş bir örnektir. Girişin yan duvarları düzensiz taşlardan, tavan kısmı ise düzgün, ince, uzun taşlardan örülmüştür. Aynı tip örgü sistemi civardaki ev kapılarında da görülmektedir. 5

25 Tatlarin Acıgöl ilçesinin 10 km kuzeyinde yer alan Tatlarin kasabası, gerek yeraltı kenti ve kiliseleri gerekse konut mimarisi ile Kapadokya Bölgesi nin ilginç yörelerinden birisidir. Tatlarin Kilisesi Acıgöl ilçesine bağlı olan ve Acıgöl ün 10 km kuzeyinde yer alan Tatlarin kasabasının kale olarak adlandırıldığı tepesinin yamacında yer alır. İki nefli iki apsisli, beşik tonozlu olan kilisenin narteksi yıkılmıştır. Oldukça iyi korunmuş olan fresklerdeki sahneler bantlarla birbirinden ayrılmıştır. Zeminde koyu gri, tasvirlerde ise mor, hardal ve kırmızı renkler kullanılmıştır. Sahneleri: Apsiste Meryem ve Çocuk İsa, Michael ve Gabriel; Konstantin ve Helena, başkalaşım, İsa nın cehenneme inişi, Kudüs e giriş, İsa nın çarmıha gerilmesi ve dokuz azizin yanı sıra kiliseyi yaptıran kişinin portresi de yer almaktadır. Tatlarin Yeraltı Şehri Nevşehir ili, Acıgöl ilçesinin 10 km kuzeyinde, Tatlarin kasabasının kale olarak adlandırıldığı tepesinde yer alır. Yeraltı şehri ilk olarak l975 yılında tespit edilmiş, 1991 yılında ziyarete açılmıştır. Kale mevkiinde yeraltı yerleşimlerinin dışında pek çok kilise bulunmakta ancak bunların büyük bir bölümü doğal nedenlerle yıkılmıştır. Asıl giriş kapısı yıkılmış olan yeraltı şehrine batı yönündeki iki mekan sayesinde girilebilmektedir. Yeraltı şehri, oldukça geniş alanlara yayılmış, ancak küçük bir kısmı temizlenebilmiştir. Halen iki katı gezilebilmektedir. Mekanların büyüklüğü, erzak depolarının sayısının ve kiliselerin çokluğu normal bir yeraltı yerleşiminden ziyade askeri garnizon ya da manastır kompleksini akla getirir. Girişten 15 metre uzunluğundaki kavisli bir koridor vasıtasıyla dikdörtgen planlı geniş bir mekana ulaşılır. Girişteki 1,5 metre çapında ortası delikli bir sürgü taşı bu mekanın giriş çıkışını kontrol altına alınmasını sağlamaktadır. Sağ taraftaki nişin içinden aşağıya doğru oyulan ve halk tarafından zindan olarak adlandırılan mekanda üç iskelet bulunmuştur. Tuvaletin de yer aldığı bu ana mekanın sağ tarafında kiler/mutfak bulunmaktadır. Bu alanın Roma Dönemi nde mezarlık alanı, Bizans Dönemi nde de kiler olarak kullanılmış olması gerekmektedir. Çünkü bu odadaki nişler, yöredeki Roma Dönemi kaya mezarlarındaki -ölülerin yatırıldığı- nişlerden farksızdır. Ancak daha sonraki dönemlerde bu nişlerin tabanları oyulmuş ve içine erzak konulmuştur. İkinci girişte ahır yer alır. Daha önce erzak deposu olarak kullanıldığı şüphesiz olan bu geniş mekan sütunlarla desteklenmiştir. Tabanında beş adet ambar bulunmaktadır. Tavan kısmında yeraltı yerleşiminin başka mekanlarına ulaşılabilen havalandırma bacası yer alır. Birinci büyük mekan ile ikinci büyük mekan dar bir koridorla birbirine bağlanır. Zikzak biçimli bu koridorda tuzak ve bağlantıyı kesen sürgü taşı bulunmaktadır. A Gülşehir Nevşehir e 20 km uzaklıkta, Kızılırmak ın güney kenarında yer alan antik adı Zoropassos olan Gülşehir in, eski adı Arapsun dur. Damat İbrahim Paşa nın Nevşehir e yaptığı imarı, bir başka Osmanlı Sadrazamı Karavezir Mehmet Seyyid Paşa da Gülşehir e yapmış, 30 haneli Gülşehir i bir külliye ile donatmıştır. Külliye; cami, medrese ve çeşmeden oluşmaktadır. 6

26 Civelek Mağarası Gülşehir in 4 km doğusunda yer alan Civelek köyü yakınlarındaki mağara, sadece Gülşehir in değil aynı zamanda Nevşehir in de en eski yerleşimidir. Mağara, köyün Gürlek Tepe olarak adlandırılan tepesinde yer alır. Kalkerli bir yapıya sahip olan mağaraya 14 m uzunluğunda aşağıya doğru uzanan bir galeri vasıtasıyla inilebilmektedir. Ana mekanı 22x11 m olan mağaranın tavan kısımlarında kalsit kristalden oluşan 5-15 cm arasında değişen uzunluktaki sarkıtlar yer almaktadır. Nevşehir Müzesi ve İtalyan mağara bilimcileri ile birlikte yapılan çalışmalarda mağara tabanında, özellikle göçen kaya parçaları arasında ve galerilerde Kalkolitik Döneme (M.Ö ) ait, elde şekillendirilmiş tek kulplu fincanlar, çeşitli boylarda çömlekler, dokumacılıkta kullanılan ağırşaklar, taştan ve kemikten aletler ele geçmiştir. Ayrıca mağaranın çevresinde yapılan yüzey araştırmalarında da obsidiyenden ve sileksten yapılmış aletler bulunmuştur. Mağara koruma altına alındığından ziyarete kapalıdır. Açık Saray Harabeleri Nevşehir-Gülşehir yolu üzerinde, Gülşehir e 3 km uzaklıktaki Açık Saray Harabeleri, tüf kayalar içine oyulmuş sayısız mekanları, Roma Dönemi kaya mezarları, IX. ve X. yüzyıla tarihlenen kaya kiliseleri ile önemli bir piskoposluk merkeziydi. Halk arasında Hacı Bektaş Veli Mescidi olarak adlandırılan mekanın mihrabının günümüze kadar korunmuş ve İslami bir yapı olması açısından dikkat çekmektedir. Kareye yakın planlı mescidin batı kesiminde yüksekçe nişler yeralmaktadır. Bu ören yerinde bulunan mantar biçimindeki peribacaları yörede tektir. Aziz Jean (Karşı) Kilisesi Gülşehir in hemen girişinde yer alan ve iki katlı olan Aziz Jean Kilisesi nin alt katında kilise, şarap mahzenleri, mezarlar, su kanalı ve görevlilere ait mekanlar, üst katında ise İncil den alınmış sahnelerle süslenmiş bir diğer kilise yer almaktadır. Alt kata ait kilise, tek apsisli, haç planlı, haç kolları, beşik tonozludur. Merkezi kubbesi çökmüştür. Süsleme açısından direk ana kaya üzerine kırmızı aşı boyası ile stilize hayvan, geometrik ve haç tasvirleri resmedilmiştir. Üst kattaki kilise ise tek apsisli ve beşik tonozludur. Ana apsisteki resimlerin dışında oldukça iyi korunmuş olan kilise siyah bir is tabakası ile kaplıydı. Kilisenin restorasyonu ve konservasyonu 1995 yılında Restoratör Rıdvan İşler tarafından yapıldıktan sonra bugünkü haline gelmiştir. İsa ve İncil siklusunu içeren kilisede sahneler, bantlar içinde frizler halindedir. Siyah zemin üzerine sarı ve kahverengi renkler kullanılmıştır. Niş tonozlarında ve cephelerinde bitkisel ve geometrik motifler tercih edilmiştir. Batı ve güney duvarında, Kapadokya Bölgesi nde oldukça nadir olarak resmedilen son yargı sahnesi yer alır. Kilise, apsisinde yer alan yazıtına göre 1212 yılına tarihlenmektedir. Sahneleri: Apsiste Deesis, ön cephesinde kuş tasvirleri altında müjde, tonozunda madalyonlar içinde aziz tasvirleri; tonozun güney kanadında son yemek, ihanet, vaftiz, altında Meryem in ölümü; kuzey kanadında İsa nın çarmıhtan indirilmesi, kadınlar boş mezar başında, İsa nın cehenneme inişi; batı ve güney duvarında ise son yargı. Sivasa Gökçetoprak Yeraltı Şehri Yeraltı şehri, Gülşehir ilçesinin 35 km batısında yer alan Gökçetoprak köyü yakınlarındadır. İlk kez 1989 yılında Fransız araştırma ekibi, 1991 yılından itibaren de İtalyan asıllı Roberto Bixio ve Stefano Saj Commissione Nazionale Cavita Artificiali yeraltı şehirlerinde çalışmalarda bulunmuştur. 7

27 Sivasa yeraltı şehri, bölgeye göre farklı bir jeolojik karaktere sahiptir. En altta kızılımsı kahverengi renkte olan çamur taşı, üstünde kalınlığı 3-4 m yi bulan aglomera (iri taneli tüf) ve en üst kısımlarında da sert bir volkanik kayaç olan andezit kaya blokları bulunmaktadır. Yeraltı şehri, çamur taşı ve aglomera formastasyonunun içine kazılmıştır. Platonun yamacına oyulan yeraltı şehrinin girişi dar bir kaya bloğu vasıtasıyladır. Henüz tam olarak temizlenmemiş ve ışıklandırılmamış olan yeraltı şehrinin iki katı tespit edilebilmiştir. Her iki katında da büyük düzgün olmayan dikdörtgen mekanlar birbirlerine dar ve uzun koridorlarla bağlanmıştır. Koridorların girişlerinde bulunan kapı taşları, dışarıda kesilip içeriye getirilmişlerdir. Yeraltı şehrinin 1.5 km uzağında bulunan kaya bloklarının üzerindeki izler bunu kanıtlayan en iyi delildir. Yeraltı şehrinin ikinci katında yer alan su kuyusu 25 m derinlikte olup içinde halen su bulunmaktadır. Gökçetoprak köyünün kuzey ve batı yamaçlarında da yöre halkı tarafından halen ahır, depo ve samanlık olarak kullanılan çok sayıda yeraltı yerleşimleri bulunmaktadır. Karavezir (Kurşunlu ) Camii 1779 yılında Gülşehir li Karavezir Silahtar Seyyid Mehmet Paşa tarafından yaptırılmıştır. Vakfiyesinden cami mimarının 8 akçe yevmiye ile çalışan Ebu Bekir Veledi Halil Efendi olduğu anlaşılmaktadır. Üç kapılı bir avluda yer alan Karavezir Camii, yaklaşık 400 m² bir alanı kaplamaktadır. Osmanlı mimarisinin karakteristik özelliklerini taşıyan cami, iki renkli kesme taştan yapılmış, kare planlı, ana mekanını kaplayan 11 m çapındaki kubbe dört kemer üzerine oturtulmuştur. Kubbe dört sivri kemer ve köşelerde pandantifler ile beden duvarları üzerine oturmuştur. Kubbe ağırlığını kısmen köşe kuleleri ve payeler, kısmen de kemerler taşır. Kuzey cephesinde fazla simetrik olmayan 6 sütunun taşıdığı üç gözlü son cemaat yeri bulunmaktadır. Üç kubbede de derinlemesine aynalı tonozla örtülüdür. Sütunlar birbirlerine basık sivri kemerle bağlanmıştır. Son cemaat yeri kubbeleri, içten pandantiflerle, dıştan kasnağa oturur. Kubbelerde yer yer nemden dökülmüş olmakla beraber kalem işi süslemeler bulunmaktadır. Giriş kapısı çerçevesinin üzerinde profilli barok üslupta mermer kitabe bulunmaktadır. Yeşil zemin üzerine altın yaldızla işlenmiş madalyon şeklinde I. Abdülhamid in tuğrası yer alır. Tuğranın yan taraflarında siyah, yeşil, mavi renkte yağlı boya ile boyanmış birer demet çiçek bulunmaktadır. Şahı-Şahani Hamidi Şeyh Sadr-ı Zişan-ı Silahtar Paşa, hayr-ı niyetiyle razı-i Hak içün, kıldı bu cami pür nuribina, sıdkile aşafı alişane, beş vakitte idelim hayr ve dua, tam tarih-i itmamın da oldı bir beyt ile lüfti göya, kıldı bu camii ehya-e lillah-i sahibi Sadr Mehmed Paşa A Hacıbektaş Nevşehir-Kırşehir yolu üzerinde Nevşehir e 45 km uzaklıkta olan Hacıbektaş İlçe merkezinde yapılan kazılar sonucunda Eski Tunç Çağı, Hitit, Frig, Hellenistik ve Roma Dönemi ne ait ele geçen eserler, Hacıbektaş Arkeoloji Müzesi nde sergilenmektedir. Hacıbektaş yakınlarındaki Karaburna köyü yakınlarında Topada ve Sivasa da olduğu gibi Geç Hitit Dönemi ne ait Hitit hiyeroflifi ile yazılmış Karaburna kaya anıtı bulunmaktadır. Bu yazıtta Kral Sapas ın NIAS SAPAS ile yaptığı anlaşma ve bu anlaşmaya uymadıkları takdirde Haran tanrısı Armas, tanrıçası Kumiapi ve Datti Kubaba nın aşağılayacağından bahsetmektedirler. 8

28 Hacı Bektaş-ı Veli Müzesi Nevşehir İli Hacıbektaş ilçesinde Hacı Bektaş-ı Veli Külliyesi nin 1. avlusunda girişin sağındaki yapı yılları arasında restore edilmiş, 16 Ağustos 1964 tarihinde Etnografya Müzesi olarak düzenlenmiş ve ziyarete açılmıştır. Müze, 1. avlu (Nadar avlusu ), 2. avlu (Dergah avlusu ) ve 3. avlu ( Hazret avlusu ) olmak üzere ana bölümden oluşmaktadır. 1. Avlu: Eskiden Nadar (At) avlusu da denilen bu bölüme, güneydeki anıtsal görünümlü Çatal Kapı dan girilir. Girişin hemen sağında 1902 yılında Tekke Postnişini Feyzulla Dedebaba zamanında Sadrazam Halil Paşa nın eşi Fatma Nuriye Hanım tarafından yaptırılan ve üzerinde Mühr-ü Süleyman motifi bulunan Üçler Çeşmesi yer alır. Eskiden bu avlu içinde günümüze kadar ulaşmayan; atevi, ekmekevi, hamam, tuvalet, mihmanevi, çamaşırhane gibi bölümler bulunmaktaydı. 2. Avlu: Eskiden Dergah Avlusu da denilen bu bölüme, üçgen alınlıklı ve sivri kemerli Üçler Kapısı ndan girilir. Bu avlu içinde sırasına göre sağda; Arslanlı Çeşme, aşevi, Baba Köşkü, Tekke Camii, ortada; havuz, solda; mihmanevi, meydanevi, kilerevi ve Dedebaba Köşkü gibi bölümler bulunmaktadır. Arslanlı Çeşme: Klasik Mısır Sanatı tarzında İskenderiye mermerinden yapılmış olan arslan yontusu, ünlü Mısır Valisi Kavalalı M. Ali Paşa soyundan Fatma Hanım tarafından, M yılında Tekke ye hediye babında gönderilmiştir. Arslanların içine yerleştirildiği esas çeşme, M yılında eski Silistre Valisi Malkoç Bali Bey hayrına yaptırılmıştır. Aşevi Baba Köşkü: Protokolde, Dedebaba dan sonra gelen Aşevi Babası nın oturduğu köşk, bugün Müze idaresi olarak hizmet vermektedir. Aşevi: Kitabesinden M ta Malkoç Bali Bey hayrına yaptırıldığı anlaşılan aşevi nde meşhur karakazan, halife kazanları ve diğer mutfak eşyaları sergilenmektedir. Tekke Camii: M yılında, Padişah II. Mahmut tarafından yaptırılan camii klasik tarzda; içten kubbeli görünümüne rağmen dıştan kurşun kaplamalı ve basık külahlı olarak inşaa edilmiştir. Güdük minaresi orjinal olmayıp restorasyon ürünüdür. Havuz: Giriş kapısının tam karşısında bulunan havuzun kitabesinden anlaşıldığına göre; yılları arasında dönemin Beyrut Valisi nin (H. Rıfat Paşa) eşi Nazlı Hanım tarafından yaptırılmıştır. Güney duvarı, üçgen alınlıklı olarak yapılmış olup; oniki dilimli Hüseyni taç ile sonlandırılmıştır. Fıskiyesinde, Korinth tipi antik başlık kullanılmıştır. Mihmanevi: Tekke faal iken, gelen konukların ağırlandığı bu bölüm, bugün müze deposu olarak kullanılmaktadır. Meydanevi: Tekke nin en önemli bölümlerinden biri olup, kitabesine göre; M yılında Sultan Murat tarafından yaptırılmıştır. Burada tarikata intisap etme yani ikrar verme ve nasip alma törenleri yapılıyordu. Meydan Odası nın rekonsrüksiyon olarak bingi tekniğinde inşaa edilen tavanı ilgi çekicidir. Bu bölümde; oniki makamı simgeleyen postlar, levhalar, Bektaşi Tahtı, müzik aletleri, tablolar, eski siyah-beyaz fotoğraflar, mühürler ve diğer etnoğrafik eserler sergilenmektedir. Kilerevi: İki katlı olan bu bölümün alt katı, eskiden Tekke kasası ve depo olarak; üst kat ise, Dedebaba Köşkü olarak hizmet veriyordu. Şimdi ise Kütüphane deposu olarak hizmet vermektedir. 3. Avlu: Eskiden Hazret avlusu da denilen bu bölüme, basık kemerli, yeşil kanatlı, Altılar Kapısı ndan girilir. Atatürk Köşesi, Pirevi, Balım Sultan Türbesi ve Hazire bulunmaktadır. 9

29 Pirevi: Girişin tam karşısında yer alan bu yapı kompleksi, M. XIII.-XVI. yüzyıllar arasında tamamlanmıştır. Girişin sağ ve sol yanında; Tekke ye hizmet etmiş bulunan Dede ve Babalar ın mezarları bulunmaktadır. Akkapı denilen süslemeli mermer kapıdan, kalem işi motiflerle bezeli olan Orta Methal yani salona girilir. Sağ tarafta; Tekke nin çekirdeği sayılan ve Dervişlerin zikredip, olgunlaştıkları Çilehane (kızılcahalvet) denilen hücre yer alır. Üstünde kitabesi bulunan, mütevazi bir kapıdan, Kırklar Meydanı na geçilir. Tavanı ahşap, duvarları kalem işi bezemelerle süslü olan bu bölümde; muhtemel olarak Hindistan dan Tekke ye hediye olarak gelmiş olan ünlü Kırkbudak şamdan, Hz. Ali nin el yazması Kur an-ı Kerim den bir sure, İran Şahı nın adağı ipek halı, sancaklar, fincan takımları, Türbe nin süslemeli orijinal gümüş kapısı, bazı silahlar ve Bektaşi kültürüne ait bazı etnoğrafik eserler sergilenmektedir. Meydanın doğusunda; Horasan Erleri, batısında Çelebiler in mezarları bulunmaktadır. Gökeşik de denilen, mütevazi ve süslemeli mermer kapıdan Huzur-u Pir e yani Hünkar Hacı Bektaş-ı Veli Türbesine girilir. Yapı Selçuklu mimarisi geleneğinde inşaa edilmiş olup; kubbe ve duvarları kalem işi bezemelerle süslenmiştir. Yüksek tip sandukası yeşil puşidelerle süslüdür. Türbe nin üst kısmı; dıştan sivri külahlı ve kurşun kaplamalıdır. Güvenç Abdal Türbesinde ise Güvenç Abdal, eşi Dünya Güzeli ve hizmetkarlarının sandukaları bulunmaktadır. Türbe kemerli tonozla örtülü olup, restorasyon ürünü bezemelerle süslüdür. Balım Sultan Türbesi: Avlunun sağ tarafında, piramidal külah örtülü ve Selçuklu mimarisi tarzında inşaa edilmiştir. Balım Sultan; Dimetoka daki Bektaşi Tekkesinde yetişmiş ve daha sonra merkez Tekke ye gelerek, Bektaşilik e önemli hizmetlerde bulunmuştur. Bu nedenle de Bektaşilik te Pir-i Sani (İkinci Pir) olarak kabul edilir. Balım Sultan sandukasından başka Kalender Şah mezarının da bulunduğu Türbe, ölümünden üç yıl sonra M da; Yavuz Sultan Selim in komutanlarından Dulkadiroğulları Beyi, Şeyhsuvar Ali Bey tarafından inşaa ettirilmiştir. Kubbe içi ve duvarları kalem işi bezemelerle süslü olan türbe içinde; şamdan, orijinal kapı ile bazı levhalar sergilenmektedir. Türbenin önünde ise kutsal sayılan tarihi Dilek Ağacı (Karadut-Morus Nigra) bulunmaktadır. Hazire: Balım Sultan Türbesi nin hemen yanında bulunan mezarlıkta, Tekke ye hizmette bulunan dervişler yatar. Hüseyni, Elifi ve Ethemi tipteki mezar taşı başlıkları, Türk - İslam Sanatı nın özgün eserlerindendir. Diğer Müze ve Örenyerleri Arkeoloji ve Etnoğrafya Müzesi: İlçe merkezinde ve Hacıbektaş Veli Müzesi nin 100 m kadar batısındadır. Sulucakarahöyük te, yılları arasında yapılmış olan bilimsel kazılarda ortaya çıkan arkeolojik buluntular sergilenmektedir. Hacıbektaş arkeoloji ve etnografya müzesinin belli başlı eserleri arasında Eski Tunç, Asur Ticaret Kolonileri, Hitit, Frig, Helenistik, Roma ve Bizans dönemlerine aitçift kulplu kaplar, kaseler, pişmiş topraktan ölü gömme küpleri gibi eserler bulunmaktadır. Kadıncık Ana Evi: Velayetname de adı geçen ve Bektaşilik te önemli sayılan bir kişinin ikamet ettiği evdir. Müze Müdürlüğü ne başvurulması halinde görevli sağlanarak ziyaret edilebilir. Bektaş Efendi Türbesi: M yılında ölmüş olan Bektaş Efendi ile ilgili pek bir bilgi yoktur. Kubbesi ve duvarları kalem işi bezemelerle süslü olan türbe, Selçuklu Kümbet Mimarisi tarzında inşaa edilmiştir. Çilehane-Deliklitaş: İlçenin 3km. doğusundaki Arafat Dağı nda bulunan mağaradır. Hacı Bektaş-ı Veli nin bu mekanda halvette bulunduğuna inanılır. Ayrıca, bu delikten geçenlerin günahlarından arındığı yönünde bir inanç da vardır. Zemzem çeşmesi, Hacı Bektaş-ı Veli, Yunus Emre ve Ozanlar Anıtları ile kişilik modern amfitiyatro bu tepede bulunmaktadır. 10

30 Beştaşlar: İlçenin 5 km kadar kuzeyinde; Çivril Köyü yakınlarında bulunmaktadır. Jeolojik bakımdan önem taşıyan, beş adet dev boyutlu taş vardır. Taşların efsanesi, Velayetname de ayrıntılı olarak anlatılır. Atatürk Evi: İlçe merkezinde bulunan evde; M. Kemal Atatürk, Aralık 1919 tarihlerinde konuk edilmiştir. XIX. yüzyılda inşaa olunan ev, restore edildikten sonra, Müze- Ev olarak halkın ziyaretine açılacaktır. A Avanos Nevşehir in 18 km kuzeyinde olan Avanos un antik dönemdeki adı Venessa dır. Çok sayıda çanak çömlek atölyesi bulunan ilçede seramik yapım geleneği Hititlerden beri süregelmektedir. Kızılırmak ın getirdiği kırmızı toprak ve milden elde edilen seramik çamuru, Avanoslu seramik sanatçılarının elinde şekil almaktadır. Avanos u ikiye ayıran ve Anadolu nun en uzun nehri olan Kızılırmak ve onun çevresi, çağlar boyunca çok sayıda olaylara sahne olmuştur. Avanos yakınlarında, Kızılırmak ın hemen kenarındaki bir Roma mezarlığında ele geçen mermerden lahit, Merkez Kapadokya Bölgesi nde bugüne kadar ele geçen tek lahit olması açısından ilginçtir. Lahit, 1971 yılında tesadüfen ortaya çıkmış, semerdam biçimindeki kapağı kimliği tespit edilmeyen şahıslarca açılmış ve içindeki buluntular ne yazık ki çalınmıştır. Ceset üzerinde yapılan patolojik ve paleoantropolojik araştırmalar sonucunda lahitin, saçları kına ile boyanmış bir kadına ait olduğu anlaşılmıştır. Avanos ta XIII. yüzyıl Selçuklu Dönemi ne tarihlenen Saruhan Kervansarayı ve Alaaddin Camii bulunmaktadır. Saruhan Nevşehir in Avanos ilçesinin 5 km güney doğusunda Ürgüp ün ise 6 km kuzeyinde, Damsa vadisinde yer alır. Han, doğu-batı bağlantısındaki Aksaray-Kayseri güzergahındadır. II. İzzettin Keykavus zamanında -belki de onun tarafından yılında yaptırılan Saruhan 2000 m² lik bir alanı kaplamaktadır. Zelve Avanos a 5 km, Paşabağlarına 1 km uzaklıktaki Zelve, Aktepe nin dik ve kuzey yamaçlarında kurulmuştur. Üç vadiden olaşan Zelve Ören Yeri, peribacalarının en yoğun olduğu yerdir. Vadideki peribacaları sivri uçlu ve geniş gövdelidir. Uçhisar, Göreme, Çavuşin gibi kaya oyma mekanlardaki trogloditik yaşamın ne zaman başladığı bilinmeyen Zelve, özellikle IX. ve XIII. yüzyılda hıristiyanların önemli yerleşim ve dini merkezlerinden biri olmuş; aynı zamanda rahiplere ilk dini seminerler de bu yörede verilmiştir. Yamaçların dibinde yeralan Direkli Kilise Zelve deki manastır hayatının ilk yıllarına aittir. Kilise süslemelerinde tercih edilen kabartma haçlar daha çok ikonoklastik düşünce ile yakından ilgilidir. İkonoklastik Dönem öncesine tarihlenen Balıklı, Üzümlü ve Geyikli Kiliseler vadinin önemli kiliselerindendir yılına kadar iskan edilmiş vadide manastır ve kiliselerden başka yerleşim yerleri, iki vadiye açılan tünel, değirmen, cami ve güvercinlikler bulunmaktadır. Çavuşin Bölgenin en eski yerleşim yerlerinden biri olan Çavuşin, Göreme-Avanos yolu üzerinde, Göreme ye 2 km uzaklıktadır. Çavuşin deki Vaftizci Yahya adına yapılan kilise bölgeye hakim bir yerdedir. Muhtemelen V. yüzyılda yapılmış -boyanmış- olduğundan bölgenin en eski kilisesidir. Kapadokya da pek görülmeyen geniş avlusu son yıllarda kayaların kopması sonucu yıkılmıştır. 11

31 Eski Çavuşin vadisindeki harabeler, hristiyan dervişlerinin ve topluluklarının yaşadığı yerlerdi. Çavuşin in hemen yanındaki Güllüdere de beş kilise bulunmaktadır. Vadinin yakınındaki Haçlı Kilise aynı zamanda müslüman Arapların akınlarına karşı savunma amaçlı olarak da kullanılmıştır. Paşabağları ve Aziz Simeon Hücresi Göreme-Avanos yolunun sağında, yoldan 1 km içeridedir. Eskiden Rahipler Vadisi bugün Paşabağı olarak adlandırılan bu alan, kendine özgü peribacalarıyla doludur. Çok gövdeli ve çok başlı olan bazı peribacalarının içlerine şapel ve oturma mekanları oyulmuştur. Üç başlı peribacalarının birinde Aziz Simeon adına yapılmış bir şapel ve inziva hücresi bulunmaktadır. Dar bir baca vasıtasıyla ulaşılabilen hücrenin girişini antitetik haçlar süslemektedir. İçinde ocak, oturma ve yatma mekanları ile ışık girmesini sağlayan pencere aralıkları mevcuttur. V. yüzyılda Halep yakınlarında münzevi bir hayat sürdüren Aziz Simeon, mucizeler yarattığı söylentileri çıkınca, halkın aşırı ilgisinden kaçarak önce iki metre yüksekliğinde bir sütun üzerinde daha sonra 15 m yüksekliğinde bir sütun üzerinde yaşamaya başlar. Aziz Simeon, aşağıya sadece müritlerinin getirdiği az miktarda yiyecek ve içeceği almak için iner. Kapadokyalı münzeviler ise bir sütun yerine hazır buldukları peribacalarını oyarak dünyevi hayattan uzaklaşırlar. Peribacasını aşağıdan yukarı doğru oyarak m yükseklikte kaya odalarda yaşar, kaya yataklarda yatarlar. Çavuşin (Nicephorus Phocas) Kilisesi Göreme-Avanos yolu kenarında, Göreme ye 2,5 km uzaklıktadır. Oldukça yüksek tek nefli, beşik tonozlu, üç apsisli olan kilisenin narteksi yıkılmıştır. 964/965 yıllarına tarihlenmektedir. Sahneleri: Tonozda müjde, ziyaret, bakireliğin ispatı, Mısır a kaçış, Yusuf un ikinci rüyası, Havarilerin Tanrı yolunda görevlendirilmesi, üç müneccimin tapınması, masum çocukların katliamı, Elizabeth in takip edilişi, Zekeriya nın öldürülmesi; batı duvarında Yusuf ve Meryem deney sonrası, Beytüllahim e yolculuk, doğum, son yemek, ihanet, İsa nın cehenneme inişi, vaftiz; kuzey duvarında İsa Platus önünde, İsa Golgota yoluna, İsa çarmıhta, İsa nın ölümü; güney duvarında Kudüs e giriş, Lazarus un diriltilmesi, kör adamın iyileştirilmesi, İsa nın çarmıhtan indirilmesi, kadınlar boş mezar başında; apsis duvarında başkalaşım resmedilmiştir. Güllüdere (Aziz Agathangelus) Kilisesi Çavuşin köyüne yaklaşık 2 km uzaklıktaki Güllüdere vadisinin en soldaki kolunda yer alır. Vadinin hemen başlangıcında, solda dik bir yamaç üzerine yapılmıştır. Nef, dikdörtgen planlı, düz tavanlı ve geniş tek apsislidir. VI-VII. yüzyıla tarihlenen mimariye IX.-X. yüzyılda apsis ilave edilmiştir. Apsisteki iki ya da üç fresk seviyesi apsisin devamlı olarak boyandığını gösterir. Madalyon içinde tahtta oturan İsa nın sağında ve solunda yeralan İncil yazarlarının sembolleri simetrik olarak resmedilmiştir. Düz tavan, kabartma olarak yapılmış, ortada daire içinde haç, kenarlarda ise palmiye motiflerinin arasında çelenk motifleriyle dekore edilmiştir. Bu şekilde haçı esas alan dekorasyonlar daha çok İkonoklastik Döneme aittir. Kapadokya da yaşayan halkın haça karşı özel sevgisinden dolayı İkonoklastik Dönem sonrasında da sevilerek yapılan bir motiftir. Çünkü haç Kudüs teki Kutsal Haç ı temsil etmekteydi. Sahneleri: Geniş apsiste Peygamberin görünümü, Melekler Gabriel ve Michael, İsaac, Ezekiel, kiliseye adını veren Aziz Agathangelus ve Anastasia, apsisin ön cephesinde ise vaftiz sahnesi. 12

32 Özkonak Yeraltı Şehri Avanos un 14 km uzağında yer alan yeraltı şehri, İdiş dağının kuzey yamaçlarına volkanik granit bünyeli tüf tabakalarının oldukça yoğun olduğu yere yapılmıştır. Geniş alanlara yayılmış olan galeriler birbirlerine tünellerle bağlanmıştır. Kaymaklı ve Derinkuyu yeraltı şehirlerinden farklı olarak katlar arası haberleşmeyi sağlayacak çok dar ve uzun delikler bulunmaktadır. Düzgün oyulmuş odaların girişleri kapatıldığında havalandırma da bu dar (5 cm) ve uzun deliklerle sağlanmıştır. Yine diğer yeraltı şehirlerinden farklı olarak sürgü taşından sonra, tünel üzerine (düşmana kızgın yağ dökmek maksadıyla) delikler oyulmuştur. Özkonak yeraltı şehrinde Kaymaklı ve Derinkuyu yeraltı şehrinde olduğu gibi hava bacası, su kuyusu, şırahane ve sürgü taşları bulunmaktadır. A Ürgüp Nevşehir in 20 km doğusunda olan Ürgüp Kapadokya Bölgesinin en önemli merkezlerindendir. Göreme de olduğu gibi tarihsel süreç içerisinde çok sayıda isme sahip olmuştur. Bizans Döneminde Osiana (Assiana), Hagios Prokopios; Selçuklular Dönemi nde Başhisar; Osmanlılar zamanında Burgut kalesi; Cumhuriyetin ilk yıllarından itibaren de Ürgüp adıyla anılmıştır. Ürgüp ve civarındaki ilk yerleşim antik adı Tomissos olan Damsa Çayı nın doğusundaki Avla Dağı etekleridir. İngiliz Arkeolog Ian Todd un burada yaptığı yüzey araştırması sonucunda çok sayıda obsidiyenden ve sileksten Paleolitik Döneme ait aletler bulmuştur. Daha geç dönemlere ait en önemli kalıntılar ise Ürgüp kasaba ve köylerinde bulunan Roma Dönemi ne ait kaya mezarlardır. Bizans Döneminde de önemli bir dini merkez olan Ürgüp, köy, kasaba ve vadilerindeki kaya kiliselerin ve manastırların piskoposluk merkeziydi. XI. yüzyılda Ürgüp, Selçuklular ın önemli kentleri Konya ya ve Niğde ye açılan önemli bir kale konumundaydı. Bu döneme ait iki yapı kentin merkezindeki Altıkapılı ve Temenni Tepesi Türbeleri dir. Bir anne ve iki kızına ait olan ve XIII. yüzyılda yaptırılan Altı Kapılı Türbe altı cepheli, her cephesinde kemerli pencereli ve üstü açıktır. Ürgüp ün Temenni Tepesi nde bulunan iki türbeden birinin, 1268 yılında Vecihi Paşa tarafından yaptırılan ve halk arasında Kılıçarslan Türbesi olarak da anılan Selçuklu Sultanı IV. Rüknettin Kılıçarslan a, diğerinin ise III. Alaaddin Keykubat a ait olabileceği düşünülmektedir. Ancak araştırmacılara göre bu olasılıklar oldukça zayıftır yılında Osmanlı topraklarına katılan Ürgüp, XVIII. yüzyılda Osmanlı Sadrazamı Damat İbrahim Paşa nın kadılık makamını doğduğu kent olan Nevşehir e (Muşkara) bağlaması nedeniyle ilk kez ikinci planda kalır. Ancak Paşa da Ürgüplüleri mağdur etmemek için Nevşehir yakınlarındaki Kavak köyünden yaklaşık 20 km bir yeraltı yolu ile su getirtir. Sokak ve meydanlara mermerden çeşmeler yaptırarak şiirlerini dönemin meşhur şairlerine yazdırmış, kitabelerini de en iyi ustalara kazıtmıştır. Bu kitabeli çeşmelerin sadece bir kaçı orjinal yerindedir. Ürgüp teki bir diğer önemli yapı da Rum Hamamı dır. Rumca kitabesinden temelinin 1900 de atıldığı tüm halkın ortak çalışması sonucunda 1909 da tamamlandığı anlaşılmaktadır. Şemsettin Sami yıllarında yazdığı Kamus-ül Alem adlı tarih ve coğrafya ile ilgili eserinde Ürgüp te 70 cami, 5 kilise ve 11 kütüphane olduğunu belirtir. Ürgüp civarındaki Pancarlık, Üzengi ve Keşlik vadisi hem tarihi, hem de doğal değerleri olan vadilerdir. 13

33 Ürgüp Müzesi 1971 yılında açılan müze, Ürgüp ve civarından ele geçen fosil örneklerinin dışında Prehistorik, Eski Tunç Çağı, Hitit, Frig, Pers, Hellenistik, Roma, Bizans ve Osmanlı Dönemi eseri mevcuttur. Müzede ayrıca yörenin mahalli kıyafetlerinin, eşyalarının ve silahların bulunduğu etnoğrafik seksiyon da bulunmaktadır. Ürgüp Müzesi ne bağlı ören yerleri Mustafapaşa (Sinasos) Aios Vasilios Kilisesi, Manastır Vadisi Kiliseleri, Yeşilöz (AzizTheodor) Kilisesi ve Pancarlık Kilisesi dir. Aziz Theodore (Tağar) Kilisesi Ürgüp-Kayseri yolundan 8,5 km sonra sağa dönülüp 8 km daha gidildiğinde Ürgüp ilçesinin Yeşilöz köyüne ulaşılır. Buradaki kilise T planlı, merkezi kubbelidir. (Kubbe çöktüğünden camla kapatılmıştır.) Üst katta bulunan galeriye bir merdiven sayesinde çıkılmaktadır. Bu nedenle Kapadokya kiliseleri içinde tek örnektir. Genelde resimleri iyi korunmuş olan kiliseyi üç sanatçı kendi stillerine göre farklı zamanlarda süslemiştir. Aziz Theodore adına yapılmış olan Tağar Kilisesi, XI-XIII. yüzyıllara tarihlenmektedir. Sahneleri; Deesis, müjde, doğum, peygamberlerin görünümü, havarilerin görünümü, İsa çarmıhta, melekler Gabriel ve Michael, madalyonlar içinde aziz tasvirleridir. Pancarlık Kilisesi Ortahisar kasabasının güneyinde, Ürgüp-Mustafapaşa yolunun sağındaki Pancarlık vadisindedir. Düz tavanlı, tek nefli ve tek apsislidir. Kilisedeki duvar resimleri daha çok yeşil zeminlidir ve oldukça iyi korunmuştur. İlk bakışta kiliseyi iki farklı sanatçının farklı zamanlarda boyadığı düşünülse de sahneler ve tüm yazılar ayrı ayrı incelendiğinde aynı sanatçı tarafından süslendiği anlaşılmaktadır. Zengin İncil siklusunu içeren kilisede sahneler, frizler halinde birbirini takip etmekte, frizin her iki yanını madalyonlar içinde aziz tasvirleri sınırlamaktadır. Pancarlık Kilisesi XI. yüzyılın ilk yarısına tarihlenmektedir. Sahneler: Peygamberlerin görünümü, müjde, ziyaret, bakireliğin ispatı, Beytüllahim e yolculuk, doğum, üç müneccimin tapınması, Joseph in ikinci rüyası, Mısır a kaçış, masum çocukların katliamı, İsa nın mabete takdimi, Elizabeth in takip edilişi, Vaftizci Yahya nın görevlendirilmesi, vaftiz, İsa nın denenmesi, Kana düğünü, şarap mucizesi, balık ve ekmeklerin çoğaltılması, havarilerin tanrı yolunda görevlendirilmesi, şeytan çarpmış adamın iyileştirilmesi, cüzzamlı adamın iyileştirilmesi, sakat kadının iyileştirilmesi, Jairus un kızının iyileştirilmesi, balıkların çoğaltılması mucizesi, İsa ve Samarralı kadın, başkalaşım, İsa Golgota yolunda, İsa çarmıhta, İsa nın cehenneme inişi, İsa nın göğe yükselmesi, melek Gabriel ve Michael ve madalyonlar içinde aziz tasvirleri. Ürgüp/Taşkınpaşa Camii Nevşehir, Ürgüp ilçesinin, Damsa köyü merkezinde yer alan Taşkınpaşa Camii, Karamanlılar Dönemi ne aittir. Bugün beyaz badana ile boyanması nedeniyle çirkinleştirilmiş portali geometrik bezeli bordürlerle süslüdür. Kesme taştan inşa edilmiş cami, kıble yönünde üç nefli, on bir tonozla örtülüdür. Kemerler mermer başlıklı payeler üzerine oturur. Camiinin üzeri ise düz toprak damdır. Halen Ankara Etnoğrafya Müzesi nde sergilenen cevizden kakma tekniğinde yapılmış mihrabı, bugüne kadar kalan tek ahşap örnek olması nedeniyle önemlidir. Mihrabın etrafındaki iki sıra bordür arabesk süsleme ve ayetlerle süslenmiştir. Mimberi ise büyük bir özenle işlenmiş, Selçuklu Dönemi nden beri Anadolu da uygulanmaya başlanan kündekari tekniğinde yapılmışlardır. Bir çatma tekniği olan kündekaride sekizgen, baklava ve yıldız şeklinde olan ahşap parçalar birbirlerine iç içe geçerek bağlanmış, birbirlerine tutturmak için 14

34 çivi ya da yapıştırıcı kullanılmamıştır. Parçalar geçme olduğundan ahşabın kuruması nedeniyle ayrılmalar ve çatlaklar oluşmaz. Ürgüp/Taşkınpaşa Türbesi Ürgüp ün Damsa (Taşkınpaşa) köyü merkezinde yer alan, Selçuklu Beyi Taşkınpaşa ya ait türbe, dörtgen gövdeden sekizgen başlıklı çatıya dıştan pandantif şeklinde üçgenlerle geçilir. Türbenin mezar odasına doğu yönünde ve L biçiminde birkaç basamaklı merdiveni vasıtasıyla inilebilmektedir. Tüf kayanın oyulmasıyla inşa edilmiş, basık beşik tonozlu mezar odası 4,30 m uzunluğunda, 2,10 m genişliğinde, 2,10 m yüksekliğindedir. Odanın ortasında sembolik olarak yapılmış taş sanduka bulunur. Türbenin gövdesi ise düzgün kesme taşlardan inşa edilmiştir. Kuzey yönündeki portali, geometrik motiflerle bezelidir. Portalin dışındaki cephelerde sadece pencerelerin üstünde oldukça sade, geometrik süslemeler yer alır. Türbenin iç kısmı ise merkezi kubbelidir. Duvarlarda kırmızı aşı boyası ile yazılmış dualar, ortada ise üç adet taş sanduka bulunmaktadır. Taşkınpaşa nın hemen karşısında yer alan türbe ise Hızır Reis e aittir. Aynı döneme tarihlenen türbe baldaken tarzda inşa edilmiş, altıgen planlıdır. Türbeye iki taraflı basamaktan oluşan merdivenle çıkılmaktadır. Türbenin ortasında ise mermerden yapılmış üzerleri tamamen Arapça kitabe ve geometrik motiflerle süslenmiş üç adet taş sanduka yer alır. Ürgüp/Taşkınpaşa Medresesi Ürgüp-Soğanlı yolu kenarında, Ürgüp ün 20 km güneyindeki Damsa (Taşkınpaşa) köyündedir. Karamanoğulları na ait medrese 22,60x23,85 m ölçülerindedir. Portali, mescitteki mihrabı, kapı ve pencereleri düzgün kesme taşlardan duvarları ise moloz taşlarla örülüdür. Üst örtüsü tamamen yıkılmış olmasına karşın girişin hemen solundaki merdivenlerden en az iki katlı olduğu anlaşılmaktadır. Batı taraftaki portalinde görülen zengin taş işçiliği klasik Selçuklu üslubundadır. Portal, tamamen geometrik ve bitkisel motiflerle süslüdür. Girişin üstünde yer alması gereken kitabesi kayıptır. Basık kemerli girişin hemen sağında medresenin mescidi bulunur. Mihrabı portalde olduğu gibi zengin bitkisel motiflerle süslüdür. Üst kısım palmet dizileri, çift sıra bordürü ise bitkisel motiflerle bezelidir. Dikdörtgen planlı, üzeri açık avlunun etrafında birbirinden bağımsız mekanlar yer alır. Ortahisar Nevşehir-Ürgüp karayolu üzerinde, Ürgüp e 6 km uzaklıktadır. Ortahisar Kalesi hem stratejik hem de yerleşim amacıyla kullanılmıştır. Kalenin eteklerinde Kapadokya nın karakteristik sivil mimari örnekleri bulunmaktadır. Ayrıca hemen hemen tüm vadilerin yamaçlarına oyulan soğuk hava depolarında yörede yetişen patates ve elma, Akdeniz Bölgesi nden getirilen portakal ve limon saklanmaktadır. Ortahisar vadilerinde son derece ilginç manastır ve kiliseler bulunmaktadır. Bunlar Sarıca Kilise, Cambazlı Kilise, Tavşanlı Kilise, Balkan Deresi Kiliseleri, Hallaç Dere Manastırı dır. Üzümlü Kilise Ortahisar kasabasının batısındaki Kızılçukur vadisinin hemen başında, yoldan yaklaşık 1 km uzaklıktadır. Üzümlü Kilise nin bulunduğu peribacası, keşişlerin yaşadığı bir manastır kompleksi gibi oyulmuştur. Peribacasının alt kısmında kilise, üst kısımda ise -duvarları kısmen yıkıldığından dışarıdan rahatça görülebilen- tavanında kabartma haç bulunan bir mekan yer alır. 15

35 Kilise tek apsisli ve nefli ve kare planlıdır. Nefin arka kısmında mezar nişi bulunmaktadır. Kilise nin ithaf yazısında Stylite Nichitas a ait bir yazıt bulunduğundan dolayı bu kilise Aziz Nichitas Kilisesi olarak da anılmaktadır. Düz tavanlı nef oldukça zengin bir bezeme ile dekore edilmiştir. Portakal renkli zemin üzerine daire ve dörtgenlerden oluşan haç motifi, etrafında üzüm salkımları ve geometrik motifler resmedilmiştir. Bordür ise içinde malta haçı bulunan madalyonlarla süslüdür. Kesin olmamakla birlikte VIII. ya da IX. yüzyıla ait olabileceği düşünülmektedir. Sahneleri: Apsiste tahtta oturan Meryem ve kucağında çocuk İsa, yanlarda ise melekler Gabriel ve Michael, nefin kuzey ve güneyinde sütunlar arasında on iki havari ve doktor azizler. Mustafapaşa Ürgüp ün 6 km güneyinde yer alır. Mustafapaşa nın batısında bulunan Gömede Vadisi jeomorfolojik açıdan Ihlara vadisi nin küçük bir benzeridir. Ihlara vadisi nde olduğu gibi kaya oyma kiliselere, barınaklara ve vadinin içinden geçen bir dereye sahiptir. Mustafapaşa daki önemli kilise ve manastırlar; Aios Vasilios Kilisesi, Konstantin- Eleni Kilisesi, Manastır Vadisi Kiliseleri ve Gömede vadisi nde Alakara Kilise ve Aziz Basil Şapeli dir. Ayrıca Osmanlı Dönemi nde inşa edilmiş güzel taş ve ağaç işçiliği gösteren bir de medresesi bulunmaktadır. Aziz Basil Şapeli Mustafapaşa kasabasının yaklaşık 2 km batısında, Gömede vadisinin batı yakasındadır. İki apsisli, dikdörtgen planlı ve düz tavanlı iki nefli şapel, iki sütunla desteklidir. Batı nefinin duvarlarında üzeri kırmızı aşı boyası ile süslü yarı kabartma sütunlar ve aralarında nişler yer alır. Doğudaki nef ise oldukça zengin geometrik ve bitkisel motiflerle dekore edilmiştir. Gömede vadisi ne bakan, kısmen yıkılmış kapısı olan bu nefin yanında kilise banisine ait olabilecek bir mezar bulunmaktadır. Doğu nefin apsisi herbirinde bir patriğin adı yazılı, etrafı palmetlerle çevreli üç malta haçı ile süslüdür. Tasvirlerin yerine isimleri yazılı bu üç malta haçlarından ortadaki Abraham ı, diğerleri İsaac ve Yakup u temsil etmektedir. Araştırmacılar bu malta haçlarının cenneti ya da Golgota daki üç haçı sembolize ettiğini belirtmektedirler. Tavandaki büyük boyutta, etrafı geometrik ve bitkisel motiflerle boyalı haç, kornişte yer alan yazıta göre Aziz Konstantin i simgelemektedir. İkonoklastik düşünce ile ilgili bu motiflerin yanı sıra, apsisin ön cephesine iki önemli aziz, Aziz Basil ve Nazianuslu Aziz Gregory resmedilmiştir. Aziz Basil Şapeli, bazı araştırmacılara göre İkonoklastik Dönem e ( ) yada daha geç döneme tarihlenmektedir. Mazı Yeraltı Şehri Antik adı Mataza olan Mazı köyü, Ürgüp ün l8 km güneyinde, Kaymaklı Yeraltı Şehri nin ise l0 km doğusundadır. Vadinin her iki dik yamaçlarında Erken Roma Dönemi ne ait kaya mezarları bulunmaktadır. Platoda ise çok sayıda Bizans Dönemi ne ait mezarlar yer alır. Yeraltı şehri, derin vadide yer alan köyün batı dik yamacına oyulmuştur. Değişik yerlerde dört girişi tespit edilebilmiş, asıl giriş düzensiz taşlardan örülü bir koridorladır. Kısa koridordaki iri sürgü taşı, yeraltı şehrinin giriş çıkışı kontrol altına alınmasını sağlamaktadır. İç kısımdaki küçük oda, sürgü taşının rahat bir şekilde hareket etmesi için yapılmıştır. Ayrıca sürgü taşının karşısında kapının tam olarak kapanması için bir girinti bulunmaktadır. Böylece dışarıdan içeriye girmek imkansız hale gelmektedir. 16

36 Girişin tam karşısındaki sütunlu mekan ahırdır. Yeraltı yerleşiminin geniş alanlarına yayılan ahırlar, diğerlerinden farksızdır. Ancak bir ahırın ortasında kayadan oyulmuş, hayvanların su içmesini sağlayan yalak bulunması diğerlerinden farklı özelliğidir. Ahırların çok sayıda olması hayvansal üretimin bolluğunu dolayısıyla refah seviyesinin yüksek olduğunu gösterir. Ahırların arasında kalan bir mekan, şırahane olarak kullanılmıştır. Tavan kısmında moloz taşlardan örülmüş, üzümleri aşağıya doğru dökmeye yarayan bir baca yer alır. Ahırlardan kısa bir koridor vasıtasıyla yeraltı şehrinin kilisesine ulaşılır. Bu mekanın girişi sürgü taşı ile kapatılabilmektedir. Kilise apsisi, Kaymaklı Yeraltı Şehri ndeki kilisenin aksine uzun kenar köşesine oyulmuş, fasatı kabartmalarla süslenmiştir. Kilisenin kenarlarına oturmaya yarayan alçak platformlar yapılmıştır. Girişin yanında bulunan oda ise din görevlisine ait olmalıdır. Kilisede bulunan aşağıya doğru yaklaşık 20 m derinlikteki su kuyusu, yeraltı şehrinin gerçek derinliğini göstermesi açısından önemlidir. Kilise apsisinin karşısındaki küçük oyuk aynı zamanda gizli baca olup yeraltı şehrinin diğer mekanlarına geçişi sağlar. Bacanın iki tarafındaki küçük oyuklar tırmanmayı kolaylaştırmıştır. Üst katlara geçiş gizli bacalar sayesindedir. Üst kat salonları ve odaları birbirlerine dar, uzun tünellerle bağlanmıştır. Mazı yeraltı şehrinin genel özelliği alt kat mekanlarının bağlantıları kısa pasajlarla, üst kat mekanlarının ise uzun, dar pasajlarla sağlanmasıdır. Bu pasajların çoğu kapandığından dolayı yeraltı şehrinin ne kadar bir alana yayıldığı bilinememektedir. Dini mekana sahip Kaymaklı ve Derinkuyu yeraltı şehirleri büyük alanlara yayılmıştır. Mazı yeraltı yerleşiminde de bir kilise bulunduğundan dolayı onlar gibi geniş alanlara yayılmış olması olasıdır. A Derinkuyu Nevşehir-Niğde karayolu üzerinde eski adı Melegobia olan Derinkuyu Nevşehir e 29 km uzaklıktadır. Akarsuyu ve gölü bulunmayan bu ilçenin içme suyu m derinlikteki kuyulardan temin etmesinden dolayı Derinkuyu olarak adlandırılmıştır. Bu ilçenin en önemli özelliği, yerin altına oyulmuş oldukça geniş alanlara yayılan yeraltı yerleşimidir. Derinkuyu da ayrıca yeraltı yerleşiminin güneyinde yer alan XIX. yüzyıla ait ortodoks kilisesi ve Cumhuriyet Mahallesinde tüf kayaya oyulmuş Aya Meryeros Manastırı da bulunmaktadır. Derinkuyu Yeraltı Şehri Derinkuyu yeraltı şehrinin derinliği yaklaşık 85 m dir. Bu yeraltı şehri, bir yeraltı şehrinde bulunan tüm özelliklere sahiptir (ahır, kiler, yemekhane, kilise, şırahane v.s.). Ayrıca 2. katta misyonerler okulu bulunmaktadır. Geniş bir alan olan okulun tavanı, yeraltı şehirlerinde pek rastlanmayan beşik tonoz ile örtülüdür. Salonun solundaki mekanlar, çalışma odalarıdır. Yeraltı şehrinin 3. ve 4. katlarından sonra merdivenle doğrudan doğruya derinlemesine inilmekte ve 7. katta bulunan haç planlı kiliseye ulaşılmaktadır. Oldukça geniş olan bu mekan sütunlarla desteklenmiş olup buradan uzanan dar, kavisli tünel bir mezarla son bulmaktadır. Yeryüzü ile bağlantısı bulunan 55 m derinliğindeki havalandırma bacası, aynı zamanda su kuyusu olarak da kullanılmaktadır. Alt kata kadar uzanan kuyulardan her kat yararlanamaz, ayrıca istila anında zehirlenmeyi önlemek için bazı kuyuların ağzı yeryüzü ile bağlantısızdır yılında açılan Derinkuyu yeraltı şehrinin halen % 10 u gezilebilmektedir. Derinkuyu ilçesine bağlı Suvermez ve Doğala köylerinde de henüz tam olarak araştırılmamış yeraltı şehirleri bulunmaktadır. 17

37 Özlüce Yeraltı Şehri Eski adı Zile olan Özlüce Köyü merkezindeki yeraltı şehri, Nevşehir-Derinkuyu karayolu üzerindeki Kaymaklı Kasabasının 6 km batısındadır. Özlüce yeraltı şehri, diğer yeraltı yerleşimlerinden hem jeolojik yapısı hem de mimari açıdan oldukça farklıdır. Yeraltı şehrinin bünyesinde değişik renklerden oluşan tüfler bulunmaktadır. Tam olarak temizlenmemiş olan bu yeraltı yerleşiminde kat sistemi yoktur, ancak oldukça geniş alanlara yapılmıştır. Girişte bazalttan yapılmış, birbirine geçmeli iki kemerli mekan bulunmaktadır. Daha sonra yine moloz taşlarla örülü 15 m uzunluğunda bir geçit vasıtasıyla asıl tüf kayaya ulaşılır. Yeraltı şehrine girişi sağlayan taştan yapılmış mekanlar, asıl yeraltı şehrini oluşturan kaya oyma mekanlara nazaran daha yenidir. Bu koridorun bitiminde 1,75 m çapında sert granit taştan yapılmış sürgü taşı bulunmaktadır. Girişteki ana mekan, yeraltı yerleşiminin en geniş olanı olup, iki bölümden ibarettir. Büyük mekanın sağında erzak depoları, solunda ise oturma odaları bulunmaktadır. Oldukça uzun olan galerilerin kenarlarında hücre tipi odalar, tabanlarda ise tuzaklar yer alır. A Kozaklı Nevşehir in yaklaşık 100 km kuzeyinde yer alan Kozaklı nın eski adı Hamamorta dır. Kozaklı civarında çok sayıdaki tümülüsler, Roma Dönemi ne ait olup Nevşehir arkeolojisi için önemli yer tutmaktadır. Sağlık turizmi açısından önemli bir yere sahip Kozaklı kaplıcaları, Batı Alman Kaplıcalar Birliği sınıflamasına göre sodyumlu, kalsiyumlu, klorürlü olup A ve C grubu şifalı sular grubuna girmektedir. Kozaklı kaplıcalarından iltihabı olmayan romatizmal hastalıkların, kireçlenmelerin, cilt hastalıklarının, kemik, eklem ve kas hastalıklarının, kronik iltihaplı kadın hastalıklarının, damar sertliklerinin, mantar hastalıklarının tedavisinde başarılı sonuçlar alındığı gözlenmiştir. Kozaklı ya yaklaşık 7 km uzaklıktaki Kanlıca kasabasında Nevşehir bölgesinde sıkça rastlanan yeraltı yerleşimi de bulunmaktadır. A. 3. İLİN COĞRAFİ DURUMU Nevşehir, İç Anadolu Bölgesi nde 38º 12 ve 39º 20 kuzey enlemleri ile 34º 11 ve 35º 06 doğu boylamları arasında kalır. Konya kapalı havzasında kalan Derinkuyu ilçesi dışında, bütünüyle Orta Kızılırmak Havzası na giren Nevşehir, konum itibariyle Türkiye nin tam ortasında olup, yüzölçümü km² dir. Ülke topraklarının binde 7 sini kaplar. Denizden yüksekliği m dir. İl alanı, yöresel açıdan, doğudan Kayseri nin Yeşilhisar, İncesu ve Merkez, kuzeydoğudan Yozgat ın Boğazlıyan ve Şefaatli, güney, güneybatı ve batıdan Niğde, Aksaray Merkez ve Ortaköy ilçesi ile çevrilidir. Yüzey şekilleri açısından ise, İlin doğusunda Hodul dağı ve uzantıları, kuzeyinde Delice Irmak vadisi, güney ve güneybatısında Erdaş dağı ve uzantıları vardır. A. 4. İLİN TOPOGRAFYASI VE JEOMORFOLOJİK DURUMU Nevşehir İl alanı, Orta Anadolu da Erciyes, Melendiz ve Hasandağı gibi eski yanardağların kül ve lavlarının birikmesiyle oluşmuş çok geniş bir plato üzerinde yer almaktadır. Bu platoyu, ülkenin en uzun akarsuyu olan Kızılırmak, doğu-batı doğrultusunda ve derinliğine vadilerle sık bir şekilde parçalamıştır. İl merkezi Kızılırmak platosu adıyla anılan bu geniş ve yüksek düzlüklerin batı yamaçlarında kurulmuştur. 18

38 Dağlar Nevşehir İl alanında rastlanan yeryüzü şekillerinden en az ağırlıklı olanı dağlardır. İl alanının % 18,5 ini kaplayan dağlar, genellikle Kızılırmak vadisinin kuzeyinde ve güneyinde toplanmıştır. İldeki dağların asıl oluşum dönemi III. Jeolojik zamandır. Alp kıvrımlaşması sırasında Kuzey Anadolu ve Güney Anadolu dağları şekillenirken ortaya çıkan sıkışmalarla Orta Anadolu da yer yer yükselme çökmeler olmuştur. Çöken kesimde uzanan Nevşehir toprakları, III. Jeolojik zamanda (Neojende) göl suları altında kalmıştır. Daha sonra yörede çok yoğun volkanik ve tektonik hareketler oluşmuş, İl alanının büyük bir bölümü çıkan lav ve tüflerle örtülürken bir yandan da yeni kırılmalar ve püskürmelerle yükselmiş böylece dağlar oluşmuştur. İldeki başlıca dağlar şöyle sıralanabilir: Erdaş Dağı İlin güneybatısındaki bu dağ, Niğde topraklarında geniş ve yüksek kütleler oluşturan Melendiz ve Hasandağı eteklerine dek uzanan Kızılırmak platosu üzerindedir. Aslında bir yanardağ olan Erdaş kütlesi, Kızılcin, Ağıllı, Kurugöl, Doğala ve Çakıllı köylerinin arasını doldurur. Eğimi genellikle % 20 nin üzerinde olan Erdaş dağında iklim çok sert geçer. Toprak tabakasının sığlığı da bunlara eklenince, çıplak bir görünüm ortaya çıkar metre yüksekliktedir. Bu doruk aynı zamanda ilin en yüksek noktasıdır. Hodul Dağı İlin doğusunda yer alan Hodul dağı, Erdaş dağına göre daha düzenli bir sıra oluşturur. Derinkuyu yöresinin doğusundan başlayan sıra, yer yer daralıp genişleyerek doğu ve kuzeydoğu yönünde uzanır. Kuzey yönünde Kızılırmak a karışan akarsuların açtığı vadilerle derin bir şekilde parçalanan Hodul dağı, volkanik yapılıdır. En yüksek noktasının yükseltisi metre olan bu dağ sırası, Erciyes yanardağından püsküren lav ve tüflerin birikmesiyle ortaya çıkmıştır. III. Jeolojik zamanın sonlarıyla IV. Jeolojik zamanın başlarında iyice şekillenen Kayseri-İncesu, Yeşilhisar çöküntü oluğuyla Erciyes kütlesinden ayrılarak bağımsız bir sıra oluşturmuştur. Aynı zamanda Nevşehir-Kayseri sınırını oluşturan Hodul dağı, akarsu vadileri ve çöküntü alanlarının yakınında % 20 nin üzerinde eğimli yamaçlara dönüşür. Hodul dağı genellikle bitki örtüsünden yoksundur. Eteklere doğru bozuk ardıç, meşe, alıç, ahlat gibi ağaç türleri ile bazı otsu bitkilere rastlanır. Kızıldağ İl alanının kuzeyinde Kozaklı yöresiyle Kızılırmak vadisini birbirinden ayıracak şekilde doğu-batı doğrultusunda uzanan bu dağ, Erciyes dağından çıkan lavlarla tüflerin Kızılırmak vadisi ile oyulmasından sonra bağımsız bir kütle durumuna dönüşmüştür. En yüksek noktası m ile Altıpınar köyünün doğusundaki kesimdedir. Yarı kurak kuşak üzerinde yer alan dağ, bozkır bitkileri dışında doğal örtüden yoksundur. Hırka Dağı İl alanının kuzeyinde Gülşehir ile Hacıbektaş arasında yükselen bu dağ da yine Kızılırmak vadisine parelel olarak doğu-batı istikametinde uzanır. En yüksek noktası m olan dağın zirveleri tamamı ile çıplak ve kayalık olup eteklerde bozkır bitkileri yanında özellikle kuzey yamaçlarda meşe ağacının oluşturduğu orman toplulukları vardır. Oylu Dağı Nevşehir ilinin doğusunda yer alan bu dağda oluşum olarak diğerleri ile benzerlik göstermektedir. En yüksek noktası metre ile sivri tepedir. Uzun yıllar az eğimi olan yamaçlarında ve üzerindeki geniş düzlüklerde tarım yapılmıştır. Bitki örtüsü olarak yine, bozkır bitkileri meşe, ardıç, ahlat, alıç gibi ağaçlara rastlanır. 19

39 Aşıklı Dağ Oylu dağı ile kuzey-güney istikametinde paralel konumda olan bu dağ, Nevşehir in güney-güneydoğu istikametinde Niğde yolu kenarında bağımsız büyük bir kütle halindedir. En yüksek noktası m olan Aşıklı dağ, volkanik bir birikimdir. Üzerinde yine meşe ve ardıçlar yanında bozkır bitkileri vardır. Eteklerinde halen bağcılık devam etmektedir. Kermil Dağı Nevşehir ilinin doğusunda Uçhisar kasabası güneyinde yer alan dağ, Ürgüp yolu kenarındadır. En yüksek noktaları metre ile Beşik Kaya tepe ve metre ile Çıplak tepedir. Genellikle bitki örtüsünden yoksun olup, tüf tabakası açığa çıkmaya başlamıştır. Uçhisar (Akdere Dağı) Kermil dağının güneybatısında aynı silsile üzerinde olup yüksekliği m dir. Tamamen bitki örtüsünden yoksundur. Topuz Dağı Ürgüp ilçesinin doğusundan başlayıp uzun bir silsile ile Hodul dağına doğru uzanır. Çökek köyü üzerinde Topuzkara dağ olarak başlayıp güneydoğu istikamette Fakıd dağ, Topuz dağ olarak Tekke dağına oradan da Hodul a birçok tepe ile sıralanır. Ortalama rakımı metre civarında olup birçok tepecikten oluşmaktadır. Üzerinde yer yer meşe toplulukları yanında, ahlat, alıç, ardıç gibi ağaç türleri ve bozkır bitkileri vardır. Ziyaret Dağı (İdiş Dağı) İlin kuzey doğusunda Avanos un kuzeyinde yükselen bu dağ silsilesinin güney ve doğu kenarı Kızılırmak a dayanır. En yüksek noktası metre olan Ziyaret dağı ortalama % 50 meyile sahiptir. Kızılırmak vadisine doğu-batı istikametindeki dağ silsileleri genelde bitki örtüsünden yoksundur. Kuzey yamaçlarında Özkonak, Göynük kasabalarına doğru meşe toplulukları vardır. Son yıllarda yapılan ağaçlandırmalarla bir miktar daha bitki örtüsü ile kaplanmıştır. Bu dağların yanında İlin genel yapısını teşkil eden ve volkanik hareketler sonucu oluşmuş kepez tabir edilen düz tepeler vardır. Bunlardan Nevşehir çevresinde Akkepez, Karakepez, Ortakepez, Bucakkepez sayılabilir. A Nevşehir İli Platoları İl alanının yarısından çoğu platolarla kaplıdır. III. Jeolojik zamanın sonlarıyla IV. Jeolojik zamanın başlarında ortaya çıkan kıvrılma-sıkışmalar ve volkanik hareketler sonucunda, daha önce neojen gölleri altında olan İl alanı yükselmiştir. Doğudaki Erciyes, güneyde ve güneybatıdaki Melendiz ve Hasandağı gibi yanardağlardan çıkan lavlar çevreye yayılarak geniş platolar oluşturmuştur. Bu platolar, Kızılırmak tarafından ortadan yarılarak günümüzdeki görünümünü kazanmıştır. Akarsuyun yöredeki önemi nedeniyle, İl topraklarında platoların tümüne birden Kızılırmak platosu adı verilmektedir. Kızılırmak Platosu metreye kadar çıkan yükselti basamaklarına dizilmiş olan bu platolarda eğim genellikle % 20 nin altındadır. Ancak akarsu vadileri yakınında eğimin % 20 nin üzerine çıktığı görülür. Püskürük ana maddenin çözünmesi ile oluşan plato toprakları çoğunlukla pek sığdır. Kış ve ilkbahar yağışlarını yeterince almadığı için, bu topraklar genellikle çıplaktır. Bunun bir nedeni de yaz aylarının sıcak ve kurak geçmesidir. İlkbaharda yeşillenen ve çiçek açan bozkır bitkileri, sıcakların bastırmasıyla kurur. Geniş platolara karşın, İlde zengin otlakları olan yaylalar azdır. Buna bağlı olarak, geleneksel yöntemlerle yapılan hayvancılık gelişmemiştir. Mera niteliği taşıyan düşük yükseltili platoların bir bölümünde, nadaslı kuru tarım yapılmaktadır. 20

40 A Nevşehir İli Akarsuları ve Göletleri İlimiz toprak ve jeolojik bünyesinin sonucu olarak akarsu bakımından fakirdir. Akarsular, faydanılamayacak kadar derinden akar. İlimizin belli başlı akarsuyu Kızılırmak tır. Kızılırmak Nevşehir volkanik kütlesi önünden kuzeybatıya doğru yön değiştirerek akan tek akarsudur. İki tarafta yükselen birisi volkanik, diğeri strüktüral yaylalar arasında serilen geniş ve çıplak bir vadi içerisinde akar. Arazi yapısı bakımından bu yörede çok su kaybeder. Buna karşılık kendisinin akışı üzerinde tesir yapabilecek kudrette beslenecek kol almaz. Değişik topraklı yerlerden geçtiği için suyu daima bulanıktır. Derinden aktığı için de sulama ve diğer işlerde pek fazla faydalanılamaz. Göletler İlimizde bulunan Kumtepe ve Yalıntaş Göleti ile ilgili bilgiler Tablo da verilmiştir. Tablo A.1: Nevşehir İli ndeki Göletler Gölet adı Fayda ha (brüt) İşletmeye açıldığı yıl Kumtepe Yalıntaş Kaynak: DSİ Genel Müdürlüğü XII. Bölge Müdürlüğü, 2007 Tablo A.2: Nevşehir İli Su Yüzeylerinin Dağılımı Su yüzü niteliği Doğal göller - Baraj rezervuarları 379 Gölet rezervuarları 401 Akarsu yüzeyleri 436 Alan (ha) TOPLAM Kaynak: DSİ Genel Müdürlüğü XII. Bölge Müdürlüğü, 2007 A Nevşehir İli Vadi ve Ovaları Nevşehir de yeryüzü şekilleri açısından vadiler çok önemlidir. Volkanik lav tüflerden oluşan kesimlerde, akarsular dar oluklar açmıştır. Vadiler dar ve dik olduğundan verimli ovalar pek azdır. İlin en önemli vadisi Kızılırmak vadisi olup Göreme vadisi, Karacaören vadisi, Damsa vadileri bu vadiye dikey inen vadilerdir. Kızılırmak Vadisi Orta Anadolu platolarının Nevşehir sınırları içerisinde kalan kesimleri, Kızılırmak tarafından doğu-batı doğrultusunda derince yarılmıştır. Türkiye nin en uzun ve önemli vadilerinden biri olan Kızılırmak vadisinin Nevşehir deki bölümü pek geniş değildir. Yalnızca Avanos ve Gülşehir yörelerinde yer yer genişleyen vadide dar ovalar oluşmuştur. Kızılırmak vadisine kuzeyden ve güneyden çok sayıda yan vadi açılır. Bu vadilerin tümü akarsularca kazılmıştır. Bunlar, genellikle pek genişleme olanağı bulamadan Kızılırmak vadisine açılır. Kıyı Ovaları Kızılırmk ın kuzeyinde ve güneyinde, vadi tabanındaki doğu batı doğrultulu tarım alanları Nevşehir in kıyı ovalarıdır. Ancak bu taban topraklar, yalnızca iki yerde ova niteliği kazanabilmektedir. Kızılırmak vadisinin genişlediği Avanos yöresinde, alüvyal ve kolüvyal topraklarla kaplı geniş alanlar ortaya çıkmıştır. Yaklaşık 10 km boyunca uzanan kıyı ovası pek geniş değildir. Bu ovanın genişliği 2-3 km dolayındadır. Avanos yakınında, güneyden 21

41 Kızılırmak vadisine açılan yan vadiler boyunca uzanır ve bu kesimde genişliği 6 km ye kadar çıkar. Ovanın, alüvyal topraklarla kaplı asıl verimli kesimi de burasıdır. Küçük olmasına karşın, İlin sanayi bitkileri ve yumru bitkileri üretimi açısından, ovanın önemi büyüktür. Gülşehir yakınında, Kızılırmak vadisinin tabanı yeniden başlar ve yaklaşık 12 km uzunluğunda, 2-4 km genişliğinde bir kıyı ovası oluşturur. Ovanın 2/3 ü alüvyal, kalan bölümü de kolüvyal topraklarla kaplıdır. Bu kıyı ovasının doğu ucu, kuzeyden Kızılöz deresinin, güneyden Sulusaray deresinin taşıdığı kolüvyal maddelerle dolarak bir miktar genişlemiş durumdadır. Kızılırmak vadisi, İl alanından çıkmadan yer yer genişlemekteyse de hiçbir yerde ova sayılabilecek düzlükler oluşmamıştır. Nevşehir in güneydoğu ucunda yer alan Derinkuyu yöresi, Konya kapalı havzası içinde kalmaktadır. Yöreden, doğuya doğru çok sayıda küçük vadi açılmakta ve bu vadilerin tabanları Derinkuyu yöresinde birleşerek geniş düzlükler oluşturmaktadır. Derinkuyu Ovası Nevşehir in en büyük ovası olan Derinkuyu ovası, güneye doğru eğimli ve çok sayıda küçük akarsuyun taşıdığı alüvyonlarla kaplanmıştır. Akarsular yaz döneminde bütünüyle kuruduğu için ovanın, yüzey sularıyla sulanması olanağı yoktur. Ova Derinkuyu dan Kuyulutatlar köyüne kadar yaklaşık 20 km uzanmaktadır. Orta kesiminde genişlik 16 km ye kadar uzanmaktadır. Nevşehir de bu ovalar dışında kimi taban topraklarda ve platolar arasında, genellikle kuru tarım yapılan çok sayıda küçük düzlük vardır. Ova sayılabilecek kadar geniş olmamalarına karşın, son yıllarda tarımda modern araçların kullanımının..artmasıyla,..bu alanların önemi artmaya başlamıştır.... A. 5. JEOLOJİK YAPI VE STRATİGRAFİ Nevşehir ve civarı, Premesozoyik-Paleozoyik birimleri, Kretase birimleri, Tersiyer birimleri ve kuvaterner birimlerinden oluşmaktadır. KAMAN GRUBU Tamadağ Formasyonu: Fillat, serisit-kloritşist, kalkşist, mermer ve kuvarşistlerden oluşmuştur. Hırkadağı, Akçataş Köyü, Özkonak kasabası civarında yüzeyler. Tahmini kalınlığı 350 m kadardır. Üzerine gelen Tersiyer birimleriyle ilişkisi açılı uyumsuzdur. Bozçaldağ Formasyonu: Hırkadağ, Ziyaretdağ, Büyükçaltepe, İsmailsivrisi Tepe, Karpuztepe, Evlektepe ve Hüyüklütepe civarında yüzeyler. Gri-boz, beyaz, şeker dokulu, iri kristalli mermerlerden oluşmaktadır. Tahmini kalınlığı 350 m kadardır. Karadağ Graniti: Karadağ, İkizağıl mevkii, Akçataş ve Anapınar köyleri civarında yüzeyler. Granit, granodiyorit, diyoritporfir, monzonit, lökogranit, siyenit, kuvarsporfir türü kayaçlardan oluşmaktadır. Kradağ graniti, Tamadağ Formasyonunu keser ve bu formasyon içinde sokulumlar halinde gözlenir. Ayhan Formasyonu: Saytepe Üyesi: Reyhanlı Tepe ile Dadağı Köyü arasında 16 km 2 lik bir alanda yüzeyler. Kötü boylanmalı, paralel katmanlı çakıltaşı, çamurtaşından oluşur. Esefin Üyesi: Keçiağlat Tepe ile Kubaca Tepe arasında yüzeyler. Kumtaşı ve kumlu marnlardan oluşmuştur. Kubaca Üyesi: Devebaşı Tepe, Elmadere, Kubaca Tepe civarında yüzeyler. Silisli, orta tabakalı kireçtaşı ile bitümlü şeyl ve kumtaşından oluşmaktadır. İlicek Üyesi: Tabanda koyu renkli konglomera ve orta-ince tabakalı kumtaşlarından oluşmuştur. İlicel-Çayır ve Karapınar Çiftliği arasında 20 km 2 lik alanda yüzeyler. Lalelik Üyesi: Kumtaşı, marn ve çörtlü kireçtaşından ibarettir. Gümüşyazı Köyü ile Özkonak arasında 23 km 2 lik alanda yüzeyler. 22

42 Altınpınar Formasyonu: Altınpınar, Akarca Köyü, Ağbayır Tepe mevkii, Sarılar ile Belbarak Köyü arasında yüzeyler. Genelde fliş karakterli kaya birimlerinden oluşur. Boztepe kireçtaşı üyesiyle yanal ve düşey geçişlidir. Boztepe üyesi, gri-boz renkli, gevrek yapılı, orta tabakalı kireçtaşıyla temsil oluınur. Kızılöz Formasyonu, Arafa Üyesi: Genel olarak linyitli, marn ve kumtaşından oluşmuştur. Alemli Köyü ile İnek Deresi arasında yüzeyler. Kızılöz Formasyonu Kırmızı çakıltaşı ve kumtaşından oluşmuştur. Kütükçü, Kuyulukışla, Alaoğlu çiftliği ve Çivril Köyü çevresinde yüzeyler. Bozdağ Volkaniti: Volkanik breş, aglomera, lapilli ve tüf kayalardan oluşmaktadır. Tuzköy Formasyonu Kumtaşı-silttaşı-tüf arakatkılı ve çakıltaşından oluşmuştur. Tuzköy ve doğusunda, Eskiyaylacık Köyü çevresinde yüzeyler. Kızılkaya İgnimbiriti: Pembe, turuncu renkli, som, sert ignimbirit akıntısından oluşur. Andezitik karakterli ve sütunsal yapılıdır. Yüksekli Formasyonu Çakıltaşı, çapraz tabakalı kumtaşı, miltaşı, tüf ve kumlu tüfitten ibarettir. Killik, Belbarak, Engel, Çalış, Küpeli Dağı ile Düğer Köyleri civarında yüzeyler. Özkonak Üyesi: Pomzalı tüf çakıllı, gri-boz renkli, tüf özelliğinde kaya birimlerinden oluşur. Yüksekli Formasyonunun diğer kayaçlarıyla geçişlidir. Kuvaterner Birimleri Kuvaterner yaşlı olarak Kızılırmak, Kızılırmak çakıltaşı, Gülşehir ve Kızıldağ bazaltları ile Balkaya Traverteni ve günümüzde de oluşmaya devam eden alüvyon çökelleri yer alır. Gülşehir ve Kızıldağ bazaltlar, olivin-bazalt, traki-andezit karakterlidir. Balkaya traverteni, demiroksit damarlı, orta-kalın tabakalı ve gözeneklidir. YAPISAL JEOLOJİ Nevşehir ve civarı, Hersiniyen ve Alp orojenezleri etkisinde kalmıştır. Tektonik etkinlik nedeniyle yörede kıvrımlar ve faylar oluşmuştur. En önemli fay, Hırkadağı güneyinde, Civelek-Gümüşkent arasında 20 km uzunluğundaki kırık hattıdır. Diğer belirgin faylardan biri de, Keçiağlat Tepe den K-G doğrultulu uzanan, doğrultu atımlı sol yönlü faydır. Kızılöz Formasyonu, Hırkadağı ile Yiren Dağı arasında bir çökelme havzası senklinali oluşturmaktadır. A Metamorfizma ve Magmatizma Kızılırmak boyunca 1 metre kalınlığında kum ve çakıl ve bloklardan oluşan bitkisel toprak yer almaktadır. Bölgedeki kayaçlar asit ve bazik plütonlar halinde oluşmuşlardır. Asit ve bazik plütonlar birbirleriyle grift vaziyette bulunurlar. Bazik plütonlar asit plütonlardan daha yaşlıdır. Granit ve gabrolar metamorfik serileri kesmektedirler. Bazik intrüzyonlardan daha gençtir. Faaliyetler Üst Miyosen de başlamış, Kuvaterner de devam etmiş ve Erciyes in volkanizmasına ait bazalt, aglomera, volkan çakılları, volkan külü, tüf, ignimbirit, bims ve volkan bombalarını meydana getirmişlerdir. Volkanit faaliyet Üst Miyosen de başlamış ve günümüzden yaklaşık bir milyon öncesine kadar sürmüştür. Genç Tersiyer-Kuvaterner yaşlı volkanik faaliyetin ürünleri (lav kubbeleri, lav akıntıları, volkan konileri, kraterler, volkanik tüf ve agromeralar) Nevşehir dolaylarında yüzeylenmektedirler. Bölgede volkanik faaliyetin ürünleri olan lav ve tüfler 23

43 genellikle kalkalkalin nitelikte andezit, dasit ve riyodasitlerle alkalin özellikle bazalt trakit ve fonolitlerdir. Nevşehir dolaylarındaki ufak çaplı kraterler, maarlar ve geniş alanlara yayılmış tüfler, Göreme Avanos yöresinin peri bacası gibi oluşumlar, Orta Anadolu daki bu genç volkanik faaliyetin doğal anıt özelliği taşıyan ilginç örnekleridir. Lav akıntıları volkanitler arasında en eski ve uzun süreli birimi oluştururlar. Kayaçlar monoten görünümlü ve porfirik yapılıdırlar. Andezit domları üst miyosende ve ponsiyen yaşta oldukları sanılmakatadır. Kavak üyesi, ignimbrit karakterlidir. Açık kahverengi, beyazımsı renkli homojen ignimbrit, ankelit ve pomza içermektedir. Kavak üyesinde beyaz-kirli beyaz renkli, andezitik bileşenli, camsı tüfitli, köşeli parçacıklı pomza külü düzeyleri izlenmektedir. Bölgede mesozoyik öncesi en yaşlı birim Kalkanlı dağı formasyonudur (PMk). Silimanit kuvars-şist, kuvars mikaşist, gnays, biyotit şist, amfibolit şistlerde oluşan ve birbirleriyle geçişli bazen bantlı ve mercek yapılı olup gri, yeşilimsi, mavimsi renklerde ve sık kıvrımlıdır. Bunlara da geçişli ve yaklaşık 300 metre kalınlığa varan mermer, şist, gnays ardalanması şeklinde Tamadağ formasyonu (Pmf) ile yaklaşık 250 metre kalınlığında orta kalın tabakalı, iri kristalli mermerlerden oluşan Bozçaldağ formasyonu (Pmb) bulunmaktadır. Üst kretase öncesi bölgeye yerleşen granit, granit porfir, granodiyorit, gabro, riyodasit ve silisli kayaçlardan oluşan Ortaköy granotoidi (&o) ve bunları kesen gabro kayaları (W) ile üst kretase yaşlı riyolit, porfirit, trakit, andezitlerden oluşan Kızıltepe volkanitleri (nk) Tersiyer yaşlı birimler tarafından örtülmektedir. Üst miyosen Pliyosen yaşlı birimlerden Tuzköy formasyonu (Tt) sarı renkli, ince tabakalı silt taşı, silistli kil taşı, kum taşı ve tüfit ardalanmalıdır. Kireçtaşı ve kil taşlarında jips kristallerininde gözlendiği ve sünger taşından oluşan Kesiktepe üyesinin de (Ttk) ayrıldığı birim 100 metre kalınlığındadır ve Kızılöz formasyonu ile uyumsuzdur. Bu birim ile uyumlu olarak beyazımsı gri renkli çapraz tabakalı kumtaşı, çakıllı kumlu tüffit, miltaşı, kiltaşı ile kabakumtaşı ve çakıl taşından oluşan ortalama 200 metre kalınlığındaki yüksekli formasyonu (Ty) bulunmaktadır. Geniş bir alanda volkano-tortul şeklinde yüzeylenen Üst Miyosen-Pliyosen yaşlı Ürgüp formasyonu (Tü), aşağıdaki üyeler ile temsil edilmektedir. Kavak üyesi (Tük): Açık kahve, beyazımsı renkli, homojen ignimbrit, ankelit ve pomza içermektedir. Haltarpınar üyesi (Tüh): Genelde lateritik toprak, kumlu, siltli, killi karışımlar halindedir. Sarımadantepe üyesi (Tüs): Masif ve kalın tabakalı ignimbritlerden oluşmuştur. Damsa bazaltı (Tüd): Tabanda gözenekli olivin bazalt, üstte ise hiperten ve ojitce zengin, gözenekli olivinsiz bazalt karakterindedir. Cemilköy üyesi (Tüoc): Pomzalı volkano-tortul bir birimdir. Tahar üyesi (Tüt): Orta-kalın tabakalı pembe renkli tüfit tabakalarından oluşmuştur. Karadağ üyesi (Tük 1 ): Nevşehir yapı taşı olarak tanınan tüfitik karakterli, kalın tabakalı, karışık lahar çökelidir. İncesu üyesi (Tüi): Gri, pembe renkli ignimbritik dasitik tüftür. Ağıllı üyesi (Tüa): Aglomera, kumtaşı, kiltaşı ve tüfitten oluşmaktadır. Salur üyesi (Tüs 1 ): Kum, kumtaşı ve tüflü çakıltaşından oluşmaktadır. Topuzdağ bazaltı (Tüt 1 ): Alt düzeyleri olivinsiz, ojit ve hipeistence zengin, üst düzeyleri olivin bazalt özelliğinde lav akıntısıdır. Koşladağ üyesi (Tük 2 ): Marnlarla başlayıp gölsel killi kireçtaşlarına geçen birimler 30 m kalınlığındadır ve Ürgüp formasyonunun üst düzeylerini oluşturur. Kızılkaya ignimbriti (Tk 1 ): Toplam kalınlığı 25 m yi bulan andezitik karakterli sütunsal yapılı olup üst seviyelere volkanik çakıllıdır. 24

44 Çataltepe bazaltı (Tüç): Genelde hipersten ojit, gri renkli, gözenekli bazalttır. Kuaterner yaşlı birimler şu şekilde ayırtlanmıştır: Lav parçası ve opsidiyence zengin camsı ve pomzalı Alacaşar tüfü (Qa), pumisce zengin kumtepe külü (Qk), volkanik cam özelliğindeki Boğazköy obsidiyeni (Qb), Acıgöl çevresinde görülen andezitik pomza, kül, temel kazıntı parçalarından oluşan piroklastik bileşenli Korudağ andezitik camı/qt 1 ), üst seviyelerde obsidiyen içeren perlit yumrulu Göllüdağ tüfü (Qg), teknesel çapraz tabakalanmanın sık görüldüğü çakıl, kum ve kil çökellerinden oluşan Kızılırmak çakıltaşı (Qç), olivin bazalt özellikli Kızıldağ bazaltı (Qk 2 ), bazaltik andezit ve traki-andezit nitelikli Karnıyarıktepe bazaltı (Qk 3 ), volkan bombası, kül lapilli ve bazaltik cüruf konileri (Qc), sıcak yeraltısuyu çökeli olan kıvrımlı ve ince tabakalı Hacıbektaş taşı olarak tanınan traverten (Qt), çoğunlukla Kızılırmak nehri boyunda yüzeylenen yaklaşık 10 m kalınlığındaki çakıltaşı, kumtaşı ve milden oluşan eski alüvyon (Qe) ile yamaç molozları (Qy) ve çakıl, kum, mil ve topraktan oluşan alüvyon (Qal) en genç birimler olarak sınırlanmaktadır. NEVŞEHİR BÖLGESİNDE YÜZEYLENEN VOLKANİTLERİN KAYAÇ GRUPLARI VE YAŞLARI Kayaç gruplarının yaşları ile ilgili bilgiler Tablo A.3 de verilmiştir. Tablo A.3. Kayaç Gruplarının Yaşları Holosen JEOLOJİK YAŞ KAYAÇ GRUPLARI 11-Bazaltlar 10-Andezitler KUATERNER 9-Riyolitik domlar ve lav akıntıları 0, 9-0, 34 Pleistosen 8-Beyaz tüfler 0, 86-0, 42 Alt pliyosen NEOJEN 7-Kızılkaya ignimbriti 6-Gelveri ignimbriti 4, 9-5, 5 5-Göre lavı 4-Gelveri lavı 3-Pembe tüfler 2-Andezit domlar Üst Miyosen 1-Andezit lav akıntıları 13, 7-6, 5 Kaynak: Nevşehir yöresindeki volkanitlerin jeolojisi, İ. BATUM, 1978 RADYOMETRİK YAŞLARI (milyon yıl) A Tektonik ve Paleocoğrafya Bölge, Hersiniyen ve Alp orojenezleri etkisinde kalmıştır. Tektonik hareketler neticesinde yörede faylar ve kıvrımlar oluşmuştur. Faylar genellikle kuzeybatı-güneydoğu ve kuzey-güney yönünde gelişmiştir. En önemli fay karaburç fayıdır. Faylanma bazaltların teşekkülünden sonra olmuştur. Gidiş yönü K65B dir ve yüksekli formasyonu (Ty), Tamadağ formasyonuna (Pmt) göre alçalmıştır. Yaklaşık 20 km uzunluğunda ve 350 atımlıdır. Kızılırmak ın güneyinde Tuzköy den batıya doğru K70B gidişli iki önemli fay daha bulunmaktadır. Bunlar da düşey atımlı olup Tuzköy (Ty) ve Altıpınar (Ta) formasyonlarından geçmektedir. Diğer belirgin faylardan biri de Gezenin köyü batısında Arafa üyesi (Tka) ile Altıpınar formasyonu (Ta) arasında gözlenmektedir. D-B yönlü 50 m düşey atımlı ve 12 km uzunluğunda olan bu fay, Kızılöz derede makas şeklini alarak KB-GD yönlü diğer bir fayla kesişmektedir. 25

45 Altıpınar formasyonunu oluşturan kaya birimlerinin tabakaları tektonik etkinlik nedeniyle değişik yönlere doğru eğimlenmişlerdir. Daha genç kaya birimlerinin tabakalarındaki eğimlerinde ise bir terslik görülmemektedir. Üst Miyosende şiddetli patlamalarla başlayan volkanizma ile oluşan tüfler geniş alanlara yayılmıştır. Daha sonra ignimbiritler oluşmuştur. Üst miyosen sonlarına doğru bu asidik volkanizma, ortaç volkanizmaya dönüşerek andezitik lav ve aglomeralar meydana gelmiştir. Alt pliyosenden itibaren asidik volkanizma tekrar etkin olmuş, üst Pliyosen sonlarında ise bazik karakter kazanmıştır. Alt Kuvaterner de yeniden şiddetli asidik volkanizm egemen olmuştur. Daha sonra volkanizma tekrar bazikleşerek bazaltik lavlar geniş alanları kaplamıştır. Kuvaterner sonlarına doğru volkanizma yeniden asidik bir nitelik kazanarak domsal yapılar gelişmiş ve volkanik küller, obsidiyen akıntıları, perlitler ve riyolitik lavlar ile bazaltik cüruf oluşarak volkanik evrim tamamlanmıştır. Volkanik kayalar Arap-Afrika, Anadolu plakalarının çarpışmasından itibaren kabuk kalınlaşması sonucu oluşmuştur. (Ercan ve diğerleri, 1991) Peribacalarının Oluşumu Bölgedeki ilginç oluşumlardan biri olan peri bacaları erozyonun getirdiği tüf tabakasının rüzgar ve sel sularının aşınımıyla oluşmuştur. Bu sel suları vadilerdeki çatlaklarda ve sert kayalarda oluşan kopuklarda yolunu bularak yamaçlardan aşağı iner, inerken de vadide bulunan sürüklenebilir maddeleri yanında götürür. Geride aşınmamış konik şeklinde bazalt şapkalı şekiller ortaya çıkar. Şapkalı peribacaları dediğimiz oluşumlar en çok Ürgüp yakınlarında görülür. Konik gövde tüf ve volkanik kül den oluşurken şapka ise daha sert olan lahar veya ignimbritten oluşmuştur. Şekil A.1: Aşınmayla oluşan yer şekilleri Kaynak: İl Çevre ve Orman Müdürlüğü,

46 Kapadokya da şapkalılar, mantar şeklinde olanlar, sütunlar, sivri uçlular gibi çeşitli peri bacaları vardır ve genelde Uçhisar, Ürgüp, Avanos, Şahinefendi, Soğanlı, Nevşehir ve Kayseri de görülür. Şekil A.2: Şapkalı peribacaları Kaynak: İl Çevre ve Orman Müdürlüğü,2007 Bölgedeki bir diğer ilginç oluşum ise dalgalı yer şekilleri ve yağışların sonucu oluşmuş vadi kenarlarındaki desenlerdir. Peribacalarının dışında vadi yamaçlarında yağmur sularının oluşturduğu ilginç kıvrımlar bölgeye ayrı bir özellik katmaktadır. Şekil A.3: Vadiden bir görünüm. Kaynak: İl Çevre ve Orman Müdürlüğü,

47 Kapadokya Bölgesi nde erozyonun oluşturduğu diğer peribacası tipleri ise, konili, mantar biçimli, sütunlu ve sivri peribacalarıdır. Vadilerde tortulaşma sonucu lavların ısı farkından kaynaklanan bir renk yelpazesi oluşmuştur. Bütün bu yer şekilleri Uçhisar, Çavuşin, Güllüdere, Göreme, Meskendir, Ortahisar, Kızılçukur ve Pancarlık vadilerinde görülebilir. Milyonlarca yıl boyunca İç Anadolu Platosunun dev volkanları patlamışlar ve sonradan medeniyetin beşiği olacak bu topraklara lavlarını püskürtmüşler. Uygun iklim şartları ve bereketli toprakları sayesinde dünyanın bilinen ilk medeniyeti yıl önce Konya yakınlarında Çatalhöyük de kurulmuş. İnsanoğlunun yıl önce Hasan Dağı nda gerçekleşen patlamayı resmettiği ilk manzara resmi burada bulunmuştur. (A) COĞRAFİK KAPSAM, KAYNAKÇA DSİ Genel Müdürlüğü XII. Bölge Müdürlüğü, 2007 İl Çevre ve Orman Müdürlüğü,2007 MTA Orta Anadolu II. Bölge Müdürlüğü, 2007 Nevşehir İl Yıllığı (1998) Ayın Şehri Kapadokya 28

48 B. DOĞAL KAYNAKLAR B. 1. ENERJİ KAYNAKLARI B Güneş Nevşehir Meteoroloji İstasyon Müdürlüğü nde ortalama güneşlenme süresini ölçen helyograf aleti bulunmakta olup, ortalama güneşlenme şiddetini ölçen aktinograf aleti bulunmamaktadır. Tablo B.1: Aylık Ortalama Güneşlenme Süresi ( Saat, dakika), 2007 Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık Yıllık Ortalama 4,6 5,0 5,4 6,9 9, ,5 11,3 10,2 6,7 2,9 3,2 7,4 Kaynak: Meteoroloji İstasyon Müdürlüğü, 2007 B Su Gücü Nevşehir İli sınırları içerisinde sulama amaçlı olarak kurulmuş bulunan üç adet baraj mevcuttur. Tablo B.2: Nevşehir İli Baraj Bilgileri,2007 Tesis adı Fayda ha (brüt) İşletmeye Açıldığı Yıl Damsa Barajı ve Sulaması Tatlarin Barajı ve Sulaması Ayhanlar Barajı ve Sulaması Kaynak: DSİ Genel Müdürlüğü XII. Bölge Müdürlüğü, 2007 B Kömür Nevşehir İli Gülşehir ilçesi Dadağı-Alemli köyünde kömür madeni bulunmaktadır. Dadağı-Arafa Kömür Zuhuru İl : Nevşehir İlçe : Gülşehir Köy : Gümüşyazı Mevki : Dadağı-Arafa Pafta ve Koordinatları :K33-a3 Y: X: Genel Jeoloji : Sahanın temelinde metamorfik seri yer alır. Eosen yaşlı olması muhtemel, kalker-marnlı seri içinde linyit zuhurları bulunmaktadır. Cevher Minarelleri ve Parajenez : Linyit. Oligo-Miyosen yaşlı seri içinde yer alan kömür zuhurlarının kalınlığı cm. arasındadır. Yatak Özellikleri ve Cevherleşme: Kimyasal bileşimi: Su %3,32;Kül % 19,38; S: % 6,05; AID: Kcal/Kg; Rezerv t. B Doğal Gaz Nevşehir İli sınırlarında doğalgaz rezervi bulunmamaktadır. B Rüzgar Yıllık toplamda ortalama rüzgar hızı 1,8 m/s dir. İlde ortalama fırtınalı günler sayısı 0,3 tür. İlde en hızlı rüzgar 20,2 m/s ile SE (güneydoğu) yönünden esmektedir. B Biyokütle İlimizde biyogaz kullanılmamaktadır. Ancak odun ve tezek yakacak olarak kullanılmaktadır. 29

49 B Petrol İlimiz sınırlarında petrol rezervi yoktur. B Jeotermal Sahalar Nevşehir termal olanaklar açısından büyük zenginlik taşımaktadır. Kozaklı ilçesindeki kaynak C de olup kaplıca turizmi açısından çok büyük bir potansiyeldir. Ayrıca Ürgüp ilçesinin 5 km doğusunda Ürgüp Kaplıcası bulunmaktadır. Suyun ısısı 14 0 C dir. Sudan en çok içme ve yarım banyo şeklinde faydalanılır. Deri hastalıkları için ise su banyosu ve kaynağından az ilerisinde kükürtlü çamur banyosu yapılmaktadır. Ilimizde çok sayıda hastalığı tedavi eden içmeler de bulunmaktadır. Bu içmelerin başında Üzengi Çay İçmesi, Bahçeli İçmesi, Çorak ve Karakaya İçmeleri gelir. Nevşehir deki mevcut termal kaynağın sağlık sektörü içinde ele alınması ve bu sektöre teşviklerin sağlanmasıyla, Kozaklı yabancı ve yerli turistler için önemli bir sağlık merkezi olarak değerlendirilebilecektir. Tablo B.3: Jeotermal Envanteri,2007 İlçe Köy Pafta Koordinat Sicaklik Debi Diğer Bilgiler Mevki No Y: Florür içeren kalsiyumlu, sodyumlu, Kozaklı J33 c1 X: C 95 lt/sn magnezyumlu, bikarbonatlı, klorürlü sıcak su Z: sınıfındadır. Özel idare, belediye ve şahıslara ait çok sayıda hamam, otel ve motel bulunmaktadır. Acıgöl J33 a ,5 o C Toplam 6,5 lt/sn Magnezyumlu, kalsiyumlu bikarbonatlı sıcak sular sınıfındadır. Tesis yoktur. Ürgüp Cemilköy K33 c3 21 o C 2.5 lt/sn Mineralce fakir sıcak su sınıfındadır. Herhangi bir tesis yoktur. Kaynak: MTA Orta Anadolu II. Bölge Müdürlüğü, 2007 B. 2. Biyolojik Çeşitlilik Bölgede başlıca habitat tipi antropojen steptir. İnsan populasyonunun hızla artması ve biyolojik faktörlere açık olması nedeniyle yaban hayatı arazi ve civarında cok fakirdir. B Ormanlar Nevşehir Orman İşletme Şefliği sınırları içerisinde ha. orman alanı bulunmaktadır. B Odun Üretimine Ayrılan Tarım Alanları Nevşehir Orman İşletme Şefliği sınırları içerisinde kavak, okaliptüs, söğüt, kızılağaç gibi türler yetiştirilen tarım alanları bulunmamaktadır. B Çayır ve Mera İlimizde toplam ha mera alanı bulunmaktadır. B Sulak alanlar İlimizdeki su yüzeylerinin toplamı ha dır. B Flora Liste B.1: IUCN-Red Data Book V ve R Kategorisinde bulunan türler a) IUCN-Red Data Book V Kategorisinde bulunan (Önlem alınmazsa zarar görebilecek bitkiler) 1. Thesium scabriflorum 2. Ferula halophila b) IUCN-Red Data Book R Kategorisinde bulunan (Türkiye genelinde az bulunan endemik türler) 1. Acantholimon saxifragiforme 2. Alkanna cappadocia 3. Alyssum lepidato-stellatum 4. Astra-cantha kırshehirica 5. Astracantha talassea 6. Astragalus elatus 30

50 7. Campenula stricta var. Alida gensis 8. Dianthus zederbaueri 9. Linaria genistofolia ssp, polyclade 10. Hieracium paphlagonicum 11. Matthicla anchonifolia 12. Onobrychis elata 13. Onobbrychis paucijuga 14. Onobbrychis podperea 15. Paronychia condensat 16. Paronychia dudleyi 17. Phryna ortegioides 18. Reseda armena 19. Reseda tomentosa var, tomentasa 20. Rhamnus hirtellus 21. Silene splendens. Kaynak: İl Çevre ve Orman İl Müdürlüğü,2007 B Fauna a) Memeliler: Kurt (canis lupus), Tilki (Vulper vulper), Su tipi (Lutra lutra), Porsuk (Meles meles), Sansar (Martes fonia), Tavşan (Lepus europeus) b) Kuşlar: Keklik (Alectoris graeca), Bıldırcın (Coturnix), Güvercin (Culumba ivila), Doğan (Falco sp.). c) Sürüngenler: Kaplumbağa (Testudo graeca), Kertenkele (Lucerta viridus). d) Balıklar: Yayın (Silurus gionis), Sazan (Cyprinus), B.2.6. Milli Parklar, Tabiat Parkları, Tabiat Anıtı, Tabiatı Koruma Alanları ve Diğer Hassas Yöreler "Göreme Tarihi Milli Parkı, Tarih ve 86/ Sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile Milli Park olarak ilan edilmiştir. PAFTA KONUMU ( 1 / ÖLÇEKLİ PAFTALAR ): Göreme Tarihi Milli Parkı nın alanı 4 adet 1 / ölçekli pafta üzerine oturmaktadır. Bu paftalar; 1- KAYSERİ K 33 c 1, 2- KAYSERİ K 33 c 2, 3- KAYSERİ K 33 c 3, 4- KAYSERİ K 33 c 4 dür. B. 3. TOPRAK B Toprak Yapısı İlimiz toprakları volkanik tüflerden meydana gelmiştir. Dolayısıyla geçirgen bir yapıya sahiptir. Yapılan çalışmalarla Nevşehir tarım topraklarının % 85 i tınlı, % 9 u killitınlı, %2 si killi ve %4 ü kumlu bünyeye sahiptir. İlimiz topraklarının Kozaklı, Gülşehir in batısı, Derinkuyu merkez ve çevresi, Avanos un kuzey kesimlerindeki araziler 1., 2., 3. sınıfa giren arazilerdir ve her türlü tarıma uygundur. Ürgüp ve çevresi ile Merkez ilçenin büyük bir kısmında 6. sınıf topraklar vardır. Tarıma elverişli olmayan bu topraklar nedeniyle bu bölgelerde ancak vadi içinde ekim yapılmaktadır. Bütün bölgelerde toprakların verimi iklim şartlarına özellikle de yağışların durumuna göre değişmektedir. Karakterleri itibarıyla toprak gruplarını aşağıdaki şekilde ayırmak mümkündür: 31

51 Kahverengi Topraklar Orta Anadolu nun yaygın toprak türü olan kahverengi topraklar İlimizin çok geniş alanlarını kaplamaktadır. Organik madde ihtiva eden topraklarda tabii vejatasyon olarak orta boylu çayır otları hakimdir. Fakat bu toprakların büyük bölümünde tahıl ekilmektedir. Regosal Topraklar İlimizde kahverengi topraklardan sonra en büyük toprak grubu regosol topraklardır. Volkanik karakterli olan bu topraklara özellikle Ürgüp-Nevşehir yöresinde rastlanmaktadır. Doğal vejetasyon çayır otları ve gevenler olmakla birlikte, eğimin elverişli olduğu kesimlerde sebze tarımı yapılabilmektedir. Kırmızı Kahverengi Topraklar Genel özellikleri kahverengi topraklara benzer. Sıcak iklimin yol açtığı oksitlenme nedeniyle kahverengi topraklar kırmızımsı bir renk almıştır. Bu toprakların büyük bir bölümünde bağ-bahçecilik yapılmaktadır. Kireçsiz Kahverengi Topraklar Genel olarak kahverengi topraklarda üstte organik madde, altta ise kireç birikimi görülür. Kireçsiz kahverengi topraklar ise kalın bir üst tabaka ve kil birikimli bir alt tabakadan oluşur. Doğal vejetasyon seyrek çalılardır. Alüviyal Topraklar Bu toprak türü kapladığı alan bakımından 5. sırada yer alır. Tarımsal açıdan çok önemli olan bu genç topraklar yüzey sularının taşıdığı sedimentlerle oluşmuştur. Genellikle sorunsuz ve verimli topraklardır. Nevşehir de bunlar dışında podzolik topraklar, organik topraklar, çorak topraklar ve kahverengi orman topraklarına da rastlanır. Fakat bu gruplar çok küçük alanları kaplayan önemsiz toprak türleridir. B. 4. SU KAYNAKLARI B İçme Suyu Kaynakları ve Barajlar İlimiz için hesaplanan yıllık yer altı su kaynağı rezervi 133,14 hm3 olup, bu rezervin 34,28 hm3 ü içme ve kullanma suyu için tahsis edilmiştir. Bu miktarın 31,4 hm3 ü Belediyeler tarafından, kalanı ise diğer yerleşimler tarafından kullanılmaktadır. İçme suyu sorunu bulunmakta olup, içme suyu amaçlı kaynak araştırmaları devam etmektedir. İlimizde Damsa, Tatlarin ve Ayhanlar Barajları bulunmaktadır. Bu barajlar ile brüt ha fayda sağlanmaktadır. İlimizdeki baraj rezervuarları 379 ha dır. B Yeraltı Su Kaynakları İlimize ait yer altı suyu potansiyeli ve kullanım durumu Tablo B.4 te verilmiştir. Tablo B.4: Nevşehir İli Yer Altı Suyu Potansiyeli Ve Kullanım Durumu(2007 Yılı) Tahsis Durumu hm3/yıl İçme ve Sulama kullanma Sulama Alanı ( ha) Yer altı Suyu Sulama Üniteleri ( Toprak ve Su Koopereatifleri ) Planlanan Gerçekleşen Planlanan Kuyu adı Gerçekleşen Tahsis miktarı hm3/yıl Çekilen miktar hm3/yıl Açılan Çalışan 34,28 52, ,6 46,17 Kaynak: DSİ Genel Müdürlüğü XII. Bölge Müdürlüğü, 2007 B Akarsular Kalan Rezerv hm3/yıl İlimizden Türkiye nin en uzun ırmağı olan Kızılırmak geçmektedir. Sivas İlinden doğup Karadeniz e (Bafra) dökülmektedir. Ayrıca İl havzasının orta kesiminde Doğu-Batı doğrultusundaki Kızılırmak ın kuzeyinde Kızılöz deresi yer almakta ve kuzey kesimin 32

52 sularının tamamına yakınını direne etmektedir. Bunların dışında 30 a yakın çay ve dere bulunmakta olup, İlimizin akarsu yüzeylerinin toplamı 436 ha dır. B Göller ve Göletler Nevşehir de doğal göl yoktur. İlimizdeki gölet rezervuarları toplam 401 ha dır. B. 5. MINERAL KAYNAKLARI B Sanayi Madenleri Nevşehir İlinde ekonomik bakımdan önemli yeraltı kaynakları olup, bunların başında perlit, linyit, tuz ve onix gelmektedir. Perlit (Pomza) İlimizde pomza maden rezervinin MTA pomza etüt arama çalışmaları sonucunda yüksek olduğu belirlenmiştir. Yapı elemanları imalatında ve çeşitli sanayi dallarında kullanılan pomzanın İlimizdeki rezervi m 3 tür. Nevşehir, Ürgüp, Derinkuyu arasındaki bölgeden çıkarılmakta olup, önemli miktarlarda ihraç edilmektedir. Linyit Linyit toplam rezervi ton olup Gülşehir in Arafa yöresinden çıkarılmaktadır. Yine toplam rezervi ton olan barit yatakları mevcuttur. Tuz Gülşehir ilçesine bağlı Tuz köyü yakınlarında ve Hırka dağının doğu yamaçlarından çıkartılır. Toplam rezervin tonun üzerinde olduğu tahmin edilmektedir. Bu yatakların bir bölümü Tekel tarafından işletilmektedir. Onix Hacıbektaş ilçesinde çıkarılan bu mermer türüne Hacıbektaş taşı da denir. Genelde süs eşyası yapımında kullanılır. Avanos Kaya hamamı mevkiinde dağınık halde bulunan mermerlerin ton üzerinde jeolojik rezerv yatakları vardır. Merkez ve Avanos ilçelerinde zengin kil yatakları, kavlin toplam rezervi tona ulaşan kaolin yatakları mevcuttur. Ancak bu yataklar henüz işletmeye açılabilmiş değildir. Ulaşımı kolay olan yataklar tuğla yapımında kullanılmaktadır. Ayrıca bunun yanında Nevşehir e özel kepez adı verilen yapı taşları bol miktarda çıkartılıp inşaatlarda kullanılmaktadır. B Metalik Madenler İlimize ait metalik maden envanteri tanloda verilmiştir. Tablo B.5: Nevşehir İli Metalik Maden Envateri,2007 METALİK MADEN YATAK VE ZUHURLARI 1.1. Boyalı Manganlı Demir Zuhuru İl: Nevşehir İlçe: Ürgüp İncesu Köy: Erdemisin, Boyalı, Karlık, Cemilköy, Akçaviran Mevki: Olukderesi Pafta: K 33-c2,c3 Genel Jeoloji: Sahada,Tesiyer volkanizmasına ait kayaçlar yüzeyler. Seri, altta aglomera ve tüfler ile başlar.volkanizmanın kesikliğe uğradığı dönemlerde marn,kil ve kalkerler gibi göl çökelleri gözlenir.daha üstte olivinli piroksenli bazalt,andezit ve ignimbritler izlenir. Cevher Mineralleri ve Parajenez: Psilomelan,Limonit Yatak Özellikleri ve Cevherleşme: Cevher hidrotermal oluşumlu olup, 10-15cm arasında değişen kalınlıklarda damarcıklar halindedir. Yer yer breş dolgusu ve ince filon şeklinde izlenir. Tenör: Fe %28,5-50,5 Mn %0,2-0,18 Rezerv: Görünür+Muhtemel+Mümkün ton 1.2. Avanos Boksit Zuhuru İl: Nevşehir İlçe: Avanos Mevki: Başağılın Dölek Yamanın Dağı Pafta ve Koordinatları: K 33-C1 Y: X : Genel Jeoloji: Sahanın K-KBsında Paleozoik yaşlı metamorfitler yüzeyler. Batısında ise, Ü.Kretase yaşlı granitler bulunur. G-GB da Kuvaterner yaşlı Acıgöl, Erciyes, Hasan Dağı volkanizmaları yer almaktadır. Oligosen e ait konglomera ve kum taşları geniş alanlar kaplar. Bunun üzerine ise karasal kökenli çökeller gelir. Cevher Mineralleri ve Parajenez: Diaspor, Kavolin Yatak Özellikleri ve Cevherleşme: Asidik volkanik kayaçların alterasyonu ile oluşmuşlardır. Yamanın Dağı kavolinleri 7km 2 lik bir alana yayılmışlardır. Neojendeki tektonik olaylarla ortaya çıkan sıcak sular ve yer altı-yerüstü sularının etkisi ile primer boksit oluşumları da gözlenir. Başağılın mevkiindeki zuhurlar ise, 0,50 m - 1cm kalınlıktaki silisifiye zonun üzerindeki dasitin alterasyonu ile oluşmuştur. Tenör: Al 2 O 3 %30-40, F 2O 3 %1,5, SiO 2 %50 Rezerv: Görünür+Muhtemel ton. Kaynak: MTA Orta Anadolu II. Bölge Müdürlüğü,

53 B.5.3. Enerji madenleri Konu hakkında detaylı bilgi I.1.3 bölümünde verilmiştir. B.5.4. Taş Ocakları Nizamnamesine Tabi Olan Doğal Malzemeler İlimizdeki kum çakıl ocaklarına verilen ruhsat bilgileri Tabloda verilmiştir. Tablo B.6: Nevşehir İli ndeki Kum-Çakıl Ocaklarına Ait Ruhsat Bilgileri,2007 Ruhsat Numarası Ruhsat Sahibi 2007/1 Karapınar Belediyesi 2005/3 İlhami ARISAMAN 2006/1 Seltem İnş. Nak. Mad. San. ve Tur. Tic. A.Ş. 2006/3 Hüseyin ÖDEMİŞ 24 Avanos Belediyesi 50/ Avanos Belediyesi 2006/2 Gülşehir Belediyesi 26 Şerafettin ÇETE 2007/1 Emin AYDAR Kaynak: İl Özel İdaresi,2007 (B) DOĞAL KAYNAKLAR, KAYNAKÇA Meteoroloji Genel Müdürlüğü, 2007 D.S.İ. XII. Bölge Müdürlüğü, 2007 Nevşehir İli Arazi Varlığı, 1998 İl Çevre ve Orman Müdürlüğü,2007 Nevşehir Orman İşletme Şefliği,2007 MTA Orta Anadolu II. Bölge Müdürlüğü,2007 İl Özel İdaresi,2007 Tarım İl Müdürlüğü,

54 C. ) HAVA (ATMOSFER VE İKLİM) C. 1. İKLİM VE HAVA Nevşehir yazları sıcak ve kurak, kışları ise soğuk ve yağışlı geçen tipik karasal iklim özelliklerini taşır. Nevşehir İç Anadolu Bölgesi nde 38 o 12 ve 39 o 20 kuzey enlemleri ile 34 o 11 ve 35 o 06 doğu boylamları arasında kalır. Konya kapalı havzasında kalan Derinkuyu İlçesi dışında, bütünüyle orta Kızılırmak havzası na giren Nevşehir, konum itibariyle Türkiye nin tam ortasında olup,yüzölçümü km 2 dir. Ülke topraklarımızın binde 7 sini kaplamaktadır. Denizden yüksekliği metredir. Merkez ilçede sinoptik ve klima meteorolojik ölçümleri yapılmaktadır. Kapadokya Havalimanında uçuş bilgileri için Metar rasatları yapılmaktadır. Avanos ve Ürgüp İlçelerinde sadece iklim çalışmaları için klima rasatları yapılmaktadır. C Doğal Değişkenler C Rüzgar Tablo C.1: Meteorolojik Elemanların Aylık Bilgileri (2007 Yılı) Meteorolojik Elemanlar Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık Yıllık Top. Ort. Ortalama 1,9 1,6 2,0 1,9 2,0 1,8 2,3 1,7 1,5 1,6 2,0 1, ,8 rüzgar hızı m/sn Ortalama ,3 fırtınalı günler sayısı (hızı 17,2 m/sec den fazla) Ortalama ,8 kuvetli rüzgarlı günler sayısı (hızı 10,8 ile 17,1 m/sec. Arasında) Rüzgarların SSE SSE SSE SSW WSW NNE NNE NNE SSW SSW SSE SSE esme sayıları toplamı En hızlı esen SE 20,2 m/sn rüzgarın yönü ve hızı Kaynak:Meteoroloji İstasyon Müdürlüğü, 2007 Mevsimlik hakim rüzgar yönü: İlkbahar:Güneyli Yönler(SSE,SSW,WSW), Çoğunlukla:SSE Yaz:NNE Sonbahar:SSW Kış:SSE 35

55 C Basınç İlimiz yıllık ortalama buhar basıncı 7,8 hpa dır. Tablo-C. 2: Nevşehir İlinin Basınç Tablosu (2007 Yılı) Meteorolojik Elemanlar Aylık Ortalama Buhar basıncı (hpa) Ortalama En Yüksek Basınç (hpa) : 893,4 Ortalama En Düşük Basınç (hpa) : 846,3 Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık YILLIK Ort. (hpa) 3,7 4,7 5,3 6,0 10,2 11,3 11,4 13,4 7,9 8,3 6,3 4,7 7,8 Kaynak: Meteoroloji İstasyon Müdürlüğü, 2007 C Nem Tablo C. 3: Nevşehir İlinin Bağıl Nem Tablosu (2007 Yılı) Meteorolojik Elemanlar Ortalama Bağıl Nem (%) En düşük Bağıl Nem (%) Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık YILLIK 56,9 69,3 62,2 63,9 51,5 49,5 42,2 49,2 41,4 56,4 67,6 71,5 56, Nemin En Az Olduğu Aylar: Ocak, Mayıs, Temmuz, Eylül Nemin En Fazla Olduğu Aylar: Kasım, Aralık, Ocak, Şubat Kaynak: Meteoroloji İstasyon Müdürlüğü, 2007 C Sıcaklık Tablo-C.4: Nevşehir İlinin Sıcaklık Tablosu (2007 Yılı) Meteorolojik Elemanlar Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık YILLIK Ortalama Sıcaklık ( o C) Ortalama En Yüksek Sıcaklık ( o C) Ortalama En Düşük Sıcaklık ( o C) 1,4 1,3 5,3 6,5 18,2 20,7 23,9 23,7 18,0 13,3 5,8 0,3 11,5 6,7 6,3 11,0 12,0 25,0 27,4 31,2 30,9 26,6 20,3 11,3 4,5 17,8-2,9-2,9 0,5 1,6 11,5 12,9 15,1 16,2 10,9 7,79 1,8-2,8 5,8 En Yüksek Sıcaklık,Günü ve Yılı : 39,5 o C, 30 Temmuz 2000; 2007 yılı için 37,9 o C 12 Ağustos 2007 En Düşük Sıcaklık,Günü ve Yılı : -23,6 o C,04 Şubat 1960; 2007 yılı için -11,2 o C 29 Ocak 2007 Günlük En Yüksek Sıcaklık Farkı :25,2 o C Kaynak: Meteoroloji İstasyon Müdürlüğü, 2007 C Buharlaşma Meteorolojide, sıvı haldeki suyun su buharı haline geçme sürecidir. Bu süreç devamlıdır ve yoğunlaşma işlemine kadar sürer. Atmosferde tersine gerçekleşen olay yoğunlaşmadır. Buharlaşma havuzuna ölçülü olarak koyulan suyun gün içinde eksilen miktarı ölçülerek, o güne ait buharlaşma miktarı belirlenir. Yeryüzünün % 75 nin okyanus, deniz, göl ve ırmaklarla kaplı olduğu düşünülürse, günde çok büyük miktarda su buharı atmosfere taşınmaktadır. Serbest su yüzeyinde oluşacak buharlaşmanın oranı bir çok faktöre bağlıdır fakat bunlardan en önemlisi yüksek sıcaklık ve düşük buhar basıncıdır. Sıcak ve kuru iklimlerde buharlaşma daha fazladır.yıllık toplam buharlaşma miktarı yıllık toplam yağıştan az veya fazla olabilir. Ocak, şubat, mart ve aralık aylarında don olayından dolayı ölçümler yapılmamaktadır. 36

56 Tablo C.5: Nevşehir İlinin Buharlaşma Tablosu (2007 Yılı) Meteorolojik Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık Yıllık Elemanlar Ortalama 0,0 0,0 0,0 1,0 6,0 6,5 8,8 7,5 7,0 5,0 0,0 0,0 6,8 buharlaşma (mm) Kaynak: Meteoroloji İstasyon Müdürlüğü, 2007 C Yağışlar C Yağmur Tablo-C. 6: Nevşehir İlinin yağış tablosu (2007 Yılı) Meteorolojik Elemanlar Ortalama Toplam Yağış(mm) Günlük en çok yağış miktarı(mm) Yağışın Mevsimlere Göre Dağılım: Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık Yıllık 25,1 47,9 52,4 73,5 89,4 46,2 0,4 14,2 3,1 18,3 60,2 52,4 Toplam yağış 483,1 9,7 17,5 14,5 16,1 25,0 33,6 0,4 12,0 1,8 9,9 22,9 16,4 İlkbahar: 125,9mm Yaz: 150,2 mm Sonbahar: 3,1 mm Kış: 203,9 mm Kaynak: Meteoroloji İstasyon Müdürlüğü, 2007 C Kar, Dolu, Sis ve Kırağı Tablo C.7: Nevşehir İlinin Kar,Dolu, Sis ve Kırağı Bilgileri (2007 Yılı) Günlük en çok yağış 33,6 mm ile haziran ayındadır. Meteorolojik Elemanlar Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık Yıllık Ortalama kar yağışlı günler sayısı Ortalama karla örtülü günler sayısı En yüksek kar örtüsü kalınlığı (cm) Yok yok yok yok yok yok 4 5 Toplamda ortalama Yok yok yok yok yok yok 2 16 Toplamda ortalama Yok yok yok yok yok yok cm ile 6 şubattadır. Donlu gün sayısı Yok yok yok yok yok Yıllık toplamda 100 Ortalama sisli günler sayısı Ortalama dolulu günler sayısı Yok Yok 2 yok Yok yok yok yok yok yok yok 1 3 Yok Yok yok yok 4 yok yok yok yok yok yok yok 4 Ortalama kırağılı günler sayısı Sisin en yüksek olduğu aylar Sisin en düşük olduğu aylar Dolunun en yüksek olduğu aylar Yok yok yok yok yok Aralık,Mart Ocak, Şubat, Nisan, Mayıs, Haziran,Temmuz, Ağustos, Eylül, Ekim, Kasım Aylarında hiç olmamaktadır. Mayıs Yıllık toplamda ortalama 23 Dolunun en düşük olduğu aylar Kırağının en yüksek olduğu aylar Ocak, Şubat, Mart, Nisan, Haziran,Temmuz, Ağustos, Eylül, Ekim, Kasım,Aralık aylarında hiç olmamaktadır. Aralık,Kasım,Şubat, Nisan Kırağının en düşük Mayıs, Haziran,Temmuz, Ağustos, Eylül Aylarında hiç olamamaktadır. Ocak, Mart, Ekim aylarında çok az olmaktadır. olduğu aylar Kaynak: Meteoroloji İstasyon Müdürlüğü,

57 C Seller Nevşehir in meteorolojik verileri doğrultusunda sel olacak çok yoğun yağış (50,0 mm ve yukarısı yağış) yoktur. C Kuraklık Ocak, temmuz, eylül ve ekim aylarında yağış ortalamaları en azdır. Kuraklığın tarımsal alanlarda elde edilen ürünlerde zaman zaman % 30, %50 hatta %65leri geçen verim düşüklüğüne sebep olduğu bilinmektedir. C Mikroklima İl sınırları içinde Nevşehir Meteoroloji İstasyon Müdürlüğünce Nevşehir Merkezde deniz seviyesinde m. yükseklikte bulunan istasyonun iklim verilerine göre değerlendirme yapıldığında bulunulan bölge itibari ile tipik karasal iklim özellikleri mevcuttur. C Yapay Etmenler Baraj ve göletlerin iklime etkisi olmaktadır. C Plansız Kentleşme İlimizde belirgin göç olayı olmamakla birlikte, Ülkemiz ve İlimiz şartlarında tarım kesimindeki girdi maliyetlerinin pahalı, ürünün ucuz olması nedeniyle uzun yıllardır devam eden, yoğunluk arz etmeyen ve geçmiş yılların devamı niteliğinde özellikle İlimiz köylerinden İstanbul a göç olmaktadır. İlimizin fazla göç almaması nedeniyle ve İlimizdeki belediyelerin tamamına yakınının imar planları bulunduğundan plansız kentleşme görülmemektedir yılından günümüze kadar, Nevşehir sürekli göç veren bir İl durumunda görünmektedir li yıllarda dışarıya göçün hızı yavaşlamıştır lı yıllara gelindiğinde göç hızının arttığı görülmektedir. Ayrıca, bu hız İç Anadolu Bölgesi nin hayli üzerindedir. Bölgede iki tür göçten söz edilebilir, birincisi kırdan kente (İl ve ilçe merkezine), ikincisi büyük kentlere doğru yaşanan göçtür. C Yeşil Alanlar Konu hakkında detaylı bilgi L.1.3. bölümünde verilmiştir. C Isınmada Kullanılan Yakıtlar 13 Ocak 2005 tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayınlanarak tarihinde yürürlüğe giren Isınmadan Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği ile Çevre ve Orman Bakanlığı, Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü nün tarih ve 2007/8 sayılı genelgesi ile Nevşehir İli ve tüm ilçelerinin II.(ikinci) Grup Kirlilik Derecesinde olduğu belirtilmiştir tarih ve 35 sayılı Mahalli Çevre Kurul Kararında kış sezonunda kullanılacak yakıt özellikleri ve alınacak önlemler belirtilmiştir. Tablo C.8: Nevşehir İli Merkez İlçe ve Tüm İlçelerde Isınma Amaçlı İthal Taş,Linyit Kömürü Özellikleri ve Sınırları (Yönetmelik Tablo-10 ) Özellikler Sınırlar Toplam Kükürt (kuru bazda) : % 0,9 (max.) Alt Isıl Değer (orijinalde) Uçucu Madde (kuru bazda) Toplam Nem (orijinalde) Kül (kuru bazda) Boyut* : 6200 kcal/kg (min.) : % (+1 tolerans) : % 10 (max.) : %14 (max.) (+1 tolerans) : mm (18 mm altı ve 150 mm üstü için max. %10 tolerans) *Mekanik beslemeli yakma tesisleri için kömür boyutu mm olabilir. Kaynak: İl Çevre ve Orman Müdürlüğü,

58 İlimiz Merkez İlçe Ve Tüm İlçelerde Isınma Amaçlı Satılacak Yerli Kömürlerde Aranacak Özellikler; Sınır Değerlerinin Aşılmadığı İl Ve İlçelerde Kullanılacak Isınma Amaçlı Yerli Kömürler (Yönetmelik Tablo-12) Tablo C.9: Hava Kalitesi Sınır Değerlerinin Aşılmadığı İl ve İlçelerde Kullanılacak Yerli Kömürlerin Özellikleri Yerli Kömürlerin Özellikleri Sınırlar Kullanılacağı İller ve İlçeler Toplam Kükürt (kuru bazda) % 2,3 (max.) Alt Isıl Değer (orijinalde) Toplam Nem (orijinalde) Kül (kuru bazda) Boyut 3500 (-200) Kcal/kg ( min.) %30 (max.) %30 (max.) mm (18 mm altı max. %10 tolerans, 150 mm üstü max.% 10 tolerans) *Mekanik beslemeli yakma tesisleri için kömür boyutu mm olabilir. Kaynak: İl Çevre ve Orman Müdürlüğü, 2007 Bu Yönetmeliğin 28 inci maddesine göre Sınır Değerlerinin Aşılmadığı İl ve İlçeler Tablo C.10: İlimiz Merkez İlçe ve Tüm İlçelerde Kömür Briketlerinin Fiziksel ve Kimyasal Özellikleri (TSE 12055) ÖZELLİK SINIF 1 SINIF 2 Alt Isı Değeri (1) (Kcal/kg) en az Baca gazına geçen kükürt oranı (%), m/m, en fazla 0,8 1,0 Düşme Sağlamlığı (%) m/m, en az Aşınma Sağlamlığı (%) m/m, en az Kırılma Yastık veya Yumurta Şeklindeki Briketlerde (Kgf), en az Tabanı Düzgün Geometrik Şekilli Briketlerde (Kg/cm 2 ), en Sağlamlığı az Suya Dayanım (2) (%) en az Isıl Verimi (%) en az Duman Emisyon Oranı (g/kg), en fazla Bu özellik, orijinal (satışa sunulan) briket bazındadır. 2. Su geçirmeyen torbalar içerisinde satılan briketlerde bu özellik aranmaz Kaynak: İl Çevre ve Orman Müdürlüğü, 2007 Tablo C.11: İlimiz Merkez İlçe ve Tüm İlçelerde Biyokütle Briketlerinin Özellikleri (kuru bazda) ve Sınırlar (Yönetmelik Tablo-13) Özellikleri Sınırlar Alt Isıl Değer 3700 Kcal/kg (min.) Nem (orijinalde) %15 (max.) Yağ %1.5 (max.) Sodyum (Na) 300 ppm Boyut 6 mm (min.) (6mm den küçük ağırlıkça %5 i geçemez.ancak mekanik beslemeli yakma tesisleri için %50 ye kadar olabilir) Kaynak: İl Çevre ve Orman Müdürlüğü, 2007 C Endüstriyel Emisyonlar Endüstriyel kirlilik yanlış yer seçimi ve atık gazların yeterli teknik tedbir alınmadan havaya bırakılması sonucu meydana gelmektedir. Endüstriyel emisyonlardan oluşan kirlilik yoğun yaşanmamaktadır. Küçük sanayi bölgelerinde tesis ve işletmelerin kaliteli yakıt kullanmaları sağlanmaktadır. Bunun yanında kaçak yanık yağ, eski lastik ve kırpıntı atıkları yakan tesisler bulunmakta ve hava kirliliğine neden olmaktadır. Denetimler yapılmaktadır. İlimizde hava kirliliğine neden olabilecek büyük fabrikalar Yibitaş Lafarge Çimento Fabrikası ve Erciyes Kireç Fabrikasıdır. Her iki tesisin de emisyon izni vardır. Çimento fabrikasının elektro filtresi bulunmaktadır. 39

59 C Trafikten Kaynaklanan Emisyonlar Motorlu taşıtlardan kaynaklanan emisyonlar hava kirliliğinde önemli bir etkendir. Egzoslardan yayılan CO, NO, Hidrokarbonların ve Pb emisyonları hava kirliliğinin % 42 sini oluşturmaktadır. Bir taşıt 10 dakikada, bir insanın ihtiyacı olan ortalama 15 m 3 lük havayı kullanılmaz hale getirmektedir. İlimizde 5 adet egzoz emisyonu ölçümü yapan istasyon bulunmaktadır. Bunlar; Faal Servis Otm. İnş. Turz. Nak. San. ve Tic. Ltd. Şti., Kral Oto Elektrik Otomotiv San. ve Tic. Ltd. Şti., Orhan Kavas Otomotiv San. ve Tic. Ltd. Şti, Gençler Otomotiv Tic. ve San. A.Ş., Mekanik Otomotiv İnş.Taah.Turz. Nak. San. ve Tic. Ltd.Şti dir. Tablo C.12: 2007 Yılında Yapılan Egzoz Emisyonlar İSTASYON Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık ADI Faal-Servis Kral Oto elektrik Gençler Oto(Reno) Orhan Kavas(Tofaş) Mekanik Oto.. Yaklaşık Kaynak: İl Çevre ve Orman Müdürlüğü,2007 C. 2. HAVAYI KİRLETİCİ GAZLAR VE KAYNAKLARI C Kükürtdioksit Konsantrasyonu ve Duman İlimizde bulunan hava kalitesi ölçüm istasyonunda 2007 yılının Nisan ayından itibaren SO2 ve Partiküler madde ölçümleri yapılmakta olup, ölçülen değerler Tabloda verilmiştir. Tablo C.13: Hava Kirliliği Aylık Ortalama Ölçüm Değerleri (µg/m3),2007 Aylar 2007 Yılı Aylık Ortalama SO 2 PM Ocak - - Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran 44 1 Temmuz 0 75 Ağustos 0 50 Eylül 1 52 Ekim 9 74 Kasım Aralık Kaynak: İl Çevre ve Orman Müdürlüğü,

60 Ayrıca Halk Sağlığı Laboratuarında yapılan ölçümlerden elde edilen veriler de Tablo da verilmektedir. Tablo C.14: Hava Kirliliği Aylık Ortalama Ölçüm Değerleri (µg/m3),2007 Aylar 2007 Yılı Aylık Ortalama SO 2 PM Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran 15 6 Temmuz 14 6 Ağustos 15 6 Eylül 15 7 Ekim Kasım Aralık Kaynak: Halk Sağlığı Laboratuarı,2007 Şekil C.1: 2007 Yılı SO2 Değerleri (µg/m3) 2007 yılı aylık ortalama SO DEĞER (ug/m3) Halk Sağlığı Laboratuarı Hava Kalitesi İzleme İstasyonu 10 0 Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık AYLAR Kaynak: İl Çevre ve Orman Müdürlüğü,

61 Şekil C.2: 2007 Yılı Partikül Madde Değerleri (ug/m3) PM DEĞER Halk Sağlığı Laboratuarı Hava Kalitesi İzleme İstasyonu Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık AYLAR Kaynak: İl Çevre ve Orman Müdürlüğü, 2007 C Partikül Madde (PM) Emisyonları Partikül madde emisyonları, C.2.1. Kükürtdioksit Konsantrasyonu ve duman bölümünde verilmiştir. C Karbonmonoksit Emisyonları Konu hakkında detaylı bilgi bulunmamaktadır. yapılmamaktadır. İlde CO ile ilgili ölçümler C.2.4. Azot Oksit (NOx) Emisyonları Konu hakkında detaylı bilgi bulunmamaktadır. İlde NO x ölçümleri yapılmamaktadır. C Hidrokarbon ve Kurşun Emisyonları Konu hakkında detaylı bilgi bulunmamaktadır İlde Hidrokarbon ve kurşun ile ilgili ölçümler yapılmamaktadır. C. 3. ATMOSFERİK KİRLİLİK C Ozon tabakasının incelmesinin etkileri Bu konuda akademik bir çalışma yapılamamıştır. C Asit Yağışlarının Etkileri Bu konuda akademik bir çalışma yapılamamıştır. C. 4. HAVA KİRLETİCİLERİNİN ÇEVREYE OLAN ETKİLERİ C Doğal çevreye olan etkileri C Su üzerindeki etkileri Kükürtdioksit suda hemen çözünen, sıcak ve soğuk suda hemen eriyen renksiz bir gazdır. Atmosferde hızlı şekilde sülfirik aside dönüşmesinden dolayı, atmosferde kalış süresi çok kısadır. Asitler genelde havada aerosoller halinde bulunurlar. Bu aerosoller kar, yağmur, dolu gibi yağışlarla yeryüzünde birikirler. Kükürt emisyonu, azotdioksit emisyonu ve atmosferik şartların etkinliği yağışın asidi tesirinin artmasına neden olur. 42

62 C Toprak üzerine etkileri Hava kirliliğine neden olan gazlar ve partiküller, yağışlarla toprağa geçerek, toprak kalitesini ve verimliliğini etkilerler. C Flora ve fauna üzerindeki etkileri Hava kirletici gazlar asidik yağışlarla ormanlar üzerinde etkilerini gösterir. Ağaç yapraklarındaki büyüme ve gelişmeyi engellerler. Bitkiler hava kirliliğinden üç şekilde etkilenir. Nekroz adı verilen yaprak dokusunun eğilip, bükülmesi. Klorosis adı verilen beyazlanmalar veya diğer renklerdeki lekeler. Büyüme bozulmaları. Hayvanlarda kronik zehirlenmeler daha çok arsenik, kurşun, molibden vb. kirleticilerin üzerine çökeldiği otların yenilmesi ile görülür. C İnsan sağlığı üzerindeki etkileri Havadaki kirletici madde konsantrasyonları vücut direncinin azalmasına, solunum yolu rahatsızlıklarına, kalp ve dolaşım yolu rahatsızlıklarına, baş ağrısına neden olur. Yüksek konsantrasyonlarda NO 2 akciğerlerde ödem ve kanamalara neden olur. Özelikle yoğun trafikte şoförlerin maruz kaldığı CO gazı, 50 ppm derişiminde bulunduğunda zaman kavramını yitirme, 100 ppm de kalp ve dolaşım yetmezliği, 250 ppm de şuur kaybı ve 750 ppm de ölümle sonuçlanır. C.4.2. Yapay Çevreye (Görüntü Kirliliği Üzerine) Etkileri Hava kirliliğinin eşyalar ve binalar üzerinde de etkisi vardır. Havada bulunan 0,3 mikron çapındaki ince toz tanecikleri eşyalar üzerine yapışarak renk değişimine ve kirliliğe neden olur. Kükürtdioksit bakımından zengin atmosferde metaller çok hızlı şekilde paslanırlar. Ozon ve diğer oksitleyici maddelerin ise kauçuk malzeme üzerinde parçalayıcı etkisi vardır. Kirletici madde konsantrasyonları bina taşlarında, sanat eserlerinde aşınmaya ve dış cephe kirliliğine neden olur. (C) HAVA (ATMOSFER) ve İKLİM, KAYNAKÇA Meteoroloji Genel Müdürlüğü, 2007 İl Sağlık Müdürlüğü, Halk Sağlığı Laboratuvarı Ölçümleri, 2007 İl Çevre ve Orman Müdürlüğü, 2007 İl Bayındırlık ve İskan Müdürlüğü,2007 Nevşehir Belediye Başkanlığı,

63 D-SU D. 1. SU KAYNAKLARININ KULLANIMI Nevşehir ilinde su kaynaklarının kullanım amacı içme suyu ve tarımsal sulamadır. D Yeraltı suları İlin tamamı Kızılırmak havzasında olup ırmağın İli terk ettiği noktadaki yıllık ortalama akımı 2567 hm 3 tür. İlde kullanılabilir yeraltısuyu potansiyeli 133 hm 3 olup, toplam su potansiyeli hm 3 tür. Nevşehir İlinin yeraltı ve yerüstü su kaynakları sınırlıdır. Kuyularla yapılan mevcut içme suyu temin çalışmaları, şehir merkezinin uzun vadeli ihtiyaçlarını karşılamaktan uzaktır. Nevşehir İli yeraltısuyu potansiyeli 119 hm 3 /yıl olup bunun 80 hm 3 /yıllık kısmı içme suyu ve sulamaya tahsis edilmiştir. 39 hm 3 /yıl civarında ise (İl sınırları içindeki havzalara dağılmış durumda) tahsis edilecek su rezervi bulunmaktadır. Ancak Nevşehir ili ve yakın çevresini kapsayan havzaların emniyetli işletme rezervleri dolmuş durumda olup geri kalan rezerv çevredeki yeni yeraltı-suyu kooperatifleri ve özel sulama taleplerini ancak karşılayabilecektir. Ayrıca havzada yer yer aşırı çekimler nedeniyle kuyularda 8 10 km lik sahasal düşümler gözlenmektedir. Nevşehir Merkez içme suyu ihtiyacını Çardak-K ve çoğunlukla Gülşehir havalarından karşılamaktadır. Ancak İlimizin yoğun olarak içme suyu ihtiyacını sağladığı Gülşehir havzası kullanılabilir rezerv miktarını aşmıştır. Aşan rezerv miktarı hm 3 /yıl dır. Tablo D.1: Nevşehir İli Su Kaynakları Tarih İl Havza Debi (l/s) Köy Kuyu No Mevkii Kuzey Doğu NEVŞ. GÜLŞEHİR 11 SENİRİN 50/539 SENİRİN NEVŞ. GÜLŞEHİR 14-50/ NEVŞ. GÜLŞEHİR 25 SENİRİN 50/525 SENİRİN NEVŞ. GÜLŞEHİR 9 SENİRBAĞ 50/947-L 20 SENİRBAĞ NEVŞ. GÜLŞEHİR 9 BALCIN DERESİ 50/961-L 21 BALCIN DERESİ NEVŞ. GÜLŞEHİR 6 ALİEFENDİ ÇEŞ. 50/898-L 18 ALİEFENDİ ÇEŞ NEVŞ. GÜLŞEHİR 6 ALİEFENDİ ÇEŞ. 50/840-L 15 ALİEFENDİ ÇEŞ NEVŞ. ÇARDAK-K 4 GÜVERCİNLİK NEVŞ. ÇARDAK-K 6 GÜVERCİNLİK NEVŞ. GÜLŞEHİR 3-50/3682-L4 BOĞAZ NEVŞ. GÜLŞEHİR 3 GÜZELYURT NEVŞ. GÜLŞEHİR 4 GÜZELYURT NEVŞ. ÇARDAK-K 7 GÜVERCİNLİK L NEVŞ. GÜLŞEHİR 2 BOĞAZKÖY SK NEVŞ. GÜLŞEHİR 3 SÜMER Y NEVŞ. GÜLŞEHİR 4 TERMİNAL Y NEVŞ. GÜLŞEHİR 10 - SK NEVŞ. GÜLŞEHİR 12 - SK NEVŞ. GÜLŞEHİR Kaynak:Nevşehir Belediye Başkanlığı, L/S 44

64 D.1.2.Jeotermal Kaynaklar Tablo D.2: Jeotermal Envanteri,2007 İLÇE KÖY MEVKİ PAFTA NO KOORDİNAT SICAKLIK DEBİ (lt/sn) Y: Kozaklı J33 c1 X: C 95 Z: DİĞER BİLGİLER Florür içeren kalsiyumlu, sodyumlu, magnezyumlu, bikarbonatlı, klorürlü sıcaksu sınıfındadır. Özel idare, belediye ve şahıslara ait çok sayıda hamam, otel ve motel bulunmaktadır. Acıgöl J33 a o C Top. 6.5 Magnezyumlu, kalsiyumlu bikarbonatlı sıcak sular sınıfındadır. Tesis yoktur. Ürgüp Cemilköy K33 c3 21 o C 2.5 Mineralce fakir sıcak su sınıfındadır. Herhangi bir tesis yoktur. Kaynak:Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü,2007 D Akarsular Toprak ve jeolojik bünyenin gereği akarsu bakımından fakirdir. Birçok yerlerde faydalanılamayacak kadar derinden akar. Bölgenin belli başlı akarsuyu Kızılırmak tır. D Göller, Göletler ve Rezervuarlar İlimizde doğal göl yüzeyi bulunmamaktadır. Barajlardaki fayda brüt olarak Damsa barajı için 709 ha, Tatlarin barajı için 454 ha, Ayhanlar Barajı için ise ha olmak üzere İlimiz toplamı ha dır. Gölet rezervuar yüzeyleri ise, Yalıntaş göleti ha, Kumtepe göleti 565 ha dır. D Denizler İlimiz sınırları içerisinde deniz bulunmamaktadır. D. 2. DOĞAL DRENAJ SISTEMLERI Doğal ve drenajla genelde köylerimizde içme suyu olarak yararlanılmaktadır. Son yıllarda yağışların azlığı ve yeraltı suyundan aşırı çekimler nedeniyle hemen hemen kuruma aşamasına gelinmiştir. A. Akarsular ve Diğer Yerüstü Sular için 1. Hidrolik eğimlerin (topografik eğim), 2. Taşıdıkları su miktarlarının mevsimlik ve aylık durumlarının, 3. Yıl içinde kurak aylarda akarsuların beslenip beslenmediği tespit edilmelidir. B. Yeraltı suları için Yer altı suları kayaçların yapısına bağlı olarak (sert, tabakalı ve yumuşak) oluşan yapı sistemleridir. Yüzeysel akarsular için belli drenaj alanları mevcuttur. Yeraltı suları ile ilgili drenaj ise, akarsuyu besleyen drenaj havzası dışında yayılımı var ise ve bu akifer suyunu belli bir bölgede boşaltıyorsa, bu akiferin yayılma sahası, onu besleyen diğer drenaj alanlarını da içine alır. D. 3. SU KAYNAKLARININ KİRLİLİĞİ VE ÇEVREYE ETKİLERİ Doğal su kaynakları genelde yerleşim alanları içerisinde kalmasından kaynaklanan kirlenmeye maruz kalmaktadır. Bunun yanında daha önemlisi bu kaynaklara yakın açılan sondaj ve keson kuyular nedeniyle yeraltı su tablasının daha alt seviyelere düşmesinden kaynaklanan bir yok olma sürecine girmektedir. 45

65 D Yeraltı Suları ve Kirlilik Yeraltı suları son yıllardaki yağışların azlığı daha önemlisi bilinçsiz bir şekilde yapılan aşırı çekim nedeniyle her geçen gün daha alt seviyelere inmektedir. Bundan yıl önce Derinkuyu Kaymaklı yörelerinde m derinliğinden yeterli miktarda su alınıp sulama yapılırken günümüzde m derinliğinde sondajlar açılarak gerçekleştirilmektedir. D Akarsularda Kirlilik İlimizde yer alan Kızılırmak ve Karasu nun geçtiği yerleşim alanları içerisinde atık ve kanalizasyon sularının buralara boşaltılması nedeniyle hızlı bir kirlenme içerisindedir. Bunun yanında Kızılırmak kenarında kontrolsüz olarak çalışan bir çok çakıl ve kum ocağı mevcuttur. Bu da Kızılırmak ın doğal yatağını bozmakta ve büyük miktarda tarım arazisinin yok olmasına neden olmaktadır. D Göller, Göletler ve Rezervuarlarda Kirlilik Göletlerde yağışların azlığı ve göleti besleyen doğal kaynakların etrafında açılan sondaj kuyularının artması nedeniyle rezervuarlarında düşme gözlenmiştir. D Denizlerde Kirlilik Deniz bulunmamaktadır. D. 4. SU VE KIYI YÖNETİMİ, STRATEJİ VE POLİTİKALARI Doğal kaynakların korunması için bunların çevresinde koruma bantlarının çizilmesi ve bu alanlar içinde kalan sondaj kuyularının kapatılması, denetimlerin sıklaştırılması gerekmektedir. Köy Hizmetleri İl Müdürlüğü nün eski yıllarda drenajla içme suyu temin ettiği köy sayısı günden güne azalmakta ve DSİ XII. Bölge Müdürlüğü yeraltı suyuna yönelmektedir. Kontrolsüzce açılan kuyu sayısının gün geçtikçe artması ve buralardan aşırı çekim yapılması nedeniyle yeraltı su tablası hızlı bir şekilde aşağıya çekilmiştir. Akarsuların özellikle Kızılırmak kenarında kıyı kenar çizgisi çalışmasının yapılması gerekmektedir. D.5. SU KAYNAKLARINDA KİRLİLİK ETKENLERİ D.5.1. Tuzluluk Konu hakkında detaylı çalışma yapılmamıştır. D.5.2. Zehirli Gazlar Konu hakkında detaylı çalışma yapılmamıştır. D.5.3. Azot ve Fosforun Yol Açtığı Kirlilik Konu hakkında detaylı çalışma yapılmamıştır. D.5.4. Ağır Metaller ve İz Elementler Konu hakkında detaylı çalışma yapılmamıştır. D.5.5. Zehirli Organik Bileşikler Konu hakkında detaylı çalışma yapılmamıştır. D Siyanürler Konu hakkında detaylı çalışma yapılmamıştır. D Petrol ve Türevleri Konu hakkında detaylı çalışma yapılmamıştır. D Polikloro Naftalinler ve Bifeniller Konu hakkında detaylı çalışma yapılmamıştır. D Pestisitler ve Su Kirliliği Konu hakkında detaylı çalışma yapılmamıştır. 46

66 D Gübreler ve Su Kirliliği Konu hakkında detaylı çalışma yapılmamıştır. D Deterjanlar ve Su Kirliliği Konu hakkında detaylı çalışma yapılmamıştır. D.5.6. Çözünmüş Organik Maddeler Konu hakkında detaylı çalışma yapılmamıştır. D.5.7. Patojenler Konu hakkında detaylı çalışma yapılmamıştır. D.5.8. Askıda Katı Maddeler Konu hakkında detaylı çalışma yapılmamıştır. D.5.9. Radyoaktif Kirleticiler ve Su Kirliliği Konu hakkında detaylı çalışma yapılmamıştır. (D) SU, KAYNAKÇA DSİ XII. Bölge Müdürlüğü,2007 Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü,2007 İl Çevre ve Orman Müdürlüğü,2007 Nevşehir Belediye Başkanlığı,

67 E-TOPRAK ve ARAZİ KULLANIMI E. 1. Genel Toprak Yapısı İlimiz genelinde tarım, mera, orman arazileri bulunmaktadır. İlimiz geneli için tarımsal arazi varlığı Tablo da gösterilmektedir. Tablo E.1: İlimiz İçin Tarımsal Arazi Varlığı,2007 İlçeler Mutlak Tarım Arazileri (ha) Dikili Tarım Arazileri (ha) Marjinal Tarım Arazileri (ha) TOPLAM Merkez , ,1 Acıgöl 1.213, , ,4 Avanos 777, , , ,1 Derinkuyu , ,2 Gülşehir , ,7 Hacıbektaş , ,8 Kozaklı , ,5 Ürgüp 1.674, , ,1 TOPLAM , , , ,9 Kaynak: İl Tarım Müdürlüğü,2007 Ayrıca topraklara ait arazi kullanma bilgileri Tabloda verilmektedir. Tablo E.2: Arazi Kullanma Bilgileri,2007 Toprak cinsi Arazi Kullanma (ha) Alüvyal Hidromorfik Alüvyal 193 Kolüvyal Kahverengi Kireçsiz Kahverengi Kırmızı Kahverengi Reğosol Kaynak: İl Tarım Müdürlüğü,2007 E. 2. TOPRAK KİRLİLİĞİ E Kimyasal Kirlenme E Atmosferik Kirlenme İlimizde çevre kirliliğine yol açacak sanayi kollarının yaygın olmaması nedeniyle tarım arazilerini tehdit edecek boyutta atmosferik kirlilik gözlenmemiştir. E Atıklardan Kirlenme İlimizde kentsel atıklar akarsulara boşaltılmaktadır. Birçok yerleşim biriminin arıtma tesisi yoktur. Bu akarsuların sulamada kullanılması sonucu tarım arazilerinde çoraklaşmaya yol açmaktadır. E Mikrobiyal Kirlenme Tarım arazilerinde mikrobiyal kirlenme konusunda bir çalışma yoktur. Ancak atık suların sulama suyuna karışmasının mikrobiyal kirlenmeye neden olacağı açıktır. (ha) 48

68 E. 3. ARAZİ E Arazi Varlığı Tablo E.3: Genel Arazi Dağılımı,2007 Arazi Varlığı Alan (ha) % Ekilebilir Arazi Orman Arazisi ,3 Çayır Mera ,9 Tarıma Elverişli Olmayan Arazi ,8 Toplam Arazi ,0 Kaynak: İl Tarım Müdürlüğü,2007 Tablo E.4: Tarım Arazileri Varlığı,2007 Arazi Miktar (ha) Sulu tarım arazileri Kuru tarım arazileri Kaynak: İl Tarım Müdürlüğü,2007 E Arazi Sınıfları Tablo E. 5: Büyük Toprak Gruplarına Göre Arazi Sınıfları,2007 Büyük Arazi Sınıfları (hektar) Genel Toprak Toplam I II III IV V VI VII VIII Grubu Alüvyal Hidromorfik Alüvyal Kolüvyal Kahverengi Kireçsiz Kahverengi Kırmızı Kahverengi Reğosol Irmak yatağı Çıplak kayalık Yoğun yerleşim Su Yüzeyi TOPLAM Kaynak: İl Tarım Müdürlüğü,2007 Tablo E. 6: İlçelere Göre Arazi Sınıflarının Dağılımı (hektar),2007 Arazi İlçeler Sınıfları Merkez Avanos Derinkuyu Gülşehir Hacıbektaş Kozaklı Ürgüp Genel Toplam I II III IV V VI ç VII VII Diğer+Su Yüzeyi Toplam Kaynak: İl Tarım Müdürlüğü,

69 E Kullanım Durumu Tablo E. 7: İlçeler Göre Şimdiki Arazi Kullanma Şekillerinin Dağılımı (ha) Kullanma İlçeler Şekli Merkez Avanos Derinkuyu Gülşehir Hacıbektaş Kozaklı Ürgüp Genel Toplam Kuru Tarım Sulu Tarım Yetersiz Sulu Bağ(Kuru) Bağ(Sulu) Bahçe(Kuru) Bahçe(Sulu) Çayır Mera Fun dalık 1ç Yoğun Yerleşim Az Yoğ Yerleşim Turistik Alan Sanayi Alanı Askeri Alan Diğer Araziler Su Yüzeyi Toplam Kaynak: İl Tarım Müdürlüğü,2007 E Arazi Problemleri Tablo E. 8: Kullanma Şekillerinde Yaşlık ve Çoraklık Sorunlarına Göre Arazi Sınıfları,2007 Kullanma Şekli Kuru Tarım Sulu Tarım Bağ Problem Çeşidi Arazi Kullanma Kabiliyet Sınıfı (hektar) I II III IV TOPLAM V VI VII TOPLAM GENEL TOPLAM Yaşlık Çoraklık Yaşlık Çoraklık Yaşlık Bahçe Çoraklık Özel Ürün Çayır Yaşlık Çoraklık Yaşlık Mera Çoraklık Orman Yaşlık Funda Çoraklık Diğer Kullan. Yaşlık Çoraklık TOPLAM Kaynak: İl Tarım Müdürlüğü,

70 Tablo E. 9: Arazilerin Sınıfları ve Kullanma Şekillerine Göre Su Erozyonu,2007 Kullanma Şekli Kuru Tarım Sulu Tarım Bağ Bahçe Çayır Mera Orman Funda Diğer Kullanım Su Erozyonu Arazi Kullanma Kabiliyet Sınıfı (hektar) I II III IV TOPLAM V VI VII TOPLAM GENEL TOPLAM 1. sınıf sınıf sınıf sınıf sınıf sınıf sınıf sınıf sınıf sınıf sınıf sınıf sınıf sınıf sınıf sınıf sınıf sınıf sınıf sınıf sınıf sınıf sınıf sınıf TOPLAM Kaynak: İl Tarım Müdürlüğü,2007 (E) TOPRAK ve ARAZİ Kullanımı, Kaynakça Tarım İl Müdürlüğü,2007 İl Çevre ve Orman Müdürlüğü,

71 F-FLORA-FAUNA VE HASSAS YÖRELER F.1. Ekosistem Tipleri F.1.1. Ormanlar F Ormanların Ekolojik Yapısı Nevşehir Orman İşletme Şefliği sınırları içerisinde kalan ormanlık alanlar Neojen devri oluşumlarından ibarettir. Toprak tipi esmer orman toprağıdır. Toprak türü kumlu balçıktır. Ana kaya kuvars olup, çatlaklı bir yapıya sahiptir. Bölgede karasal iklim tipi sözkonusudur. Haziran, Temmuz, Ağustos, Eylül, Ekim ayları rutubet ekonomisi açısından en kritik aylardır. Nevşehir orman alanlarının iklim tipinin yarı kurak sınırında olduğu bu bağlı olarak vejetasyon tipinin ise park görünümlü kurak mıntıka ormanları içerinde kalmaktadır. Nevşehir de yapılacak orman ağaçlandırma çalışmalarında toprak işleme zamanı Kasım, Şubat, Mart, Nisan, Mayıs aylarıdır. Dikim zamanları ise Kasım, Aralık, Mart, Nisan aylarıdır. Bu kriterlere uyulduğu takdirde Nevşehir de yapılacak orman ağaçlandırma çalışmaları sonucu ormanlık alanlar artacaktır. F İlin Orman Envanteri Tablo F.1: Nevşehir İli Orman Envanteri,2007 Nevşehir Orman İşletme Şefliğindeki Ormanların Ağaç türlerine Göre Dağılımı Ağaç Türü Alanı (ha) Mülkiyeti İşletme Sınıfı Verimli Orman Verimsiz Orman Ardıç 326,5 Devlet Ormanı Plantasyon 326,5 Meşe 3883,5 Devlet Ormanı Koruya Tahvil 663,0 3220,5 Karaçam 1452,0 Devlet Ormanı Plantasyon 1452,0 Sedir 1605,0 Devlet Ormanı Plantasyon 1605,0 Kaynak: Nevşehir Orman İşletme Şefliği,2007 Nevşehir Orman İşletme Şefliği sınırları içerisinde üretim ormanları yoktur. Ayırıca odun dışı orman ürünleri üretim alanları da bulunmamaktadır. F Orman Varlığının Yararları Orman alanlarının iklim üzerine etkileri;mtoprak ve toprak verimliğinin korunması, peyzaj değeri yüksek yerler, yaban hayatının korunması ve geliştirilmesi, sağlık, iş alanı ve geçim kaynağı, savunma ve güvenlik vb. konularda yararları hakkında yapılmış proje çalışmaları bulunmamaktadır. Ancak Nevşehir Orman İşletme Şefliği sınırları içerisinde 805,5 ha.lık rehabilitasyon projesi yapılmış olup bu projeye istinaden ağaçlandırma çalışmaları yapılmıştır. F Orman Kadastro ve Mülkiyet Konuları Nevşehir Orman İşletme Şefliği sınırları içerisinde 14 köyde kadostro çalışması başlamıştır. Bu köyler Ürgüp ilçesi nde Karacaören, Boyalı, Akköy, Karlık, Karain, İltaş, Yeşilöz, Şahinefendi, Yaşkınpaşa, Karakaya, Sofular, Başdere, Avanos ilçesinde Bozca köyüdür. Demirtaş köyü dışında kadastro çalışmaları tamamlanmamış olup, ha. ormanlık alan vardır. F Çayır ve Meralar İlde bulunan çayır ve meralar genellikle zayıf sınıf meralardır. Ot verimleri düşük olup ağır otlatma baskısı altında bulunmaktadır. Kaliteli ot oranı çok düşüktür. Karşılaşılan en önemli problem düşük yağış ve ağır otlatmadır. İlimizde çayır ve meraların amenajman planları yapılmış ve 15 Nisan-15 Ekim tarihleri arasında otlatma yapılması, diğer zamanlarda meraların dinlendirilmesi planlanmıştır. Mera kanunu kapsamında Avanos İlçesi Paşalı ve Hacıbektaş İlçesi Çiğdem köylerinde ıslah projesi yürütülmektedir. 52

72 F.1.3. Sulak Alanlar Bilinen anlamda ve ulusal ya da uluslararası ilan edilen bir sulak alan mevcut değildir. F.1.4. Diğer Alanlar (Stepler vb.) Konu hakkında bilgi edinilememiştir. F. 2. FLORA F Habitat ve Toplulukları Nevşehir, karasal iklim bölgesinde yer alması nedeniyle bitki örtüsü step (bozkır) özelliği..gösterir.:başlıca..bitki..türleri..arasında..gevenler,:kekik..türleri,::buğdaygiller,kangal vb. dikenler sayılabilir. Bunların yanısıra genel alanda çok büyük bir paya sahip olmasa da bozuk meşe baltalıkları bozuk ardıç toplulukları yörenin tahrip görmüş doğal orman örnekleri arasında sayılabilir. Keza son yıllarda yapılan ağaçlandırma çalışmaları sonucu elde edilen ve sedir, karaçam, akasya, akçaağaç, dişbudak, badem vb. türlerin plantasyonu ile elde edilen sahaları da yeni habitatlara örnek olarak vermek mümkündür. Yine akarsu boylarında yetişen kavak, söğüt, iğde, ceviz ağaçlarının oluşturduğu bitki toplulukları ile tarım amaçlı yetiştirilen asma türleri kayısı, badem, elma, armut vb. meyve ağaçlarının oluşturduğu alanları da bitki topluluklarına örnek olarak vermek mümkündür. F Türler ve Populasyonları Bozkır (step) bitki türlerinin hakimiyetinde olan yörede, çayır otları, geven türleri, kekikler, buğdaygiller, dikenler populasyonların yoğunluğunu...oluşturmaktadır. Bunların...yanında...meşe...türleri, alıç, ahlat,ardıç, karaçam, sedir, akasya, akçaağaç, dişbudak, söğüt, ceviz, asma türleri...ve.kavak ağaçlarının oluşturduğu az yoğunluklu populasyonlardan da bahsetmek mümkündür. F. 3. FAUNA Bölgede başlıca habitat tipi antropojen steptir. İnsan populasyonunun hızla artması ve biyotik faktörlere açık olması nedeniyle yaban hayatı arazi ve civarında çok fakirdir. F.3.1. Habitat ve Toplulukları Yörenin tarih boyunca birçok kültürlerin etkisinde kalarak yoğun tahripler görmesi, doğal kaynak tüketimindeki bilinçsizlikler, iklimsel ve antropolojik etkenlerle birçok hayvan türü yok olmuş birçoğu da yok olma tehlikesi ile karşı karşıya bırakılmıştır. Bu yüzden ciddi manada bir habitattan bahsetmek şu an için mümkün gözükmemektedir. Ancak Kızılırmak ın İlin tam ortasından geçmesi ve bu ırmağa bağlanan birçok akarsu çevresinde yaşayan canlı türlerinin oluşturduğu küçük habitatlarla yine dağlık kesimlerdeki ormanlık alanlarda, meralarda, tarım alanlarında yaşayan canlı türlerinin oluşturduğu genel manada bozkırın her ortamda görülen türlerinin habitat ve topluluklarından bahsetmek mümkündür. F.3.2. Türler ve Populasyonları Nevşehir ilinin genel coğrafi yapısı; dağlar, yüksek platolar, vadiler, çöl tabir edilen düzlükler ve Kızılırmak yanında diğer küçük akarsularla sulanabilen araziler olmak üzere çok değişkenlik göstermektedir. Bu değişkenliklere paralel olarak yörede yaşayan türler ve bunların populasyonlarında değişiklikler görülebilmektedir. En çok rastlanılan türler; keklik, bıldırcın, güvercin, sığırcık, serçe, karga, baykuş, şahin, kartal gibi kuş türleri ile su kenarlarına gelen ördek, kaz gibi türlerdir. Memeli türleri olarak; kurt, çakal, tilki, tavşan, porsuk, vaşak, yaban domuzu gibi türlerden bahsetmek mümkündür. Keza sürüngenler, kemirgenler vb. diğer türlere baktığımızda da yılanlar, kertenkeleler, tarla fareleri, kaplumbağalar en çok rastlanılan türler olarak sıralanabilir. Populasyonlarla ilgili ciddi bir çalışma elimizde mevcut olmamakla birlikte dengeli bir populasyon yapısından bahsetmek 53

73 mümkün değildir. Zaman zaman her bir türün lehinde ve aleyhinde değişimler yaşanmakta olup özellikle kuş türlerinde ciddi azalmalardan bahsetmek mümkündür. F.3.3. Hayvan Yaşama Hakları Yasalar çerçevesinde çalışmalar sürdürülmekte olup 4915 sayılı yasa ile yaban hayatı ve avcılık çalışmaları disipline edilmeye çalışılmakta 5199 sayılı 2004 yılında yürürlüğe giren ve ülkemiz için yeni sayılan Hayvanları Koruma Kanunu nca da diğer hayvanlarla ilgili yaşama haklarına yönelik çalışmalar yürütülmektedir. F Evcil Hayvanlar İlimizdeki evcil hayvanlara yönelik sağlıklı bir envanter çalışması mevcut olmadığı ve 5199 sayılı yasa yeni yürürlüğe girdiği için çalışmalar çok yavaş yürümektedir. F Sahipli Hayvanlar Tablo F.2: İlimizdeki Sahipli Hayvanlar Hakkında Bilgiler,2007 Belediye Adı Sahipli Hayvan Sayı ve Cinsi Mevcut Durum Merkez 69 adet köpek Barınak mevcut olup, burada veteriner hekim tarafından aşılama ve kısırlaştırma çalışmaları yapılmaktadır. Karasenir 90 adet köpek, 104 adet kedi Hayvanlar sahipleri tarafından korunmaktadır. Kanlıca - Sayı çok azdır.ilçe Tarım Müdürlüğü tarafından hayvanlar kuduza karşı aşılanmaktadır. Uçhisar 60 adet köpek Tarım İl Müdürlüğü veterinerleri tarafından çeşitli dönemlerde kuduz aşıları yapılmaktadır. Aksalur 9 adet köpek Her türlü bakımları sahipleri tarafından yapılmaktadır. Avanos Yaklaşık 500 adet köpek ile 400 adet kedi Bu hayvanların korunması için, sahipleri tarafından aşılama ve kısırlaştırma çalışmaları yapılmaktadır. Ürgüp Kedi ve köpek olmak üzere toplam 69 hayvan kayıtlıdır. Beelediyede kayıtlı bulunan hayvanlara kimlik kartı verilerek, aşı takipleri yapılmaktadır. Karahasanlı 140 adet köpek, 95 adet kedi Hayvanlar sahipleri tarafından korunmaktadır. Hacıbektaş - Belediye kayıtlarında sahipli hayvan bulunmamaktadır. Çalışmalar ileri tarihlerde yapılacaktır. Gülşehir Kedi, köpek, tavuk, hindi Hayvanlar sahiplerince aşı ile korunmakta olup, karnelidir. bulunmaktadır. İnallı Kasaba halkına ait yaklaşık Acıgöl İlçe Tarım Müdürlüğü tarafından hayvan aşılanmaktadır. adet köpek ve adet kedi bulunmaktadır. Göre Yaklaşık 750 adet kedi ile 150 adet - köpek bulunmaktadır. Nar Belediyede kaydı bulunan 75 adet Hayvanlar sahipleri tarafından korunmaktadır. sahipli köpek mevcuttur. Mustafapaşa - Belediye düzeyinde sahipli hayvan bulunmamaktadır. Sarılar - Sahipli hayvan bulunmamaktadır. Kurugöl Belediye düzeyinde sahipli hayvan bulunmamaktadır. Suvermez Halkın %30u köpek beslemektedir. - Başdere - Belediye düzeyinde sahipli hayvan bulunmamaktadır. Kozaklı - Belediye düzeyinde sahipli hayvan bulunmamaktadır. Karapınar Ortalama olarak her 3 haneden 1 Birçok köpek sahibi, hayvanlarının düzenli aşısısnı yaptırmaktadır. tanesinde köpek ve kedi beslenmektedir. Gümüşkent Belediye genelinde 20 kadar Hayvanlar sahipleri tarafından korunmaktadır. sahipli hayvan bulunmaktadır. Yazıhüyük Halkın %50si köpek beslemektedir. - Acıgöl - Belediye tarafından korunan hayvan bulunmamaktadır. İlçedeki hayvanlar sahipleri tarafından korunmaktadır. Karacaşar Konutların % 40 ında kedi ve - köpek beslenmektedir. Tatlarin - Belediye düzeyinde sahipli hayvan bulunmamaktadır. Karaburna Halkın %50si köpek ve kedi - beslemektedir. Sulusaray - Belediye düzeyinde sahipli hayvan bulunmamaktadır. Göynük - Belediye düzeyinde sahipli hayvan bulunmamaktadır. Kızılağıl - Belediye düzeyinde sahipli hayvan bulunmamaktadır. Özkonak - Belediye düzeyinde sahipli hayvan bulunmamaktadır. Kaynak:Belediye Başkanlıkları,

74 F Sahipsiz Hayvanlar Tablo F.3: İlimizdeki Sahipsiz Hayvanlar Hakkında Bilgiler,2007 Belediye Adı Sahipsiz Hayvan Sayı ve Cinsi Mevcut Durum Sulusaray - Belediye genelinde ve barınaklarda sahipsiz hayvan bulunmamaktadır. Göynük - Belediye genelinde ve barınaklarda sahipsiz hayvan bulunmamaktadır. Tatlarin - Belediye düzeyinde sahipli hayvan barınağı bulunmamaktadır. Ancak sahipsiz hayvanların sahiplendirilmesi, kısırlaştırılması ve aşılanması çalışmaları Belediye tarafından yapılmaktadır. Karacaşar - Sahipsiz hayvanlar barınakta korunmaktadır. Kızılağıl - Belediyenin hayvan barınağı bulunmamaktadır. Uçhisar - Kasabada sahipsiz hayvan bulunmamaktadır. Avanos Barınakta günde yaklaşık Hayvanların beslenmesi ve geçici olarak barınması sağlanmaktadır. adet hayvan bulunmaktadır. Topaklı - Belediyenin hayvan barınağı bulunmamaktadır. Acıgöl - Belediyenin hayvan barınağı bulunmamaktadır. Hayvanların kısırlaştırılması ve aşılanması çalışmalarına henüz başlanmamıştır. Yazıhüyük - Belediyenin hayvan barınağı bulunmamaktadır. Hayvanları kısırlaştırma, aşılama çalışmaları yapılmamaktadır. Gümüşkent - Kasabada sahipsiz hayvan bulunmamaktadır. Karapınar - Belediyenin hayvan barınağı bulunmamaktadır. Hayvanları kısırlaştırma, aşılama çalışmaları yapılmamaktadır. Başdere - Belediyenin hayvan barınağı bulunmamaktadır. Suvermez - Belediyenin hayvan barınağı bulunmamaktadır. Hayvanları kısırlaştırma, aşılama çalışmaları yapılmamaktadır. Kurugöl - Belediyenin hayvan barınağı bulunmamaktadır. Sarılar - Belediyenin hayvan barınağı bulunmamaktadır. Mustafapaşa - Sahipsiz hayvanlar için barınak bulunmaktadır. Barınakta hayvan olduğunda aşılama yapılacaktır. Göre - Belediyenin hayvan barınağı bulunmamaktadır. Tarım İl Müdürlüğü tarafından aşılama ve kısırlaştırma çalışmaları yapılmaktadır. Nar - Belediyenin hayvan barınağı bulunmamaktadır. İnallı - Belediyenin hayvan barınağı bulunmamaktadır. Gülşehir - İlçede sahipsiz hayvan bulunmamaktadır. Hacıbektaş - Belediyenin hayvan barınağı bulunmamaktadır. Karahasanlı - Belediyenin hayvan barınağı bulunmamaktadır. Ürgüp - Sahipsiz hayvanlar için Koruma Evi yapılması çalışmalarına başlanmıştır. Aksalur - Belediyenin hayvan barınağı bulunmamaktadır. Kanlıca - Belediyenin hayvan barınağı bulunmamaktadır. Karasenir - Belediyenin hayvan barınağı bulunmamaktadır. Özkonak - Belediyenin hayvan barınağı bulunmamaktadır. Tarım İlçe Müdürlüğü tarafından aşılama yapılmaktadır. Kaynak:Belediye Başkanlıkları,2007 F Nesli Tehlike Altında Olan ve Olması Muhtemel Evcil ve Yaban Hayvanlar Evcil hayvanlarla ilgili ciddi bir tehdit yoksa da bazı türlerin sayısında İl genelinde geçmişe nazaran çok ciddi bir azalma söz konusudur. (özellikle at,eşek gibi) Keza yaban hayatındaki kuş türlerinin (keklik, bıldırcın, toy, güvercin, üveyik vb.) sayılarında azalmalar söz konusudur. F Hayvan Hakları İhlalleri Tablo F.4: İlimizdeki Hayvan Hakları İhlalleri Hakkında Bilgiler,2007 Belediye Adı Mevcut Durum Aksalur İhlal yüksek oranda yapılmamaktadır. Zabıta tarafından cezalar konusunda halk bilgilendirilmektedir. Kaçak ve usulsüz avcılık yapılmaması için ilanlar yapılmakta olup, kasabada bulunan Avcılık ve Atıcılık Kulubü tarafından da konu takip edilmektedir. Uçhisar Kasabada avlanmak yasak olduğundan, broşür ve ilan ile halk bilgilendirilerek av yapılması önlenmektedir. Karasenir Mevsimleri dışında avlanmanın yasak olduğu ilan edilmektedir. Karahasanlı Mevsimleri dışında avlanmanın yasak olduğu ilan edilmektedir. Hacıbektaş Bilgilendirme toplantıları ve yayın araçları ile hayvan haklarıyla ilgili olarak vatandaşlar bilgilendirilmektedir. Gülşehir Hayvan hakları ihlali, kaçak ve usulsüz avcılık yapılmamaktadır. İnallı Kaçak ve usulsüz avcılara izin verilmemektedir. 55

75 Göre Nar Mustafapaşa Sarılar Kurugöl Suvermez Başdere Kozaklı Karapınar Gümüşkent Yazıhüyük Acıgöl Avanos Topaklı Toplantılar ve ses yayın cihazları ile hayvan haklarıyla ilgili olarak vatandaşlar bilgilendirilmektedir. Hayvan hakları ihlali yapılmamaktadır. Hayvan hakları ihlali yapılmamaktadır. Av mevsimi tarihlerine avcılar uymaktadır. Avcılar kulube üyedir. Kaçak ve usulsüz avcılık olmaması için Jandarma tarafı ndan denetimler yapılmaktadır. Kaçak ve usulsüz avcılara izin verilmemektedir. Seminerler ve ses yayın cihazları ile hayvanlara kötü muamele edenlere para cezası uygulanacağı bildirilmektedir. Kaçak ve usulsüz avcılık hakkında Çiftçi Malları Koruma Başkanlığı ile Zabıta işbirliği ile anonslarla bilgilendirme yapılmaktadır. Hayvan hakları ihlali görülmemiştir. Kaçak ve usulsüz avcılık hakkında Ürgüp Avcılar ve Atıcılar Derneği çalışmalar yapmaktadır. Gerekli yerlere uyarı levhaları dikilmektedir. Belediye veteriner hekimliği ve Zabıta komiserliği denetim yapmaktadır. Hayvan hakları ihlali görülmemiştir. İzinsiz ve av mevsimi dışında avcılık yapan bireyler bilgilendirilmekte ve yasağa uymayanlar hakkında ilgili yerlere şikayette bulunulmaktadır. İhlal olmakla birlikte, kasabada usulsüz avlanan bulunmamaktadır. Ayrıca Kasabaya dışarıdan gelen usulsüz avcılar uyarılmaktadır. Seminerler ve ses yayın cihazları ile hayvanlara kötü muamele edenlere para cezası uygulanacağı bildirilmektedir. Kaçak ve usulsüz avcılık hakkında Çiftçi Malları Koruma Başkanlığı ile Zabıta işbirliği ile anonslarla bilgilendirme yapılmaktadır. İlçede yabani av hayvanı olmaması nedeniyle avcılık yapılmamaktadır. Hayvan hakları ihlali ile ilgili şikayet bulunmamaktadır. İhlallerle ilgili olarak hayvan sahipleriyle görüşülmekte ve hoparlörden duyurular yapılmaktadır. Ayrıca usulsüz avlanmayla ilgili olarak avcılar klübü tarafından önlemler alınmaktadır. Belediyede avlanacak alan olmadığından, konu ile ilgili bir çalışma bulunmamaktadır. Sulusaray Hayvan hakları ihlali görülmemiştir. Karaburna Hayvan hakları ihlali görülmemiştir. Göynük Hayvan hakları ihlali görülmemiştir. Tatlarin Kaçak ve usulsüz avlanmalara izin verilmemektedir. Karacaşar İlçe Jandarma Komutanlığı ve Zabıta işbirliği ile önlemler alınmaktadır. Kızılağıl Hayvan hakları ihlali konusunda şikayet bulunmamaktadır. Kaçak ve usulsüz avcılık Jandarma Komutanlığı tarafından denetlenmektedir. Kalecik Halk bilgilendirilmektedir. Kaçak ve usulsüz avcılıkla mücadele çerçevesinde hoparlörden ilanlar yapılmaktadır. Özkonak Kaçak avlanma yapılmamaktadır. Avlanma faaliyetleri kontrol edilmektedir. Kaynak:Belediye Başkanlıkları,2007 F Valilikler, Belediyeler ve Gönüllü Kuruluşlarla İşbirliği 5199 sayılı yasa ile birlikte özellikle belediyelere çeşitli yükümlülükler getirilmiş başıboş ve sahipsiz hayvanlar için barınaklar yaptırılması istenmiş olup periyodik olarak bu barınaklar takip edilmektedir. Yine Valiliklerde kurulan Hayvan Hakları Kurulu ve hem İldeki hem de ülke genelindeki gönüllü kuruluşlarla işbirliği planlanmaktadır. F.4. Hassas Yöreler Kapsamında Olup (*) Bölümdeki Bilgilerin İsteneceği Alanlar F.4.1. Ülkemiz Mevzuatı Uyarınca Korunması Gerekli Alanlar F Sayılı Milli Parklar Kanunu nun 2. Maddesinde Tanımlanan ve Bu Kanunun 3. Maddesi Uyarınca Belirlenen Milli Parklar, Tabiat Parkları, Tabiat Anıtları ve Tabiat Koruma Alanları İlimiz sınırları içerisinde Göreme Tarihi Milli Parkı Tarih ve 86/11135 Sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile Milli Park olarak ilan edilmiştir. F Sayılı Kara Avcılığı Kanunu Uyarınca Çevre ve Orman Bakanlığı nca Belirlenen Yaban Hayatı Koruma Sahaları ve Yaban Hayvanı Yerleştirme Alanları İlimizde 3167 sayılı kanun uyarınca ayrılmış Yaban Hayatı Koruma ve Yaban ve Yaban Hayvanı Yerleştirme Alanları bulunmamaktadır. 56

76 F Sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu nun 2. Maddesinin a - Tanımlar Bendinin 1.,2.,3. ve 5. Alt Bentlerinde Kültür Varlıkları, Tabiat Varlıkları, Sit ve Koruma Alanı Olarak Tanımlanan ve Aynı Kanun İle 3386 Sayılı Kanunun (2863 Sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu nun Bazı Maddelerinin Değiştirilmesi ve Bu Kanuna Bazı Maddelerin Eklenmesi Hakkında Kanun) İlgili Maddeleri Uyarınca Tespiti ve Tescili Yapılan Alanlar Nevşehir Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulunun gün ve 1123 sayılı kararı ve Kapadokya Bölgesi sit irdeleme ve derecelendirme çalışmaları ile İlimizde bulunan sit alanları belirlenmiştir. F Sayılı Su Ürünleri Kanunu Kapsamında Olan Su Ürünleri İstihsal ve Üreme Sahaları İlimiz sınırları içerisinde su ürünleri istihsal ve üreme sahaları bulunmamaktadır. F /9/1988 Tarihli ve Sayılı Resmi Gazete de Yayımlanan Su Kirliliği Kontrol Yönetmeliği nin 17 nci ve 1/7/1999 Tarihli ve Sayılı Resmi Gazete de Yayımlanan Yönetmelikle Değişik 18.,19. ve 20. Maddelerinde Tanımlanan Alanlar İlimizde bulunan içme ve kullanma suyu kaynaklarının Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliğinin 17., 18., 19., ve 20. maddelerince tanımlanan alanlar bulunmamaktadır. F /11/1986 Tarihli ve Sayılı Resmi Gazete de Yayımlanan Hava Kalitesinin Korunması Yönetmeliği nin 49. Maddesinde Tanımlanan Hassas Kirlenme Bölgeleri Hava Kalitesinin Korunması Yönetmeliği nin 49. maddesinde tanımlanan Hassas Kirlenme Bölgeleri İlimiz sınırları içerisinde bulunmamaktadır. F Sayılı Çevre Kanunu nun 9. Maddesi Uyarınca Bakanlar Kurulu Tarafından Özel Çevre Koruma Bölgeleri Olarak Tespit ve İlan Edilen Alanlar İlimizde Özel Çevre Koruma Bölgeleri bulunmamaktadır. F Sayılı Boğaziçi Kanunu na Göre Koruma Altına Alınan Alanlar Nevşehir de Boğaziçi Kanunu na göre koruma altına alınan alan bulunmamaktadır. F Sayılı Orman Kanunu Gereğince Orman Alanı Sayılan Yerler Bu bölüm F.1.1. Ormanlar başılığı altında incelenmiştir. F Sayılı Kıyı Kanunu Gereğince Yapı Yasağı Getirilen Alanlar İlimizin denize kıyısı yoktur. F Sayılı Zeytinciliğin Islahı ve Yabanilerinin Aşılattırılması Hakkında Kanunda Belirtilen Alanlar İlimizde zeytin üreticiliği yapılmamaktadır. 57

77 F Sayılı Mera Kanununda Belirtilen Alanlar Bu bölüm F.1.2. Çayır ve Meralar başığı altında incelenmiştir. F Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de Yayımlanarak Yürürlüğe Giren Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği nde Belirtilen Alanlar İlimizde Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği nde belirtilen alanlar bulunmamaktadır. F.4.2. Ülkemizin Taraf Olduğu Uluslararası Sözleşmeler Uyarınca Korunması Gerekli Alanlar (**) F /2/1984 Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de Yayımlanarak Yürürlüğe Giren Avrupa nın Yaban Hayatı ve Yaşama Ortamlarını Koruma Sözleşmesi (BERN Sözleşmesi) Uyarınca Koruma Altına Alınmış Alanlardan Önemli Deniz Kaplumbağası Üreme Alanları nda Belirtilen I. ve II. Koruma Bölgeleri, Akdeniz Foku Yaşama ve Üreme Alanları İlimizde Avrupa nın Yaban Hayatı ve Yaşama Ortamlarını Koruma Sözleşmesi uyarınca koruma altına alınmış alan bulunmamaktadır. F /6/1981 Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de Yayımlanarak Yürürlüğe Giren Akdeniz in Kirlenmeye Karşı Korunması Sözleşmesi (Barselona Sözleşmesi) Uyarınca Korumaya Alınan Alanlar İlimizde Barcelona Sözleşmesi uyarınca koruma altına alınan alan bulunmamaktadır. F /10/1988 Tarihli ve Sayılı Resmi Gazetede Yayımlanan Akdeniz de Özel Koruma Alanlarının Korunmasına Ait Protokol Gereği Ülkemizde Özel Koruma Alanı Olarak Belirlenmiş Alanlar İlimizde Özel Çevre Koruma Alanı yoktur. F /9/1985 Tarihli Cenova Bildirgesi Gereği Seçilmiş Birleşmiş Milletler Çevre Programı Tarafından Yayımlanmış Olan Akdeniz de Ortak Öneme Sahip 100 Kıyısal Tarihi Sit Listesinde Yer Alan Alanlar İlimizin Akdeniz e kıyısı bulunmamaktadır. F Cenova Deklerasyonu nun 17. Maddesinde Yer Alan Akdeniz e Has Nesli Tehlikede Olan Deniz Türlerinin Yaşama ve Beslenme Ortamı Olan Kıyısal Alanlar İlimizin Akdeniz e kıyısı bulunmamaktadır. F /2/1983 Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de Yayımlanarak Yürürlüğe Giren Dünya Kültür ve Tabiat Mirasının Korunması Sözleşmesi nin 1. ve 2. Maddeleri Gereğince Kültür ve Turizm Bakanlığı Tarafından Koruma Altına Alınan Kültürel Miras ve Doğal Miras Statüsü Verilen Kültürel, Tarihi ve Doğal Alanlar Dünya Kültür ve Tabiat Mirasının Korunması Sözleşmesi nin 1. ve 2. maddeleri gereğince Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından koruma altına alınan, İlimizde 177 envanter numarası ile tescilli Kapadokya Bölgesi Kültürel Miras ve Doğal Miras statüsü verilen kültürel, tarihi ve doğal alan olarak bulunmaktadır. 58

78 F /05/1994 Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de Yayımlanarak Yürürlüğe Giren Özellikle Su Kuşları Yaşama Ortamı Olarak Uluslararası Öneme Sahip Sulak Alanların Korunması Sözleşmesi (RAMSAR Sözleşmesi) Uyarınca Koruma Altına Alınmış Alanlar İlimizde Özellikli Su Kuşları Yaşama Ortamı Olarak Uluslararası Öneme Sahip Sulak Alanların Korunması Sözleşmesi uyarınca koruma altına alınmış alanlar bulunmamaktadır. F.4.3. Korunması Gereken Alanlar (***) F Onaylı Çevre Düzeni Planlarında, Mevcut Özellikleri Korunacak Alan Olarak Tesbit Edilen ve Yapılaşma Yasağı Getirilen Alanlar (Tabii Karakteri Korunacak Alan, Biogenetik Rezerv Alanları, Jeotermal Alanlar vb.) İlimizi de kapsayan Kırşehir-Nevşehir-Niğde-Aksaray Planlama Bölgesi 1/ Ölçekli Çevre Düzeni Planı nda, Avanos, Çat, Göreme, Sulusaray, Uçhisar, Ürgüp, Mustafapaşa ve Ortahisar; Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgesinde kalmaktadır. Çevre Düzeni Planı nda Hacıbektaş, Gülşehir, Sarıhıdır, Narköy, Güvercinlik, Göre yerleşimlerinde kentsel sit alanı; Gülşehir, Karacaşar, Göre, Acıgöl, Tilköy, Karaburna, Ovaören, Aksalur, Topaklı yerleşimlerinde arkeolojik sit alanı; Mustafapaşa, Başdere yerleşimlerinde doğal sit alanı gösterilmektedir. Çevre Düzeni Planı nda Gümüşkent, Kavak, Kaymaklı, Suvermez, Yazıhüyük, Derinkuyu, Karaburna, Taşkınpaşa, Topaklı yerleşimlerinde jeolojik sakıncalı alanlar gösterilmektedir. Ayrıca Çevre Düzeni Planı nda Gümüşkent, Karakaya, Kozaklı yerleşimlerinde kaplıca bulunduğu gösterilmektedir. F Tarım Alanları: Tarımsal Kalkınma Alanları, Sulanan, Sulanması Mümkün ve Arazi Kullanma Kabiliyet Sınıfları I, II, III ve IV Olan Alanlar, Yağışa Bağlı Tarımda Kullanılan I. ve II. Sınıf İle, Özel Mahsul Plantasyon Alanlarının Tamamı İlimizde özel mahsul plantasyon alanı bulunmamaktadır. Tablo F.5 : Şimdiki Arazi Kullanma Şekillerinin Kabiliyet Sınıflarına Dağılımı,2007 Kullanma Şekli ARAZİ KULLANMA KABİLİYET SINIFLARI (Hektar) I II III IV TOPLAM Tarım Çayır-Mera Orman-Funda Tarım Dışı TOPLAM Kaynak: İl Tarım Müdürlüğü,2007 Tablo F.6 : Tarım Arazilerinin İlçelere Göre Derecelendirilmesi,2007 İLÇELER ÖNEMLİ TARIM ARAZİLERİ (hektar) I. Derece II. Derece III. Derece TOPLAM Merkez Avanos Derinkuyu Gülşehir Hacıbektaş Kozaklı Ürgüp TOPLAM Kaynak: İl Tarım Müdürlüğü,

79 F Sulak Alanlar: Doğal veya Yapay, Devamlı veya Geçici, Suların Durgun veya Akıntılı, Tatlı, Acı veya Tuzlu, Denizlerin Gel-Git Hareketinin Çekilme Devresinde 6 Metreyi Geçmeyen Derinlikleri Kapsayan, Başta Su Kuşları Olmak Üzere Canlıların Yaşama Ortamı Olarak Önem Taşıyan Bütün Sular, Bataklık Sazlık ve Turbiyeler İle Bu Alanların Kıyı Kenar Çizgisinden İtibaren Kara Tarafına Doğru Ekolojik Açıdan Sulak Alan Kalan Yerler İlimizde korunması gereken sulak alanlar bulunmamaktadır. F Göller, Akarsular, Yeraltısuyu İşletme Sahaları Nevşehir ili sınırları içerisinde korunması gereken alan olarak göller, akarsular ve yeraltısuyu işletme sahaları bulunmamaktadır. F Bilimsel Araştırmalar İçin Önem Arzeden ve/veya Nesli Tehlikeye Düşmüş veya Düşebilir Türler ve Ülkemiz İçin Endemik Olan Türlerin Yaşama Ortamı Olan Alanlar, Biyosfer Rezervi, Biyotoplar, Biyogenetik Rezerv Alanları, Benzersiz Özelliklerdeki Jeolojik ve Jeomorfolojik Oluşumların Bulunduğu Alanlar İlimizde benzersiz özelliklerdeki jeolojik ve jeomorfolojik oluşum olarak Kapadokya Bölgesi yer almaktadır. Bu alana ilişkin özellikler F.5.1. Milli Parklar başlığı altında incelenmiştir. F Mesire Yerleri; 6831 Sayılı Orman Kanununa Tabi Alanlarda Halkın Rekrasyonel Kullanımını Düzenleyip, Kullanımının Doğal Yapının Tahribine Neden Olmadan Yönlendirilmesini Sağlamak Üzere Ayrılan Alanlar İlimizde 6831 sayılı Orman Kanununa tabii korunması gereken mesire yerleri bulunmamaktadır. F.4. HASSAS YÖRELER KAPSAMINDA OLUP (*) BÖLÜMÜNDEKİ BİLGİLERİN İSTENECEĞİ ALANLAR F Milli Parklar 1.Alanın Resmi Adı: Göreme Tarihi Milli Parkı 2. Coğrafi Konumu ve Koordinatları (Rakım vb. bilgiler dahil): İç Anadolu Bölgesi nde, İlimiz sınırları içerisinde yer almaktadır. Milli Park sahası içerisindeki Ürgüp, Göreme, Çavuşin, Uçhisar, Ortahisar ve Zelve yerleşimleri, dünyaca ünlü Kapadokya mimarisi ve sokak dokusunu sergileyen, geleneksel yaşamın muhafaza edildiği yerleşim birimleri olup bölgenin doğal zenginliğinin yanında, kültürel zenginliğini ve peyzajını da ziyaretçilere sunmaktadır. Yerleşimlerdeki arkeolojik alanlar bölgenin yüzyıllar öncesine dayanan geçmişine ışık tutarken aynı zamanda bir araştırma ve eğitim alanı özelliğine sahiptir. 60

80 Tablo F.7: Coğrafi Durum COĞRAFİ BÖLGESİ İL İLÇELER KASABALAR KÖYLER ORMAN İÇİ KÖYLER ORMAN DIŞI 1. Merkez İç Anadolu Nevşehir 2. Avanos 3. Ürgüp Kaynak:İl Çevre ve Orman Müdürlüğü, Göreme Uçhisar Aktepe (Zelve) - 2. Çavuşin 1. Merkez Ortahisar - - PAFTA KONUMU ( 1 / ÖLÇEKLİ PAFTALAR ) Göreme Tarihi Milli Parkı nın alanı 4 adet 1/ ölçekli pafta üzerine oturmaktadır. Bu paftalar; 1- KAYSERİ K 33 c 1, 2- KAYSERİ K 33 c 2, 3- KAYSERİ K 33 c 3, 4- KAYSERİ K 33 c 4 dür. 3.Alanı: 3.1 Toplam Alan (km 2 ) Göreme Tarihi Milli Parkı nın toplam alanı 95,72 km 2 dir. Turizm Alanı:Bakanlar Kurulunun Tarih ve 97/9985 Sayılı Kararı ile Nevşehir ve Çevresinde Turizm Alanı daraltılmasına gidilmiştir. Yapılan bu düzenlemeye göre Göreme Tarihi Milli Parkı nın tamamı Turizm Alanı içerisinde kalmaktadır. Milli Park alanı içerisinde Turizm Merkezi bulunmamaktadır. Sit Alanları ( Doğal, Tarihi, Arkeolojik, Kentsel ): Gayrimenkul Eski Eserler ve Anıtlar Yüksek Kurulunca, gün ve A-69 sayılı kararı ile Kapadokya Bölgesi için belirlenen doğal sit alanlarının irdelenmesine yönelik Nevşehir Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulunun gün ve 891 sayılı öneri kararına istinaden yapılan değerlendirmeler sonucunda benimsenip gün ve 1123 sayılı karar ekinde sunulan 1/ ölçekli sit alanlarını gösteren haritaya göre Milli Park alanının tamamı sit alanları içerisinde kalmaktadır. Milli Park alanı içerisinde, 1nci Derece, 2nci Derece ve 3ncü Derece Doğal Sit Alanları, Kentsel Sit Alanları ve 1nci Derece Doğal Sit Alanı ve Arkeolojik Sit Alanı bulunmaktadır Kara Yüzeyi (km 2 ) Göreme Tarihi Milli Parkı 95,72 km 2 dir. Toplam ha alanı kapsayan Göreme Tarihi Milli Parkı nın içerisinde ormanlık ve sulak alan bulunmamakla birlikte 7.359,64 ha tarım alanı ve 1.264,05 ha kayalık ve çalılık alan bulunmaktadır. Bunlardan tarım alanları toplam Milli Park alanının yüzde 76,89 unu kaplarken, kayalık ve çalılık alanlar toplam alanın yüzde 13,21 ini kaplamaktadır Su Yüzeyi (km 2 ) Göreme Tarihi Milli Parkı sınırları içerisinde su yüzeyi bulunmamaktadır Kıyı Uzunluğu (m) Göreme Tarihi Milli Parkı sınırlarının su yüzeylerine kıyısı bulunmamaktadır. 61

81 4. Alanın Açıklamalı Tanıtımı: Tablo F.8: Sahanın Adı ve İdari Durumu GENEL MÜDÜRLÜK MÜDÜRLÜK MÜHENDİSLİKLER ÇEVRE VE ORMAN BAKANLIĞI DOĞA KORUMA VE MİLLİ PARKLAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ İL ÇEVRE VE ORMAN MÜDÜRLÜĞÜ Göreme Milli Park Mühendisliği Nevşehir D. K. ve M. P. Mühendisliği ORMAN GENEL MÜDÜRLÜĞÜ Kaynak:İl Çevre ve Orman Müdürlüğü,2007 BÖLGE MÜDÜRLÜĞÜ İŞLETME MÜDÜRLÜĞÜ ADANA POZANTI NEVŞEHİR ORMAN İŞLETME ŞEFLİKLERİ 5. Yasal Konumu: tarih ve 86/11135 Sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile Milli Park olarak ilan edilmiştir. Milli Park, Birleşmiş Milletler Eğitim Bilim ve Kültür Teşkilatı (UNESCO) tarafından tarihinde 357. sırada Göreme Tarihi Milli Parkı ve Kapadokya nın Kayalık Alanları adıyla Dünya Doğal ve Kültürel Mirası Listesine alınmıştır. Ülkemiz bu listede bulunan 9 Yerden birisi durumundadır. 6. Yerleşimler ve Nüfusları: Göreme Tarihi Milli Parkı sınırları içerisinde bir ilçe (Ürgüp), üç kasaba (Göreme, Uçhisar, Ortahisar) ve iki adet köy yerleşimi bulunmaktadır. Bu yerleşim yerlerinin 2000 yılı nüfus sayımına göre toplam nüfusu dir. Bu alanlardaki toplam yapılaşma alanı 422,79 ha. dır. Bu alan toplam milli park alanının yüzde 4,42 sine karşılık gelmektedir. 7. Sosyo-Ekonomik, Kültürel, Tarihsel Özellikler: Sosyo-Ekonomik Yapı: Milli Park içerisindeki seyir noktalarında yörenin kültürünü yansıtan ve yöre insanlarınca sergilenen el sanatlarını görme, inceleme ve satın alma imkanı bulunmakta iken Milli Parkın etki alanında bulunan Avanos yerleşiminde çömlekçilik sanatı ile ilgili bilgi edinilebilmekte, bireysel uygulamalar gerçekleştirilebilmektedir. Başta Ürgüp ve Göreme olmak üzere Milli Park sahası içerisinde bulunan turistik restaurant ve eğlence yerleri bölgenin erişilebilirliğinin yüksek olması nedeni ile sadece Milli Park sahası içerisine değil, tüm çevre İllere hizmet verebilmektedir. Kültürel ve Tarihsel Özellikler a) Tarihi Özellikler: Anadolu da yayılmaya başlayan ilk Hıristiyanların bir kısmı büyük şehirlerden köylere göç etmeye başlamışlardır. Kayseri nin önemli bir din merkezi haline geldiği 4. Yüzyılda kayalık Göreme ve çevresi önemli bir merkez haline gelmiştir. Alan; volkanik tüften oluşmuş ilgi çekici manzara yapısı içerisinde Bizans kilise mimarisi ve dinsel sanat tarihinden önemli bir devri sergilemektedir. Bölgenin özelliklerinden dolayı burada yaşayanlar savaşların etkilerinden, merkezi idarenin otoritesinden uzak kalmayı başarabilmişlerdir. Ana ulaşım yollarına uzaklığı ve engebeli bir alan olması, gizlenmek isteyen veya dini inzivaya çekilenler için uygun korunma yeri olmuştur. Manastır hayatı 3. yüzyıl sonları ile 4. yüzyıl başlarında başlamış ve hızla yayılmıştır. Manastırlar, kiliseler, 62

82 şapeller, yemekhaneler ve keşiş hücreleri, depo ve şarap yapım yerleri bulunan mekanlar oyulmuş, duvar resimleri ile süslenmiştir. Arkeolojik Özellikler: Milli Park sahası içerisindeki Ürgüp, Göreme, Çavuşini, Uçhisar, Ortahisar ve Zelve yerleşimleri, dünyaca ünlü Kapadokya mimarisi ve sokak dokusunu sergileyen, geleneksel yaşamın muhafaza edildiği yerleşim birimleri olup bölgenin doğal zenginliğinin yanında, kültürel zenginliğini ve peyzajını da ziyaretçilere sunmaktadır. İlk çağ medeniyetlerinden kalan izler arasında arkeolojik kazılar sonucu değerli eserlerin bulunduğu höyüklerin önemli bir yeri vardır. Kapadokya da ilk medeniyetlere ait önemli izler yer altı şehirleri, tümülüsler, yazıtlar ve Kapadokya tabletleridir. Bölgedeki kilise ve manastırların başlıcaları şunlardır: Göreme Açık Hava Müzesinde bulunanlar; Tokalı Kilise, Rahibeler Manastırı (Kızlar Manastırı), Yılanlı Kilise (Aziz Onuphrius Kilisesi), Elmalı Kilise, Aziz Basil Şapeli, Karanlık Kilise, Rahipler Manastırı, Çarıklı Kilise, Aziz Bardam Şapeli, Aziz Catherine Şapeli dir. Göreme Kasabası içerisindeki ve vadi içlerindeki kiliseler ise; Kadir Durmuş Kilisesi, Yusuf Koç Kilisesi, El-Nazar Kilisesi, Saklı Kilise, Kılıçlar Kilisesi, Meryem Ana Kilisesi (Kuşluk Kilisesi), Aziz Eustathius Şapeli, Yamalı Kilise, Eğri Taş Kilisesi, Eski Bacak Kilisesi, Teodorus Şapeli, Derphanion Kilisesi, Madolyon Kilisesi, Çift yüzlü şapel, Ağaçaltı Kiliseleri, Manastır Sütunlu Kilise ve Ala manastır Kilisesi dir. Bölgedeki diğer önemli kilise ve manastırlar ise; Ürgüp-pancarlık kilisesi, Ortahisar Üzümlü Kilise, Direkli Kilise, Haçlı Kilise, Çavuşin Vaftizci Yahya Kilisesi, Büyük Güvercinlik Kilisesi, Güllüdere Kilisesi, Zelve Kilisesi dir. Ayrıca Uçhisar Kasabası içerisindeki Uçhisar Kalesinin zirvesinde Bizans dönemine ait mezarlar bulunmaktadır. c- Mitolojik Özellikler: Bölgede mitolojik özelliğe sahip pek çok efsaneden en bilineni Amaz Köyü Göçü dür. Amaz, Ürgüp ün iki köyü olan Yeşilöz ve Taşkınpaşa köyleri sınırlarında bulunan bir mevkinin adıdır. Burada kayadan oyma harabeler bulunmaktadır. Geçmiş dönemde o mevkiide Amaz köylüleri yaşarmış bunlar oldukça fakir bir hayat sürermiş. O zaman komşu köy olan Damsa (Taşkınpaşa) köyü zengin köyü imiş. Bir de beyleri varmış. Bu bey Damsa ya sürekli büyük binalar yaptırırmış. Yalnız bunların inşaatında, Amaz köylülerini zorla çalıştırır haklarını vermezmiş, bu köylüler Damsa daki inşaatlarda çalışmaktan kendi işlerine bakamaz olmuşlar ve daha da fakirleşmişler. Kendilerine yapılan bu denli haksızlığa daha fazla tahammül edemeyen Amaz köylüleri oradan göç etmeye karar vermişler. Akşamdan göç hazırlıklarına başlamışlar. Sabah yola çıkarken de canlı bir tavuğun tüylerini yolarak bir kalburun altına koymuşlar Damsa lılara; sizde bizi bu tavuk gibi yoldunuz demek istemişler. Sabah Amaz köylülerini işe götürmek için gelen Damsa beyi kalburun altındaki yolunmuş tavuğu görünce yaptığı işin yanlış olduğunu anlamış. Ama iş işten geçmiştir. Oradan göç eden insanlar Şam a kadar giderler. Burada Amaz isminde bir mahalle kurarlar. d- Etnoğrafik özellikler: I ) El Sanatları: Kapadokya nın tarihi ve doğal zenginliği çağlar boyunca bölge insanı tarafından doğal malzemelerle yoğrulup bütünleşmiş ve sanata dönüşmüştür. Kültürel mirası canlı tutmasının yanında ekonomik bir getirisi de olan el sanatları, çömlekçilik, halı (kilim) dokumacılığı, Çulfa (kaba kumaş dokumacılığı), el yapımı bebek üretimi ve onyx taş işlemeciliğidir. 63

83 Dokumacılık Ürgüp, Avanos ilçelerinde dokuma sanatının bir türü olan halıcılık oldukça gelişmiştir. Bölge halıları istar tezgahında dokunmaktadır. Geleneksel tarz halılarda üç boy halı tipi görülmektedir. Bunlar : Sedir Halısı ( ince uzun ) Taban Halısı ( uzun ve geniş ) Seccadelik Halı ( küçük boy ) dan oluşmaktadır. Halılar, renkler bakımından çevrede bulunan doğal ( kök ) boyalardaki renklerle parelellik gösterir. En çok bulunan renkler yeşilin tonları, siyah, kahverengi, sarı ve vişne rengidir. Motif olarak daha çok geometrik ve madalyonlu kompozisyonlar tercih edilir. Motifine göre belli başlı halı adları olarak göbekli, manikli, yılan bahçesi gibi çeşitlerini sayabiliriz. Nevşehir Taşı XIX.yüzyıl Nevşehir evleri, yamaçlara ya kayaların oyulması suretiyle ya da kesme taştan inşa edilmişlerdir. Bölgenin tek mimari malzemesi olan taş, yörenin volkanik yapısından dolayı ocaktan çıktığında yumuşak olduğundan çok rahat işlenebilmekte ancak hava ile temas ettikten sonra sertleşerek çok dayanıklı bir yapı malzemesine dönüşmektedir. Kullanılan malzemenin bol olması ve kolay işlenebilmesinden dolayı yöreye has olan taş işçiliği gelişerek mimari bir gelenek halini almıştır. II) Yöresel Yemekler: Yemek çeşitlerine baktığımızda, kullanılan malzeme ağırlıklı olarak yörede yetişen patates, buğday, mercimek, nohut, fasulye, kabak gibi ürünlerden oluşmaktadır. Damak zevki olarak doyurucu özelliğe sahip bulunan un ve et ürünleri genel tercihlerdir. Geleneksel Nevşehir mutfağında, işler iki mekan içerisinde yürütülmektedir. Birincisi tandırın ve ocağın bulunduğu çardak (tandırevi), ikincisi ise malzemelerin bulunduğu kayıt damıdır. Nohutlu yahni, ayva dolması, zerde, zerde pilavı, etli mantı, aside, tandır fasulyesi, tarhana çorbası, gendime yemeği, köftür, bulgur, yufka ekmek yöresel yemeklerdir. Ayva Dolması Ayvanın kabukları soyulup, içi oyulduktan sonra kıyma orta kıyılmış bulgurla doldurulur. Pişerken de su ve pekmez katılır. Zerde Su içinde iyice pişirilen pirinç üzerine toz şeker dökülerek karıştırılır. Zerde Pilavı Bol suda pişirilmiş pirinç üzerine eritilmiş tereyağı dökülerek iyice karıştırılır. Önceden hazırlanan zerde, pilav üzerine dökülür. Kayısı Yahnisi Genellikle bitirgen denilen tatlı kayısıdan yapılır. Eğer kayısı tatlı değilse, pişirilirken içine pekmez katılır. Parça et veya kıyma ile kayısılar, çömlekte pişirilir. Dolaz Bir tatlı çeşididir. Yumurta, un, su bulamaç haline getirilir. Isıtılmış olan yağ içine karıştırılarak pembeleşene kadar pişirilir. Sonra lengere alınıp, üzerine pekmez dökülerek yenilir. Aside Un ve yağ kavrulduktan sonra pekmezle karıştırılarak lengerlerle (yayvan tabak) dağıtılır. Gendime Yemeği Bir tavanın içine tereyağı konulur, soğan ve salçası konularak kavrulur. Bu karışımın içerisine yarması katılarak biraz daha kavrulur. Diğer yanda kurutulmuş kemik çömleğin 64

84 altına konulur. Kurutulmuş haldeki yarma da eklenip, üstü basa su ilave edilir ve çömleğin ağzı kapatılarak tandırda pişer. Köftür Yapımı Yapılacak miktara göre un ayrılır. Bakır leğende karıştıra karıştıra içine üzüm şırası ilave edilir. Bu hali ile ocağa konur. Karıştırmak suretiyle koyulaşıncaya kadar pişirilir. Daha sonra geniş bir tepsiye boşaltılıp, orada iyice soğuyuncaya kadar bekletilir. Soğuduktan sonra baklava dilimi şeklinde kesilir ve güneşte kurutulur. III) Mahalli Kutlamalar: Yörede düğünlerde yapılan geleneksel kutlamalar vardır. Bayrak Kaldırma: Bu tören ile düğünün olacağı topluma haber verilir. Kız Başı Yakma ve Övülme (Kına Gecesi): Bölgede kutlanılan Mahalli Diğer Özel Günler ise; 1) Ürgüp Bağbozumu Festivali ve Şarap Yarışması 2) Ürgüp İlçesi / Aksalur Kasabası Kiraz Festivali (20 Haziran) 3) Nevşehir Türkmen Sofrası Şöleni (21 Eylül) 4) Avanos İlçesi Uluslar arası El Sanatları Festivali FAALİYETLER: Sosyal - Kültürel Faaliyetler: Şenlikler: Nevşehir Türkmen Sofrası Şöleni (21 Eylül) Nevşehir in İl Oluşu (20 Temmuz) Festivaller: Ürgüp Bağbozumu Festivali (3 5 / 4 6 Ekim) Ortahisar Limon Festivali ( Haziran) Aksalur Kiraz Festivali (20 Haziran) Avanos Festivali (Kapadokya El Sanatları ve Sanat Günleri) (18 Haziran, 25 Haziran, 13 Ağustos, 28 Ağustos, 10 Eylül tarihlerinde olmak üzere beş gün ) Panayır : --- Sergiler : --- Diğerleri: Yarışmalar Limon Festivali / Ürgüp Şarap Yarışması (2-6 Haziran) II) Reaktif Faaliyetler: Dağcılık: -- Trekking: X Rafting : -- Olta Balıkçılığı: -- IV) Yöresel Giyim Tarzı: Kadınlar şalvar giyip, başlarına yemeni takarlar. Erkekler ise günümüze uygun giyinmektedirler. e- Antropolojik Özellikler: f- Sosyolojik Özellikler: Kapadokya bölgesi dil ve anlatım bakımından İç Anadolu Bölgesinin özelliklerini taşır. Yerel ağız gelişme sürecinde geçirilen yönetsel ve toplumsal değişimlerden, bunların etnik yapıda doğurduğu karışımdan izler taşır. Halkın kullandığı dil kurallı Türkçeden bölgesel ağız olarak farklılaşır. Halk dilinde 20 ünlü, 43 ünsüz harf tespit edilmiştir. Uzun ve kırık hava grubunda da yeralan türküler yöreye özgü türkülerdir. Geleneksel halk oyunları sınıflandırmasında Kapadokya Türkiye coğrafyasında halay grubunda yeralır. Nevşehir yöresinin geleneksel söz kesme, nişan ve düğün gelenekleri şehir merkezlerinde sürdürülmekte, bu gelenekler böylece devam ettirilmektedir. 65

85 Estetik Kaynak Değerleri: Peyzaj Özellikleri: Bölge doğa olaylarının oluşturduğu pek çok peyzaj güzelliklerine sahiptir. Şekil F.1: Peri Bacalarından Bir Görünüm,2007 Kaynak: İl Çevre ve Orman Müdürlüğü,2007 İki adet örenyeri kapsamında olan ve bünyesinde kilise, şapel, manastır ve diğer kaya oyma yaşam mekanlarının topluca bulunduğu Göreme Açık Hava Müzesi Örenyeri ve Zelve Örenyeri dir. Yörede doğal aşınma sonucu ortaya çıkan ve yöre halkı tarafından savunma amaçlı kullanılan ve doğudan batıya doğru yöre halkı tarafından adlandırılan Başhisar (Ürgüp) Kalesi, Ortahisar Kalesi ve Uçhisar Kalesi bölgedeki önemli görsel kaynak değerlerindendir. Eskiden rahipler vadisi diye de bilinen Paşabağı ise bölgedeki peribacalarının bir değişik formu olan bir gövdeli üç-dört başlı peri bacası tipi ile farklı bir görsellik kazandırmaktadır. Güneşin batışının seyredildiği Ortahisar Kasabasında bulunan Kızılçukur mevkiindeki jeolojik oluşumların yapmış olduğu renk cümbüşü ile gün batımında kızıla dönüşen vadi ayrı bir görsel değerdir. Çavuşin de yöre taşlarından yapılmış kayalara oyulmuş evler köye farklı bir mimari kazandırmıştır. Güvercinleri ile birlikte Kayalara oyulmuş güvercinlikleri bir başka değerdir. Göreme Kasabası ve yakınlarında bulunan vadilerdeki farklı formlardaki peri bacaları Göreme Açık Hava Müzesi yolu üzerindeki Göreme harabeleri vadi içlerindeki kaya mekanlara oyulmuş kiliseler ise bir başka güzellik taşır. Uçhisar Kasabası Güvercinlik Vadisindeki sıralı üç veya dört katlı güvercinlikler bölgenin yine önemli kaynak değerlerindendir. Ayrıca bölge içerisinde yeralan Kızılçukur, Güllüdere, Bağlıdere, Zemidere ve Kılıç yürüyüş vadileri vadi içerisindeki jeolojik ve jeomorfolojik oluşumların sergilendiği bir açıkhava müzesi görünümündedir. Ayrıca bu vadilerde bölgeye has pek çok bitki türüne rastlamak mümkündür. 66

86 8. Fiziksel Özellikler (Karasal-Denizsel): 8.1. İklim Özellikleri İç Anadolu Bölgesinin Orta Kızılırmak bölümünde yer alan Nevşehir İli sınırları içerisinde kalan Milli Park alanında karasal iklim egemendir. Yaz ayları sıcak ve kurak, kış ayları soğuk ve yağışlıdır Jeomorfoloji (Topografya vb. morfolojik özellikler) Milli Park alanındaki en önemli jeomorfolojik oluşumlar Peribacaları dır. Eski kütleler üzerinde sert, büyükce kaya parçaları (bazalt ya da ignimbrit) varsa, sözkonusu parçalar herbir piramidin üstünde bir örtü veya baş gibi yer alarak altındaki sütunu su süpürmesine (aşındırma) karşı korurlar. Ancak bu sütun biçimlerinin meydana gelmesi için bu sert kayaçların bulunması da şart değildir. Üstleri bir kaya parçası ile korunmuş bu sütunlara Peribacası denir. Milli Park alanındaki en ilginç peribacaları Göreme, Zelve, Paşabağı, Kızıl Devrent (Periler Vadisi), Kılıçlar Vadisi, Güllüdere Vadisi, Bağlıdere Vadisi, Güvercinlik ve Zemidere Vadilerindedir. Bu yerlerdeki peribacaları biçim, renk ve boyutlar açısından farklılıklar göstererek etkileyici görünümler oluştururlar. Gövdeleri konik ya da silindirik, simetrik ya da asimetrik, tek ya da ikili üçlü bileşik gövdeli, başlıklı ya da başlıksız olan çeşitleri vardır. Birbirine benzeyen peribacaları aynı yerde toplanırken, farklı kesimlerde topoğrafya koşulları değiştiğinden biçimleri de değişmektedir. Şekil F.2:Peri bacaları,2007 Kaynak: İl Çevre ve Orman Müdürlüğü,2007 Biçim açısından peribacalarının gösterdiği farklılıklar gövdeyi meydana getiren kayaç türüyle yakından ilgilidir. Gövde tek bir kayaç türünden oluşuyorsa koni biçimini alır. Yatay tabakaların bulunduğu alanlarda peribacaları genellikle düzgün ve silindirik bir gövdeye sahiptirler. Tabaka eğimi ile yamaç eğimi arasında belirli bir açı bulunuyorsa asimetrik gövdeli peribacaları gelişir. Tüfleri örten lav akıntılarının bulunduğu yerlerde aşınma sonucunda bu sert ve dirençli tabakanın çatlaklar boyu incelmesi ve sonra da ana tabakadan kopması ile başlıklı peribacaları oluşmuştur. Bu tiplere örnek vermek gerekirse; Bağlıdere Vadisinde silindir gövdeli ve başlıklı, Paşabağı Mevkiinde simetrik koni biçimli ve bitişik gövdeli iki-üç başlıklı, Ürgüp Çatalkaya mevkiinde ikisi bitişik üç adet koni biçimli ve başlıklı peribacaları sayılabilir. 67

87 Şekil F.3: Ürgüpte bulunan üç güzeller,2007 Milli Park alanındaki renk çeşitliliği de biçim çeşitliliğinden geri kalmaz. Beyaz, sarı, pembe, gri, siyah gibi açıklı koyulu renkler çevrede çok etkileyici bir renk yelpazesi oluştururlar. Bu renk farklılığına neden olan da yöredeki kayaç türlerinin kimyasal bileşimindeki farklılıklardır. Beyaz riyolotik tüflerin yaygınlaştığı alanlarda, eğer yüzeyde dirençli tabakalar yoksa badlands topoğrafyası (kırgı bayır) dediğimiz keskin veya yuvarlak sırtlı biçimler geniş sahalarda bembeyaz dalgalar halinde yayılır. Sarımsı beyaz peribacaları; ayrışmış riyolit tüflerin, kırmızı ve pembe renkli olanlar ise riyolotik tüflerin yayılma alanlarında görülür. Devrent Vadisinde yaygın olan pembe renkli peribacaları bu vadiye Pembe Vadi adının verilmesine neden olmuştur. Kırmızı renkli peribacalarının bulunduğu bir başka vadi ise Kızılçukur olarak adlandırılmıştır. Milli Park alanı içerisindeki peribacaları dışındaki jeomorfolojik oluşumlardan bir diğeri de doğal görünümlerin toplu olarak çok iyi seyredildiği kaleler mevcuttur. Halkın kale adına yakıştırdığı, aslında aşınım sonucu ortaya çıkan ignimbritlerden oluşmuş, bulunduğu zeminden yaklaşık 50 m. kadar yükselen Ortahisar ve Uçhisar Kaleleri (Tanık tepeler ) dir. Bu iki kaleye göre daha doğuda bulunan ve eski adı Başhisar olan Ürgüp Kalesi de sahanın içerisinde yeralmaktadır Jeoloji (Varsa sedimantoloji ile ilgili bilgiler de dahil) Yöreye özgü jeolojik doğal biçimler Üçüncü Jeolojik Zamanın ikinci yarısında, Neojen adına verdiğimiz dönemde ( yaklaşık 25 milyon yıl önce ) oluşmaya başlamıştır. Bu değişik manzaranın hazırlanmasında önce yerkürenin iç güçleri etkisini göstermiştir. İyice sertleşmiş durumdaki yer kabuğu derinlemesine kırıklarla yarılmaya başlamıştır. Yer kabuğunun derinliklerinde bulunan mağma adını verdiğimiz yarı akıcı kızgın maddeler, bu kırıkların araladığı yarıklardan dışarı çıkarak öncelikle Erciyes, Hasan Dağı ve Melendizler gibi volkan konilerini oluşturmuşlardır. Yörenin coğrafi yapısının mimarları bu volkanlardır. Bu üç volkanik dağın püskürttükleri maddeler için tek baca yetmemeye başlayınca çevrelerinde ikincil koniler (parazit koniler) oluşmaya başlamış ve yörede küçüklü büyüklü yeni kraterler meydana gelmiştir. Bu ikincil konilerde çeşitli volkanik maddeler püskürtmeye devam etmişlerdir. 68

88 Volkan bacalarından püskürtülen lav ve tüflerin günümüzde kapladığı alanın genişliği gözönüne alındığında, bunların yalnızca Erciyes, Melendiz ve Hasan Dağından çıkıp yayıldığı düşünülemez. Bu nedenlede bugün aşınım ile ortadan kalkmış başka volkanik merkezlerde bölgenin oluşumunda etkinlik göstermişlerdir. Volkanların, Milli Park alanındaki bugünkü coğrafya manzarasını vermeleri bacalarından ve yan bacalarından attıkları maddelerle gerçekleşmiştir. Volkanlar her zaman aynı büyüklükte ve aynı katılıkta maddeler fırlatmazlar. Dışarı attıkları maddeler gaz halinde (fümeral safhası) olduğu gibi katı (piroklastik maddeler) ve akıcı maddeler (lav) halinde de olabilir. Coğrafyada piroklastik maddeler dediğimiz katı maddeler ya kül ya da daha büyük parçalar (lapili, volkan bombası) halinde fırlatılır. Milli Park alanı ve çevresine yayılmaya başlayan volkanik malzeme içinde küllerin ve lavların özel bir yeri vardır. Yörede alabildiğine uzanan ve her köşede karşımıza çıkan bu iki öge, renklerindeki zıtlıkla da hemen dikkati çekerler. Beyaz ve sarımsı küller tüf adını verdiğimiz yumuşak kayaçları meydana getirirken yarı akıcı madde biçimindeki lavlarda sert ve koyu renkteki kayaçları oluşturmuşlardır. Küller, volkan bacalarından kendilerini fırlatan ilk hızlarının etkisiyle dağıldıkları gibi, rüzgarlarda bu dağılıma yardımcı olmuşlardır. Savrulan küller, o günkü topoğrafyanın elverişli yerlerinde ve özellikle sığ göllerinde yatay tabakalar halinde üst üste yığılmışlardır. Zamanla kalınlıkları yüzlerce metreye bulan bu kül katmanları altında eski temel arazi kaybolmuştur. Bu tabakanın bünyesinde tüften başka; tüffit, ignimbrit, lahar, volkan külü, kil, kumtaşı, marn, aglomera ve bazalt gibi jeolojik kayaçlarda bulunmaktadır. Milli Park alanındaki yüzey biçimleri, jeolojinin iç güçlerini dış güçlerin tamamlamasıyla daha da çeşitlenmiştir. Bu kez oluşan biçimlerin aşınma evresi başlamıştır. Devamlı ve bol yağışların egemen olduğu Pluviyal Dönemde geniş ölçüde aşınma biçimleri ortaya çıkmıştır. Aşınmayı kolaylaştırıcı coğrafya koşulları bu alanda bir araya gelmiştir. Örneğin: Kızılırmak Vadisi ile eski yayla yöresi arasındaki kot farkı; yörede yazla kış, geceyle gündüz arasındaki sıcaklık farkının tüf yüzeyinde meydana getirdiği aşınma; ilkbahar ve kırk ikindi yağmurlarının sağanak halinde düşmesi ve doğal bitki örtüsünün step (bozkır) görünümünde yani ormansız olması yöredeki jeolojik yapının oluşmasına katkıda bulunmuştur. Plato yüzeyinden Kızılırmak a doğru eğimli yüzey arazi üzerinde birbirine paralel uzanan vadiler, önce aralarında birtakım keskin sırtlar meydana getirmişler, daha sonra bu sırtlar yanlardan gelen daha küçük yarıntılarla koniler, piramitler ve sütunlar biçiminde parçalanmıştır Hidroloji-Hidrojeoloji (Yerüstü ve yeraltı suları, varsa jeotermal kaynaklar da dahil) Andezitik ve riolitik bileşimde olan ve bazı seviyelerinde breş aglomeraları ihtiva eden volkanik tüfler içinde yüzeye yakın kısımlarda fazla yaygın olmayan, gelişmemiş ve muntazam olmayan bir çatlak sistemi vardır. Tüflerin poroziteleri orta derecededir. Bunların bünyevi ve permeabilitesi yoktur. Çatlakların bulunduğu zonlarda bu çatlak sisteminin tesiri ile lokal permeabiliteleri vardır. Kalınlıkları yüzlerce metreye bulmaktadır. Volkanik tüfler içinde bulunan çatlaklardan tüfler içine sızan yağış ve yüzey akış sularının çok az bir kısmı bu gelişmemiş, yaygın olmayan ve derinlere inmeyen çatlak sistemi içerisinde toplanarak, tüflerin yer altı suyunu tutmalarını bir nevi akifer özelliği göstermelerini sağlamaktadır. Bu sular, topoğrafyanın çatlakları kestiği müsait yerlerden çıkış gözleri bularak çok küçük debili kaynaklar halinde yeryüzüne çıkarlar Toprak Yapısı Milli Park alanındaki toprakların büyük bir bölümü regesol topraklardır. Bu topraklar derin, pekişmemiş mineral depozitler üzerindeki genç topraklardır. A ve C horizonları oluşmuştur. A horizonu esas olarak mineraldir. Zayıf oluşumlu, kaba bünyeli, sığ veya orta 69

89 derin A horizonu C horizonuna belirli bir geçiş yapmaz. Ana madde bağlantısız depozitler, volkanik tüf ve küllerdir. Göreme Kasabası ile Çavuşin Köyüne ait arazinin bir bölümünde Kolüviyal topraklar mevcuttur. Yüzey akışı ve yan derelerle taşınarak biriken materyaller üzerinde oluşmuş (A) C profilli genç topraklardır. Özellikleri bakımından daha çok çevredeki yukarı arazi topraklarına benzelerse de ana materyalde derecelenme ya hiç yok ya da yetersizdir Flora ve Fauna (Karasal, denizsel ve iç sular kapsamında, özellikleri, endemik ve tehdit altındaki) Flora: Milli Park alanındaki geniş kapsamlı flora çalışması, yıllarında Gazi Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Biyoloji Bölümü öğretim üyeleri ile Ankara Ormancılık Araştırma Enstitüsü Silvikültür Bölüm Başkanlığı nın ortaklaşa çalışması ile gerçekleştirilmiştir. Yapılan bu çalışma kapsamında alandan 1151 farklı bitki örneği toplanmış ve neticede tür ve tür altı düzeyde toplam 674 takson tespit edilmiştir. İran Turan floristik bölgesine dahil olan Milli Park alanındaki türlerin fitocoğrafi bölgelere dağılım oranları şu şekildedir: Bu türlerin 200 tanesi İran-Turan, 35 tanesi Akdeniz (15 i Doğu Akdeniz), 24 tanesi Avrupa- Sibirya fitocoğrafi bölgelerine aittir. Ayrıca bu türlerin 116 sı Türkiye için endemiktir. Endemik olan 116 türün 87 tanesi İran-Turan, 5 tanesi de Doğu Akdeniz floristik bölgesine aittir. Diğer 24 endemik tür ise Türkiye de daha geniş yayılışlıdır. Geniş anlamda Milli Park vejetasyonu İç Anadolu Step formasyonu içerisinde yer alır. Bu formasyonun çoğu bitkileri otsu olmasına rağmen, alanda yer yer seyrek de olsa kuraklığa ve tahribata dayanıklı bodur Juniperus oxycedrus (Ardıç), Amygdalus orientalis (Yabani Badem), Crataegus spp. (birkaç Alıç türü), Rhamnus spp. (Cehriler) gibi ağaçlar ve çalılar da vardır. Diğer odunsu türlere çevresine göre daha nemli ve ılıman vadi içlerinde bol miktarda rastlanılmaktadır. Bunlardan bazıları; Populus tremula (Titrek Kavak), Salix spp. (Söğütler), Viburnum opulus (Kartopu), Colutea cilicia (Patlangaç), Lonicera etrusca (Hanımeli), Syringa spp. (Leylaklar) gibi türlerdir. Milli Park alanına ve yakın çevresine özgü bölgesel endemik olan iki tür tesbit edilmiştir. Bunlar Astracantha kırshirica ve Astracantha talassea (İki Geven türü) dır. Ayrıca, Allium nevsehirense (Nevşehir soğanı) ve Onosma decorticans ın bilim dünyasına tanıtıldığı ilk tip örnekleri Göreme den toplanmıştır. Milli Park alanında yetişen ilginç bir türaltı taksonda Scrophularia libanotica var. nevshehirensis tir. İlk defa Derinkuyu dan toplanarak tanıtılan bu salgı tüylü, kırmızı çiçekli varyete sadece Nevşehir yöresinde yetişmektedir. Ekim ve ark.., tarafından 1989 yılında Türkiye nin tehlike altında nadir ve endemik bitkilerinin IUCN Red Data Book kategorilerine göre yapmış olduğu sınıflandırma kapsamında, Milli Park alanında tesbit edilen 116 endemik türün 2 si V yani önlem alınmazsa zarar görebilir kategorisine, 21 tanesi de R yani dar alanda yayılış gösteren, nadir fakat tehdit altında olmayan bitkiler kategorisine girmektedir. Diğer endemikler (93 tür) ise n kategorisindedir. Yani bunlar için şimdilik herhangi bir tehlike sözkonusu değildir. Göreme Tarihi Milli Parkı alanında daha önce toplama yapan botanikçilerden başlıcaları şunlardır: P. H. Davis etc. al., F. Sorger, M. Koyuncu et. al., Roper, Alava, K. Karamanoğlu, A. Baytop, McNeill, Coode ve Jones dur. Bunlardan Türkiye Florası adlı eserin editörü olan P. H. Davis 19 Haziran 1952de Dodds la birlikte, 31 Ağustos 1957de Hedge ile birlikte ve 30 Nisan 1966da da Doroty Lygon la birlikte olmak üzere farklı senelerde ve birer günlük sürelerde Göreme ve çevresinden toplama yapmıştır. Milli Park alanındaki floraya yönelik tesbit çalışması en son 2001 yılında Ege Plan tarafından gerçekleştirilen Göreme Tarihi Milli Parkı Uzun Devreli Gelişim Planı kapsamında 70

90 yapılan analitik çalışmalar aşamasında gerçekleştirilmiştir. Mevcut durum ilgili firma tarafından bir rapor halinde Genel Müdürlüğe sunulmuştur. Fauna: Milli Park alanı ve çevresinin asırlar boyunca devamlı olarak iskan görmüş ve kullanılmış olması nedeniyle bir miktar kuş ve memeli türünün kaybolmasına, diğerlerinin de habitatlarının ve sayılarının büyük ölçüde azalmasına sebep olmuştur. Ayrıca Milli Park alanının ve çevresinin step karekteri göstermesi de sahadaki faunayı sınırlayıcı önemli bir etkendir. Milli Park alanında 5 tür sürüngen, 11 adet memeli türü ve 20 adet de kuş türü tesbit edilmiştir. Milli Park alanında sucul yaşamın makro göstergesi olarak ikiyaşamlılar 2 tür ile temsil edilmektedir. Bunun nedeni ise, Milli Park alanı içerisinde daimi su bulunduran kaynağının olmamasıdır. Liste F.1: Milli Park Alanında Tesbit Edilen Fauna Listesi BİLİMSEL ADI TÜRKÇE ADI A) KUŞLAR 1. ACCIPITRIFORMES 1. YIRTICI KUŞLAR 1. ACCIPITRIDAE 1. ATMACAGİLLER 1. Buteo rufinus 1. Kızıl Şahin 2. GALLIFORMES 2. TAVUKLAR 2. PHASIANIDAE 2. TAVUKSULAR 2. Alectoris chuckar 2. Taş Kekliği 3. Coturnix coturnix 3. Bıldırcın 3. COLUMBIFORMES 3. GÜVERCİNGİLLER 3. COLUMBIDAE 3. GÜVERCİNGİLLER 4. Columba livia 4. Kaya Güvercini 5. Streptopelia decaocto 5. Kumru 4. APODIFORMES 4. SAĞANLAR 4. APODIDAE 4. EBABİLGİLLER 6. Apus apus 6. Ebabil ( Karasağan ) 7. Apus melba 7. Akkarılı Ebabil 5. CORACIFORMES 5. KUZGUN KUŞLARI 5. MEROPIDAE 5. ARIKUŞUGİLLER 8. Merops apiaster 8. Arıkuşu 6. UPUPIDAE 6. ÇAVUŞKUŞUGİLLER 9. Upupa epops 9. İbibik 6. PASSERIFORMES 6. ÖTÜCÜ KUŞLAR 7. ALAUDIDAE 7. TARLAKUŞUGİLLER 10. Melanocorypha calandra 10. Boğmaklı Tarlakuşu 11. Galerida cristata 11. Tepeli Toygar 8. HIRUNDINIDAE 8. KIRLANGIÇGİLLER 12. Hirundo rustica 12. İs Kırlangıçı 9. SITTIDAE 9. SIVACIKUŞUGİLLER 13. Sitta neumayer 13. Kaya Sıvacısı 10. CORVIDAE 10. KARGAGİLLER 14. Pica pica 14. Saksağan 15. Corvus corene cornix 15. Leş Kargası 11. STURNIDAE 11. SIĞIRCIKGİLLER 16. Sturnus vulgaris 16. Sığırcık 12. PASSERIDAE 12. SERÇEGİLLER 17. Passer domesticus 17. Ev Serçesi 18. Passer montanus 18 Dağ Serçesi 13. FRINGILLIDAE 13. İSPONOZGİLLER 19. Carduelis carduelis 19. Saka 14. EMBERIZIDAE 14. KİRAZKUŞUGİLLER 20. Emberiza melanocephala 20. Karabaş Kirazkuşu B) İKİ YAŞAMLILAR 1. AMPHIBIA 1. İKİYAŞAKLILAR 1. Bufo bufo 1. Siğilli Kurbağa 2. Bufo viridis 2. Gece Kurbağası C) SÜRÜNGENLER 1. REPTILIA 1. SÜRÜNGENLER 1. Testudo graeca 1. Adi Tosba (Kablumbağa) 2. Agama raderata 2. Bozkır Keleri 3. Typhlops vermicularis 3. Kör Yılan 4. Eirenis modestus 4. Uysal Yılan 71

91 5. Ophiops elegans 5. Kertenkele D) MEMELİLER 1. MAMALIA 1. MEMELİLER 1. Hemiechnus auritus 1. Uzun Kulaklı Kirpi 2. Sorex minitus 2. Cüce fare 3. Telpa europaea 3. Köstebek 4. Pipistrellus nathusii 4. Pürtüklü Derili Yarasa 5. Rattus rattus 5. Ev Sıçanı 6. Mesocricetus brandti 6. Avurtlak 7. Mus musculus 7. Ev Faresi 8. Vulpes vulpes 8. Tilki 9. Meles meles 9. Porsuk 10. Mortes foina 10. Sansar 11. Lepus europeus 11. Tavşan Kaynak:İl Çevre ve Orman Müdürlüğü, Alan Kullanımı ve Mevcut Durumu (Tarım-envanter ve mülkiyet bilgileri varsa dahil, turizm, rekreasyon, ulaşım ve altyapı, vb.) Alan Kullanımı ve Mevcut Durumu: Milli Park alanındaki arazinin büyük bir bölümünün mülkiyeti özel şahıslara aittir. Arazinin diğer bölümü de hazine arazisine aittir. Bölgenin 7.359,64 ha tarım arazisidir. Ulaşım Olanakları: Göreme Tarihi Milli Parkı na İstanbul dan Ankara-Aksaray-Nevşehir ya da Ankara-Kırıkkale-Kırşehir-Nevşehir bağlantılı çift şeritli asfalt devlet karayolu ile ulaşılabilmektedir. İstanbul-Nevşehir arasındaki yol mesafesi 730 km, Ankara-Nevşehir arasındaki yol mesafesi ise 276 km. dir. İstanbul dan ayrıca sahaya 35 km uzaklıkta bulunan Uluslararası Tuzköy Hava Limanına Türk Hava Yollarının haftada uyguladığı 2 gün tarifeli seferleriyle de ulaşmak mümkündür. Sahaya komşu olan İllerle bağlantılı yolların tamamı asfalt ve çift şeritli devlet karayoludur. Komşu İllerin sahaya olan uzaklıkları ise; Aksaray a 75 km, Kayseri ye 102 km, Kırşehir e 93 km, Niğde ye 76 km ve Yozgat a 204 km dir. Milli Park alanına; batı ve güney yönünde Ankara-Adana karayolundan Niğde ya da Aksaray üzerinden veya Ankara-Kayseri karayolundan Kırşehir ve Hacıbektaş üzerinden, doğu ve kuzeydoğudan ise Kayseri'den Avanos'a ya da Ürgüp'e gelen karayolu ile ulaşılır. Ayrıca turizm aktivitelerinin canlandığı ilkbahar, yaz ve sonbahar aylarında Uluslararası Tuzköy Hava Limanına yurt dışı bağlantılı charter uçuşları da mevcuttur. Havayolu ulaşımı Nevşehir Tuzköy Havaalanı ve Kayseri Erkilet Havaalanı ile sağlanabilmekte iken demiryolu ulaşımı Kayseri deki TCDD istasyonundan sağlanabilmektedir. Ziyaretçiler Milli park içerisinde ve yakınındaki yerleşim yerlerinde bulunan (Ürgüp, Göreme, Ortahisar, Uçhisar, Avanos ta) çok sayıdaki otel ve pansiyonda konaklayabilmektedirler. Saha içerisinde yüz civarında turistik tesisin yanında, Milli Parklar Genel Müdürlüğü ne ait idare ve ziyaretçi binası olarak Göreme evi adlı bir de tesis mevcuttur. Kayak : -- Diğer : Balon Uçuşu, Atlı Gezi. Fotoğrafçılık için ilginç bir peyzaj sergileyen Milli Park sahasında doğal ve bozulmamış vadilerde düzenlenen yürüyüş güzergahlarında yürüyüş etkinliklerinin yanında binicilik ve kampçılık etkinliklerine yönelik hizmetler de sunulmaktadır. Balonla dolaşmak için dünyadaki sayılı mekanlardan birisi durumundaki Milli Park sahasında özel balon şirketlerince düzenlenen balon gezilerine katılmak mümkündür. 72

92 Şekil F.4: Balon uçuşları,2007 Kaynak:İl Çevre ve Orman Müdürlüğü, Mevcut Sorunlar (Hassas Bölgenin Doğal Yapıdan Uzaklaştığı Alanlar, vb.): Göreme Tarihi Milli Park alanı içinde turizm baskısından dolayı sorunlarla karşılaşılmaktadır. Karşılaşılan başlıca sorunlar şunlardır: Mülkiyet Sorunları Kaçak Yapılaşma Plansız Yapılaşma Çevre Kirliliği Göreme Tarihi Milli Park alanı içerisinde özellikle Göreme ve Uçhisar yörelerinde bulunan peri bacalarının insanlar tarafından kullanımı engellendikten sonra bakımsızlıktan kaynaklanan çatlaklar ve yıkılmalar oluşmaktadır. (F) FLORA-FAUNA HASSAS YÖRELER, KAYNAKÇA İl Çevre ve Orman Müdürlüğü,2007 Nevşehir İli Arazi Varlığı, 1998 Nevşehir Orman İşletme Şefliği,2007 Nevşehir Meteoroloji İstasyon Müdürlüğü,2007 İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü,2007 Tarım İl Müdürlüğü,2007 Belediye Başkanlıkları,

93 G.TURİZM G. 1. Yörenin Turistik Değerleri Nevşehir ve yöresi tarihi hazineleri ve turistik değerleri yönünden dünyada hiç bir ülkeye nasip olmayan bir zenginliğe sahiptir. İlimiz Hitit, Bizans, Selçuklu ve Osmanlı devirlerine ait kıymetli eserlerini sinesinde saklayan çok yönlü bir bölgedir. Doğuda Erciyes ve batıda Hasan dağının volkanik tüflerinden meydana gelen yumuşak kalkerli arazi, tabii tesirler ve insan emekleri ile işlenmiştir. Yöremiz ilk Hıristiyanlara ev sahipliği yaptığından ayrıca bölgemiz dinsel ve görsel bir turizm cennetini andırır. G Yörenin Doğal Değerleri Bölgemizde Göreme vadisi, Açık Hava Müzesi, Kadirak Deresi, Kızılırmak Kıyıları, Ballıkaya, Üzengi Deresi, Damsa Barajı gibi tarihi ve doğal güzellikleri bulunmaktadır. Ürgüp, Göreme, Uçhisar, Çavuşini, Ortahisar ve Göreme de bulunan güvercinlikler ve kaya oyma depolar yörenin bozulmamış kültürel özellikleri ve geleneksel kırsal yaşamını yansıtan alanlar durumunda olup ziyaretçilerin ilgisini çekecek niteliktedir. Milli parkın ilgi çekici manzara yapısını oluşturan peribacaları ve peribacalarının oyulmasıyla yapılan kilise, şapel ve benzeri mekanların bulunduğu Göreme Ören Yeri, Zelve Ören Yeri, Uçhisar Kalesi, Ortahisar Kalesi, Temenni Tepesi, Ürgüp-Kayakapı Mahallesi, Çavuşini Kilisesi, Kızılçukur Seyir Alanı, Paşabağı Mevkii görülmesi gereken yerlerdir. Ayrıca Kızıl Çukur, Bağlıdere, Güvercinlik, Kılıçlar, Meskendir, Güllüdere, Çallıdere Zindanönü ve Zemi Deresi Vadileri peribacalarının ve kaya oyma mekanların arasında bölgenin doğal güzelliklerinin yaşanabileceği yerlerdir. Bölge özellikle Bizans Dönemi nde yoğun bir yerleşmeye sahne olmuş, Göreme, Ürgüp ve Ortahisar dinsel merkezler olarak gelişmiştir. Bu devirlerde çok sayıda kaya oyma mekanlar, kiliseler, şapeller, yeraltı şehirleri inşa edilmiştir. Kaya kiliselerini süsleyen freskler Kapadokya Bizans sanatının önemli ürünleridir. Avanosta çok sayıda çanak çömlek atölyesi bulunmaktadır. Kızılırmak ın getirdiği kırmızı toprak ve milden elde edilen seramik çamuru Avanoslu seramik sanatçılarının elinde şekil almaktadır. Ayrıca Kızılçukur, Güllüdere, Bağlıdere, Zemidere ve Kılıç yürüyüş vadileri vadi içerisindeki jeolojik ve jeomorfolojik oluşumların sergilendiği bir açıkhava müzesi görünümündedir. Ayrıca bu vadilerde bölgeye has pek çok bitki türüne rastlamak mümkündür. Kozaklı civarında çok sayıdaki tümülüsler, Roma Dönemi ne ait olup Nevşehir arkeolojisi için önemli yer tutmaktadır. Acıgöl de ise M.Ö. VIII. yüzyıla ait yerleşim tespit edilmiştir. G Konum Nevşehir in 20 km doğusunda olan Ürgüp Kapadokya Bölgesinin en önemli merkezlerindendir. Turistik yerlerinden bazıları Ürgüp Kalesi, Mazı Yeraltı Şehri, Azizi Basel Kilisesi ve Mustafapaşa dır. Avanos, Nevşehir in 18 km kuzeyindedir. İlçede seramik yapım geleneği Hititlerden beri süregelmektedir. Nevşehir-Niğde karayolu üzerinde eski adı Melegobia olan Derinkuyu Nevşehir e 29 km uzaklıktadır. Akarsuyu ve gölü bulunmayan bu ilçenin içme suyu m derinlikteki kuyulardan temin etmesinden dolayı Derinkuyu olarak adlandırılmıştır. Bu ilçenin en önemli özelliği, yerin altına oyulmuş oldukça geniş alanlara yayılan yeraltı yerleşimidir. Derinkuyu da ayrıca yeraltı yerleşiminin güneyinde yer alan XIX. yüzyıla ait ortodoks kilisesi 74

94 ve Cumhuriyet Mahallesinde tüf kayaya oyulmuş Aya Meryeros Manastırı da bulunmaktadır. Derinkuyu yeraltı şehri en büyük yeraltı şehridir. Nevşehir in yaklaşık 100 km kuzeyinde yer alan Kozaklı nın eski adı Hamamorta dır. Sağlık turizmi açısından önemli bir yere sahip Kozaklı kaplıcaları, Batı Alman Kaplıcalar Birliği sınıflamasına göre sodyumlu, kalsiyumlu, klorürlü olup A ve C grubu şifalı sular grubuna girmektedir. Acıgöl; Aksaray-Nevşehir yolu üzerinde yer almakta olup, Nevşehir e uzaklığı yaklaşık 20 kmdir. Ağıllı köyü yakınlarındaki Geç Hitit Dönemi ne ait Hitit hiyeroglifi ile yazılmış Topada kaya anıtında bölgenin siyasi durumu ve liderinin icraatları ile ilgili bilgiler yer almaktadır. G Fiziki Özellikleri Orta Anadolu daki Hasandağ, Göllüdağ ve Erciyes jeolojik devirlerde aktif birer volkandı. Değişik zamanlarda bu volkanların patlaması sonucunda ortaya çıkan küller m kalınlığında tüf tabakası meydana getirmiştir. Vadi yamaçlarından inen sel suları ve rüzgarın tüflerden oluşan bu yapıyı aşındırmasıyla peribacası adı verilen ilginç oluşumlar ortaya çıkarmıştır. Sel suları vadilerdeki çatlaklarda ve sert kayalarda oluşan kopuklarda yolunu bularak yamaçlardan aşağı inerken vadide bulunan sürüklenebilir maddeleri yanında götürür, geride aşınmamış konik şeklinde bazalt şapkalı şekiller ortaya çıkar. G Kültürel Değerler İlimizin başlıca kültürel varlıkları vadiler, peri bacaları, yeraltı şehirleri, ören yerleri, kiliseler, hisarlar, kaleler ve Türk İslam eserleridir. Kapadokya denilince akla ilk olarak Göreme vadisi gelmektedir. Merkez İlçe, Avanos, Ürgüp ilçeleri sınırları içinde bulunan 5 kasaba, 10 köy, 25 vadi, peri bacaları, kiliseler ve doğal güzellikler Göreme Vadisini oluşturmaktadır. Uçhisar, Ortahisar ve Başhisar aynı zamanda kale görevini yerine getiren büyük peri bacalarıdır. Nevşehir Kalesinin ne zaman yapıldığı bilinmemektedir. Avanos Saruhan Kervansarayı, Nevşehir Damat İbrahim Paşa Külliyesi, Hacıbektaş-ı Veli Külliyesi, Gülşehir Karavezir Külliyesi, Ürgüp te II. Rükneddin-i Kılıçaslan Külliyesi ve Medresesi en önemli Türk İslam eserleridir. Göreme Açık Hava Müzesi, Zelve Örenyeri, Çavuşin Ören Yeri başlıca ören yerleridir. Bölgede çoğunluğu kaya oyma olmak üzere 400 civarında kilise bulunmaktadır. G. 2. Turizm Çeşitleri İlimizde kültür, sağlık, termal, doğa yürüyüşü, atlı doğa yürüyüşü, inanç turizmi, sportif amaçlı turizm, balon, kongre turizmi gibi turizm çeşitleri yapılmaktadır. G. 3. Turistik Altyapı İlimizde 39 adet turizm belgeli konaklama tesisi bulunmaktadır. Bu tesislerde toplam oda sayısı 3.723, yatak sayısı ise 8.025dir. Ayrıca 190 adet belediye belgeli konaklama tesisi bulunmaktadır. Bu tesislerde toplam toplam oda sayısı 3.405, yatak sayısı ise 8.440dır. Yöremizde halkımızın ve turistik akışın ihtiyacını karşılayacak kapasitede bir otogar bulunmaktadır. Havayolu ulaşımı Nevşehir Tuzköy Havaalanı ve Kayseri Erkilet Havaalanı ile, demiryolu ulaşımı ise Kayseri deki TCDD istasyonundan sağlanabilmektedir. G. 4. Turist Sayısı İlimizde konaklama tesislerinde adet yerli turist giriş yapmış, adeti ise gecelemiş olup toplam sayı dir. Yabancı turist için ise adeti giriş yapmış, adeti ise gecelemiş olup toplam sayı dir. Genel toplam ise adet turisttir. 75

95 G. 5. Turizm Ekonomisi İlimiz ilçe ve beldelerinde bulunan turizmden direkt yada dolaylı olarak geçimini sağlayan birçok tesis ve işletmede binlerce kişi çalışmakta ve bu da bölgemiz ekonomisine katkı sağlamaktadır. G. 6. Turizm-Çevre İlişkisi İl merkezi, ilçe ve beldelerimizde işyeri tabelalarının belirli bir standartta yapılmaması nedeniyle görsel kirlilik, özellikle şehir merkezinde yolların dar, sürücülerin bilinçsiz ve araç sayısına göre otoparkların yetersiz kalması nedeniyle gürültü kirliliği mevcuttur. (G) TURİZM, KAYNAKÇA İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü,2007 İl Çevre ve Orman Müdürlüğü,2007 İl Müze Müdürlüğü,

96 H-TARIM VE HAYVANCILIK H. 1. Genel Tarımsal Yapı İlimizde mevcut ekilebilir arazi miktarı ha olup, söz konusu arazi adet çiftçi ailesi tarafından iletilmektedir. Bir çiftçi ailesine düşen arazi miktarı ortalama 92 da dır. Mevcut araziyi çiftçi ailelerinin % 75 i kendisi ve çocukları, % 12 si kiracı, % 10 u ortakçı, % 3 ü yarıcı usulü ile kullanmaktadır. İlimizde hayvancılık daha çok küçük aile işletmesi olarak yapılmakta olup, son yıllarda Tarım Bakanlığının destekleme çalışmaları ile büyük işletmeler kurulmaya başlanmıştır. Toprakların büyük bir kısmı patates, pancar ve hububat yetiştirmeye müsaittir. Patatesteki dekara verim Avrupa ülkeleri ortalamasının üstündedir. Meyvecilik sahası, Gülşehir, Avanos ve Ürgüp ilçesi köylerinde yoğunlaşmıştır. Kayısı, elma, armut, kiraz gibi çeşitler ekonomik değere haizdir. Tablo H.1: Ekilebilir Arazi Dağılımı,2007 Ürün kategorileri Alan (da) % Tahıllar ,8 Endüstri Bitkileri ,5 Baklagiller ,4 Yem Bitkileri ,8 Soğanlı Bitkiler ,05 Sebze Ekilişleri ,5 1,7 Bağ Sahası ,7 Meyve Ağaç Sayısı Adet ,5 Nadas Alanı ,5 Tarıma Elverişli Olup, Kullanilmayan Arazi 1.394,5 0,05 TOPLAM ,0 Kaynak:Tarım İl Müdürlüğü, 2007 Tablo H. 2: Arazi Genişliğine Göre İşletme Sayıları,2007 Arazi genişliği İşletme Sayısı Alan ( da ) % (Da) Arazisi Olmayan 200-0, ,30 11, ,00 27, ,00 29, ,0 30,99 500den fazla ,00 0,45 TOPLAM ,3 100 Kaynak:Tarım İl Müdürlüğü,

97 H. 2. TARIMSAL ÜRETİM H Bitkisel Üretim H Tarla Bitkileri Tablo H. 3: Tarla Bitkilerine Ait Bilgiler,2007 Tarla Bitkileri Üretim Miktarı Ürün adı Ekim alanı Üretim miktarı (da) (Ton) Baklagiller , ,0 Fasulye 7.050,0 918,0 Mercimek , ,0 Nohut , ,0 Endüstri bitkileri , ,2 Şeker Pancarı , ,0 Ayçiçeği(Çerezlik) 1.330,0 115,0 Ayçiçeği(Yağlık) 1.485,0 331,2 Patates , ,0 Tahıllar , ,0 Buğday(Durum) , ,0 Buğday(Diğer) , ,0 Arpa(Diğer) , ,0 Çavdar , ,5 Yulaf (dane) , ,5 Soğanlı bitkiler 1.380, ,0 Soğan (Kuru) 850,0 885,0 Sarımsak (Kuru) 530,0 284,0 Yem bitkileri ,0 - Hayvan Pancarı 42,0 189,0 Fiğ (Dane) 200,0 13,0 Hasıl mısır 30,0 60,0 Dane Mısır 645,0 426,0 Silajlık Mısır 5.860, ,0 Kanola 20,0 0,0 Tritikale 51,0 12,7 Yeşil ot Kuru ot Fiğ (ot) , , ,0 Yonca 4.858,0 800, ,0 Korunga 2.571,0 125,0 949,2 Tritikale ot 1.100,0 75,0 380,5 Sorgum (ot) 65,0 57,5 Yulaf (ot) 2.000,0-388,0 Mürdümük (ot) , , ,0 Toplam Tarla Bitkileri Ekim Alanı : ,0 Kaynak:Tarım İl Müdürlüğü, 2007 H Buğdaygiller İlimizde 2007 yılında üretilen buğday miktarı ton olup, bu miktarın % 45 i İlimizde mevcut 43 adet un fabrikası tarafından alınmakta, % 20 si çiftçilerimiz tarafından gıda ihtiyacı ve tohumluk olarak değerlendirilmektedir. H Baklagiller İlimizde toplam bakliyat üretimi ton olup tüccarlar tarafından alınıp iç piyasada tüketilmektedir. H Yem Bitkileri İlimizde yem bitkilerinin ekim alanı da dır. 78

98 H Endüstriyel Bitkiler İlimizde endüstri bitkilerinin ekim alanı da olup, şeker pancarı, ayçiçeği ve patates yetiştirilmektedir. H Bahçe Bitkileri H Meyve Üretimi Tablo H. 4: Meyve Üretimine Ait Bilgiler,2007 Meyveler üretim miktarı Ürün adı Ağaç sayısı (adet) Sert kabuklular ,1 Badem ,8 Ceviz ,3 Taş çekirdekliler ,1 Erik ,9 İğde ,9 Kayısı ,7 Kiraz ,5 Şeftali ,3 Vişne ,3 Zerdali ,5 Üzümsü meyveler (dut) ,5 Yumuşak çekirdekliler ,2 Elma(Golden) ,6 Elma(Starking) ,5 Elma(Amasya) ,6 Elma(Grannysmith) ,9 Elma(Diğer) ,1 Armut ,1 Ayva ,4 Toplam ağaç sayısı (adet) : Diğerleri 239,0 635,5 Çilek 239,0 635,5 Diğerleri toplam alan (da) : 239,0 Toplu meyvelik alanı (da) : Bağ(sofralık) ,5 Bağ(kurutmalık) ,5 Bağ(şaraplık) ,5 Toplam bağ alanı:(da) ,5 Kaynak:Tarım İl Müdürlüğü, 2007 H Sebze Üretimi Tablo H. 5: Sebze Üretimine Ait Bilgiler,2007 Sebzeler üretim miktarı Ürün adı Ekim alanı Üretim miktarı (da) (ton) Baklagil sebzeleri 555,00 296,00 Fasulye 555,00 296,00 Meyvesi yenen sebzeler , ,87 Bamya 24,00 4,80 Biber(dolmalık) 188,00 301,80 Biber(sivri) 639, ,25 Domates 2.749, ,00 Hıyar 710, ,00 Kabak(çerezlik) , ,02 Kabak (sakız) 50,00 3,00 Karpuz 2.610, ,00 Kavun 812, ,00 Patlıcan 429, ,00 Üretim miktarı (ton) 79

99 Soğansı yumru kök sebzeler 523,00 470,00 Havuç 36,00 46,00 Sarımsak(Taze) 20,00 10,00 Soğan(Taze) 430,00 352,50 Pancar 3,00 3,00 Yerelması 3,00 3,00 Turp 31,00 55,50 Yaprağı yenen sebzeler 486,50 496,10 Ispanak 160,00 167,00 Lahana 69,00 139,00 Marul 119,50 81,90 Pırasa 64,00 79,00 Pazı 10,00 15,00 Nane 10,00 5,00 Maydanoz 54,00 9,20 TOPLAM SEBZE EKİM ALANI : , ,97 Kaynak:Tarım İl Müdürlüğü, 2007 H Süs Bitkileri İlimizde süs bitkileri ekimi ve pazarlaması yapılmamaktadır. H HAYVANSAL ÜRETİM H BÜYÜKBAŞ HAYVANCILIK Tablo H. 6: Büyükbaş Hayvancılığa Ait Bilgiler, ve daha 2 yaşından 2 ve daha yukarı küçük yukarı Sığır ırkı yaşta dana,tosun yaşta (boğaöküz) ve düve (inek) Toplam Saf kültür ,9 Kültür melezi ,0 Yerli ,1 TOPLAM Kaynak:Tarım İl Müdürlüğü, 2007 H KÜÇÜKBAŞ HAYVANCILIK Tablo H. 7: Küçükbaş Hayvancılığa Ait Bilgiler, yaşindan 1 ve daha 1 ve daha Cinsi küçük dişi yukari yaşta yukari yaşta Toplam ve erkek (dişi) (erkek) Koyun Kil keçisi TOPLAM Kaynak:Tarım İl Müdürlüğü, 2007 Irkların oranı (%) H KÜMES HAYVANCILIĞI (KANATLI ÜRETİMİ) Tablo H. 8: Kümes Hayvancılığına Ait Bilgiler,2007 Kanatlı Arıcılık (kovan sayısı) Cinsi Adedi Tavuk Hindi Ördek Kaz TOPLAM İlkel kovan 346 Fenni kovan TOPLAM Tek tırnaklı hayvanlar Deve 10 Kaynak:Tarım İl Müdürlüğü,

100 H SU ÜRÜNLERİ Nevşehir ili genelinde su kaynaklarının kültür balıkçılığına uygun olmaması nedeniyle alabalık yetiştiriciliği yapılmamaktadır. Satılan alabalıklar yalnızca üretim yerlerinden getirilerek, ticari amaçla balıkların satışa kadar canlı tutulabilmesi için stoklanmaktadır. H KÜRK HAYVANCILIĞI İlimizde kürk hayvancılığı yapılıp yapılmadığına dair bir bilgi Tarım İl Müdürlüğünde bulunmamaktadır. H ARICILIK VE İPEKBÖCEKÇİLİĞİ İlimiz genelinde arıcılık yapan işletme sayısı 868 olup, üretilen bal miktarı 97,4 ton, balmumu ise kg dir. Balın pazarlanması, vatandaşlarca perakende olarak yapılmaktadır. Balmumunun değerlendirilmesi ise petek imal eden işletmelere veya ilaç satan bayilere verilerek yeni petekle takas etmek şeklinde olmaktadır. İlimizde ipekböcekçiliği yapan işletme bulunmamaktadır. H. 3. ORGANİK TARIM Organik tarımla ilgili İlimize ait bilgiler, Tarım Bakanlığı nın tarihli Organik Tarım Komite Toplantısı nda alınan karar gereği ticari sır niteliğinde olduğundan elde edilememiştir. H. 4. TARIMSAL İŞLETMELER H KAMU İŞLETMELERİ İlimizde tarımsal üretim yapan kamu işletmesi bulunmamaktadır. H ÖZEL İŞLETMELER İlimizde büyük ve küçük baş hayvanlardan elde edilen süt tondur. Bu miktarın bir kısmı 9 adet süt ve süt mamulleri üretim tesislerinde işlenerek piyasaya sunulmaktadır. Geri kalan kısmı süt, yoğurt, tereyağı ve peynir olarak değerlendirilip satılmaktadır. H. 5. TARIMSAL FAALİYETLER H PESTİSİT KULLANIMI İlimiz tüketimi ülke tüketiminin binde 15 i oranındadır. Çiftçilerimiz zirai mücadele ilaçlarının zamanında yapılması, son ilaçlama ile hasat arasında bırakılması gereken süre, ilaçlama aletlerinin ayarı, ilaç kalıntılarının çevre ve insan sağlığına olan olumsuz etkileri gibi konularda bilgilendirilmektedir. Tablo H. 9: İlimizde Kullanılmakra Olan Zirai Mücadele İlaçlarının Yıllık Ortalama Tüketimi (Ton),2007 Zirai mücadele ilacının grup adı Kullanılan ortalama miktar (Ton) Kullanıldığı ortalama alan (ha) İnsekdisitler Herbisitler Fungisitler Diğerleri 10 - TOPLAM Kaynak:Tarım İl Müdürlüğü, 2007 H GÜBRE KULLANIMI Konu hakkında bilgi edinilememiştir. H.5.3. Toprak Kullanımı 5403 sayılı Toprak Koruma Kanunu çerçevesinde hareket edilmektedir. (H) TARIM, KAYNAKÇA Tarım İl Müdürlüğü,

101 I. MADENCİLİK I. 1. Maden Kanunu na Tabi Olan Madenler ve Doğal Malzemeler I Sanayi Madenleri Tablo I.1: İlimizdeki Sanayi Madenleri Hakkında Bilgiler,2007 Endüstriyel yatak ve zuhurları Avanos Kaolen Zuhuru İl Nevşehir : İlçe Avanos-Merkez : Bucak - : Köy Kayaharman : Mevki Çayağılın Dölek-Yamanın Bağı Pafta ve Koordinatları Genel Jeoloji Cevher Mineralleri ve Parajenez Yatak Özellikleri ve Cevherleşme K 33 C1 Y: x : Sahada K-Kbda Paleozoik yaşlı metamorfitler yüzeyler, batısında Ü.Kretase yaşlı granitler, G-GB da Kuvaterner yaşlı Acıgöl, Erciyes, Hasan Dağı volkanizmaları yer almaktadır. Oligosen e ait konglomera ve kum taşları geniş alanlar kaplar. Bunun üzerine ise karasal kökenli çökeller gelir. Kaolinit,Kükürt Riyolit,dasit ve bunların tüflerinin alterasyonu sonucu düzensiz cepler halinde gözlenir. İnce çatlaklarda kükürt kristalleri ile kaolinin yanı sıra bentonitte bulunur. Tenör: :Al 2 O 3 %30-, SiO 2 %50,Kaolinit%85 Rezerv:Görünür+Muhtemel ton. Alaşar Köyü Perlit Zuhuru İl Nevşehir : İlçe Acıgöl : Bucak - : Köy Alaşar : Mevki Kocadağ- Korudağ- Tepeköy Pafta ve Koordinatları Genel Jeoloji Cevher Mineralleri ve Parajenez Yatak Özellikleri ve Cevherleşme K 33 d1, d3,d4 Y: x : Sahada stratigrafik sıralanıma göre, en yaşlı birim Mesozoik sonu, Paleosen başı yaşlı granodioritler, Erciyes volkanizma ürünü andezit, perlit ve bazaltlar (Pliyosen yaşlı) ve Neojen tüf serisi gözlenir. Volkanizmanın Paleosen başından Pliosen başına kadar aralıklı devam ettiği, çalışmacılar tarafından belirtilmiştir. - Volkanik ekstürisif oluşumlu perlit zuhurları tüf ve bazaltlar arasında yer alır. Uzun bir süre içinde oluşmuş, konsantrik yapıda volkanik camdır. Volkan konilerinin tamamını oluşturur. SiO 2 %71-75 ve Al 2O 3 %12,5 oranındadır. Genleşme oranı 1,71-6,3 arasındadır.rezerv: Görünür+Muhtemel ton olup, geçmiş yıllarda işletilmiştir. Derinkuyu Perlit Zuhuru İl Nevşehir : İlçe Derinkuyu : Bucak - : Köy Kayırlı-Kömürcü : Mevki Göllüdağ, Bozdağ, Kayışkıran Pafta ve Koordinatları Genel Jeoloji Cevher Mineralleri ve Parajenez Yatak Özellikleri ve Cevherleşme Derinkuyu Pomza Zuhuru İl Nevşehir : İlçe Derinkuyu : Bucak - : Köy Kayırlı-Kömürcü : Mevki Aşıklıdağ L 33 a4 Y: x : Sahada stratigrafik sıralanımaya göre, en yaşlı birim Mesozoik sonu, Paleosen başı yaşlı granodioritler, Erciyes volkanizma ürünü andezit, perlit ve bazaltlar (Pliyosen yaşlı) ve Neojen tüf serisi gözlenir. Volkanizmanın Paleosen başından Pliosen başına kadar aralıklı devam ettiği, çalışmacılar tarafından belirtilmiştir. - Volkanik ekstürisif oluşumlu perlit zuhurları tüf ve bazaltlar arasında yer alır. Uzun bir süre içinde oluşmuş, konsantrik yapıda volkanik camdır. Volkan konilerinin tamamını oluşturur. SiO 2 %71-75 ve Al 2O 3 %12,5 oranındadır. Genleşme oranı 1,71-6,3 arasındadır.rezerv: Görünür+Muhtemel ton olup, geçmiş yıllarda işletilmiştir. 82

102 Pafta ve Koordinatları Genel Jeoloji Cevher Mineralleri ve Parajenez Yatak Özellikleri ve Cevherleşme Ürgüp Perlit Zuhuru İl Nevşehir : İlçe Ürgüp : Bucak - : Köy Kavakköy : Mevki - Pafta ve Koordinatları Genel Jeoloji Cevher Mineralleri ve Parajenez Yatak Özellikleri ve Cevherleşme Tuzköy Tuz Zuhuru İl : İlçe : Bucak : Köy : Mevki Pafta ve Koordinatları Genel Jeoloji Cevher Mineralleri ve Parajenez Yatak Özellikleri ve Cevherleşme L 33 a4 Y: x : Sahada stratigrafik sıralanıma göre, en yaşlı birim Mesozoik sonu, Paleosen başı yaşlı granodioritler, Erciyes volkanizma ürünü andezit, perlit ve bazaltlar (Pliyosen yaşlı) ve Neojen tüf serisi gözlenir. Volkanizmanın Paleosen başından Pliyosen başına kadar aralıklı devam ettiği, çalışmacılar tarafından belirtilmiştir. - Volkanik ekstürisif oluşumlu pomza tüfler arasında yer alır. SiO 2 %68-71 ve Al 2O 3 %13.80, Fe 2O 3 %2, Na 2O %3.5 oranındadır. Rezerv:Jeolojik rezerv ton olup, geçmiş yıllarda işletilmiştir. K 33-c2,c3 Y: X : Temeli Paleozoyik yaşlı metamorfikler oluşturur. Metamorfik serinin üzerine, yerleşim yaşı Ü. Kretase olan ofiyolitik seri gelir. Bu birimleri, bileşimleri granitten gabroya kadar değişen mağmatikler keser. Ü.Miyosen-Pliyosen yaşlı silttaşı, kiltaşı, kumtaşı ve tüf ardalanmalı seri önceki birimler üzerine uyumsuz olarak gelir. Bunların üzerine Senozoyik in geniş yayılımlı volkanitleri tortul kayaları gelir. - Pomza mineral olmayıp kayaçtır. Ani püskürme nedeniyle mağmanın içerdiği gaz ve buharın serbest kalması sonucu oluşur. Altta kaynaşmış tüf, üstte ise 1m.-5m. arasında pumisli volkan külü,toprak örtü ve silt bulunur. Kimyasal bileşimi; SiO 2 %68,5, Al 2O 3 % , Fe 2O 3 %15-25, Na 2O %3.5, CaO %0.90 A.Z % Rezerv ton Nevşehir Gülşehir - Tuzköy Tuzla Mevkii K 32 b3 Y: Y: X : Sahada paleozoyik yaşlı kristalin şistme ve mermer, mesoszoik yaşlı granit, Ü.Oligosen yaşlı tuz ve jips, Oligo- Miyosen yaşlı sil taşı, kil taşı,kum taşı, tüf ardalanması, Miyosen yaşlı tüfler ve kumlu tüfitler, kuvaterner yaşlı bazaltlar yüzeyler. Halit, Jips, Anhidrit Tuz oluşumları jips ve killerle ara katmanlı, tepesi aşınmış bir antiklinalin apeksinde yer alır. NaCl %90, Suda eriyen madde %5,96, Jips %2. Rezerv: ton olup, halen üretim yapılmaktadır. Kaynak:MTA Orta Anadolu II.Bölge Müdürlüğü,2007 I Metalik Madenler Tablo I.2: İlimizdeki Metalik Madenlere Ait Bilgiler,2007 Metalik Maden Yatak ve Zuhurları Boyalı Manganlı Demir Zuhuru İl Nevşehir İlçe : Ürgüp İncesu Bucak : - Köy : Erdemisin Boyalı Karlık Cemilköy - Akçaviran Mevki : Olukderesi Pafta ve Koordinatları : : Genel Jeoloji Cevher Mineralleri ve Parajenez K 33-c2,c3 Y:- X :- Sahada, tersiyer volkanizmasına ait kayaçlar yüzeyler. Seri, altta aglomera ve tüfler ile başlar. Volkanizmanın kesikliğe uğradığı dönemlerde marn, kil ve kalkerler gibi göl çökelleri gözlenir. aha üstte olivinli piroksenli bazalt, andezit ve ignimbritler izlenir. Psilomelan, Limonit 83

103 Yatak Özellikleri ve Cevherleşme Cevher hidrotermal oluşumlu olup, 10-15cm arasında değişen kalınlıklarda damarcıklar halindedir. Yer yer breş dolgusu ve ince filon şeklinde izlenir. Tenör:Fe%28,5-50,5,Mn%0,2-0,18 Rezerv:Görünür+Muhtemel+Mümkün ton. Avanos Boksit Zuhuru İl Nevşehir İlçe : Avanos Bucak : - Köy : - Mevki : Başağılın Dölek Yamanın Dağı Pafta ve Koordinatları : K 33-C1 Y: X : Genel Jeoloji Cevher Mineralleri ve Parajenez Sahanın K-KB sında Paleozoik yaşlı metamorfitler yüzeyler. Batısında ise, Ü.Kretase yaşlı granitler bulunur. G-GB da Kuvaterner yaşlı Acıgöl, Erciyes, Hasan Dağı volkanizmaları yer almaktadır. Oligosen e ait konglomera ve kum taşları geniş alanlar kaplar. Bunun üzerine ise karasal kökenli çökeller gelir. Diaspor, Kavolin Asidik volkanik kayaçların alterasyonu ile oluşmuşlardır. Yamanın Dağı kavolinleri 7km 2 lik bir alana yayılmışlardır. Neojendeki tektonik olaylarla ortaya çıkan sıcak sular ve yer altı-yerüstü sularının etkisi ile primer boksit oluşumları Yatak Özellikleri ve da gözlenir. Başağılın mevkiindeki zuhurlar ise, 0,5 m-1cm kalınlıktaki silisifiye zonun üzerindeki dasitin Cevherleşme alterasyonu ile oluşmuştur. Tenör:Al 2 O 3 %30-40, F 2O 3 %1,5, SiO 2 %50 Rezerv:Görünür+Muhtemel ton. Kaynak:MTA Orta Anadolu II.Bölge Müdürlüğü,2007 I Enerji Madenleri Tablo I.3: İlimizdeki Enerji Madenlerine Ait Bilgiler,2007 Enerji Hammadde Yatak Ve Zuhurları Dadağı-Arafa Kömür Zuhuru İl Nevşehir İlçe Gülşehir Bucak - Köy Gümüşyazı Mevki Dadağı-Arafa Pafta ve Koordinatları K 33-a3 Y: X : Sahanın temelinde metamorfik seri yer alır. Eosen yaşlı olması muhtemel, kalker-marnlı seri içinde linyit zuhurları Genel Jeoloji bulunmaktadır. Cevher Mineralleri ve Linyit Parajenez Oligo-Miyosen yaşlı seri içinde yer alan kömür zuhurlarının kalınlığı cm. arasındadır. Yatak Özellikleri ve Kimyasal bileşimi Su %3.32, Kül % 19.38, S % 6.05, Cevherleşme AID 5000 Kcal/Kg Rezerv t. Kaynak:MTA Orta Anadolu II.Bölge Müdürlüğü,2007 I Maden Kanunu na Tabi Olan Doğal Malzemeler Tablo I.4. İlimizde 2007 yılında ÇED Gerekli Değildir Kararı Verilen Taş ve Kum Ocakları Faaliyet yeri Proje sahibi Ocak türü Merkez İlçe, Kızılcın Köyü Soylu End. Min. Üret. ve Dış Tic. A.Ş. Pomza Avanos İlçesi, Özkonak Köyü DSİ 12. Bölge Müdürlüğü Taş Acıgöl İlçesi, Karapınar Kasabası Karapınar Belediye Başkanlığı Kum-Çakıl Avanos İlçesi, Özkonak Köyü DSİ 12. Bölge Müdürlüğü Taş Avanos İlçesi Avanos Tuğla Pazarlama Ltd. Şti. Tuğla Kiremit Kili Avanos İlçesi Avanos Tuğla Pazarlama Ltd. Şti. Tuğla Kiremit Kili Ürgüp ilçesi, Ortahisar Köyü Asil Mad. Ve Tic. Ltd. Şti. Pomza Merkez İlçe, Kaymaklı Köyü Özavşaroğlu Mad. Gıda ve Tar. Ür. San. Tic. Ltd. Şti. Pomza Ürgüp ilçesi, Ortahisar Köyü Erha Bims Mad. İnş. San. Tic. Ltd. Şti. Pomza Merkez İlçe, Sulusaray Köyü Kalorisan Isı Nak. Mad. ve Petrol Ür. San. Tic. Ltd. Şti. Bazalt Kozaklı İlçesi, Küçükyağlı Köyü Orçağ Mad. İnş. Nak. Tic. Ve San. Ltd. Şti. Mermer Gülşehir ilçesi Seltem İnş. Nak. Ve Mad. San. Tur. Tic. A.Ş. Kum-Çakıl 84

104 Acıgöl İlçesi, Karapınar Kasabası Nevşehir İl Özel İdaresi Kum-Çakıl Avanos İlçesi, Çalış Kasabası Yılmaz Madencilik End. ve San. Tic. Ltd. Şti. Taş (Kalker) Avanos İlçesi ve Kayseri İli Kocasinan İlçesi sınırları içerisinde Senerji Enerji Üretim A.Ş. Bayramhacılı Barajı ve Malzeme Ocakları Ürgüp İlçesi, Bahçeli Köyü Blok Bims Hafif Yapı Elemanları Maden İnş. San. ve Tic. A.Ş. Pomza Merkez İlçesi, Kaymaklı Beldesi İnci Mad. Tic. A.Ş. Pomza Avanos İlçesi, Üçkuyu Köyü Kapadokya Kireç Taşımacılık Mad. İnş. Turz. Gıda Kireçtaşı A.Ş. Avanos İlçesi, Sarıhıdır Köyü Kaynak: İl Çevre ve Orman Müdürlüğü,2007 POMZA OMB Osmab Min. Bor. Güb. Fab. Nak. Mad. Tar. İml. Paz. İht. İhr. San. Ve Tic. A.Ş. Kaolen Ülkemizde bulunan pomza sahaları içerisinde, en iyi kalite ve en fazla kullanım alanına sahip olan (inşaat sektörü dışında) Nevşehir ili pomzalarıdır. Pomza ihracatının büyük bölümü İlimizden yapılmaktadır. I. 2. Madencilik Faaliyetlerinin Yapıldığı Yerlerin Özellikleri Taş Ocağı İşletmeciliği yapılan yerler volkanik tüf özelliğindedir. Pomza maden ocakları yerleri ise andezitik, riyolitik ve dasitik volkanik erüpsiyon sonucu fışkıran gazlarını ani olarak kaybetmeleri sonucu oluşan çok poroz volkanik lavlardır. I. 3. Cevher Zenginleştirme Konu ile ilgili bilgi edinilememiştir. I. 4. Madencilik Faaliyetlerinin Çevre Üzerine Etkileri Maden işletmeleri kazı faaliyetleri sonucunda alanların bozulması, araziye bırakılmış olan dekapaj atık ve artıklarının çevreye olabilecek olumsuz etkileri söz konusu olabilmektedir. İlimizdeki madencilik faaliyetleri Müdürlüğümüz tarafından denetlenmektedir. I.5. Madencilik Faaliyetleri Sonucunda Arazi Kazanım Amacıyla Yapılan Rehabilitasyon Çalışmaları Madencilik faaliyetlerinin çevreye olabilecek olumsuz etkileri Çevresel Etki Değerlendirmesi sürecinde kontrol altına alınmaktadır. ÇED Gerekli Değildir kararı verilen projeler hakkında denetimler yapılmaktadır. Arazilerin tekrar eski haline getirilerek yeniden kullanıma kazandırılması amacıyla yapılması düşünülen gerekli rehabilitasyon çalışmalarının, faaliyetin sona ermesini beklemeden işletme aşamasındayken başlatılması konusunda uyarılar yapılmaktadır. Ağaçlandırma çalışmalarına önem verilmektedir. I) MADENCİLİK, KAYNAKÇA MTA Orta Anadolu II.Bölge Müdürlüğü-2007 İl Çevre ve Orman Müdürlüğü

105 J-ENERJİ J. 1. Birincil Enerji Kaynakları J.1.1. Taşkömürü İlimizde taşkömürü rezervi bulunmamaktadır. J.1.2. Linyit İlimiz Gülşehir İlçesi Dadağı-Arafa Mevkiinde linyit rezervi bulunmaktadır.kimyasal bileşimi: Su:%3.32, Kül:%19.38, S:%6.05,AID:5000 kcal/kg Rezerv: t. Kömür kalınlığı cm arasında değişmektedir. Kükürt oranı çok yüksek olması nedeni ile ısınma amaçlı kullanılmamaktadır.yalnızca sanayi amaçlı kullanılmaktadır. J.1.3. Asfaltit İlimizde rezervi bulunmamaktadır. J.1.4. Bitümlü Şist İlimizde rezervi bulunmamaktadır. J.1.5. Hampetrol İlimizde petrol rezervi bulunmamaktadır. J.1.6. Doğalgaz İlimizde doğalgaz rezervi bulunmamaktadır J.1.7. Nükleer Kaynaklar (Uranyum ve Toryum) Ilimizde rezervi bulunmamaktadır. J.1.8. Orman İlimizde bulunan orman rezervi hakkındaki konu F.1.1 Ormanlar Başlığı altında incelenmiştir. J.1.9.Hidrolik İlimizde hidrolik enerji santrali bulunmamaktadır. J Jeotermal Nevşehir ili jeotermal envanteri Tablo J.1 de verilmiştir. Tablo J.1:Nevşehir İli Jeotermal Envanteri,2007 İlçe Köy- Pafta Koordinat Sıcaklık Debi Diğer Bilgiler Mevki No (l/s) Kozaklı J33c1 Y: o C 95 Forür içeren kalsiyumlu, sodyumlu, magnezyumlu, X: Z: bikarbonatlı, klorürlü sıcaksu sınıfındadır. Özel İdare, belediye ve şahıslara ait çok sayıda hamam, otel ve motel bulunmaktadır. Acıgöl J33a ,5 o C Toplam Magnezyumlu, kalsiyumlu bikarbonatlı sıcak sular 6.5 sınıfındadır. Tesis yoktur. Ürgüp Cemilköy K33c3-21 o C 2.5 Minaralce fakir sıcak su sınıfındadır. Herhangi bir tesis yoktur. Kaynak:MTA Genel Müdürlüğü Orta Anadolu II.Bölge Müdürlüğü,

106 J Güneş İnsanların bir çok ihtiyaçlarının karşılanmasında kullanılabilen güneş enerjisi yenilenebilir enerji kaynağıdır. Güneş pilleri, termal güneş santralleri, pasif güneş enerjisi sistemleri konut ve işyerlerindeki güneş kolektörleri ile enerji elde etmek mümkündür. Türkiye genelinde olduğu gibi İlimizde de güneş enerjisinin en yaygın kullanımı ekonomik olması nedeni ile sıcak su ısıtma sistemleridir. J Rüzgar Atmosferde bol ve serbest halde bulunan rüzgar yenilenebilir ve temiz bir enerji kaynağıdır. Enerjinin depolanması başka bir enerjiye çevrilmesi mümkündür. İlimizde yıllık ortalama rüzgar hızı 1,8 m/sn,en hızlı esen rüzgar yönü SE ve hızı 20,2 m/sn dir. İlimizde rüzgar enerjisinden faydalanmak için herhangi bir çalışma yapılmamıştır. J Biyokütle Biyokütle organik maddelerin dönüşümü ile enerji eldesidir. Bitki, hayvan ve sanayi atıkları kaynak olarak kullanılır. İlimizde kırsal kesimlerde odun ve tezek yakılarak geleneksel biyokütle kullanılmaktadır. İlimizde biyogaz üreten herhangi bir tesis bulunmamaktadır. J. 2. İkincil Enerji Kaynakları J Termik Enerji Termik santraller kömür, motorin, doğalgaz, fuel-oil, jeotermal enerji kaynaklarının kullanılması ile elektrik enerjisinin üretildiği tesislerdir. İlimizde termik enerji santralleri yoktur. J Hidrolik Enerji Hidrolik santrallerde akarsuların gücünden yaralanarak edilmektedir. İlimizde hidrolik enerji santrali yoktur. elektrik enerjisi elde J Nükleer Enerji Hızla tükenmekte olan petrole karşı alternatif olarak gösterilen ve atomun parçalanması ile elde edilen nükleer enerji günümüzde en çok konuşulan enerji türüdür. İlimizde radyoaktif minarelerle ilgili rezerv mevcut değildir. İlimizde nükleer enerji santralleri yoktur. J.2.4. Yenilenebilir Elektrik Enerjisi Üretimi Doğanın kendi evrimi içinde bir sonraki gün aynen mevcut olabilen enerji kaynağına yenilenebilir enerji denilmektedir. Bugün yaygın olarak kullanılan fosil yakıtlar, yakılınca biten ve yenilenemeyen enerji kaynaklarıdır. Oysa su, güneş, rüzgar ve jeotermal gibi doğal kaynaklar yenilenebilir olmalarının yanı sıra temiz enerji kaynaklarıdır. İlimiz Kozaklı ilçesinde bulunan jeotermal kaynaklar konutların ısıtılmasında kullanılmaktadır. 87

107 J. 3. Enerji Tüketiminin Sektörlere Dağılımı Tablo J. 2 Enerji Tüketiminin Sektörlere Göre Dağılımı (2007) Sanayi Ulaştırma Diğer Sektörler Konut Ve Hizmetler Tarım Enerji Dışı Elektrik Enerjisi Tüketim (Gwh) / Kurulu Güç Kapasitesi (Mw) Hidrolik GWh / 787,60 (GWh) Kaynak: Meram Elektrik Dağıtım A.Ş. Genel Müdürlüğü Nevşehir İşletme Müdürlüğü,2007 J. 4. Enerji Tasarrufu İle İlgili Yapılan Çalışmalar Kayıpları azaltmak için MEDAŞ Nevşehir İşletme Müdürlüğü tarafından her sene şebekesi eski, yıpranmış yerlerin etüd ve proje çalışmaları yapılarak, tesis yenileme işleri yapılmaktadır. Ekonomik ömrü dolmuş malzemeler kayıpları arttıracağından yenisi ile değiştirilmektedir. Müdürlük tarafından yeni teknolojiler takip edilmekte ve uygun görülen malzemeler alınarak sisteme kazandırılmaktadır. Müdürlük personeli enerji tasarrufu ile ilgili olarak her sene eğitimlerden geçirilmektedir. Ayrıca fuarlar takip edilmekte ve bu fuarlara katılım sağlanmaktadır. Gerek görsel gerekse yazılı basın ile halkı bilgilendirme çalışmaları devam etmektedir. İl genelinde kaçak tarama çalışmaları ekipler halinde rutin olarak yapılmaktadır. Tarama çalışması, gelen yüklenici firmalardan (endeks okuma, sayaç sökme takma firmaları ) gelen ihbarlar ve Müdürlük kontrolleri sonucu problemli olduğu düşünülen aboneler üzerinde yapılan çalışmaları kapsamaktadır. (J) ENERJİ; KAYNAKÇA Maden Teknik ve Arama Genel Müdürlüğü,2007 Meram Elektrik Dağıtım A.Ş. Genel Müdürlüğü Nevşehir İşletme Müdürlüğü,2007 İl Çevre ve Orman Müdürlüğü,

108 K-SANAYİİ VE TEKNOLOJİ K. 1. İl Sanayiinin Gelişimi, Yer Seçimi Süreçleri ve Buna Etkileyen Etkenler Bilindiği üzere sanayi ekonominin en itici gücüdür. Bir İlde ekonominin gelişmiş ve halka refah sağlayabilmesi için sanayinin gelişmiş olması gerekir. Modern çağın teknikleri ile donanmış bir sanayide kaliteli ürün elde edinilir ve buna bağlı olarak istihdam artar. İl sanayinin gelişmesi için son teknolojinin kullanıldığı altyapı ve tesislerin kurulu olması gerekmektedir. Bu da büyük sermaye ve güç istemektedir. Bu sistemin kurulabilmesi için en ekonomik olan da organize sanayi alanları oluşturmaktadır. Organize sanayi alanları günümüzde iki şekilde yapılabilmektedir. Birincisi devletten alınan krediler vasıtasıyla, ikincisi ise tamamen özel müteşebbislerin kendi güçleri ile kurulabilmektedir. Günümüz konjenktöründe başka türlü sanayi yatırımları yapmak zordur. Yukarıda anlatılanlar ışığında İlimize baktığımızda; ekonomisi tarıma ve hayvancılığa dayalı, sanayileşmemiş bir İldir. Bölgenin doğal yapısı nedeniyle sit alanlarının fazla olması sanayi sektörünün gelişmesine engel teşkil etmektedir. Sanayi sektörü tarım, ulaştırma, haberleşme, ticaret ve inşaat sektörlerinden sonra gelmektedir. İlimizde 299 adet Sanayi Sicil Belgeli sanayi kuruluşu bulunmaktadır. K. 2. Genel Anlamda Sanayinin Gruplandırılması İlimizdeki küçük ve orta ölçekli sanayi tesislerinin ilçeler itibariyle dağılımı TabloK.1 de verilmiştir. Tablo K.1 Nevşehir İli Küçük ve Orta Ölçekli Sanayi Tesislerinin İlçeler İtibariyle Dağılımı,2007 Adet İlçesi Sektörü Üretim Kapasitesi (Kurulu) Üretim Kapasitesi (Fiili) Üretim Kapasitesi (birimi) Kapasite kullanım oranı (%) 2 Acıgöl Gıda Ton/yıl Avanos Gıda ,39 Ton/yıl Avanos Gıda Kg/yıl Avanos Gıda Adet/Yıl Avanos Yem Adet/Yıl Avanos Maden Ton/Yıl Avanos Dokuma M2/Yıl Avanos Tekstil Kg/yıl Avanos Toprak Adet/Yıl Avanos İnşaat Ton/Yıl Avanos İmalat Ton/Yıl Gülşehir İnşaat Adet/Yıl Gülşehir Gıda Çuval/Yıl Gülşehir Gıda Ton/Yıl Gülşehir İçki Lt/Yıl Hacıbektaş Gıda Ton/Yıl Merkez Hayvancılık Ton/Yıl Merkez İnşaat Adet/Yıl Merkez Gıda-İçki Ton/Yıl Merkez Gıda-İçki Lt/Yıl Merkez Maden Ton/Yıl Merkez Gıda Ton/Yıl Merkez Gıda Adet/Yıl Merkez İmalat Adet/Yıl Merkez İmalat Kg/Yıl Merkez İmalat M2/Yıl Merkez İmalat Ton/Yıl Merkez Tekstil Adet/Yıl Merkez Toprak Adet/Yıl Ürgüp Gıda-İçki Lt/Yıl Ürgüp Tekstil ,14 M2/Yıl Ürgüp İçki Ton/Yıl Ürgüp İmalat Ton/Yıl Ürgüp İnşaat M2/Yıl Kaynak: Sanayi ve Ticaret İl Müdürlüğü, 2007 İstihdam (Toplam) 89

109 Toprak Sanayii: 11 adet, yaklaşık % 12 Gıda ve İçki Sanayii: 57 adet yaklaşık % 62 İmalat Sanayii: 21 adet yaklaşık %23 Dokuma: 1 adet yaklaşık % 1 Maden Sanayi:2 adet yaklaşık % 2 K Sanayii Alanları Nevşehir küçük sanayii sitesi: m 2 Nevşehir Lale sanayii sitesi: m 2 Nevşehir metal işleri küçük sanayii sitesi: m 2 iskan ruhsat alınma aşamasında. Ürgüp küçük sanayii sitesi: m 2 Gülşehir küçük sanayii sitesi: m 2 Avanos küçük sanayii sitesi: m 2 Hacıbektaş küçük sanayii sitesi: m 2 Kozaklı küçük sanayii sitesi: m 2 Acıgöl küçük sanayii sitesi: Yer seçimi aşamasında K Küçük Sanayii Siteleri İl Merkezinde 3 adet, Ürgüp, Avanos, Kozaklı, Hacıbektaş, Gülşehir İlçelerinde 1 adet küçük sanayii siteleri mevcuttur. K Organize Sanayii Bölgeleri Nevşehir İlinde sanayi kuruluşları tarım ve toprağa dayalı olduğundan daha çok un, yem, tuğla-briket üzerine yoğunlaşmıştır. Hammaddeye dayalı sanayi kuruluşları Avanos İlçesi Mahmatlar, Kalaba, Topaklı kasabalarında yoğunlaşmıştır. Son zamanlarda Nevşehir Ticaret ve Sanayi odasının girişimleri ile Merkez Boğaz Köyü civarında Özel Organize Sanayi Bölgesi (OSB) yapılandırılması başlamıştır. Bundan sonraki sanayi yoğunluğunun bu bölgeye kayacağı düşünülmektedir. Ayrıca; Acıgöl İlçesi İğdeli Mevkiinde OSB Devlet Kredisi ile yapılandırılmaktadır. Avanos İlçesi Kalaba kasabasında da Özel OSB yer seçimi yapılmış olup, henüz bir faaliyeti yoktur. K. 3. Sanayiinin İlçelere Göre Dağılımı Sanayinin ilçelere göre dağılımı Tablo K.4 te verilmiştir. Tablo K.2: Sanayiinin İlçelere Göre Dağılımı,2007 Faaliyet Gösteren Küçük Ve Orta İlçeler Ölçekli Sanayi Kuruluşları Sayısı Acıgöl 2 Merkez 49 Avanos 45 Ürgüp 5 Gülşehir 5 Hacıbektaş 3 Kaynak: İl Çevre ve Orman Müdürlüğü,

110 K. 4. Sanayi Gruplarına Göre işyeri Sayıları ve İstihdam Durumu K Gıda, İçki ve Tütün Sanayii 57 adet gıda ve içki sanayii kuruluşunda 575 kişi istihdam edilmektedir. K Dokuma, Giyim eşyası ve Deri Sanayii İlimizde 1 adet dokuma fabrikasında 185, 3 adet tekstil fabrikasında toplam 612 kişi istihdam edilmektedir. K Orman Ürünleri ve Mobilya Sanayii İlimizde orman ürünleri sanayi bulunmamaktadır. Mobilya sanayii küçük çapta imalatla faaliyetini sürdürmektedir. K Kağıt-Kağıt Ürünleri ve Basım Sanayii İlimizde 6 adet matbaa bulunmaktadır. K Kimya-Petrol, Kömür, Kauçuk ve Plastik Ürünleri Sanayii İlimizde kimya-petrol, kauçuk ve plastik ürünleri sanayii bulunmamaktadır. Gülşehir ilçesine bağlı Dadağlı ve Alemli köylerinde kömür ocakları mevcuttur. K Taş ve Toprağa Dayalı Sanayii İlimizde 10 adet tuğla fabrikası, 3 adet briket fabrikası, 1 adet kireç fabrikası mevcuttur. K Metal Ana Sanayii İlimizde 1 adet döküm sanayii faaliyet göstermektedir. K Metal Eşya-Makine ve Teçhizat, Ulaşım Aracı, İlmi ve Mesleki Ölçme Aletleri Sanayi Konu hakkında bilgi edinilememiştir. K Diğer İmalat Sanayii Konu hakkında bilgi edinilememiştir. K. 5. Sanayi Gruplarına Göre Üretim Teknolojisi ve Enerji Kullanımı İlimiz ve Merkez ilçelerde bulunan un üretimi, tuğla, briket ve diğer imalatlarda genellikle gelişen teknolojiye ayak uyduracak şekilde makine ve teçhizat kullanarak üretim yapmaktadır. K. 6. Sanayiden Kaynaklanan Çevre Sorunları ve Alınan Önlemler K Sanayi Tesislerinden Kaynaklanan Hava Kirliliği Hava Kalitesi Koruma Yönetmeliğinin 8.ci maddesine göre mesken ve sanayii tesislerinden kaynaklanan hava kirliliğinin minimum düzeyde tutulabilmesi için İl Çevre ve Orman Müdürlüğünce denetimler devam etmektedir. Bilindiği üzere sanayii tesislerinden, evlerden atmosfere atılan toz, gaz, duman ve koku hava kirliliğine neden olmaktadır. K Sanayi tesislerinden Kaynaklanan Su Kirliliği İlimizde atıklarını alıcı su ortamına (Kızılırmak) veren çok fazla tesis bulunmamakla bereber Avanos ilçesindeki kuru sistemle çalışmayan tavuk çiftliklerinin atıksularını Kızılırmak nehrine vermeleri engellenmektedir. 91

111 K Sanayi tesislerinden Kaynaklanan Toprak Kirliliği Sanayi tesisleri büyük oranda Belediye imar planlarında gösterilen sanayi bölgelerinde bulunmaktadır. Bu nedenle toprak kirliliği büyük ölçüde önlenmiştir. Belediye hudutları dışındaki sanayi tesislerinin yapmış olduğu toprak kirliliği hakkında akademik bir çalışma bulunmamaktadır. K Sanayi Tesislerinden Kaynaklanan Gürültü Kirliliği İlimizde genellikle küçük sanayi siteleri bulunmaktadır. Gürültü kirliliğine etkileri yok denecek kadar azdır. K Sanayi Tesislerinden Kaynaklanan Atıklar İlimizde genellikle küçük sanayi sitelerinde bulunan tesislerin atıklarının çevreye zarar vermeyecek şekilde depolanması sağlanmaktadır. Tablo K.3:Nevşehir İlindeki Bazı Sanayi Tesislerinin Arıtma Tesisi Bulunma Durumu,2007 TESİS ADI ARITMA TESİSİ ARITMA TESİSİNİN FAAL DURUMU Yibitaş Çimento Fabrikası Biyomas Tankı Var. Faal Durumdadır. Tekel İçki Fabrikası Arıtma Tesisi Var. Faal Durumdadır Uzun Kardeşler Mezbahanesi Arıtma Tesisi Var. Faal Durumdadır Avanos Belediye Mezbahanesi Arıtma Tesisi Var. Faal Durumdadır Kaynak: İl Çevre ve Orman Müdürlüğü,2007 K. 7. Sanayi Tesislerinin Acil Durum Planı İlimizde büyük endüstriyel kazalar için acil durum planı Müdürlüğümüz tarafından 2001 yılında yapılmıştır. Bu planda Nesteks Tekstil Fabrikası, Yibitaş Çimento Fabrikası, Anadolu Gaz LPG Dolum Tesisi, Taskobirlik Şarap ve Sirke Fabrikası, döküm fabrikası ve Tekel İçki Fabrikası vb. tesislerin acil durumlarda yapması gereken işlemler belirtilmiş ve konu ile ilgili kişilerin açık kimlik ve adresleri belirtilmiştir. (K) SANAYİ ve TEKNOLOJİ, KAYNAKÇA Sanayi ve Ticaret İl Müdürlüğü, 2007 İl Çevre ve Orman Müdürlüğü,

112 L-ALTYAPI, ULAŞIM VE HABERLEŞME L. 1. ALTYAPI L Temiz Su Sistemi Tablo L.1: İlimizdeki Temiz Su Sistemi Bilgileri,2007 Belediye Adı Mevcut Durum Göre 3 adet yeraltı sondaj kuyusu bulunmaktadır. Kuyuların ortalama kapasiteleri 9 l/sn olup, ortalama 3 km lik hat ile depoya iletilmektedir. İnallı 2 adet derin kuyu bulunmaktadır. Kuyuların kapasiteleri 15 l/sn dir. İçme suyu hattı uzunluğu depo içi donanımı ile birlikte yaklaşık km dir. Gülşehir İçme suyu ihtiyacı cazibeli kaynak suyundan karşılanmaktadır. Altyapının %90ı tamamlanmıştır. Hacıbektaş İlçe dışından12 km uzaklıktaki Yalnızağıl mevkiinden sağlanmaktadır. Debi 52 s/l dir. Su numunelerinin belli periyotlarla analizi yapılmaktadır. Karahasanlı Kasabaya 18 km den cazibe ile 2 l/s, 10 km den derin kuyudan 6 l/s, kasaba merkezinden derin kuyu ile 15 l/s olarak toplam 23 l/s su verilmektedir. Toplam isale hattı uzunluğu 38 km dir. İçme suyu sertlik derecesi % 12 dir. Ürgüp Sondaj ile Kellah mevkinden 53 l/s, Karacaören mevkiinden 13 l/s, menbaa olarak da Deringöz mevkiinden 2 l/s su temin edilmektedir. Karasenir Kasabaya 2 adet kaynaktan su temin edilmektedir. 1 tanesi 3 km den kasaba içindeki depoya verilmektedir. İkincisi ise Kozaklı ilçesi Arpaçukur mevkiiden 15 kmden pompalanmaktadır. İsale hattının değiştirilmesi için müracatta bulunulmuştur. Avanos Bozca köyünde bulunan 3 adet kuyudan sağlanmakta olup, 3 pompanın ürettiği toplam su miktarı 87 m3/s dir. Bozca-Avanos arası isale hattı uzunluğu yaklaşık 20 km, şehir içi şebeke hattının toplam uzunluğu yaklaşık 125 km dir. Kalecik 2 adet kuyu bulunmakta olup, verimleri 14 l/sn dir. Hat metre olup, borular 10 atülük plastik borudur. Uçhisar Kuyulardan sağlanmaktadır. Merkezi depoda toplanarak otomatik klorlama sistemi ile klorlanmakta ve haftalık olarak tahliller yapılmaktadır. Kızılağıl Sürekli klorlama yapılmaktadır. Karacaşar 3 adet derin kuyu bulunmakta olup, toplam kapasite 35 l/sn dir. Toplam şebeke uzunluğu 22 km dir. Tatlarin 1 adet derin kuyu bulunmakta olup, kapasitesi 12 l/sn dir. Şebeke boru hattı toplam m dir. 3 adet 200 m3 lük depo bulunmaktadır. Klorlama ve analiz yapılmaktadır. Göynük Kapasite 20 l/sn dir. İsale hattı uzunluğu 30 km civarındadır. Karaburna Borular PVC ve asbest olup, m uzunluğundadır. Sulusaray Kapasite 20 l/sn dir. İsale hattı uzunluğu 25 km civarındadır. Topaklı Borular asbest olup, 12 km uzunluğundadır. Merkez Temiz su şebekesi m,isale hattı m, isale terfi hattı m dir. Boru çapları 100 ve 600 mm olup, PVC ile AÇB boru kullanılmaktadır. Kurugöl 2 adet derin kuyu bulunmakta olup, toplam kapasite 10 l/sn dir. Toplam hat uzunluğu m dir. Sarılar Günlük kapasite 550 m3 tür. Ana hat atermit, tali hatlar PVC borular ile döşenmiştir. Klorlama yapılmaktadır. Mustafapaşa 2 adet 3 l/s, bir adet 6 l/s kapasiteli kaynaktan cazibe ile, 1 adet 10 l/s kaynaktan dalgıç ile su temin edilmektedir. Acıgöl 3 adet kuyudan 65 l/s su verilmektedir.borular PVC olup, klorlama yapılmaktadır. Kanlıca Kuyu bulunmakta olup, kapasite 35 l/sn dir. Boru çapları 125, 100 ve 80 mm dir. Borular PVC olup, klorlama yapılmaktadır. Aksalur 2 adet derin kuyu bulunmakta olup, toplam kapasite 12,5 l/sn dir. Toplam hat uzunluğu m dir. Nar Kapasite 10 l/s olup, borular PVC ve asbesttir. Gümüşkent 4 adet kaynak bulunmaktadır. Şebeke yaklaşık 22 km olup borular PVC dir. Karapınar 2 adet kuyu bulunmaktadır. Yaklaşık isale hattı 19 km dir. Kozaklı 3 adet kuyudan su verilmektedir.borular PVC ve asbesttir. Başdere 2 adet kuyu bulunmakta olup, verimi 10 l/sn dir. İsale hattı 3 km, şehir içi şebeke uzunluğu yaklaşık 35 km dir. Borular PVC dir. Suvermez 2 adet kuyu bulunmakta olup, verimleri 13 l/sn dir. Klorlama ve tahliller yapılmaktadır. Yazıhüyük 2 adet kuyudan su verilmektedir. Verimleri 14 l/sn dir. Klorlama yapılmaktadır. Özkonak 15 km isale hattı ile cazibeli olarak depolara iletilmektedir. 2 adet 150 m3, 1 adet 250 m3, 2 adet 75 m3 lük 5 adet depo bulunmaktadır. Kaynak:Belediye Başkanlıkları,2007 L Atık Su Sistemi, Kanalizasyon ve Arıtma Sistemi İlimiz genelinde ilçelerde kanalizasyon bulunmakta yada tamamlanma aşamasındadır. İlimiz Merkez ilçenin kanalizasyon sistemi mevcuttur. Ürgüp ve Avanos İlçeleri atıksu arıtma tesisleri vardır. Nevşehir Belediyesi atıksu arıtma tesisi ihale aşamasındadır. 93

113 L Yeşil Alanlar nüfus için yasa gereği kişi başına 7 m 2 aktif yeşil alan hesabıyla 56 ha. yeşil alan gerekecektir. Mevcut yeşil alanlar bu gün için çok azdır. Yoğun konut alanları içinde büyük yeşil alanlar ayrılmasına artık imkan da kalmamıştır. Dere yatakları çevresinde oluşturulan yeşil kuşaklar, yerleşme alanları içinde ferahlık yaratacak doğal boşluklar olarak değerlendirilmiştir. Tablo L.2: Belediye Başkanlıklarının Yeşil Alan Bilgileri,2007 Kişi Başına Düşen Belediye Başkanlığı Yeşil Alanlar (m2 ) Yeşil Alan Miktarı (m2 ) İnallı ,3 Göynük 52 - Gülşehir Karahasanlı - 5,4 Ürgüp Karasenir Uçhisar Kızılağıl - 4,62 Merkez ,13 Sulusaray - 51,5 Kurugöl ,25 Sarılar - 4,64 Acıgöl ,6 Aksalur - 1,2 Nar Gümüşkent Karapınar - 2,5 Kozaklı - 32 Başdere Suvermez Yazıhüyük Özkonak Kaynak: Belediye Başkanlıkları,2007 L Elektrik İletim Hatları İl genelinde bulunan elektrik iletim hatlarının yeraltına alınması çalışmaları devam etmektedir. L Doğalgaz Boru Hatları İlimizde doğalgaz boru hattı kurulma çalışmaları başlamıştır. L. 2. ULAŞIM L Karayolları L Karayolları Genel İlimizde Karayolları 6. Bölge Müdürlüğü ne bağlı 67. Bakım Şube Şefliği ve bu şefliğe bağlı bakımevleri bulunmaktadır. İlimizde 238 km devlet yolu, 290 km il yolu olmak üzere toplam yol uzunluğu 528 km dir. 20 adet betonarme köprü ile 4 adet alt-üst geçit bulunmaktadır. 94

114 L Ulaşım Planlaması İlimiz Aksaray, Kayseri, Kırşehir, Niğde ve Yozgat illerine komşu olup Adana, Ankara, Antalya, Bursa, Diyarbakır, Gaziantep, İstanbul, İzmir, Konya, Trabzon ve Van İllerine ulaşımlar yapılmaktadır. L Toplu Taşıma Sistemleri Kent içi taşımacılık midibüs ile sağlanmaktadır. Yakıt olarak motorin kullanılmaktadır. Toplam 74 adet midibüs faaliyette olup, bu araçların toplam mazot tüketimi l/gün dür. Bir midibüsün yolcu kapasitesi 20 koltuk ve 30 ayakta taşıma olarak 50 kişidir. L Kent İçi Yollar Kent içi m2 lik yol alanının %45,63 i tamamlanmış olup, kişi başına 94,86 m2 alan düşmektedir. L Araç Sayıları Nevşehir il genelindeki araç sayıları bilgileri Tablo L.3. te verilmiştir. İlimizde toplam olarak adet tescilli araç bulunmaktadır. Tablo L.3 Nevşehir İl Geneli Tescilli Araçların Dağılımı,2007 Araçlar Genel Toplam Motosiklet Otomobil Minibüs Otobüs 619 Kamyonet Kamyon Traktör Çekici 482 Özel Amaçlı Taşıt 154 Tanker 170 Arazi Taşıtı 162 Römork 18 Y.Römork 590 TOPLAM Kaynak: İl Emniyet Müdürlüğü,2007 L Demiryolları İlimiz Kozaklı İlçesinin Kanlıca ve Karasenir kasabalarından demiryolu geçmektedir. L Kullanılan Raylı Sistemler İlimizde raylı sistem yoktur. L Taşımacılıkta Demiryolları İlimizde demir yolu ağı bulunmamaktadır. L Deniz, Göl, Nehir Taşımacılığı İlimizde deniz ve göl bulunmamaktadır. Kızılırmak nehrinde ise taşımacılık yapılmamaktadır. L Limanlar İlimiz denize kıyısı bulunmadığından liman bulunmamaktadır. L Taşımacılık İlimizde deniz bulunmadığından deniz taşımacılığı yoktur. L Havayolları Nevşehir ili Gülşehir İlçesi ne bağlı Tuzköy Kasabası nda havaalanı bulunmakta olup Nevşehir merkeze 27 km uzaklıktadır. 95

115 L. 3. HABERLEŞME Yerleşim merkezlerinde ihtiyaç duyulan yerlere yer altı şebekesi yapma çalışmaları devam etmektedir. Yerleşim merkezlerinde havai hat şebekesi bulunmamakta olup, yeraltı kablo şebekesinin % 60 ı tamamlanmıştır. Kırsal alanların tamamında havai hat şebekesi bulunmaktadır. L. 4. İLİN PLAN DURUMU Nevşehir in mevcut imar planı 1966 yılında İller Bankası bünyesinde Yüksek Mimar Nezihe Taner yönetiminde hazırlanmış ve halen uygulanmaktadır. Eski imar planı 1960 yılı nüfusu baz alınarak, 1990 yılı nüfusu olacağına göre hazırlanmıştır. İmar planının ana hatları ile uygulanmasına çalışıldığı halde, planda henüz gerçekleşmiyen ana kararlar olduğu gibi, plan dışı gelişmeler oldukça dağınık olup, geniş alanlar kapsamaktadır. Uygulamaya paralel 152 plan değişikliği ( tarihine kadar) İmar ve İskan Bakanlığı nca onanmıştır. Nevşehir de en önemli ve kent gelişmesini etkileyen plan değişiklikleri, sanayi siteleri ile ilgili olanlardır. Kentin güney batısındaki bu yoğun iş alanları, yeni konut alanlarını da bu yöne çekerek plan dışı gelişmelere neden olmuştur. Nevşehir de bu tür plan dışı gelişmelerle, mevcut yerleşmedeki eski plan kararlarını bütünleştirmek ve 2000 yılı için saptanan nüfusun kentsel donatım ihtiyacı ile yeni yerleşme kararları verilerek yeni bir plan üretilmesi, planlama amaçlarının başında gelmektedir. L. 5. İLDEKİ BAZ İSTASYONU SAYISI Tablo L.4: Baz İstasyonları Bilgileri,2007 AVEA İLETİŞİM HİZ. A.Ş. Kıratlıoğlu Mah. Yunus Emre Cad. No:67 Nevşehir TURKCELL İLETİŞİM HİZ. A.Ş. Abuuşağı Kasabası Mağra Mevkii Parsel No:20 Ada:193 Gülşehir Nevşehir AVEA İLETİŞİM HİZ. A.Ş. Kayseri Kırşehir Yolu Üzeri Erciyes Çimento Fab.Yanı Topaklı R/L Bahçeönü Nevşehir TURKCELL İLETİŞİM HİZ. A.Ş. Nevşehir Kalesi Güneyi Telsiz Rolesi Yanı/Nevşehir TURKCELL İLETİŞİM HİZ. A.Ş. Sümer Mah. Eyüp Sok. Ödemişler Apt. No:2 Merkez/Nevşehir TURKCELL İLETİŞİM HİZ. A.Ş. Göre Kasabası Röle İstasyon Tepesi Radyo Vericileri Yanı Göre/Nevşehir TURKCELL İLETİŞİM HİZ. A.Ş. Ragıp Üner Mah. Zübeyde Hanım Cad. No:110 Merkez/Nevşehir TELSİM MOBİL TEL. HİZ. A.Ş. Güzelyurt Mah. Vefa Küçük Cad. No:9 (Gökçem Petrol Arkası) Nevşehir TELSİM MOBİL TEL. HİZ. A.Ş. Atatürk Bul. Rasim Özer İşhanı No:74 Nevşehir TELSİM MOBİL TEL. HİZ. A.Ş Evler Mah. Karayazı Mevkii 1964 Ada 3 Nolu Parsel Nevşehir TURKCELL İLETİŞİM HİZ. A.Ş. Göre Kasabası Tv Vericileri Tepesi Nevşehir VODAFONE TEL. A.Ş. Kıratlıoğlu Mah. Cengiz Topel Sok Ada 14 Nolu Parsel Nevşehir TURKCELL İLETİŞİM HİZ. A.Ş. Tatların Kasabası Acıgöl Nevşehir TURKCELL İLETİŞİM HİZ. A.Ş. Avanos Tv Vericileri Tepesi Avanos/Nevşehir TELSİM MOBİL TEL. HİZ. A.Ş. Aydınlı Mah. Görceli Tepesi Göreme/Nevşehir TURKCELL İLETİŞİM HİZ. A.Ş. Aksaray Yolu 7.Km Boğazköy İlfat Mevkii Nevşehir AVEA İLETİŞİM HİZ. A.Ş. Bağlarbaşı Mah. Şirin Sok. Topaklı Kasabası Nevşehir TURKCELL İLETİŞİM HİZ. A.Ş. Esentepe Mah. Ürgüp Cad. No:22 Merkez/Nevşehir TURKCELL İLETİŞİM HİZ. A.Ş. TURKCELL İLETİŞİM HİZ. A.Ş. VODAFONE TEL. A.Ş. VODAFONE TEL. A.Ş. VODAFONE TEL. A.Ş. VODAFONE TEL. A.Ş. VODAFONE TEL. A.Ş. TURKCELL İLETİŞİM HİZ. A.Ş. VODAFONE TEL. A.Ş. VODAFONE TEL. A.Ş. AVEA İLETİŞİM HİZ. A.Ş. AVEA İLETİŞİM HİZ. A.Ş. AVEA İLETİŞİM HİZ. A.Ş. TURKCELL İLETİŞİM HİZ. A.Ş. TURKCELL İLETİŞİM HİZ. A.Ş. TURKCELL İLETİŞİM HİZ. A.Ş. TURKCELL İLETİŞİM HİZ. A.Ş. Cumhuriyet Meydanı Turkcell Abone Merkezi No:3 Ürgüp/Nevşehir Sarılar Kasabası Oğuzhan Cad. Parsel No:5859 Su Deposu Yanı Avanos/Nevşehir Karahasanlı Kas. Karşı Mah. Kartal Tepesi Mevkii Ada:120 Parsel:59 Arsa Kozaklı/Nevşehir Yenimahalle Mah. 11. Sok. No:5 Pafta:24 Ada:16 Parsel 18 Arsa Avanos/Nevşehir Kalecik Kas. Belediye Hub. Dep. Bah. Bel. Kant. Yanı Ada:156 Parsel 10 Arsa Kozaklı/Nevşehir Göztepe Mevkii Tv Antenler Yanı Kaymaklı Nevşehir Avanos Tt Binası Nevşehir Öz Yel Otel Bahçelievler Mah. No:20 Orta Hisar Mevkii Nevşehir Karasoku Mah. Nar Cad. No:38 Nevşehir Belediye Tv Vericileri Yanı Gülşehir Nevşehir Bekdik Mah. Aksaray Cad. Netsek Karşısı No:37 Nevşehir Nevşehir Üniversite Yolu Üzeri 5. Km. Yurtkur Kızyurdu Karşısı Nevşehir Nevşehir Kavak Köyü Karşısı Turkcell Kulesi Mevkii Nevşehir Depolu Sok. Su Deposu Üstü Çat/Nevşehir Tv Vericileri Tepesi Şahinefendi Kasabası Ürgüp/Nevşehir Çallıgedik Trt Vericileri (Himmet Sarıkaya Rl İstasyonu) Tepesi Kalaba/Nevşehir 31 Nolu Ada 92 Nolu Parsel Hacıbektaş/Nevşehir 96

116 TURKCELL İLETİŞİM HİZ. A.Ş. İlicek Kasabası Unsan Un Fabrikası Hacıbektaş/Nevşehir TURKCELL İLETİŞİM HİZ. A.Ş. Uçhisar Kasabası Uçhisar Kalesi Karşısı 2. Kale Sok. No:15 Nevşehir AVEA İLETİŞİM HİZ. A.Ş. Sarılar Beldesi Belediye Su Deposu Sarılar Nevşehir VODAFONE TEL. A.Ş. Kırşehir K.Yolu 2.Km. Zir Mh. Viranbağları Mev Paf. 213 Ada 55 No. Par. Tarla Hacıbektaş VODAFONE TEL. A.Ş. İbrahimpaşa Mah. Fatih Sok. No:1 Nevşehir VODAFONE TEL. A.Ş. Sarılar Cad. Yeni Mahalle Dedeoğulları Un Fabrikası Topaklı/Nevşehir TURKCELL İLETİŞİM HİZ. A.Ş. Karacasar Kasabası Merkez Camii Nevşehir VODAFONE TEL. A.Ş. Toptancılar Sitesi Mustafa Parmaksız Cad. Göreme Tuz Fabrikası No:50 Nevşehir VODAFONE TEL. A.Ş. Mahmatlar-Kalaba Karayolu 3. Km. Yalçınlar Un Fabrikası Mahmatlar/Nevşehir TURKCELL İLETİŞİM HİZ. A.Ş. Kozaklı Nevşehir VODAFONE TEL. A.Ş. Yeni Mahalle Hastane Cad. No:18 Örnek Un Fabrikası Kalaba/Nevşehir VODAFONE TEL. A.Ş. Herikli Mah. Mustafa Parmaksız Cad. Koç Apt. No:27 Nevşehir TURKCELL İLETİŞİM HİZ. A.Ş. Ürgüp Yeni Terminal Yanı Ufak Kaya Parsel No:39 Ada No:231 Pafta No:37 Nevşehir AVEA İLETİŞİM HİZ. A.Ş. Ballıkaya Tepesi Niğde Yolu Trt Kulesi Yanı Göre/Nevşehir AVEA İLETİŞİM HİZ. A.Ş. Yukarı Mah. Burunbaşı Mevkii Su Deposu Yanı Avanos/Nevşehir AVEA İLETİŞİM HİZ. A.Ş. Evran Tepesi Tuzköy-Gülşehir/Nevşehir AVEA İLETİŞİM HİZ. A.Ş. Karahasanlı Beldesi Turkcell Kulesi Yanı Kozaklı/Nevşehir AVEA İLETİŞİM HİZ. A.Ş. Göztepe Mevkii Kaymaklı/Nevşehir TURKCELL İLETİŞİM HİZ. A.Ş. Uçhisar Yukarı Mah. No:1 Uçhisar/Nevşehir VODAFONE TEL. A.Ş. Fabrika Cad. (Mehmet Akif Cad.) No:11 Ladin Mobilya Ürgüp/Nevşehir TURKCELL İLETİŞİM HİZ. A.Ş. Suvermez Beldesi Nevşehir AVEA İLETİŞİM HİZ. A.Ş. Lili Mah. Ayvalı Köyü Ürgüp/Nevşehir TURKCELL İLETİŞİM HİZ. A.Ş. Merkez Özyayla Köyü L33a03b1a Pafta 144 Ada 1 Nolu Parsel Mez. Yanı Özyayla/Nevşehir TURKCELL İLETİŞİM HİZ. A.Ş. Mahmat Kasabası Koçoğlu Un Fabrikası Avanos/Nevşehir TURKCELL İLETİŞİM HİZ. A.Ş. Yeni Kayseri Cad. No:3 Avlanmaz İşhanı Nevşehir TURKCELL İLETİŞİM HİZ. A.Ş. Tv Vericileri Tepesi Ürgüp Nevşehir TURKCELL İLETİŞİM HİZ. A.Ş. Sanayii Mah. Merkez Nevşehir YAŞAM TV YAY.A.Ş.(KANAL TÜRK) Tv Vericiler Yanı Ürgüp/Nevşehir VODAFONE TEL. A.Ş. Mehmet Akif Ersoy Mh. F.Çakmak Kaldırım Mev. 17-K Pafta, 2195 Ada, 5 Pars. Arsa Nevşehir TURKCELL İLETİŞİM HİZ. A.Ş. Saslar Tepesi Aktop Gıda San. Tekstil Arkası Aksalur Nevşehir TURKCELL İLETİŞİM HİZ. A.Ş. Mustafa Parmaksız Cad. No:47 Pınar Apt. Nevşehir TURKCELL İLETİŞİM HİZ. A.Ş. Mazıköy Eski Trt Vericisi Tepesi Ürgüp/Nevşehir TURKCELL İLETİŞİM HİZ. A.Ş. Göreme Otel Açık Hava Müzesi Yolu Göreme-Ürgüp/Nevşehir TURKCELL İLETİŞİM HİZ. A.Ş. Trt Verici Tepesi Özkonak Kasabası Avanos Nevşehir TURKCELL İLETİŞİM HİZ. A.Ş. Acıgöl Belediye Tv Vericilerinin Olduğu Tepe Acıgöl Nevşehir TURKCELL İLETİŞİM HİZ. A.Ş. Aksaray Cad. No:2 Nevşehir TURKCELL İLETİŞİM HİZ. A.Ş. Tv Vericileri Tepesi Gülşehir Nevşehir TURKCELL İLETİŞİM HİZ. A.Ş. Kavak Kasabası Büyükburun Tepesi Nevşehir TURKCELL İLETİŞİM HİZ. A.Ş. Yalçınlar Un Fabrikası Mahmat Kasabası Avanos/Nevşehir TURKCELL İLETİŞİM HİZ. A.Ş. Uçhisar Kasabası Adnan Menderes Cad. Uçhisar Belediye Binası Nevşehir TURKCELL İLETİŞİM HİZ. A.Ş. Mazı Köyü Eski Tv Vericileri Tepesi L33b-02c Pafta, 2931 Parsel Ürgüp/Nevşehir VODAFONE TEL. A.Ş. Avuç Köyü Pafta 2-3 Ada 14 Parsel 68 Hacıbektaş/Nevşehır VODAFONE TEL. A.Ş. Hacıhalili Köyü Beşiktepe Mev. Pafta Kb2b18d4c Ada 177 Parsel 4 Gülşehir/Nevşehir VODAFONE TEL.A.Ş. Karaburna Kas. Yeni Mh. Hacı Bektaş Cd. Paf. K.32b.15 Ada 108 Par. 3 Hacıbektaş/Nevşehir VODAFONE TEL.A.Ş. Sümer Mh. Ali Efendi Yolu Ahmet Dedeoğlu Sk. Karataş Mev. Paf. 19.K.3 Ada 1458 Par. 3 TURKCELL İLETİŞİM HİZ. A.Ş. Cumhuriyet Mah. Karşıdağ Tv Tep. 69 Paf. 781 Ada 32 Par. Merkez/Nevşehir VODAFONE TEL. A.Ş. Başdere Köyü Ürgüp/Nevşehir VODAFONE TEL. A.Ş. Aksalur Gir. Turkcell Kul. Yanı Zefirium Fab. Ark. Aksalur-Ürgüp/Nevşehir Kaynak: Telekomünikasyon Kurumu Ankara Bölge Müdürlüğü,2007 (L) ALTYAPI, ULAŞIM VE HABERLEŞME, KAYNAKÇA Karayolları 6. Bölge Müdürlüğü,2007 Telekomünikasyon Kurumu Ankara Bölge Müdürlüğü,2007 İl Emniyet Müdürlüğü,2007 Belediye Başkanlıkları,2007 İl Çevre ve Orman Müdürlüğü,

117 M-YERLEŞİM ALANLARI VE NÜFUS M. 1. KENTSEL VE KIRSAL PLANLAMA M Kentsel Alanlar Doğal Güzelliklerin Kent Formuna Etkileri M Jeolojik Yapısı Nevşehir İl alanı, Orta Anadolu da Erciyes, Melendiz ve Hasandağı gibi eski yanardağların kül ve lavlarının birikmesiyle oluşmuş çok geniş bir plato üzerinde yer almaktadır. Bu platoyu, ülkenin en uzun akarsuyu olan Kızılırmak, doğu-batı doğrultusunda ve derinliğine vadilerle sık bir şekilde parçalamıştır. İl merkezi Kızılırmak platosu adıyla anılan bu geniş ve yüksek düzlüklerin batı yamaçlarında kurulmuştur. Neojen gölleri altındaki yanardağlardan çıkan lavlar, platoda, göller ve akarsular üzerinde m. kalınlığında farklı sertlikte tüf tabakaları oluşturmuştur. Bu tabakanın içerisinde tüften başka tüffit, ignimbrit tüf, lahar, volkan külü, kil, kum taşı, marn, aglomera ve bazalt gibi jeolojik kayaçlar bulunmaktadır. Üst pliosenden başlayarak başta Kızılırmak olmak üzere akarsuların, göllerin ve hava şartlarının bu tüf tabakalarını aşındırmaları nedeniyle bölge bugünkü halini almıştır. M Topoğrafyası Kapadokya bölgesinde bulunan Nevşehir İli tarih öncesi dönemlerden beri yerleşimlere sahne olmuştur. Dolayısıyla bölgede bulunan orman alanları büyük tahribata uğramıştır. İnsan tahribatı sonucu orman nispeten tarıma uygun olmayan, eğimin yüksek olduğu dağlık ve taşlık alanlara sıkışmıştır. Orman alanları Nevşehir in belli başlı dağlık alanlarında bulunmaktadır. Bunlar Erdaş Dağı, Hırka Dağı, Hodul Dağı, Oylu Dağı, Topuz Dağı, Ziyaret Dağı ve bunların uzantılarından oluşmaktadır. M İklim Özellikleri Nevşehir İç Anadolu Bölgesi nde 38 o 12 ve 39 o 20 kuzey enlemleri ile 34 o 11 ve 35 o 06 doğu boylamları arasında kalır. Konya kapalı havzasında kalan Derinkuyu İlçesi dışında, bütünüyle orta Kızılırmak havzası na giren Nevşehir, konum itibariyle Türkiye nin tam ortasındadır. Yazları sıcak ve kurak, kışları ise soğuk ve yağışlı geçen tipik karasal iklim özelliklerini taşır. Denizden yüksekliği metredir. M Genel Toprak Yapısı İklim, topoğrafya ve ana madde farklılıkları nedeniyle Nevşehir İlinde çeşitli büyük toprak gruplarına ait topraklara rastlamak mümkündür. Bunun yanında toprak örtüsünden yoksun arazi tipleri de mevcuttur. İlimiz genelinde tarım, mera, orman arazileri bulunmaktadır. Alüviyal Topraklar Bu topraklar akarsuların taşıdığı alüviyal ana materyalin ayrışması sonucu meydana gelmiş genç topraklardır. Profil oluşumu tamamlanmamış, yer yer A-C Horizonlarına sahip, derin ve verimli olan bu topraklar İlimizde Kızılırmak Vadisi ve diğer bazı akarsuların kenarlarında ince bantlar şeklinde bulunmaktadır. Hidromorfik Alüviyal Topraklar Bu topraklar sık sık taşkınlara uğrayan, yüksek taban suyuna ve gleyleşmiş profile sahip topraklardır. Kolüviyal Topraklar Genellikle dik eğimli yamaçların eteklerinde ve vadi ağızlarında yer alırlar. Yer çekimi, toprak kayması, yüzey akışı ve yan derelerden taşınarak biriken materyallerin ayrışması ile oluşmuş A-C Horizonlarına sahip genç topraklardır. Bu toprakların drenajları iyidir. Tuzluluk ve sodiklik gibi sorunları yoktur. Nevşehir ilinde çok değişik yerlerde görülen kolüviyal topraklar hektarlık bir alan kapsar. 98

118 Kireçsiz Kahverenkli Topraklar A B C Profilli topraklardır. A horizonu kahverengi, kırmızımsı kahverengi, grimsi kahverengi olabilir. B horizonu kahverengi veya kırmızımsı kahve rengidir. B horizonu dahil solumun tamamına sulandırılmış asit damlatıldığında köpürmez. Solumdan yıkanan kireç C horizonunda birikmiştir. Bu nedenle C horizonunun rengi daha açıktır. Bazen C horizonunda kireç yumruları gözlenebilir. Bu topraklar iyi drenajlı ve verimli topraklardır. M Deprem Kuşağı Nevşehir ve çevresi III. Derecede tehlikeli deprem bölgesindedir. Kırşehir ve Kayseri gibi bölgesel deprem sahalarının etkisinde kalabilir. En önemli fay, Hırkadağı güneyinde, Civelek-Gümüşkent arasında 20 km uzunluğundaki kırık hattır. M Kentsel Büyüme Deseni Konu hakkında bilgi edinilememiştir. M Planlı Kentsel Gelişme Alanları Konut Nevşehir de konut yerleşme alanları yapılaşma yönünden iki ana grup olarak belirlenmektedir. Bunların bir bölümü, Kale çevresinde dik eğimli eteklerde kentin eski yerleşme alanları, diğeri ise planlı gelişme ile muntazam oluşmuş yerleşme alanlarıdır. Kentin gelişmesinde ve şekillenmesinde, kent içinden geçen Aksaray-Kayseri karayolu da etkili olmuştur. Bu aks üzerinde yer alan sanayi ve küçük sanatlar siteleri, konut alanlarını da bu yönlere çekerek yol boyu gelişen bir kent yapısı ortaya çıkmıştır. Kentin gelişmeye elverişli ve henüz boş alan bölgesi, Avanos yolu doğusunda, Göreme yoluna kadar uzanan kısmıdır. Avanos yolunda inşa edilen 2000 evler (Gecekondu Önleme Bölgesi) halen mevcut harita sınırı dışında kalmaktadır. Bu bölge ile mevcut harita sınırları arasındaki bölümün ilave haritaları alımı için Belediyesince yapılan başvuru İller Bankası nca programa alınmış olup, haritanın bütünleşmesi halinde, konut alanları için yeni uygun bölgeler elde edilecektir. Kent içinden geçen akarsu ve dere yatakları da DSİ nin önerileri doğrultusunda değerlendirildiğinde doğal eşikler, yerleşme kararlarını etkileyecektir. Nevşehir de mevcut konut alanları yapılaşma yönünden iki ana grup oluşturmaktadır. Kale çevresinde yer alan, çok sık yapılaşmanın olduğu gibi korunması, ancak bazı yol düzeltmeleri ve eski imar planında getirilen kararlarla yetinilmesi bu günkü koşullara göre kaçınılmaz olacaktır. Bu bölgedeki tipik eski yapıların korunması ve kale siluetinin bozulmaması yönünden de bu karar uygun olacaktır. Ticaret Nevşehir de mevcut ticaret, eski imar planında ayrılan yerde gelişmiş ve alan yetmediğinden ana yollar boyunca bir dağılım başlamıştır. Ayrıca, Aksaray yolunda kurulan sanayi ve küçük sanatlar dolaylı olarak ticari faaliyetleri bu yöne çekmiş, gerek siteler içinde gerekse bu bölgedeki ana yollar üzerinde iş yerleri gelişmiştir. Ayrıca mevcut pazar yerleri de yetersiz duruma gelmiş, yeni pazarlama alanlarına gerek duyulmaya başlanmıştır. Belediyesince yapılan temaslarda kent için gerekli, yeni toptancı hali ve hayvan pazarı yerleri seçilmiştir. Sanayi Nevşehir de köklü bir sanayi gelişmemiştir. Kent içinde kalan Sümerbank İplik Fabrikası planda korunmuştur. Bunun dışında dağınık olarak inşa edilmiş un fabrikaları ve şarap fabrikaları kısmen korunmuştur. Ancak, plan dönemi içinde kaldırılması ve bu alanların, turistik konaklama alanlarına dönüştürülmesi önerilmiştir. Kentin bu ucu, Kapadokya Doğal Sit Koruma Bölgesi sınırında kalmaktadır. Bu alanlarda inşa edilecek otel, motel vb. turistik amaçlı kullanışlar bölge turizmine hizmet edecek ve kentsel kullanımlarla koruma alanları arasında bir tampon bölge oluşturacaktır. Nevşehir in gelişmesi için gerekli olan Organize Sanayi bölgesinin, (harita dışında) Avanos yolu üzerinde gerçekleşmesi için Sanayi Bakanlığı na başvurulmuştur. 99

119 M Kentsel Alanlarda Yoğunluk Nevşehir nüfusunun % 40 ı merkezde yaşamaktadır yılı adrese dayalı nüfus sayım sonuçlarına göre merkez nüfusu dir. Nüfusun büyük çoğunluğu yeni konut alanlarını tercih etmektedir. M Kentsel Yenileme Alanları Koruma Kurulunca onaylı koruma imar planı bulunan kentsel yerleşim alanlarında mevcut planın hükümleri geçerlidir. İlgili idarelerce yapılan imar planı değişiklikleri için Nevşehir Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu onayının alınması gereklidir. Mevcut planlarda değişiklik yapılabilmesi için, hazırlanacak revizyon imar veya uygulama planlarının Nevşehir Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu nun görüşüne sunulması gerekir. M Endüstri Alanlarda Yer Seçimi Endüstri alanlarında yerseçimi genellikle İl merkezinde toplanmıştır. İlimiz genelinde sanayi alanları aşağıda sıralanmıştır. Nevşehir küçük sanayii sitesi: m 2 Nevşehir Lale sanayii sitesi: m 2 Nevşehir metal işleri küçük sanayii sitesi: m 2 iskan ruhsat alınma aşamasında. Ürgüp küçük sanayii sitesi: m 2 Gülşehir küçük sanayii sitesi: m 2 Avanos küçük sanayii sitesi: m 2 Hacıbektaş küçük sanayii sitesi: m 2 Kozaklı küçük sanayii sitesi: m 2 Acıgöl küçük sanayii sitesi: Yer seçimi aşamasında M Tarihi, Kültürel, Arkeolojik ve Turistik Özellikli Alanlar Nevşehir Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu tarafından onarım izni verilen yapılar için Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulu nun gün ve 660, 661 sayılı ilke kararı geçerlidir. Nevşehir Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu tarafından yapı izni verilecek parsellerdeki yeni yapılaşmaların projelendirilmesinde, aşağıdaki koşullar geçerlidir. a-doğal çevre içinde yer alan yeni yapılaşmada doğal görünüm ve topoğrafyayı zedelemeyen mimari çözümlerin geliştirilmesi esastır. Bu amaçla, yeni yapılaşmanın yakın çevresiyle birlikte etüt edilerek, doğal yapıyla etkileşimini gösteren vaziyet planı ve silüet çizimleri yanısıra, gerekli görüldüğünde, projenin maket veya 3 boyutlu gösterim teknikleriyle takdimi istenir. b-geleneksel doku içinde yer alan yeni yapılaşmada, doku karekterini zedelemeyen mimari çözümlerin geliştirilmesi esastır. Bu amaçla, yeni yapılaşmanın bulunduğu yapı adası ve yakın çevresiyle birlikte etüd edilerek, mevcut dokuyla etkileşimini gösteren vaziyet planı ve silüet çizimleri yanı sıra, gerekli görüldüğünde, projenin maket veya üç boyutlu gösterim teknikleriyle takdimi istenir. c-yerel mimariyle dilbirliği (benzeşim) içinde bulunmak veya yerel mimariyle uyumlu çağdaş yorumlara yönelmek olasıdır. Her iki durum içinde de ölçü, oran, biçim, üslup, inşaat tekniği ve malzeme kullanımı bakımlarından çevreye aykırı olmayan, nitelikli çözümler aranır. Yerel mimariyle uyumlu çözümlerin geliştirilmesinde, örnek alınan doku veya tekil yapıdaki belirgin yapı, plan, kesit cephe özelliklerinin topluca dikkate alınması beklenir. Dokunun önemli unsurları olan, avlu duvarlarıyla çevrili açık mekan (avlu, bahçe) düzeni ile, yarı açık mekan (revak, arkat) tipolojilerinin sürekliliği gözetilir. Pencere, kapı, cumba gibi ögelerin tasarımında, yerel mimarinin kütle kompozisyonlarındaki dolu-boş ve çıkma oranları, açıklıkların gruplanış tarzları ve zemin ile üst katlardaki düzen farklılaşmaları göz önüne alınır. 100

120 Çatı çözümlerinde yeni yapılaşmanın bulunduğu yörede egemen olan biçimlenme ve malzemelerin kullanılması esastır. Yerine göre düz çatı mecbur olabileceği gibi, eğimli çatı (beşik, kırma vb.) söz konusu olduğunda çatı arası ve cihannüma (Yıldızköşk, Sinekliköşk) çözümlerine, kat alanının %15 ini aşmama koşuluyla gidilebilir. Doku içinde yer alan yapılaşmada, bina cephe hattı ve bahçe duvarları, mevcut sınırı izler. Mevcut yol güzergahları ve özgün kaplama malzemesi değiştirilemez. M Kırsal Alanlar Son yıllarda görülen nüfus artışı incelendiğinde Merkez İlçede kent nüfus artış oranının, kırsal nüfus artış oranından fazla olduğu görülmektedir. Bu da Nevşehir de kentleşme eğiliminin arttığını ortaya koymaktadır sayımlarından sonra kırsal kesimde, bu alanlardaki kuraklık, tarıma elverişli toprağın sınırlı oluşu nüfusun azalmasına neden olurken Nevşehir de yeni açılan iş alanları bu nüfusu çekmekte ve ilerisi için ümit verici gelişmeler izlenmektedir. M Kırsal Yerleşme Deseni İlimiz nüfusunun % 30 u kentlerde % 70 i kırsal kesimde yaşamakta ve nüfusun yaklaşık % 65 i tarımla uğraşmaktadır. İl yüzölçümü hektar olup, mevcut ekilebilir arazi miktarı dekardır. Söz konusu arazi çiftçi ailesi tarafından işletilmektedir. Bir çiftçi ailesine düşen arazi miktarı ortalama 92 dekardır. M Arazi Mülkiyeti İlimiz genelinde tarım, mera, orman arazileri bulunmaktadır. M. 2. ALTYAPI İlçelerin çoğunda kanalizasyon sistemi bulunmakta yada tamamlanma aşamasındadır. İlçelerde temiz su sistemi bulunmaktadır. M. 3. BINALAR VE YAPI ÇEŞITLERI M Kamu Binaları Nevşehir de, geniş saha isteyenler dışındaki resmi kurumlar genellikle sıkışık ve yetersiz binalarda hizmet görmektedir. Yeni Hükümet Konağı için plan değişikliği onanmıştır. İmar planında bu alan aynen alınmıştır. Kirada olan bir kısım dairelerin burada toplanması ile rahatlık sağlanacaktır. Diğer resmi kurumlar için de plan değişiklikleri ile seçilen yerler korunmuş, ayrıca semt ihtiyacını karşılayacak (Türk Telekom, Karakol v.b.) resmi kuruluşlar için alanlar ayrılmıştır. M Okullar Nevşehir İlinde 163 ilköğretim okulu, 43 ortaöğretim, 1 adet eğitim uygulama okulu, 4 adet anaokulu, 8 adet özel eğitim okulu bulunmaktadır. İlimizde 1 adet üniversite bulunmaktadır. M Hastaneler ve Sağlık Tesisleri İlimizde toplam 5 adet devlet hastanesi, 64 adet sağlık ocağı, 8 adet özel sağlık kurumu, 2 adet dispanser bulunmaktadır. İlimiz Merkez, Ürgüp ve Hacıbektaş ilçelerinde devlet hastaneleri bulunmaktadır. M Sosyal ve Kültürel Tesisler Nevşehir İli Ürgüp ve Hacıbektaş İlçelerinde Kültür Merkezi mevcuttur. Nevşehir Gazi Stadı, Merkez deki Damat İbrahimpaşa spor salonu ( 1500 kişi kapasiteli ), Ticaret Lisesi spor salonu ( 500 kişi kapasiteli ), ilçelerde Ürgüp spor salonu ( 500 kişi kapasiteli ), Avanos spor salonu ( 500 kişi kapasiteli ), Hacıbektaş 60. yıl spor salonu (2500 kişi kapasiteli), Gülşehir spor salonu ( 500 kişi kapasiteli ) bulunmaktadır. 1 adet tenis kortu faal durumdadır. İlimizde 2 adet atış poligonu bulunmaktadır. 101

121 Merkezde Gazi Stadı spor kompleksi içerisinde 2 ve 3 nolu çim futbol sahaları, ilçelerde Avanos, Ürgüp, Gülşehir, Derinkuyu olmak üzere 7 adet çim futbol sahası ve 103 adet toprak futbol sahası vardır. Gençlik ve Spor İl Müdürlüğü nün spor kompleksi içerisinde 1 adet tenis kortu faal durumdadır. Ayrıca İlimizde Kapadokya Sporcu Kamp Eğitim Merkezi, Nevşehir Gençlik Merkezi ile Gülşehir İlçesi Gençlik Merkezi bulunmaktadır. Nevşehir Gençlik Merkezi ile Gülşehir Gençlik Merkezi nde resim kursu, satranç kursu, bilgisayar kursu, gençlik haftası kutlamaları, halk oyunları kursu, izcilik, fotoğrafçılık kursu, kompozisyon ve şiir yarışmaları, gençlik şenlikleri, yaz spor kursları, ulusal ve merkez gençlik kampları, zihinsel engelli gençlerin spor eğitimleri faaliyetleri yapılmaktadır. M Endüstriyel Yapılar İlimizde Merkez ilçede 85, Ürgüp te 9, Avanos ta 40, Gülşehir de 5, Kozaklı da 4, Ürgüp te 8, Hacıbektaş ta ise 2 adet sanayi sicil belgeli sanayi kuruluşu bulunmaktadır. M Göçer ve Hareketli Barınaklar İnşaat şantiyesindeki barınaklar göz önüne alınmadığı takdirde İlimizde göçer ve hareketli binalar bulunmamaktadır. M Otel-Motel ve Turizm Amaçlı Diğer Yapılar Ilimiz genelinde 4 adet 5 yıldızlı, 15 adet 4 yıldızlı otel bulunmaktadır. Tablo M.1: Turizm İşletme Belgeli Tesisler (2007 Yılı) Tesısın adı Yerı Sınıfı Oda Yatak Dedeman oteli Nevşehir ***** Altınöz oteli Nevşehir **** Peri tower oteli Nevşehir **** Lykia lodge kapadokya Nevşehir **** Viva oteli Nevşehir * Seven hotel Nevşehir ** Dinler tatil köyü Nevşehir **** Hotel zümrüt cappadocia Nevşehir ** Yıltok oteli Avanos **** Avrasya oteli Avanos **** Irmak oteli Avanos **** Altınyazı otel Avanos **** Vera otel kaymaklı Kaymaklı ***** Ataman oteli Göreme Özel Çiner oteli Göreme *** Anatolian houses Göreme Özel Termalya Kozaklı **** Yapısel otel Kozaklı ** Rosa resort termalotel Kozaklı ***** Museum hotel Uçhisar Özel Ataman uçhisar kaya otel Uçhisar Özel Kral oteli Ürgüp Özel Alfina oteli Ürgüp Özel Kemerli ev pansiyon Ürgüp Özel 9 18 Dinler oteli Ürgüp ***** Perissia oteli Ürgüp **** Arkadaş otel Ürgüp *** Taşsaray oteli Ürgüp **** Mustafa otel Ürgüp **** Yunak evleri Ürgüp Özel Selçukluevi Ürgüp Özel Yusuf yiğitoğlu konağı Ürgüp Özel Alkapris Ortahisar Özel 5 12 Yükseller otel Ortahisar *** Burcu kaya oteli Ortahisar **** Kapadokya ınn oteli Ortahisar **** Gomeda oteli M.paşa **** Lamia pansiyon M.paşa Pansiyon 5 10 Gül konakları M.paşa Özel Toplam : 39 adet Kaynak: İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü,

122 M Bürolar ve Dükkanlar Tablo M.2: Büro ve Dükkanlara Ait Bilgiler (2007 Yılı) İş Hanlarının Adı İşyeri Sayısı Merkez İşhanı 72 Kemerli Çarşı 38 Modern Çarşı 104 Işıksaçan-Çınar 20 İşhanı Kubbeli Çarşı 25 Görgünler Pasajı 42 Mıhcılar İş 12 Merkezi Yaylaklı İşhanı 35 Kolukısa İş 70 Merkezi Çekirdekçiler 150 İşhanu Avşaroğlu İşhanı 25 Avlanmaz İşhanı 60 Atasavun İşhanı Evler 12 Belediye İşyerleri Toptancılar 80 Sitesi+Depo Kaynak:Nevşehir Belediye Başkanlığı,2007 M Kırsal Alanda Yapılaşma Kırsal alanda bağ evleri ile mandıralar bulunmaktadır. Buralarda tarla, bağ ve bahçelerde arazinin % 5 ini geçmeyecek şekilde yapılaşmalar oluşturulmaktadır yılında 3 adet bağ evi için yapı ruhsatı verilmiştir. M Yerel Mimari Özellikler Nevşehir de yerel mimari özellik olarak; yığma kargir, yöresel kesme taştan bahçeli içerisinde avlusu olan kışlık kayıtın konduğu kilerli yapı tarzı var idi. Kentleşme ve apartmanlaşma neticesinde kent dokusunun tamamen bozulduğu gözlenmektedir. Arsa stokçuluğunun fazla olması, arsa üretiminde yoğunluğun artması ile eski kent dokusu terk edilmiştir. Ancak sadece köylerde eski tarz yapım şekli görülebilmektedir. M Bina Yapımında Kullanılan Yerel Materyaller Yöresel mimari tarzın etkin yapı elemanı kesme taş ocakları İlimiz Merkez İlçe Karayazı da bulunmaktadır. Ayrıca ilçelerde bulunan taş ocakları Ürgüp ve Kavak ilçelerinde olduğu gibi sit alanında kalmış olmaları nedeniyle kapatılmıştır. M. 4 SOSYO-EKONOMIK YAPI M.4.1. İş Alanları ve İşsizlik İlimizde hizmet sektöründe adet, sanayi sektöründe adet, tarım sektöründe 211 adet çalışan vardır adet kayıtlı işsiz bulunmaktadır. Bu sayının ü vasıflı, sı vasıfsızdır. M Göçler 2000 yılı genel nüfus sayımı göç istatistiklerine göre, İlimizin aldığı göç iken, verdiği göç kişidir. Nevşehir in aldığı göçte iş arama ve bulma, verdiği göçte ise hane fertlerinden birine bağımlı durumlar etkilidir. Yurt dışına işçi olarak giden aileler vardır. Özellikle Avanos ve Ürgüp ilçesi halkında işçi olarak yurt dışına giden aileler yoğunluktadır. Ankara-İstanbul ve İzmir gibi büyük şehirlere çok miktarda göç olmaktadır. 103

123 M. 4.3 Göçebe İşçiler (Mevsimlik) İlimizde turizm sektöründe göçebe (mevsimlik) işçi bulunmamaktadır. İnşaat sektöründe ise 450 kişi göçebe işçi olarak çalışmaktadır. Bu göçebe işçilerin asıl ikamet yerleri; Boyabat (Sinop), Kavak (Samsun), Kadınhanı ve Ilgın (Konya), İskilip ve Oğuzlar (Çorum), Aksaray ve Yozgat İlleridir. Bu İllerden göçebe olarak Nisan ayında İlimize gelinmekte ve Eylül ayında tekrar ikamet yerlerine dönülmektedir. M Kent Toprağının Mülkiyet Dağılımı İlimizde, devlet hüküm ve tasarrufu altındaki alanlar ile tescilli alanların toplamı ,54 m2 dir ,73 m2 tescilli alan bulunmaktadır. Devlet hüküm ve tasarrufu altındaki alanlar ,62 m2 dir. M Konut Yapım Süreçleri Konut üretiminde ağırlıklı olarak kooperatifçilik etkin olmuş ancak yeni yeni yap-sat türü üretim artmaya başlamıştır ve Toplu Konut İdaresi tarafından 1100 konut üretilerek yeni bir mahalle kurulmuştur. M Gecekondu Islah ve Önleme Projeleri Gecekondu türünde yapılaşma görülmemekle birlikte, imar planlarında gecekondu önleme bölgeleri kaldırılmıştır. M. 5 Yerleşim Yerlerinin Çevresel Etkileri M.5.1. Görüntü Kirliliği 2001 tarih ve 02 sayılı İl Mahalli Çevre Kurulunda alınan kararda özetle İlimiz hudutları dahilinde karayolları veya diğer köy yolları güzergahlarında, gerek görüntüsü gerekse yapısı itibari ile çevre kirliliğine yol açan her türlü ilan ve reklam panolarının belediye hudutları dahilinde belediyelerce, belediye hudutları haricinde Karayolları, Köy Hizmetleri, Emniyet Müdürlüğü ve Jandarma Komutanlığınca tespit edilerek kirlilik yaratan levhaların kaldırılmasına ve bahsi geçen kuruluşlarca kaldırılan levhaların yeniden konulduğunun tespiti halinde ilgililer hakkında gerekli cezai işlemlerin uygulanmasına denilmiştir. Tabelalar konusunda alınan tarih ve 2004/06 sayılı İl Mahalli Çevre Kurul Kararında İlimizde görüntü kirliliğinin nedenlerinden biri olan tabelalar konusunda mevcut uygulamanın devamına; eskiyen, bozulan levhaların yerine güncelleştirilmiş tabelaların konulması, bakım ihtiyacı olanların bakımlarının ilgili belediyelerce yapılması... denilerek tabelalar konusu gündeme taşınmış ve İlimiz genelindeki bu sorunun giderilebilmesi için bazı kurum ve kuruluşlara görevler düşmüştür. Görüntü kirliliğinin önlenmesine yönelik denetimlere İl Çevre ve Orman Müdürlüğü nce devam edilmektedir. M Binalarda Ses İzolasyonu Binalarda ses izolasyonu ile ilgili yürürlükteki imar kanunu ve yönetmeliklerinde herhangi bir madde bulunmamaktadır. Ancak ısı yalıtımı zorunlu olduğundan kullanılan cam yünü, yöresel taş ve özellikle bims malzemesinin ses yalıtımı özelliği bulunmaktadır. İlimizde inşaatlarda bu malzeme ve imalatlar kullanılmaktadır. M Hava Alanları ve Çevresinde Oluşturulan Gürültü Zonları İlimiz Tuzköy kasabasında havaalanı bulunmaktadır. Hava alanının Gülşehir ilçesine uzaklığı 10 km, İlimize olan uzaklığı ise 27 km dir. Hava alanı trafiği yoğun değildir. Gürültü hakkında çalışma bulunmamaktadır. M Ticari ve Endüstriyel Gürültü Konu hakkında herhangi bir çalışma bulunmamaktadır. 104

124 M Kentsel Atıklar İlimizdeki atıklar katı ve sıvı atıklar olarak değerlendirilebilir. Merkez ilçede ton/yıl evsel katı atık oluşmaktadır. Bu atıklar; mutfak artıkları, kağıt, karton, plastik, cam ve metalden oluşmaktadır. Katı ve hafriyat atıkları ile ilgili olarak Müdürlüğümüzce denetimler yapılmaktadır. Katı Atıklar: Evsel atıklar genelde plastik çöp torbalarında biriktirilip, belediye tarafından belirtilen muhtelif saatlerde araçlarla toplanmaktadır. Hiçbir yerleşim yerimizde düzenli çöp toplama sahaları oluşturulmamıştır. Evsel katı atıkların içinde bulunan teneke, demir, sac, alüminyum gibi metaller, naylon pet şişe ve plastik maddeler, şişe, bez, kağıt gibi maddeler çöplüklerde ayıklanarak geri dönüşümü sağlanmaktadır. Çöplerin içerisinde geri kazanılabilen çöplerin miktarı düzenli çöp alanlarının olmayışı nedeni ile tespit edilememektedir. Çöplerin ayrıştırılması Belediye tarafından ihaleye verilerek özel sektöre verilmektedir. Çöpler belediyelik yerleşim yerlerinde belediyesince tesbit edilen yerlere dökülmektedir. Köylerde ise rastgele yerlere dökülmekte ve bu da rüzgarlı havalarda etrafa dağılmalara ve çevre kirliliğine sebep olmaktadır. Bazı seyahat eden araçlardan yol kenarlarına atılan veya dökülen çöplerinde çevre kirliliğine neden olduğu görülmektedir. İnşaat atıkları olarak hafriyat ve moloz atıklarının yol kenarlarına veya belediyelik yerleşim yerlerinde belediyesince tesbit edilen yerlere döküldüğü, yol kenarlarına dökülen atıkların oluşturduğu kirlilik görülmektedir. Sıvı Atıklar: İl merkezi ve Merkez ilçeye bağlı kasabalara ait atık suları arıtacak olan arıtma tesisi proje aşamasında olup çalışmalar devam etmektedir. Proje aşamasında bulunan arıtma tesisinin Nar Kasabası ile Sulusaray Kasabaları içerisinde yapılarak arıtılan suyun Kızılırmak a verilmesi tasarlanmıştır. Arıtma tesisi olmadığından kanalizasyon şebekesinden direkt olarak alıcı ortama verilen bu suların bir kısmı, özellikle Nar ve Sulusaray Kasabalarında yasak olmasına rağmen tarım amaçlı sulamalarda kullanılmakta ve buralarda üretilen sebzeler yöre halkına satışa sunulmaktadır. Alınan bu sebzeler iyi bir şekilde yıkanmadan tüketildiğinde olumsuz etkiler görülmektedir. Turizm sektörünün yoğun olduğu Avanos ve Ürgüp İlçelerinde arıtma tesisleri kurularak faaliyete geçmiş olup tam kapasite ile çalıştırılmaktadır. Bu tesislerde biyolojik arıtım yapılmakta olup, kimyasal arıtım yapılmamaktadır. Bunun yanında Dedeman oteli, Kapadokya Lodge oteli, Türkmen et entegre tesisi, Arapoğlu et kesim ve muhafaza tesisi, Yibitaş Lafarge Çimento fabrikası ve Tekel rakı fabrikası gibi bazı özel işletmelerde arıtma tesisi bulunmakta ve bu tesisler biyolojik arıtma olarak faaliyet göstermektedir. Kimyasal arıtmanın yapılmamasından kaynaklanan kirlenmeler görülmektedir. Arıtması olmayıp kanalizasyon olan yerleşim yerlerinde; sıvı atıkların şebekede toplanarak direk alıcı ortama deşarj edildiği görülmektedir. Kanalizasyon olmayan yerlerde atıksular fosseptik çukurlarında toplanmakta veya bilhassa köylük yerleşim yerlerinde rastgele çevreye deşarj edilmektedir. Hastane Atıkları: İlimiz genelindeki hastane ve benzeri sağlık kuruluşlarında tıbbi atıkların tümü yönetmeliğe uygun torbalarda toplanıp, geçici atık depolarında en fazla iki gün sürede bekletilerek alınmaktadır. Tıbbi atıklar özel temizlik şirketi tarafından toplanmaktadır. İlimizde tıbbi atıklarla ilgili olarak 1 adet firmaya lisans verilmiştir. Tıbbi atık yakma tesisi mevcut değildir. Atıkların Bertaraf Edilmesi: Kentimizde üretilen çöpler merkezde Nevşehir Belediyesi tarafından toplanarak şehir merkezine yaklaşık 8 km uzaklıkta bulunan Sulusaray yolu İçmece mevkiinde bulunan katı atık deponi sahasında depolanmaktadır. Depolanan çöpler özel sektör tarafından ayrıştırılarak geri kazanılacak maddeler alındıktan sonra üzerleri toprakla kapatılarak alıcı ortama verilmektedir. İlimizde katı atıklar Sulusaray İçmece mevkinde bulunan katı atık deponi sahasında depolanmaktadır. Tesise tarihinde ÇED Olumlu kararı verilmiş olup, ihale 105

125 aşamasındadır. Düzenli depolama yapılmamaktadır. Söz konusu atıkların içerisinde evsel atıkların yanında zararlı maddeleri ihtiva eden atıklar da bulunmaktadır. Çöp deponi alanlarının sızdırmasız ve geçirmesiz tabanlarla kaplı olmadığından yer altı sularının ve toprak kirliliğinin olması söz konusudur. M Binalarda Isı Yalıtımı Isı yalıtımı Belediyelerce imar yönetmeliği çerçevesinde yaptırılmakta ve ayrıca yeni alternatifler geliştirilerek, ısı yalıtımında maksimum verim ve buna bağlı olarak yakıt giderlerinde azalma ve hava kirliliğine de kısmen çözüm üretilmektedir. Ayrıca yakıt giderlerinin artmasından dolayı, vatandaşlar tarafından ısı yalıtımına özen gösterilmektedir. Tek satıhlı pencereler sökülerek ve ısı yalıtımlı cam kullanılarak çift satıha dönüştürülmekte, dış cephelerde mantolama ile eski ve yeni binalarda yalıtım yapılmaktadır. M. 6. NÜFUS M Nüfusun Yıllara Göre Değişimi 2000 yılı nüfus sayımında İl genel toplamı , ilçeler toplamı , beldeler toplamı , köyler toplamı dir yılı adrese dayılı nüfus sayımında ise İl genel toplamı , ilçeler toplamı , beldeler toplamı , köyler toplamı tür dir. Değişim oranları sırası ile - 9.6, 6.2, , dir. M Nüfusun Yaş, Cinsiyet ve Eğitim Gruplarına Göre Dağılımı 2007 yılı adrese dayılı nüfus sayımı sonuçlarına göre, toplam nüfus , erkek nüfusu , kadın nüfusu ise dır. Şehir nüfusu toplam olup, bunun ü erkek, ü kadındır. Köy nüfusu toplam olup, bunun i erkek, ü kadındır. M İl ve İlçelerin Nüfus Yoğunlukları Nüfus yoğunluğu sırasıyla Merkez, Ürgüp, Gülşehir ve Avanos ilçelerinde görülmektedir. Ürgüp ün yüzölçümüne göre nüfusunun fazla olması, yoğunluğunun ilk nedeniyse de arazi miktarına göre nüfusunun artma sınırına gelmesi, artış hızını düşürmektedir. Hacıbektaş ilçesindeki nüfus azalışını da yurt dışına fazla işçi göndermesi ve sanayi yönünden gelişmemesiyle açıklayabiliriz. İlimiz Kapadokya bölgesi sınırları içerisinde olduğundan turizm sezonunda yerli ve yabancı turistlerden dolayı gözle görülür bir yoğunluk meydana gelmektedir. Bunun yanında hasat zamanı ilçelerimize genellikle Güneydoğu illerimizden gelen işçilerden dolayı da nüfus yoğunluğu olmaktadır. M Nüfus Değişim Oranı 2007 yılında İl genel toplam nüfusu iken, 2000 yılında tür. Nüfus değişim oranı - 9,6 dır. (M)YERLEŞİM ALANLARI VE NÜFUS, KAYNAKÇA İl Çevre ve Orman Müdürlüğü-2007 Tarım İl Müdürlüğü,2007 Sanayi ve Ticaret İl Müdürlüğü,2007 İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü,2007 Nevşehir Belediye Başkanlığı,2007 İl Milli Eğitim Müdürlüğü,2007 Türkiye İş Kurumu Nevşehir İl Müdürlüğü,2007 İl Milli Emlak Müdürlüğü,2007 İl Bayındırlık ve İskan Müdürlüğü,2007 Meteoroloji İl Müdürlüğü,2007 İl Sağlık Müdürlüğü,2007 Gençlik ve Spor İl Müdürlüğü,

126 N. ATIKLAR N. 1 Evsel Katı Atıklar Çöpler genelde evlerimizde plastik çöp torbalarında biriktirilip belediye tarafından belirtilen muhtelif saatlerde araçlarla toplanmaktadır. Düzenli çöp toplama sahaları oluşturulmamıştır. Evsel katı atıkların içinde bulunan teneke, demir, sac, aliminyum gibi dönüşümü sağlanmaktadır. Çöplerin içerisinde geri kazanılabilen çöplerin miktarı düzenli çöp alanlarının olmayışı nedeni ile tespit edilememektedir. Çöplerin ayrıştırılması Belediye tarafından ihaleye verilerek özel sektöre verilmektedir. Çöplerin köylerde rastgele yerlere dökülmesi rüzgarlı havalarda etrafa dağılmalara ve çevre kirliliğine sebep olmaktadır. Bazı seyahat eden araçlardan yol kenarlarına atılan veya dökülen çöplerinde çevre kirliliğine neden olduğu görülmektedir. İnşaat atıkları olarak hafriyat ve moloz atıkları yol kenarlarına veya belediyelik yerleşim yerlerinde belediyesince tesbit edilen yerlere dökülmekte olup, yol kenarlarına dökülen atıklar kirlilik oluşturmaktadır. İlimizde 34 adet belediyenin üye olduğu toplam nüfusu olan Kapadokya İl Özel İdareler ve Belediyeler Birliği bulunmaktadır. Toplanan ortalama katı atık miktarı 225 ton/gündür. Nevşehir Belediyesi tarafından ton/yıl evsel katı atık toplanmaktadır. N. 2 Tehlikeli ve Zararlı Atıklar İlimizde tehlikeli ve zararlı atıklar konusunda Müdürlüğümüzce çalışmalar sürdürülmektedir. İlimizde 1 adet firma tehlikeli atık taşıma lisansı almıştır. N. 3 Özel Atıklar N Tıbbi Atıklar İlimizde 6 hastane, 2 adet diyaliz merkezinden tıbbi atıklar özel temizlik şirketi tarafından tıbbi atık aracı ile ayrı toplanmaktadır. İl merkezinde toplanan tıbbi atıkların miktarı günlük ortalama 481,195 kg/gün olup, mevcut depolama sahasında evsel atıklardan ayrı bir alanda bertaraf edilmektedir. Pazartesi, çarşamba, cuma günleri olmak üzere ayda ortalama 13 gün toplanmaktadır. Tablo N.1: Tıbbi Atık Miktarları (2007 Yılı) Sağlık Kuruluşu Yatak Sayısı Atık Miktarı (kg/gün) Dr. İ. Şevki Atasagun Devlet Hastanesi yıl Nevşehir Devlet Hastanesi Kadın Doğum ve Çocuk Hastalıkları Hastanesi ve Diyaliz Merkezi Yimpaş Çağrı Hastanesi Özel Kapadokya Diyaliz Merkezi - 94 Kaynak:Nevşehir Belediye Başkanlığı, 2007 N Atık Yağlar İlimizde sanayi tesislerinden kaynaklanan sıvı yağların tespiti ve geri kazanımı ile ilgili çalışmalar sürdürülmektedir yılında 22 adet firma tarafından toplam 28,56 ton atık yağ lisanslı firmalara teslim edilmiştir. Ayrıca 4,3 ton bitkisel atık yağ 7 adet lisanslı firma tarafından teslim alınmıştır. N Bitkisel ve Hayvansal Atıklar İlimizde hayvansal atıklar ile ilgili yapılan şikayetlerde, yerinde inceleme yapılarak gerekli kurum ve kişilere bilgilendirme ve ikazlar yapılmaktadır. 107

127 N.3.4. Pil ve Aküler İlimizde akü üreticileri tarafından 1 adet firmaya 8,86 ton atık akü teslimi yapılmıştır. N Cips ve Diğer Yakma Fırınlarından Kaynaklanan Küller İlimizde yakma fırınları bulunmamaktadır. N. 3.6 Tarama Çamurları Bu konuda herhangi bir çalışma bulunmamaktadır N Elektrik ve Elektronik Atıklar Bu tip atıklar şirketler tarafından ayrıştırılarak geri kazanım tesislerine gönderilmektedir. N Kullanım Ömrü Bitmiş Araçlar Bu konuda herhangi bir çalışma bulunmamaktadır. N. 4 Diğer Atıklar N.4.1. Ambalaj Atıkları tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği kapsamında, İlimizde ambalajlı ürün satan (piyasaya süren) yerlere bilgilendirme yapılmıştır. İlimizde 13 adet piyasaya süren firma bulunmaktadır. 200 m 2 den büyük kapalı alana sahip toptan veya perakende olarak ambalajlı ürünleri satan mağaza, market, süpermarket vb. alışveriş yerlerinin yükümlülükleri ve dikkat etmesi gereken hususları hakkında bilgilendirme yapılmıştır. Söz konusu yönetmelik kapsamında ambalaj atıklarını toplayan yetkili bir firma İlimizde bulunmamaktadır. N.4.2. Hayvan Kadavraları İlimizdeki hayvan kadavralarının gömülerek bertaraf edildiği beyan edilmekte olup sistemli bir çalışma bulunmamaktadır. İlimizde bu tür atık üreten tesislerde geri kazanım yapılmamaktadır. N.4.3. Mezbaha Atıkları İlimizde üç adet mezbahane bulunmaktadır. Değerlendirilebilir atıklar (bağırsak, deri vs.) işlevine göre kullanılmaktadır. Kesim esnasında ortaya çıkan kan ise ayrı olarak tanklarda biriktirilmesine rağmen rendering tesisilere gönderilememektedir. İlimizde bulunan Belediyelere ait mezbahanelerin atık suları Ürgüp ve Avanos İlçelerindeki Belediye arıtma tesisinde arıtılmaktadır. Mezbahanelerde biriken kanlar rendering tesislere gönderilmeyip gömülmektedir. N. 5. ATIK YÖNETIMI Konu hakkında bilgi edinilememiştir. N. 6 KATI ATIKLARIN MİKTAR VE KOMPOZİSYONU Nevşehir Belediyesinin kış mevsimine ait tartım çizelgesinden 2007 yılı için brüt olarak toplam atık miktarları, mutfak artıkları için 169 kg, kağıt için 23 kg, karton için 14 kg, plastik için 36 kg, cam için 7 kg, metal için 4 kg, kül miktarı 127 kg dır. 108

128 N. 7 KATI ATIKLARIN BİRİKTİRİLMESİ, TOPLANMASI, TAŞINMASI VE AKTARMA MERKEZLERİ İlimizde katı atık deponi alanı ile ilgili problemler bulunmaktadır. Depolama alanında düzensiz depolama yapılmaktadır. Atıklar kaynağında ayrı toplanmamaktadır. Her tür atık için ayrı taşıma aracı bulunmamaktadır. Transfer istasyonu bulunmamaktadır. Nevşehir Belediyesinin çöpleri özel şirket tarafından toplanmaktadır. 10 adet sıkıştırmalı araç evsel atıkları hergün akşam belirlenen saatlerde alarak düzensiz depolama alanına götürmektedir. Tıbbi atıklar ise özel bir araç ile tıbbi atık üreten kurum ve kuruluşlardan belirlenen gün ve saatlerde alarak çöp alanında ayrı bir yerde bertaraf edilmektedir. N. 8. ATIKLARIN BERTARAF YÖNTEMLERI N Katı Atıkların Depolanması Merkez ilçede bulunan düzenli depolama tesisinde, 2007 yılı başından 2026 yılı sonuna kadar 20 yıllık ihtiyacı karşılayacak şekilde atıkların depolanması hedeflenmektedir. Düzenli depolama sahasının hücrelere bölünerek inşa edilmesi ve doldurulması planlanmıştır. 20 yıllık süre için ton atık depolanması planlanmıştır. Depolama sahasında kompaktörle sıkıştırılmış atık yoğunluğu 0,75 ton/m3 alındığında m3 depolama hacmi gerekmektedir. N Atıkların Yakılması İlimizde Yönetmeliğe uygun yakma tesisi bulunmamaktadır. N Kompost İlimizde kompost tesisleri bulunmamaktadır. N. 9. ATIKLARIN GERI KAZANIMI VE DEĞERLENDIRILMESI İlimizde üretilen çöpler ihaleye vermek sureti ile özel sektör tarafından ayıklanarak değerlendirilmektedir. N. 10. ATIKLARIN ÇEVRE ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ İlimizde Sulusaray İçmece mevkiinde katı atık deponi sahası mevcut olup, tarihinde ÇED Olumlu Kararı verilmiştir. Ancak düzenli depolama yapılmamaktadır. Söz konusu atıkların içerisinde evsel atıkların yanında zararlı maddeleri ihtiva eden atıklar da bulunmaktadır. Çöp deponi alanları sızdırmasız tabanlarla kaplı olmadığından yeraltı sularının ve toprak kirliliğinin olması söz konusudur. Mevcut durumun düzeltilmesi için Nevşehir Belediyesi ile görüşmeler yapılmıştır. Düzenli depolama için Nevşehir Belediyesi yurt dışında araştırmalar yapmaktadır. İhale aşamasına getirilmiştir. (N) ATIKLAR, KAYNAKÇA İl Çevre ve Orman Müdürlüğü,2007 Nevşehir Belediye Başkanlığı,

129 O. GÜRÜLTÜ VE TİTREŞİM O. 1. GÜRÜLTÜ O Gürültü Kaynakları İlimizde gürültü kaynaklarını karayolları, havayolları, inşaat makinaları ve sanayi bölgeleri olarak gruplayabiliriz. Hava alanına iniş ve kalkışlar, inşaat makinaları, şehir içi ve şehir dışı trafik yolları gürültü oluşturmaktadır. O Trafik Gürültüsü Karayoluna çıkan motorlu taşıtların susturucu veya ses giderici parçalar olmadan trafiğe çıkması, araç üzerinde veya içinde korna veya ses çıkaran başka cihazlar gürültüye sebep olmaktadır. O Endüstri Gürültüsü İlimizde bu konuda gürültü ölçüm cihazı bulunmaması nedeniyle çalışma yapılamamıştır. O İnşaat Gürültüsü İlimizde bu konuda gürültü ölçüm cihazı bulunmaması nedeniyle çalışma yapılamamıştır O Yerleşim Alanlarında Oluşan Gürültüler İlimizde bu konuda gürültü ölçüm cihazı bulunmaması nedeniyle çalışma yapılamamıştır O Hava Alanları Yakınında Oluşan Gürültü İlimizde bu konuda gürültü ölçüm cihazı bulunmaması nedeniyle çalışma yapılamamıştır. O Gürültü ile Mücadele Konu hakkında bilgi edinilememiştir. O.1.3. Gürültünün Çevreye Olan Etkileri O Gürültünün Fiziksel Çevreye Olan Etkileri Nevşehir İlinde uygulanmakta olan imar planlarında gürültüye dönük yaptırımlar bulunmamaktadır. Gürültü kirliliğinin en belirgin şekli trafik gürültüsüdür. O Gürültünün Sosyal Çevreye Olan Etkileri Nevşehir ilinde trafik, sanayii ve turizm tesislerinden kaynaklanan gürültü kirliliği konusunda bu güne kadar bir çalışma yapılmamıştır. O Gürültünün İnsanlar Üzerindeki Etkileri O Fiziksel Etkileri Gürültünün işitme kaybına sebep olduğu 1830 lardan beri üzerinde durulan bir olaydır. Sabit ve kararlı gürültüler ile işitme duygusunun kaybolma riski arasında sürekli bir bağıntı bulunduğundan bu kriter milletler arası düzeyde büyük ölçüde kullanılmaktadır. Gürültü kulak zarında ve kalpte rahatsızlıklar yapabilir. Gürültünün insanlarda baş ağrısı, alınganlık ve öfkeli davranışlar yaptığı kabul edilmektedir. 110

130 O Fizyolojik Etkileri Vücut aktivitesinde değişiklikler kan basıncında artış, dolaşım bozuklukları, solunumda hızlanma, kalp atışlarında hızlanma, ani reflekslerdir. O Psikolojik Etkisi Davranış bozuklukları, öfkelenme, genel rahatsızlık duygusu, sıkılma gibi rahatsızlıklar görülmektedir. Gürültü şiddeti arttıkça rahatsızlık, uyumsuzluk, uykuya geç başlama, uyuyamama ve yorgunluk şikayetleri artmaktadır. O Performans üzerine Etkileri İş veriminde azalma, konsantrasyon bozukluğu, hareketlerin engellenmesi vb. rahatsızlıklar olmaktadır. O. 2. Titreşim Titreşim kaynakları olan madenler ve taş ocakları yerleşim bölgelerinden uzak olduğu için halk sağlığını etkilememektedir. Tuzköy havaalanı Tuzköy kasabasına çok yakın olmasına rağmen titreşime karşı alınmış herhangi bir tedbir bulunmamaktadır. (O) GÜRÜLTÜ, KAYNAKÇA İl Çevre ve Orman Müdürlüğü,

131 P. AFETLER P. 1. DOĞAL AFETLER P Depremler İlimiz yakınında aktif bir fay hattı yoktur. Fakat geçmişte oluşan depremler ve buna bağlı hesaplanan gelecekte oluşması muhtemel depremler ile sismik risk hesapları, İlimizin çerçevesindeki tektonik olaylardan etkilenebilecek konumda olduğunu ifade etmektedir. İlimiz ve çevresi, Bayındırlık ve İskan Bakanlığı nın Türkiye deprem bölgelerini gösteren haritasında 3. bölge içerisinde yer almaktadır. Tablo P.1 :İlçelerimizin Deprem Bölgeleri Haritasındaki Yeri Acıgöl 3-4 Avanos 3 Derinkuyu 3-4 Gülşehir 3-4 Hacıbektaş 3 Kozaklı 2-3 Ürgüp 3 Merkez 3-4 Kaynak: Bayındırlık ve İskan İl Müdürlüğü,2007 P Heyelan ve Çığlar İlimiz ve çevresi jeolojik olarak volkanik tüf birimine sahiptir. Bu tüflerin dayanımı az olduğundan ve su ile temasında zamanla ayrıştığından sıkça kaya düşmesi olayına rastlanılmaktadır. Bu alanlar Bayındırlık ve İskan Bakanlığı teknik elemanlarınca etüt yapılıp, yasaklı alanlar olarak ilan edilmiştir. İlimizde herhangi bir çığ olayı ile ciddi anlamda heyelan olayına rastlanmamıştır. P Seller İlimiz sınırları içerisinde zaman zaman sel olayına rastlanılmaktadır. Fakat etki alanı düşünüldüğünde Merkez İlçe ye bağlı Kaymaklı beldesi ile Acıgöl İlçesi ne bağlı Kurugöl Kasabasında sel olayı yaşanmış olup, 2000 yılında Kaymaklı da meydana gelen selden birçok konut etkilenmiştir P Orman, Otlak ve Sazlık Yangınları Dünyanın birçok ülkesinde olduğu gibi, ülkemizde de ormanlarımız için en büyük tehlike orman yangınlarıdır. İlimizde tarihinde orman yangını gerçekleşmiş olup, 9 hektarlık alan yanmıştır. Yanan alanın 7 hektarı tarım arazisi (anız), 2 hektarı orman yangınıdır. Orman yangının 1 hektarı örtü yangını, 1 hektarı tepe yangını şeklinde gerçekleşmiştir. Yanan ağaçlar meşe olup, meşcere tipi bozuk meşe baltalık tesisidir. P.1.5. Ormanlar Üzerinde Biyotik veya Abiyotik Faktörlerin Etkileri Bölgede karasal iklim tipi söz konusudur. Haziran, temmuz, ağustos, eylül, ekim ayları rutubet ekonomisi açısından en kritik aylardır. Orman alanları iklim tipi yarı kurak sınırındadır. Buna bağlı olarak vejetasyon tipi park görünümlü kurak mıntıka ormanları içerisinde kalmaktadır. Orman ağaçlandırma çalışmalarında toprak işleme zamanı kasım, şubat, mart, nisan, mayıs aylarıdır. Dikim ayları ise kasım, aralık, mart, nisan aylarıdır. P Fırtınalar İlimizde yıllık ortalama fırtınalı gün sayısı (hızı 17,2 m/sec dan fazla) 0,3 tür. P. 2. Diğer Afetler P Radyoaktif Maddeler Nevşehir İlinde radyoaktif madde kullanılmamaktadır. P Denize Dökülen Petrol ve Diğer Tehlikeli Atıklar Nevşehir İlinin denize sınırı yoktur. 112

132 P Tehlikeli Maddeler Bu konuda herhangi bir çalışma bulunmamaktadır. P. 3. Afetlerin Etkileri ve Yardım Tedbirleri İlimiz jeolojik olarak sakıncalı bir yapıya sahip olup, sık olarak kaya düşmesi olayı yaşanmaktadır. Bu alanlar yapı yasaklı alanlar olarak ilan edilmiştir. Ayrıca Gülşehir İlçesi ne bağlı Tuzköy beldesinde ve Ürgüp İlçesi Karain Köyünde volkanik tüf zeolit kaya yapısının alt birimi olan erionit mineralinin neden olduğu akciğer zarı kanseri vakalarına dünya değerlerinden yaklaşık kat daha fazla oranda rastlanılmakta ve birçok insanı etkilemekte olup, günümüze kadar 30 yıllık süreç içerisinde Tuzköy beldesindeki ölümlerin toplamının % 56 sı kanser sebebiyle olmuştur. Ülkemizde ilk defa bu olay sebebiyle jeotermal risk (eriyonitli tüf biriminin yol açtığı mezotelima akciğer ve karın zarı kanseri) Maliğyn Mezotelima adı altında afet kapsamına alınmış ve bu yerleşim yerlerinin Bakanlar Kurulu kararı ile nakledilmesine (Tuzköy ün bir kısmının, Karain Köyünün tamamının) karar verilmiş olup, Tuzköy beldemiz taşınma aşamasının sonuna gelinmiş Karain Köyü ise yeni yerleşim için yer seçimi yapılıp köyün nakledilmesi çalışmalarına başlanılmıştır. P Sivil Savunma Birimleri Sivil savunma teşkilatı, savaşta ve afetlerde halkın can ve mal kaybını en aza indirme amacını taşır. İlimizde sivil savunma birimleri olarak İl Sivil Savunma Müdürlüğü bünyesinde oluşturulan Arama Kurtarma Ekibi (10 kişilik kadro, 4 mevcut), kamu kurum ve kuruluşlarından oluşturulan Acil Kurtarma ve Yardım Ekipleri (62 kişi) ile halktan oluşturulan Sivil Savunma Yükümlüleri (394 kişi) vardır. P.3.2. Yangın Kontrol ve Önleme Tedbirleri 2007/12937 sayılı Binaların Yangından Korunması Hakkındaki Yönetmelik gereğince kurum ve kuruluşların Yangın Yönergesinin hazırlanması, kamu ve özel binaların kendi yangın güvenliklerinin alınmasının sağlanması, bununla ilgili eğitimin yapılması, yangın istatistiklerinin tutulması, İl Sivil Savunma Müdürlüğü nün görevi olup, yangın önlemleri ile ilgili diğer yangın tedbirleri Belediye İtfaiye Teşkilatının görevidir. P.3.3. İlkyardım Servisleri İl Sivil Savunma Müdürlüğü bünyesinde mükellefiyet sistemine dayalı İlkyardım ve Ambulans Servisi (56 kişi) ile Acil Kurtarma ve Yardım Ekibi içerisinde Sağlık Müdürlüğü personellerinden oluşan ilkyardım ekibi bulunmaktadır. Bu ekiplerin eğitim ve tatbikatları yapılmakta olup gerektiğinde ve istendiğinde 112 Acil Yardım hizmetlerine katılacaktır. İlkyardım görevi Sağlık Müdürlüğü ne bağlı kuruluşlarda oluşturulan 112 Acil Yardım Servisine aittir. P.3.4. Afetzedeler ve Mültecilerin Yeniden İskanı Afetzedeler ve mültecilerin yeniden iskanı için İl Özel İdaresi nce İlimizde Tarım İl Müdürlüğü ne ait arazide yer tahsisi yapılması sağlanmıştır. Plan ve krokisi mevcuttur. P.3.5 Tehlikeli Maddelerin Yurtiçi ve Sınırlar Arası Taşınımı İçin Alınan Tedbirleri Bu amaçlı bir plan bulunmamaktadır. P.3.6 Afetler ve Büyük Endüstriyel Kazalar Bu amaçlı bir plan bulunmamaktadır. P. AFETLER, KAYNAKÇA İl Bayındırlık ve İskan Müdürlüğü,2007 İl Sivil Savunma Müdürlüğü,

133 TOPLAM /.64 30/.44 20/.29 15/.19 10/.14 05/.09 01/ ay Yaş Grupları Cinsiyet R. SAĞLIK VE ÇEVRE R. 1. Temel Sağlık Hizmetleri R Sağlık Kurumlarının Dağılımı İlimiz sağlık kurumlarının ilçelere göre dağılımı ile Tablo R.1 de verilmiştir. Tablo R.1; Sağlık Kurumlarının İlçelere Göre Dağılımı (2007 yılı) İlçe Hastane Sayısı Sağlık Ocağı Sayısı Dispanser Sayısı Özel Sağlık Kurumu Sayısı Merkez Acıgöl Avanos Derinkuyu Gülşehir Hacıbektaş Kozaklı Ürgüp Kaynak:İl Sağlık Müdürlüğü,2007 R Bulaşıcı Hastalıklar Tablo R.2; Bulaşıcı Hastalıklarla İlgili Bilgiler (2007 yılı) Nevşehir İl Geneli OCAK - ARALIK Ayları Bildirimi Zorunlu Hastalıklar Sayıları Akut Kanlı İshal Vaka Ölüm Boğmaca Bruselloz Gonore Hepatit A Olası Vaka Ölüm Kesin Vaka Ölüm Kesin Vaka Ölüm Kesin Vaka Akut Viral Hepatitler Ölüm Hepatit B Kesin Vaka Ölüm Hepatit C Kesin Vaka Ölüm Kızamık Olası Vaka Ölüm Kuduz Riskli Temas Vaka Ölüm Meningokokk al Hastalık Kesin Vaka Kesin Vaka Sifiliz Tetanoz Tifo E K 1 1 T E K T E K T E K T E K T E K T E K T E K T E K T E K T Ölüm Kesin Vaka Ölüm Olası Vaka Kesin Vaka Ölüm Kaynak:İl Sağlık Müdürlüğü,

134 R İçme, Kullanma ve Sulama Suları İlimizde içme ve kullanma suyu ihtiyacı yer altı sularından karşılanmaktadır. Yer altı suları derin kuyu yöntemiyle yeryüzüne çıkartılarak belirli bölgelerde yapılmış olan depolarda toplanmakta daha sonra dağıtım depolarında klorlanarak şebeke kanalıyla sunulmaktadır. Suların kontrolleri düzenli bir biçimde tüm yerleşim yerlerinin içme-kullanma sularından bakteriyolojik ve kimyasal numuneler alınarak yapılmaktadır. Yerleşim birimlerinin içme ve kullanma suları 189 şebeke bölgesinden bulunan 83 kaynak ve 208 sondaj kuyusundan temin edilmektedir yılı içerisinde 6097 adet bakteriyolojik, 376 adet kimyasal olmak üzere toplam 6473 adet su numunesi alınarak İl Sağlık Müdürlüğü ne bağlı Halk Sağlığı Laboratuarında analizi yaptırılmıştır. Analiz sonuçlarına göre bakteriyolojik numunelerden 952 adedi, kimyasal numunelerden ise 80 adedinin İnsani Tüketim Amaçlı Sular Hakkında Yönetmelik e uygun olmadığı tespit edilmiştir. İçme-kullanma sularında adet bakiye klor kontrolü yapılmış olup, bunlardan adedinde yeterli, adedinde yetersiz bulunmuştur. 135 şebekede ise ıslah çalışmaları yapılmıştır. Suların dezenfeksiyonu ile ilgili olarak 45 Belediyeden 12 adedinde otomatik cihaz ile 25 adedinde damlalıklı sistemle,diğerlerinde ise basit yöntemle şebekeye bağlı içmekullanma sularının dezenfeksiyonu sağlanmaktadır. Dezenfektan madde olarak bunlardan 3 adedi Gaz Klor, 21 adedi sodyum hipoklorit diğerleri ise kalsiyum hipoklorit kullanmaktadır. İlimizde büyük bir bölümü turistik tesislerde olmak üzere 51 adet yüzme havuzu bulunmaktadır. Bunlardan 20 adedi Kozaklı İlçesinde faaliyet gösteren kaplıca tesisleri bünyesinde yer almaktadır. Yüzme havuzlarının umumi sağlığı tehdit etmemesi amacıyla kontrol altında tutulmaktadır. Ayrıca İşletme İzni alarak faaliyet gösteren ve tamamı Kozaklı İlçesi sınırları dahilinde bulunan 20 Adet kaplıca tesisinden ilgili Yönetmelikte belirlenen sıklıkta bakteriyolojik ve kimyasal su numuneleri alınarak Sağlık Bakanlığı tarafından yetkilendirilmiş olan laboratuarda analizleri yaptırılmaktadır. Böylece tedavi amacıyla kullanılan termomineralli suların da kontrolleri sağlanmaktadır. Tablo R.3: İçme ve Kullanma Suları İle İlgili Veriler (2007 Yılı) İçme Kullanma (Şebeke Suyu) Kaynak Kuyu Nehir Dere Su Havuzu Rezervuarı TOPLAM Sayısı Örnek Sayısı Kimyasal Uygun Değil Örnek Fiziksel Sayısı Uygun Değil Bakteriyolojik Örnek - Sayısı Uygun - - Değil Klor Klorlama - - Sayısı Kontrol - - Sayısı Yeterli Yetersiz Islah Edilenler Kaynak:İl Sağlık Müdürlüğü,

135 R Denizler Nevşehir İli nin denize kıyısı bulunmamaktadır. R Zoonotik Hastalıklar Tablo R.4: Zoonotik Hastalıkların Aylara Göre Dağılımı (Ocak- Aralık), 2007 HASTALIĞIN ADI Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran AYLAR Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık TOPLAM Kuduz Brucellosis Leptospirosis Antraks 1 1 Salmonellosis Tüberkülosis Uyuz Chlamydiosis Listeriosis Q Humması Sıtma Toxoplazma Ekinokokkosis Sistiserkoz Distamatosis Kala Azar Leishmaniosis 1 1 Trichomoniasis Teniasis Ascariasis Trişiniosis Shigellosis Tuleramie TOPLAM Kaynak:İl Sağlık Müdürlüğü,2007 R.1.3. Gıda Hijyeni 05/06/2004 tarihli ve Sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren 5179 Sayılı Gıdaların Üretimi, Tüketimi ve Denetlenmesine Dair Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulü Hakkında Kanunun 23. maddesi çerçevesinde gıda kaynaklı zehirlenme vakalarında gerekli olan epidemiyolojik çalışmalar İl Sağlık Müdürlüğü nce yapılmaktadır. R Aşılama Çalışmaları Tablo R.5: Genişletilmiş Bağışıklama Programı Kapsamında Uygulanan Tüm Antijenlerin Dağılımı, (Etf) Doz Doz Toplam 0 Yaş Grubu Doz Doz Toplam % 0 Yaş (Form 013) (Form 013B) Doz Hedef Nüfus (Form 013) (Form 013B) Doz DBT ,99 DBT ,08 DBT ,43 POLİO ,97 POLİO ,08 POLİO ,33 Hib ,10 Hib ,22 Hib ,85 Hepatit B ,93 Hepatit B ,57 Hepatit B ,53 BCG ,13 K.K.K ,61 Td ,50 Td ,59 Kaynak:İl Sağlık Müdürlüğü,

136 Şekil R.1: İlimiz 2007 Yılı Aşı Oranları 2007 Yılı Aşı Oranları , ,57 103,46 84,43 84,33 101,53 100,76 82,13 103,79 84,61 97,63 79, DBT 3 POLİO 3 Hepatit B 3 BCG K.K.K. Td 2 + Kaynak:İl Sağlık Müdürlüğü,2007 Tablo R.6 : Çocukluk Çağı Aşı Takvimi, Nevşehir, 2007 Aşı Doğumda 1. ayın sonu 2. ayın sonu BCG BCG 1 3. ayın sonu Uygulama Zamanı 4. ayın sonu 6.ayın sonu 12.ay ay DBT DBT 1 DBT 2 DBT 3 DBT R Hib Hib 1 Hib 2 Hib 3 Hib R İlköğretim 1. sınıf OPV OPV I OPV 2 OPV 3 OPV R OPV Rapel KKK (Kızamık- Kızamıkçık- Kabakulak) Hepatit B Hep B I Hep B 2 Hep B 3 KKK 1 KKK Rapel Td Td Td Kızamıkçık * Eksik aşılı ara kohort tamamlanana kadar Kaynak:İl Sağlık Müdürlüğü,2007 R.1.5. Bebek Ölümleri Tablo R.7: Bebek Ölüm Nedenleri,2007 Ölüm Nedeni Asfiksi 3 Aspirasyon 2 Kalp Yetmezliği 11 Prematüre 9 Solunum Yetmezliği 5 Metabolik Hastalık 3 Hidrosefali 2 Diğer 18 Sayısı TOPLAM 53 Kaynak:İl Sağlık Müdürlüğü,2007 İlköğretim 8. sınıf Hep B Kızamıkçık* 117

137 Tablo R.8: Bebek Ölüm Yaşları,2007 Gün Cinsi Sayısı TOPLAM E K 9 E K 3 E K 12 E 29 TOPLAM K 24 Kaynak:İl Sağlık Müdürlüğü,2007 R Ölümlerin Hastalık, Yaş ve Cins Gruplarına Göre Dağılımı Tablo R.9: Ölümlerin Yaş Gruplarına Göre Dağılımı, Gün 8-28 Gün Yaş 5-9 Yaş TOPLAM Cins Gün Yaş Yaş Yaş Yaş Yaş Yaş E K TOPLAM Kaynak:İl Sağlık Müdürlüğü,2007 Tablo R.10: Ölümlerin Hastalıklara Göre Dağılımı,2007 Ölüm Nedeni Ölüm Sayısı Kalp Yetmezliği 270 Miyokard Enfaktüsü 85 Solunum ve Dolaşım Yetmezliği 78 SVH 71 Kardio Pulmaner Arrest 55 Akciğer Kanseri 46 KOAH 41 Senilite 29 Böbrek Yetmezliği 24 Mide Kanseri 23 Siroz 15 Hipertansiyon 14 Karaciğer Kanseri 12 Diabet 12 Prostat Kanseri 12 Maling Mezotelyoma 10 Beyin Kanseri 10 Prematüre 9 Meme Kanseri 7 Asfiksi 7 Colan Kanseri 6 Mesana Kanseri 6 Pankreas Kanseri 5 Pnömoni 5 Beyin Kanaması 4 Aspirasyon 211 TOPLAM Kaynak:İl Sağlık Müdürlüğü,2007 R.1.7. Aile Planlaması Çalışmaları Tablo R.11: Aile Planlaması Çalışmaları (2007 Yılı) NEVŞEHİR Hap (Blister) Kondom (Adet) Rıa (Adet) TOPLAM Dağıtılan Yararlanan Kaynak:İl Sağlık Müdürlüğü,2007 Tablo R.12: Aile Planlaması Başvuru Sayıları,2007 Başvuru Sayıları Kurumlar Hap Kondom Enjeksiyon Ria Tüp Ligasyonu Rahim Tahliyesi Sağlık Ocağı NEVŞEHİR AÇS/AP Merkezi Devlet Hastanesi ve Doğum Özel Kuruluşlar Evi Kaynak:İl Sağlık Müdürlüğü,

138 R.2. Çevre Kirliliği ve Zararlarından Oluşan Sağlık Riskleri R.2.1. Kentsel Hava Kirliliğinin İnsan Sağlığı Üzerine Etkileri Hava kirlenmesinin stres etkisi önemli bir faktördür. Solunan karbondioksit kandaki oksijenin yerini alır ve kanla taşınan oksijen miktarının büyük oranda azalmasına neden olur. Tepkilerin ağırlaşmasına, süregen bir yorgunluk ve uyku haline neden olmaktadır. Kükürtoksitleri soluk borusunu ve akciğerleri olumsuz etkilemektedir. Geçici ve kalıcı zedelenmelere yol açmaktadır. Genellikle yaşlı ve kronik akciğer kalp hastalığı olan hastalar hava kirliliğinden olumsuz etkilenmektedir. Bu etkilenme akciğerlerde zedelenme sonucu ortaya çıkan hafif belirtilerden, söz konusu kişilerde ölüm oranının artımına kadar değişen etkiler yapabilmektedir. Geçici zedelenmelerden var olan kronik sorunların ağırlığının artmasına kadar değişen bu etkilerin tek bir madde yada kirletici öğe ile açıklanabilmesi mümkün olmamaktadır. Bütün kirletici faktörlerin bir arada birbirine eklenen etkilerine bağlanmaktadır. Hava kaynaklı kurşuna bağlı olarak zeka geriliğine neden olmaktadır. Bu nedenle benzinde bulunan kurşun tetraetilin azaltılması ve kullanımının yasaklanmasına yönelik çabalar başlatılmıştır.kurşun seviyeleri ile incelenen toplumun zeka düzeyleri arasındaki ters ilişki birçok çalışmada gösterilmiştir. R Su Kirliliğinin İnsan Sağlığı Üzerine Etkileri Su kirlenmesinin yaratacağı sonuçlar birçok önemli hastalık nedeni olabilmektedir. Kanalizasyon suları ile kirlenen sularda bakteri ve virüs oranı artar. Tifo, dizanteri, hepatit, kolera ve diğer bulaşıcı hastalıkların bu yolla yayılımına sebep olur. Sağlık için uygun olmayan su, taşıdığı ve içerdiği bir çok maddelerle çeşitli hastalıkların nedeni olabilir. İçinde taşıyabildiği çözünmüş veya çözünmemiş inorganik tuzlar, bakteriler, parazitler, virüsler ve bitkisel maddelerle bir çok hastalığın gelmesine yol açarlar. a) Suda Eriyebilir, İnorganik Tuzların Neden Olduğu Hastalıklar: Sulardaki sülfat, nitrat, endüstri atıklarından ya da çeşitli sebeplerle sulara karışan arsenik, kurşun, siyanür, bakır, krom gibi bir çok maddeler zehirlenme ve hastalıkların sebebi olabilmektedir. b) Suda Erimeyen İnorganik Maddelerin Neden Olduğu Hastalıklar: İçme suyu içerisinde süspansiyon halindeki ince kum diğer tanecikler barsak mukozasının tahrişi suretiyle ishallere sebep olabilirler. Asbest elyafları da bu grupta incelebilir. c) Sudaki Bitkisel Maddelerin Neden Olduğu Hastalıklar: Küçük yosunların içme suyunda varlığına bağlı olarak ishalleri meydana getirdiği muhtelif yayınlarda bildirilmektedir. Ayrıca özellikle şişeleme yapılan su teknolojisinde dolumdan bir süre sonra sporlarından çıkarak çimlenebilen alglerden başka küf mantarları, maya mantarları patojen olmasalar bile çok büyük problem teşkil ederler. d) Suda Bulunan Özel Bakterilerin Neden Olduğu Hastalıklar: Su araçları ile kolaylıkla geçebilecek en önemli ve en tehlikeli hastalık şüphesiz koleradır. Ayrıca hayvan hastalıklarından antrax, salmonellose, burucellose, tuleremi, pasteurellose, toxoplasmosis, leptospirosis, domuz kızılı, psittacosis, mantar hastalıkları gibi bir çok hastalık etkenleri hep su ile geçebilecek hastalık meydana getirmektedirler. e) Su İle Geçebilen Virüslerin Sebep Olduğu Hastalıklar: Çocuk felci, Enfeksiyöz hepatit, Enterisit, Şap hastalığı, Sığır vebası v.b. 119

139 R Atıkların İnsan Sağlığı Üzerine Etkileri Çöplerin tekniğine uygun bir şekilde uzaklaştırılmamaları halinde halk sağlığı ile ilgili problemler ortaya çıkar. Katı atıklar yoluyla en az 20 tip hastalığın taşınıp bulaştığı bilinmektedir. Çöplerden hastalık taşıyan en önemli iki faktör, sinekler ve farelerdir. Sinekler çok çabuk ve fazla üreme kabiliyetine sahiptir. 1 dm 3 çöpte 2500 sinek üreyebilir ve bunlar, dizanteri ve benzeri pek çok salgın hastalığı taşıyabilir. Çevre mühendisliği açısından, çöplerin halk sağlığı ile ilgili en tehlikeli yönü, belediyelerin, katı atıkların planlanması sırasında sağlık tesirlerini gözönünde bulundurmamalarıdır. R Gürültünün İnsan Sağlığı Üzerine Etkileri İlimizde gürültü kaynaklı olarak karayolları, havayolları, inşaat makinaları ve sanayi bölgeleri adı altında gruplayabiliriz. Karayoluna çıkan motorlu taşıtların susturucu veya ses giderici parçalar olmadan trafiğe çıkması, araç üzerinde veya içinde korna veya ses çıkaran başka cihazların sebep olduğu hava alanına iniş ve kalkışlarında, inşaat makinalarının etkisi, şehir içi ve şehir dışı trafik yollarının düzensiz yerleşime bağlı sebepler olduğu görülmektedir. Gürültünün insanlara olan etkileri, fizyolojik, psikolojik, sosyal durumlarına ve eylemlerine bağlı olarak değişmektedir. Gürültü karşılıklı konuşma ile iletişimi ve konsantrasyonu engelleme, dinleme ve algılama güçlüğü yaratma, uykuyu bozma, baş ağrısı ve genel sıkıntılar oluşturma gibi olumsuzlukllara neden olmaktadır. Sürekli gürültüye maruz kalma durumunda ise kalıcı duyma bozuklukları ortaya çıkmaktadır. R Pestisitlerin İnsan Sağlığı Üzerine Etkileri Pestisit etkilenimindeki kişilerde görülen kronik etkileşim sonuçları; kanser, doğum defektleri, nörotoksisite, üreme ve fertilite üzerindeki istenilmeyen etkiler olarak sıralanabilir. İlimizde pestisitler patates üretiminde yoğun olarak kullanılmaktadır. Kimi zaman çiftçiler tarafından bilinçsizce kullanılabilmektedir. Pestisitlerin hedef alınmayan canlılar üzerindeki etkileri çok çeşitlidir. Bu etkileri mutajenik, kanser yapıcı, hastalık yapıcı ve gelişmeyi durdurucu olarak sıralamak mümkündür. Ekolojik dengenin bozulmasına da neden olan bu maddelerin uzun vadeli etkileri olabilmektedir. R İyonize Radyasyondan Korunma Ultraviyole ışınlarının temel kaynağı Güneş tir. Elektrik ve kaynak arkları, ultraviyole lambaları ve güneş lambası olarak bilinen ultraviyole lambalarının bu özelliği bulunmaktadır. Güneş ten dünyaya ulaşan ışın miltarı; koruyucu ozon tabakası, bulut durumu, mevsim, günün saati, enlem, deniz düzeyinden yükseklik gibi durumlara bağlıdır. UV ışınları su, kar veya kumdan yansıyarak etkili olabilir. Bu gibi durumlarda kar veya güneş körlüğü denilen durumlar ortaya çıkar. İlimizde insan sağlığını etkileyecek herhangi bir iyonize radyosyon problemi bulunmamaktadır. R.2.7. Baz İstasyonlarından Yayılan Radyasyonun İnsan Sağlığı Üzerine Etkileri Konu hakkında İlimiz genelinde yapılmış çalışma bulunmamaktadır. (R ), SAĞLIK VE ÇEVRE KAYNAKÇA İl Sağlık Müdürlüğü,2007 İl Çevre ve Orman Müdürlüğü,

140 S. ÇEVRE EĞİTİMİ S. 1. Kamu Kuruluşlarının Çevre Eğitimi ile İlgili Faaliyetleri Çevre eğitimi; toplumun tüm kesimlerinde çevre bilincinin geliştirilmesi, çevreye duyarlı, kalıcı ve olumlu davranış değişikliklerinin kazandırılması ve doğal, tarihi, kültürel, sosyal ve estetik değerlerinin korunması, aktif olarak katılımın sağlanması ve sorunların çözümünde görev alma olarak tanımlanabilir. İlimizde çevre eğitimi ile ilgili olarak Müdürlüğümüz, Milli Eğitim Müdürlüğü ile işbirliği yaparak okullarda faaliyetlerde bulunmaktadır. Öğrencilerin yaş gruplarına göre hazırlanan çevre konulu ve atıkların geri kazanımı ile ilgili slaytlar, düzenli depolama ile vahşi depolamanın farkının fotograf ve slaytlarla anlatılması vb. çalışmalar ile öğrencilere bilgi verilmektedir. Hava kirliliğinin en aza indirilmesi amacı ile Halk Eğitimi Merkezi Müdürlüğü tarafından kapıcı ve kalorifercileri eğitim amacı ile kurslar düzenlenmiştir. S. 2. Çevreyle İlgili Gönüllü Kuruluşlar ve Faaliyetleri S Çevre Vakıfları Nevşehir Çevre Koruma Vakfı 1990 yılında kurulmuştur. Kurulduğu yılda okullar arası çevre ile ilgili çeşitli yarışmalar düzenlenmiştir. Şu anda herhangi bir faaliyeti yoktur. TEMA Vakfı Nevşehir Şubesi vardır. Ağaçlandırma çalışmaları mevcuttur. İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesine bağlı olarak Çevre Kulubü kurulmuştur. S Çevre Dernekleri Nevşehir ilinde çevre dernekleri bulunmamaktadır. S Çevreyle İlgili Federasyonlar Nevşehir ilinde çevreyle ilgili federasyonlar bulunmamaktadır. S, ÇEVRE EĞİTİMİ, KAYNAKÇA İl Çevre ve Orman Müdürlüğü,

141 T. ÇEVRE YÖNETİMİ VE PLANLAMA T. 1. Çevre Kirliliğinin ve Çevresel Tahribatın Önlenmesi Bilindiği gibi canlı yaşamının devam edebilmesi için hava, su ve toprak gibi doğal kaynaklara ihtiyaç göstermektedir. İlimizdeki turistik tesislerin çokluğu nedeni ile su kaynaklarımızın korunması yönünde yapılan çalışmalar aralıksız devam etmektedir. İlimizde sürekli denetim programları yapılmakta mevcut çevre sorunları tespit edilerek çevresel tahribatın önlenmesi için çalışmalar yapılmaktadır. İlimiz Halk Sağlığı Laboratuarı tarafından SO2 ve partiküler madde ölçümleri yapılmaktadır. Ayrıca İlimize ait Hava Kalitesi İzleme İstasyonu ile de SO2 ve partiküler madde ölçümleri yapılmaktadır. T. 2. Doğal Kaynakların Ekolojik Dengeler Esas Alınarak Verimli Kullanımı, Korunması ve Geliştirilmesi İlimizde mevcut doğal kaynakların, ekolojik dengenin bozulmaması göz önünde bulundurularak verimli kullanılması için gerekli tedbirler alınmaktadır. Çevre olacak zararın en az seviyede kalmasına ve doğal yapının zarar görmemesine azami dikkat gösterilmektedir. T. 3. Ekonomik ve Sosyal Faaliyetlerin, Sonuçlarını Çevrenin Taşıma Kapasitesini Aşmayacak Biçimde Planlaması Bölgemizin önemli bir kısmının sit alanı olması sebebi ile faaliyetlerin çoğunluğu uygulanmamaktadır. Müdürlüğümüz, çevreye olumsuz etkileri olabilecek faaliyetlerle ilgi olarak tüm kurum ve kuruluşlara konu hakkındaki yönetmeliklere uygun olarak raporları hazırlatmakta, gerekli tedbirleri aldırmakta ve denetimler yapmaktadır. T. 4. Çevrenin İnsan-Psikososyal İhtiyaçlarıyla Uyumunun Sağlanması Çevre bilincinin yaygınlaşması ile insanların kurallara uyması ve doğa tahribatının en aza indirilmesi hedeflerimiz arasındadır. T. 5. Çevre Duyarlı Arazi Kullanım Planlaması Konu hakkında İlimiz genelinde herhangi bir çalışma bulunmamaktadır. T.6. Çevresel Etki Değerlendirmesi İlimizde Çevresel Etki Değerlendirmesi kapsamında değerlendirilen faaliyetlere yönelik olarak Çevre ve Orman Bakanlığı tarafından tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği hükümleri doğrultusunda işlemler yapılmaktadır. Bu bağlamda 2001 Mayıs ayından itibaren İlimizde Çevre ve Orman Bakanlığı veya Nevşehir Valiliği, İl Çevre ve Orman Müdürlüğü tarafından hakkında ÇED Gerekli Değildir. kararı verilen 85 adet faaliyet bulunmaktadır yılları arasında ÇED Gerekli Değildir kararı verilen faaliyetlere ait bilgiler Tablo T.1 de verilmiştir. 122

142 Tablo T.1: ÇED Gerekli Değildir Kararı Verilen Faaliyetler Faaliyet Yeri Faaliyet Sahibi Faaliyet Konusu Karar Tarihi Gülşehir İlçesi Hozankara Mevkii Hüseyin ÖDEMİŞ Kum Ocağı Avanos İlçesi,Sarıhıdır Köyü Köy Muhtarlığı Kum Ocağı Ürgüp İlçesi, Kavakboğazı Mevkii Bahadır İnş. Tic. Nak. Taa. Ltd. Şti. Taş Ocağı Avanos İlçesi, Uluada Mevkii Cemal Tuğla İnş. Gıda San. Tic. A.Ş. Tuğla Fabrikası Avanos İlçesi,Afyonluk Mevkii Avanos Tuğla Paz. Bir. Ltd. Şti. Toprak Ocağı Avanos İlçesi, Taşıdüşüren Mevkii Avanos Tuğla Paz. Bir. Ltd. Şti. Toprak Ocağı Merkez Yapraklı Seki Mevkii H.Tuncay ORHAN Taşocağı Merkez Yeni Mahalle II.Mıntıka, Tilkilik Mevkii ve Göbekli Mevkii Mehmet KARAKAYA Taşocağı Nevşehir-Merkez İlçe, Yeni 3. Mıntıka Çorak Mevkii Nevşehir-Merkez İlçe, Yeni 3. Mıntıka Yapraklı Seki Mevkii 57 pafta 628 ada 13 parsel Nevşehir-Merkez İlçe, Yeni 3. Mıntıka Kılıçdağı Mevkii 60 Pafta 653 Ada 35 Parsel Nevşehir-Gülşehir İlçesi Karavezir Mah.Çınar Mevkii m2 alan Nevşehir Sarıtaş Yapı Elemanları İnş. Tic. San.Ltd.Şti. Nevşehir Sarıtaş Yapı Elemanları İnş. Tic. San.Ltd.Şti. Taşçıoğlu Özsaray İnş. Tic. San. Ltd. Şti. "Taş Ocağı" "Taş Ocağı" "Taş Ocağı" Gülşehir Belediyesi Kum Ocağı Nevşehir-Merkez İlçe,Oylu dağı mevkii 24 hektar Civelekler Madencilik.Nak.San. Pomza ocağı Nevşehir-Avanos İlçesi,Alaaddin Mah.Alibeyyeri Mevkii.6, Seltem İnş.Nak.ve Mad.San.Tur.Tic.AŞ Kum Ocağı hektar Nevşehir-Merkez İlçe,Kılıçdağı Mevkii,1 hektar Eltaş İLER Mak.Sarıtaş.Üretim Taş Ocağı Kozaklı ilçesi, Kapaklı Köyü, Küçükgöztepe mevkii DSİ 12.Bölge Müdürlüğü Taş Ocağı Gülşehir ilçesi, Yüksekli köyü, Ekzenli Mevkii DSİ 12.Bölge Müdürlüğü Kum Ocağı Nevşehir-Merkez İlçe,Sulusaray Kasabası,Köserlik Mevkii Devletin Kum ocağı ve yıkamaeleme tesisi NEVKUM Tic.ve San.A.Ş. hüküm ve tasarrufu altındaki m2 lik alan Nevşehir-Merkez İlçe,Özyayla Köyü IR 7597 nolu ruhsatlı saha Ben Aktur Mad.San.Tic.Ltd.Şti. "Pomza Ocağı" Nevşehir-Avanos İlçesi, Çalış Kasabası, Hırsızdamı Mevkii 162 Ada, 373 parsel Nevşehir Merkez-2000 evler Karayazı Mevkii Nevşehir-Gülşehir İlçesi, Yeniyaylacık Köyü Ozankaya Mevkii Nevşehir-Gülşehir İlçesi Karavezir Mah. Çınar Mevkii Nevşehir-Merkez İlçe,İcik Köyü,Killik Mevkii Nevşehir-Avanos İlçesi,Alaaddin Mah.Kızılöz Mevkii Nevşehir İli Derinkuyu İlçesi Güneyce Köyü Nevşehir İli Merkez İlçesi Sulusaray Köyü Nevşehir İli Merkez İlçesi Arılık Önü Mevkii Yılmaz Mad. End. Ve Tic. Ltd. Şti. "Taş Ocağı" 2004 TOKİ Toplu Konut Ödemiş Kum Haf.Ltd.Şti. "Kum Ocağı" Gülşehir Belediyesi "Kum Ocağı" Acerler İnş. "Kum Ocağı" Avanos Belediyesi "Kum Ocağı" Öz Büyük Anadolu Mad. İnş. San. Tic. A.Ş. Acerler İnş. Taah. Mad. Müh. Nak. ve San. Tic. Ltd. Şti. Pomza Ocağı Bazalt Ocağı İlhami Arısaman Kum Ocağı Nevşehir İli Merkez İlçe 2.Etap Toplu Konut Konut Nevşehir ili Ürgüp ilçesi Özyılmazlar İnş. Sn. Ve Tic. A.Ş 2.Grup maden ocağı Nevşehir İli Merkez İlçesi, Sulusaray Köyü Arpar İnş. Tur. Tic. San. Ltd. Şti. Bazalt ocağı

143 Nevşehir İli Merkez İlçesi,Göre köyü Fırat Mad. San Tic. Ltd. Şti. Pomza Nevşehir-Gülşehir İlçesi, Yeniyaylacık Köyü Ozankaya Mevkii Ödemiş Kum Haf.Ltd.Şti. "Kum Ocağı" Nevşehir İli Merkez İlçe Elkap Maden İş. San ve Tic. Ltd. Şti. Yapı taşı ocağı Nevşehir İli Merkez İlçe Baga Mad. San. Tur. Tic. Ltd. Şti. Bazalt ocağı Nevşehir ili, Hacıbektaş ilçesi Başbakanlık TOKİ Konut (336 adet) Nevşehir İli,Merkez İlçe Metin Sertkaya Pomza Taşı Ocağı Nevşehir İli,Avanos İlçesi Yaşar Yalın Alkollü İçki Üretim Tesisi Nevşehir İli. Merkez İlçesi, Kaymaklı Bucağı, Mercimekkaya Mevkii. AR:94317 Nolu saha Nevşehir İli,Avanos İlçesi,Bozca Köyü Nevşehir İli.Merkez İlçesi, Derinkuyu Bucağı, Kaymaklı Köyü, Kildere Mevkii. İR 7838 Nolu alan Nevşehir ili Ürgüp ilçesi, Ortahisar Köyü Nevşehir İli,Avanos İlçesi, Bozca ve Baytamhacılı köyleri sınırları içerisinde Nevşehir İli,Merkez İlçe, Göre Köyü sınırlarında Nevşehir İli,Kozaklı İlçesi, Kapaklı Köyü, Büyükgöztepe mevkii Nevşehir ili Ürgüp ilçesi, Aksalur Kasabası,Saslar Mevkii Nevşehir İli,Kozaklı ve Hacıbektaş İlçeleri Nevşehir ili Ürgüp ilçesi, Sarıhıdır Köyü, Sarıyazı Mevkii, Kızılırmak yatağı Nevşehir ili Hacıbektaş ilçesi, Alemli Köyü civarında Nevşehir İli,Merkez İlçe, Kızılcın Köyü civarında Nevşehir İli,Avanos İlçesi, Özkonak Köyü, Aşılık Mevkii sınırları içerisinde Nevşehir İli,Acıgöl İlçesi, Karapınar Kasabası Nevşehir ili Ürgüp ilçesi, Mustafapaşa Kasabası, 30L.2.d pafta, 132 ada, 4 parsel Nevşehir İli,Kozaklı İlçesi, Buruncuk Mahallesi, Kaplıcalar mevkii, 623 ada, 2 parsel Nevşehir İli,Avanos İlçesi, Özkonak Köyü, Aşılık Mevkii sınırları içerisinde Nevşehir İli,Avanos İlçesi yakınlarında K33b4 pafta Sabay Dış Tic.Ltd.Şti. Pomza Taşı Ocağı Senerji Enerji Üretim A.Ş. Bayramhacılı Barajı ve Hidroelektrik Santrali Yaşar KÖYBAŞI Pomza Taşı Ocağı Asil Mad. ve Tic. Ltd. Şti. Pomza Taşı Ocağı (İptal edildi.) Senerji Enerji Üretim A.Ş. Serhat Mad. Oto. Tar. ve İnş. Taah. Tic. Ltd. Şti. Bayramhacılı Regülatörü ve Hidroelektrik Santrali-2 Pomza Taşı Ocağı ve Seyyar Eleme Tesisi DSİ 12. Bölge Müdürlüğü Kalker Ocağı Zeferium İçecek Gıda ve Teks. Ür. Petrol İnş. Dayanıklı Tük. Malları San. Tic.A.Ş. DSİ Genel Müdürlüğü İrfan ŞARLI Şarap ve Şıra Üretim Tesisi Yamula Projesi Kalaba Seyfe Grubu Sulama Projesi Kum-Çakıl Ocağı ve Yıkama-Eleme Tesisi Mehmet ALÇI Alçılar Mad. Ltd. Şti. Kömür Maden Ocağı Soylu End. Min. Üret. ve Dış Tic. A.Ş. Pomza Madeni Ocağı DSİ 12. Bölge Müdürlüğü Taş Ocağı ve Kırma-Eleme Tesisi Karapınar Belediye Başkanlığı Kum-Çakıl Ocağı Gomeda Turizm Konaklama Tesisi ASOS Turizm Otel Yatırım Ltd. Şti. 5 yıldızlı termal (247 oda) DSİ 12. Bölge Müdürlüğü Taş Ocağı ve Kırma-Eleme Tesisi Avanos Tuğla Pazarlama Ltd. Şti. Tuğla Kiremit Kili Ocağı Nevşehir İli,Avanos İlçesi civarında Avanos Tuğla Pazarlama Ltd. Şti. Tuğla Kiremit Kili Ocağı Nevşehir ili Ürgüp ilçesi, Ortahisar Köyü civarında Nevşehir İli,Merkez İlçe, Kaymaklı Köyü Nevşehir İli,Merkez İlçesi, Uçhisar Kasabası, Tekeli Mevkii, 6 pafta, 425,450,451,509,510,516, 518,524,15357,15368,15366 parseller Nevşehir ili Ürgüp ilçesi, Ortahisar Köyü civarında Asil Mad. Ve Tic. Ltd. Şti. Pomza Taşı Ocağı Özavşaroğlu Mad. Gıda ve Tar. Ür. San. Tic. Ltd. Şti. Ekin Reklamcılık ve Turizm Ltd. Şti. Pomza Taşı Ocağı CCR Otel Kapadokya Cave Butik Otel Erha Bims Mad. İnş. San. Tic. Ltd. Şti. Pomza Taşı Ocağı

144 Nevşehir İli,Kozaklı İlçesi, Kaplıcalar mevkii, 903 ada, 1 parsel ROZA Gayrimenkul Otelcilik Tur. Ve İnş. San. Tic. A.Ş. Roza Resort Termal Otel (230 oda) Nevşehir İli,Kozaklı İlçesi, Altunsu Mahallesi, Çamlık mevkii,12.12c.d pafta, 202 ada, 36 parsel Nevşehir İli,Merkez İlçe, Sulusaray Köyü Nevşehir İli,Kozaklı İlçesi, Küçükyağlı Köyü civarında Nevşehir ili, Gülşehir ilçesi, Karavezir Mah., Gölyeri Mevkii, Kızılırmak yatağı Nevşehir İli,Kozaklı İlçesi, Buruncuk Mah., Kefeağıl Mevkii, 637 nolu ada, 1 nolu parsel Nevşehir İli,Kozaklı İlçesi, Buruncuk Mah., Kefeklik Mevkii, 634 ada, 1 parsel Nevşehir İli,Kozaklı İlçesi, Hamambaşı Mevkii, Buruncuk Mah., 650 ada, 6 parsel Nevşehir İli, Acıgöl İlçesi, Karapınar Kasabası, Güney Mevkii, 134 ada ve 43 nolu parsel m2 Nevşehir İli, Avanos İlçesi, Çalış Kasabası, Hırsızdamı Mevkii Kozaklı Termal Turizm Otelcilik Sarrafiye Tic. Ltd. Şti. Kalorisan Isı Nak. Mad. ve Petrol Ür. San. Tic. Ltd. Şti. Orçağ Mad. İnş. Nak. Tic. Ve San. Ltd. Şti. Seltem İnş. Nak. Ve Mad. San. Tur. Tic. A.Ş. Termal Tur. Tic. Ltd. Şti. Termalya Kaplıca İnş. Tah. Gıda ve Teks. San. Tic. A.Ş. Yapı-Sel İnş. Tur. San. ve Tic. A.Ş. Kozaklı Grand Otel (150 oda) Bazalt Ocağı ve Kırma- Eleme (Konkasör) Tesisi Mermer Ocağı Kum-Çakıl Ocakları ve Yıkama-Eleme Tesisleri Diva İbis Termal Resort Oteli (180 oda) Termalya Otel (137 oda) Yapı-Sel Kaplıca Kür Oteli (60 oda) Nevşehir İl Özel İdaresi Kum-Çakıl Ocağı Yılmaz Madencilik End. ve San. Tic. Ltd. Şti. Taş (Kalker) Ocağı ve Konkasör Tesisi Nevşehir İli, Avanos İlçesi ve Kayseri İli Kocasinan İlçesi sınırları içerisinde Nevşehir İli, Ürgüp İlçesi, Bahçeli Köyü Mevkii Nevşehir İli, Merkez İlçesi, Kaymaklı Beldesi, Mazı Köyü civarında Nevşehir İli, Avanos İlçesi, Üçkuyu Köyü civarında Senerji Enerji Üretim A.Ş. Blok Bims Hafif Yapı Elemanları Maden İnş. San. ve Tic. A.Ş. İnci Mad. Tic. A.Ş. Kapadokya Kireç Taşımacılık Mad. İnş. Turz. Gıda A.Ş. Bayramhacılı Barajı, HES ve Malzeme Ocakları Pomza Madeni Ocağı Pomza Ocağı ve Seyyar Eleme Tesisi Kireçtaşı Ocağı ve Konkasör Tesisi Nevşehir İli, Avanos İlçesi, Sarıhıdır Köyünde OMB Osmab Min. Bor. Güb. Fab. Nak. Mad. Tar. İml. Paz. İht. İhr. San. Ve Tic. A.Ş. İnci Otel İşletmeciliği ve Turizm Ltd. Şti. Kaolen Ocağı Nevşehir İli, Ürgüp İlçesi, Kayseri Cad. No:23 Perissia Otel (350 oda) Nevşehir İli,Kozaklı İlçesi, Tarımsal Amaçlı Su DSİ 12. Bölge Müdürlüğü Taşlıhöyük Köyü Yönetimi Nevşehir İli, Avanos İlçesi, Özkonak Tarımsal Amaçlı Su DSİ 12. Bölge Müdürlüğü Kasabası Yönetimi Gülşehir İlçesi Gümüşkent Köyü Nurdal Mermer Mad. Pet. Ür. İnş.Tur. Mermer Ocağı İç ve Dış Tic. San. Ltd. Şti. (Er: ) Gülşehir İlçesi Gümüşkent Köyü Nurdal Mermer Mad. Pet. Ür. İnş.Tur. Mermer Ocağı İç ve Dış Tic. San. Ltd. Şti. (Er: ) Acıgöl İlçesi Karacaören Köyü Er Metal Mad. San. Ve Tic. Ltd. Şti. Atık Kablo Geri Dönüşüm Tesisi Avanos İlçesi Sarıhıdır Köyü OSMAB Minn. Bor San ve Tic. A.Ş. Dolomit Ocağı Avanos İlçesi Alaaddin Mah. Gülşehir yolu Karaburun Mevkii Nevşehir İli, Avanos İlçesi, Akarca Kasabası, Kıranca Mevkii. GESTİN Tur. Gıda Bağ. Ve Şarap San. Tic. Ltd. Şti. Şarap fabrikası Kireç ve Tuğla Kimya Sanayi A.Ş. Erciyes Kireç Fabrikası Kapasite Artırımı 21/02/2008 T. ÇEVRE YÖNETİMİ VE PLANLAMA, KAYNAKÇA İl Çevre ve Orman Müdürlüğü,

145 ULUSAL ÇEVRE ANDI ŞİMDİKİ VE GELECEK KUŞAKLARIN TEMİZ VE SAĞLIKLI BİR ÇEVREDE YAŞAMA HAKKINA SAHİP OLDUĞU GERÇEĞİNDEN HAREKETLE, ÇEVREYE DUYARLI BİR KALKINMADAN YANA OLDUĞUMU VURGULAYARAK; DOĞAL KAYNAKLARIN EKONOMİK KALKINMANIN HEM KAYNAĞINI HEM SINIRINI OLUŞTURDUĞUNU BİLEREK, ÇEVRENİN KORUNMASI VE GELİŞTİRİLMESİNDE BİREYSEL KATKI VE KATILIMIN GEREĞİNE VE ÖNEMİNE İNANARAK; ÇEVRESEL DEĞERLERE SAHİP ÇIKIP ZARAR VERENLERİ UYARACAĞIMA, DOĞAL KAYNAKLARDAN FAYDALANIRKEN TUTUMLU DAVRANACAĞIMA, SÜRDÜRÜLEBİLİR KALKINMA İLKELERİ DOĞRULTUSUNDA HAREKET EDECEĞİME BU YÖNDE İŞ BİRLİĞİ VE DAYANIŞMA İÇERİSİNDE HAREKET EDEREK; ÇEVRE KONUSUNDA HERKESE ÖRNEK OLACAĞIMA SÖZ VERİRİM. 126