T.C. NEVŞEHİR VALİLİĞİ İL ÇEVRE ve ORMAN MÜDÜRLÜĞÜ

Transkript

1 T.C. NEVŞEHİR VALİLİĞİ İL ÇEVRE ve ORMAN MÜDÜRLÜĞÜ NEVŞEHİR İLİ 2009 YILI ÇEVRE DURUM RAPORU 2009 NEVŞEHİR

2 İÇİNDEKİLER Sayfa No A-COĞRAFIK KAPSAM A. 1. Giriş 1 A. 2. İl ve İlçe Sınırları 5 A. 3. İlin Coğrafi Durumu 19 A. 4. İlin Topografyası ve Jeomorfolojik Durumu 19 A. 5. Jeolojik Yapı ve Stratigrafi 23 B - DOĞAL KAYNAKLAR B. 1. Enerji Kaynakları 28 B. 2. Biyolojik Çeşitlilik 29 B. 3. Toprak 32 B. 4. Su Kaynakları 33 B. 5. Mineral Kaynakları 33 C- HAVA (ATMOSFER VE İKLİM) C. 1. İklim ve Hava 36 C. 2. Havayı Kirletici Gazlar ve Kaynakları 40 C. 3. Atmosferik Kirlilik 40 C. 4. Hava Kirleticilerinin Çevreye Olan Etkileri 40 D-SU D. 1. Su Kaynaklarının Kullanımı 42 D. 2. Doğal Drenaj Sıstemlerı 44 D. 3. Su Kaynaklarının Kirliliği ve Çevreye Etkileri 44 D. 4. Su ve Kıyı Yönetimi, Strateji ve Politikaları 44 D. 5. Su Kaynaklarında Kirlilik Etkenleri 45 E-TOPRAK ve ARAZİ KULLANIMI E. 1. Genel Toprak Yapısı 46 E. 2. Toprak Kirliliği 46 E. 3. Arazi 47 F-FLORA-FAUNA VE HASSAS YÖRELER F. 1. Ekosistem Tipleri 49 F. 2. Flora 50 F. 3. Fauna 51 F. 4. Hassas Yöreler Kapsamında Olup (*) Bölümdeki Bilgilerin 54 G-TURİZM G. 1. Yörenin Turistik Değerleri 70 G. 2. Turizm Çeşitleri 71 G. 3. Turistik Altyapı 74 G. 4. Turist Sayısı 75 G. 5. Turizm Ekonomisi 75 G. 6. Turizm-Çevre İlişkisi 75 H-TARIM VE HAYVANCILIK H. 1. Genel Tarımsal Yapı 76 H. 2. Tarımsal Üretim 78 H. 3. Organik Tarım 82 H. 4. Tarımsal İşletmeler 82

3 H. 5. Tarımsal Faaliyetler 82 I- MADENCİLİK I. 1. Maden Kanununa Tabii Olan Madenler ve Taş Ocakları 84 I. 2. Madencilik Faaliyetlerinin Yapıldığı Yerlerin Özellikleri 87 I. 3. Cevher Zenginleştirme 87 I. 4. Madencilik Faaliyetlerinin Çevre Üzerine Etkileri 87 I. 5. Madencilik Faaliyetleri Sonucunda Arazi Kazanım Amacıyla 87 J-ENERJİ J. 1. Birincil Enerji Kaynakları 88 J. 2. İkincil Enerji Kaynakları 89 J. 3. Enerji Tüketiminin Sektörlere Dağılımı 89 J. 4. Enerji Tasarrufu İle İlgili Yapılan Çalışmalar 89 K-SANAYİİ VE TEKNOLOJİ K.1. İl Sanayiinin Gelişimi, Yer Seçimi Süreçleri ve Buna Etkileyen 91 Etkenler K. 2. Genel Anlamda Sanayinin Gruplandırılması 91 K. 3. Sanayiinin İlçelere Göre Dağılımı 91 K. 4. Sanayi Gruplarına Göre işyeri Sayıları ve İstihdam Durumu 92 K. 5. Sanayi Gruplarına Göre Üretim Teknolojisi ve Enerji Kullanımı 92 K. 6. Sanayiden Kaynaklanan Çevre Sorunları ve Alınan Önlemler 93 K. 7. Sanayi Tesislerinin Acil Durum Planı 93 L-ALTYAPI, ULAŞIM VE HABERLEŞME L. 1. Altyapı 94 L. 2. Ulaşım 96 L. 3. Haberleşme 97 L. 4. İlin Plan Durumu 97 L. 5. İldeki Baz İstasyonu Sayısı 98 M-YERLEŞİM ALANLARI VE NÜFUS M. 1. Kentsel ve Kırsal Planlama 103 M. 2. Altyapı 108 M. 3. Binalar ve Yapı Çeşitleri 108 M. 4 Sosyo-Ekonomik Yapı 110 M. 5 Yerleşim Yerlerinin Çevresel Etkileri 111 M. 6. Nüfus 114 N- ATIKLAR N. 1 Evsel Katı Atıklar 116 N. 2 Tehlikeli ve Zararlı Atıklar 116 N. 3 Özel Atıklar 116 N. 4. Diğer Atıklar 118 N. 5. Atık Yönetimi 118 N. 6 Katı Atıkların Miktar ve Kompozisyonu 118 N. 7 Katı Atıkların Biriktirilmesi, Toplanması, Taşınması Ve Aktarma 118 Merkezleri N. 8. Atıkların Bertaraf Yöntemleri 119 N. 9. Atıkların Geri Kazanımı ve Değerlendirilmesi 119 N. 10. Atıkların Çevre Üzerindeki Etkileri 119 O- GÜRÜLTÜ VE TİTREŞİM O. 1. Gürültü 120 ii

4 O. 2. Titreşim 121 P- AFETLER P. 1. Doğal Afetler 122 P. 2. Diğer Afetler 123 P. 3. Afetlerin Etkileri ve Yardım Tedbirleri 123 R- SAĞLIK VE ÇEVRE R. 1. Temel Sağlık Hizmetleri 125 R. 2. Çevre Kirliliği ve Zararlarından Oluşan Sağlık Riskleri 125 S. ÇEVRE EĞİTİMİ S. 1. Kamu Kuruluşlarının Çevre Eğitimi ile İlgili Faaliyetleri 131 S. 2. Çevreyle İlgili Gönüllü Kuruluşlar ve Faaliyetleri 131 T- ÇEVRE YÖNETİMİ VE PLANLAMA T.1. Çevre Kirliliğinin ve Çevresel Tahribatın Önlenmesi 132 T.2. Doğal Kaynakların Ekolojik Dengeler Esas Alınarak Verimli 132 Kullanımı, Korunması ve Geliştirilmesi T.3. Ekonomik ve Sosyal Faaliyetlerin, Sonuçlarını Çevrenin Taşıma Kapasitesini Aşmayacak Biçimde Planlaması T.4.Çevrenin İnsan-Psikososyal İhtiyaçlarıyla Uyumunun Sağlanması 132 T.5. Çevre Duyarlı Arazi Kullanım Planlaması iii

5 TABLOLAR Sayfa No Tablo B.1: Aylık Ortalama Güneşlenme Süresi ( Saat, dakika) 28 Tablo B.2: Dadağı-Arafa Kömür Özellikleri 28 Tablo B.3: Ormanlık Alan Bilgileri 29 Tablo B.4: Nevşehir İli Yer Altı Suyu Kaynakları Kullanım 33 Durumu Tablo B.5: Nevşehir İli Metalik Maden Envanteri 35 Tablo C.1: Rüzgar bilgileri 36 Tablo C.2: Basınç bilgileri 36 Tablo C.3: Nem bilgileri 36 Tablo C.4: Sıcaklık bilgileri 36 Tablo C.5: Buharlaşma bilgileri 37 Tablo C.6: Yağmur bilgileri 37 Tablo C.7: Kar, dolu, sis ve kırağı bilgileri 37 Tablo C.8: Isınma Amaçlı İthal Kömürün Özellikleri ve Sınırları 38 Tablo C.9: Sanayi Amaçlı İthal Kömürün Özellikleri ve Sınırları 39 Tablo C.10 Yerli Kömürün Özellikleri ve Sınırları 39 Tablo C.11 : Belde ve Köylerde Kullanılacak Yerli Kömürlerin Özellikleri 39 Tablo D.1: Nevşehir Su Kaynakları 42 Tablo D.2: Akarsu Bilgileri 43 Tablo E.1: Genel Arazi Dağılımı 47 Tablo F.1: Ormanların Hakim Ağaç Türlerine Göre Dağılımı 49 Tablo F.2: İşletme Sınıfı ve Kapalılığa Göre Orman Alanlarının 49 Dağılımı Tablo F.3: Sahipli Hayvan Bilgileri 52 Tablo F.4: Sahipsiz Hayvan Bilgileri 52 Tablo F.5: Hayvan Hakları İhlalleri Hakkında Bilgiler 53 Tablo F.6: Göreme Tarihi Milli Parkı Coğrafi Durum 57 Tablo F.7: Sahanın Adı ve İdari Durumu 58 Tablo G.1:Ziyaretçi Durumları 75 Tablo H.1: Ekilebilir Arazi Dağılımı 76 Tablo H.2: Önemli Tarım Ürünleri Üretim, Pazarlama ve Tüketim Durumu 76 Tablo H.3: Hayvansal Ürün Miktarları 77 Tablo H.4: Tarım Alet Makina Sayıları 77 Tablo H.5:Tarla Bitkileri Üretim Miktarı 78 Tablo H.6: Buğday Üretim Miktarı 79 Tablo H.7: Baklagiller Üretim Miktarı 79 Tablo H.8: Meyve Üretimine Ait Bilgiler 79 Tablo H.9: Bağ Üretim Miktarı 80 Tablo H.10: Sebze Üretimine Ait Bilgiler 80 iv

6 Tablo H.11: Büyükbaş Hayvancılığa Ait Bilgiler 81 Tablo H.12: Küçükbaş Hayvancılığa Ait Bilgiler 81 Tablo H.13: Kümes Hayvancılığı Bilgileri 81 Tablo H.14: Arıcılık Bilgileri 82 Tablo I.1: İlimizdeki Sanayi Madenleri Bilgileri 84 Tablo I.2: Metalik Maden Bilgileri 85 Tablo I.3: Linyit özellikleri 85 Tablo J.1: Jeotermal envanteri 89 Tablo L.1: Temiz Su Sistemi Bilgileri 94 Tablo L.2: Yeşil Alan Bilgileri 95 Tablo L.3 : Baz İstasyonları Bilgileri 98 Tablo M.1: Kentsel gelişme alanı bilgileri 105 Tablo M.2: Üniversite öğrenci sayısı 108 Tablo M.3: Büro ve Dükkânlara Ait Bilgiler 109 Tablo M.4:Yaş Gruplarına göre nüfus dağılımı 114 Tablo N.1: İl Merkezi Tıbbi Atık Miktarları 117 Tablo P.1: İlçelerimizin Deprem Bölgeleri Haritasındaki Yeri 114 Tablo R.1: Sağlık Kurumlarının İlçelere Göre Sayısı 125 Tablo R.2: Bulaşıcı Hastalıklarla İlgili Bilgiler 125 Tablo R.3.: Zoonotik Hastalıklar 126 Tablo R.4: Uygulanan tüm Antijenlerin Dağılımı 126 Tablo R.5: Bebek Ölüm Nedenleri 127 Tablo R.6: Ölümlerin Yaş Gruplarına Göre Dağılımı 127 Tablo R.7: Aile Planlaması Çalışmaları 128 Tablo T.1: ÇED Gerekli Değildir kararı verilen faaliyetler 133 v

7 ŞEKİLLER Sayfa No Şekil A.1: Nevşehir İl ve İlçe Sınırları 5 Şekil A.2: Açık saray harabeleri 8 Şekil A.3: Balondan bir görünüm 22 Şekil A.3: Peri bacaları 27 Şekil B.1: İlimizdeki bir tuz madeni 34 Şekil E.1: Arazi Dağılımı 47 Şekil F.1: Uçhisar Kalesi 60 Şekil F.2: Paşabağı peribacaları 63 Şekil F.3: Vadiden bir görünüm 64 Şekil G.1:Hacıbektaş Veli Türbesi 72 Şekil G.2: Atlı doğa gezisi 72 Şekil G.3: Golf alanı 73 Şekil G.4: Balon uçuşları 74 Şekil H.1: Ekilebilir Arazi Dağılımı 76 Şekil I.1: Tuz Madeni 84 Şekil I.2:Kireç ocağı 86 Şekil I.3:Kum ocağı 86 Şekil L.1: Orman Haftası ağaçlandırma çalışmaları 93 Şekil M.1: Katı atık deponi sahası 112 Şekil M.2: Yaş nüfus dağılımı 114 Şekil P.1: Nevşehir İli Deprem Bölgeleri Haritası 122 vi

8 LİSTELER Sayfa No Liste B.1: IUCN-Red Data Book V ve R Kategorisinde bulunan türler 31 vii

9 COĞRAFİK KAPSAM A.1. GİRİŞ Nevşehir, İç Anadolu Bölgesi nde 38º-39º kuzey enlemleri ile 34º-35º doğu boylamları arasında bulunmaktadır. İlin sınırını doğuda Kayseri, batıda Aksaray, güneyde Niğde ve kuzeyde Yozgat ile Kırşehir oluşturmaktadır. Nevşehir ilinin yüzölçümü km2dir. Kızılırmak vadisinin güney yamacına kurulmuş olan İl merkezinin rakımı m dir. İl, doğudan batıya doğru inildikçe çukurluğu artan Kızılırmak vadisinin ikiye ayırdığı, güney ve kuzey bölgelerine doğru gidildikçe yükselen bir konum arz eder. Nevşehir, tarih ve doğanın iç içe geçerek, bütünsel bir güzellik sergilediği beldeleri ve bölgede yaşamış uygarlıkların zenginleştirdiği kültürel birikimi ile Türkiye nin eşsiz turizm cennetlerinden biridir. Erciyes Dağı ile Hasan Dağının aktif birer yanardağ olduğu dönemlerde püskürttükleri lav ve tüflerin milyonlarca yılda yağmur, rüzgâr, akarsular gibi etkenler yoluyla aşınması sonucu oluşan ve şeklinden dolayı peribacası olarak adlandırılan, dünyada bu kadar yoğun örneği olmayan oluşumlar, bölgemizde turizmi etkileyen en önemli doğal kaynaktır. Peribacaları gibi ilginç jeolojik yapıların yanı sıra, kayalara oyulan yerleşim yerleri de ender doğal ve kültürel merkezlerdendir. Yapılan kazılardan elde edilen bilgilere göre Nevşehir İli nin M.Ö 3000 yıllarına kadar uzanan bir tarihi olduğu anlaşılmaktadır. İlimiz tarih öncesi çağlardan beri yerleşmeye sahne olmuştur. Yer altı kaynakları bakımından zengin olan Nevşehir in Acıgöl ve Derinkuyu yörelerinde perlit; Avanos ta kaolin, Gülşehir de barit, tuz ve linyit bulunmaktadır. İlimiz toprakları yer altı suları bakımından da zengin olup, Kozaklı ilçesinde kaplıcalar bulunmaktadır. A.1.1. Nevşehir in Tarihi Gelişimi Nevşehir, ilk dönemlerde Nyssa, daha sonraki dönemlerde Soandos Nisa ve Muşkara adları ile anılmıştır. İlinin en eski yerleşim yeri Gülşehir ilçesi Civelek Mağarası nda görülür. Yapılan kazılar sonucunda Eski Tunç Çağı na (M.Ö ) ve Assur Ticaret Kolonileri Çağı na (M.Ö ) ait eserler ele geçmiştir. Nevşehir civarında bulunan çok sayıdaki höyüklerde özellikle Eski Tunç Çağı na ait kalıntılar tespit edilmiştir. M.Ö yılları arasında Kuzey Mezopotamya da yaşayan Assur tacirler Anadolu da ticari koloniler kurarak ilk ticaret örgütünü oluşturmuşlardır. Bu ticaretin merkezi Kayseri Kültepe, Kaniş-Karum dur. (Karum: Ticaretin yapıldığı pazaryeri, ticari organizasyonun yapıldığı yer, liman, koy anlamındadır.) Belgelerde adı geçen ve yeri saptanabilen karumlardan biri de Karum-Hattuş tur (Boğazköy). Karumlardan daha küçük pazaryerleri ise Wabartum olarak adlandırılmıştır. Nevşehir civarında sayısız wabartumlar tespit edilmiş ancak bu yerleşim yerlerinde yazılı belge bulunamadığından yerleşimlerin wabartum adları bilinememektedir. M.Ö. II. binin başlarında Avrupa dan Kafkaslar üzerinden gelerek Kapadokya Bölgesi ne yerleşen Hititler, daha sonra yerli halkla kaynaşarak imparatorluk kurmuşlardır. Dilleri Hind-Avrupa dil grubundandır. Başkentleri Hattuşaş (Boğazköy) olan Hititlerin önemli şehirleri Alacahöyük ve Alişar dır. Kapadokya Bölgesi nde bulunan bütün höyüklerde Hititlere ait kalıntılara rastlamak mümkündür. Friglerin Orta Anadolu nun önemli kentlerinin hemen hepsini yıkarak Hitit İmparatorluğu nu ortadan kaldırılmasından sonra Orta ve Güneydoğu Anadolu da Geç Hitit Krallıkları ortaya çıkmıştır. Kapadokya Bölgesi ndeki Geç Hitit Krallığı ise Kayseri, Niğde,

10 Nevşehir i içine alan Tabal Krallığı dır. Bu döneme ait Gülşehir-Sivasa (Gökçetoprak), Acıgöl-Topada, Hacıbektaş-Karaburna Köyü nde Hitit Hiyeroglifi ile yazılmış kaya anıtları bulunmaktadır. Kimmerler in Frig egemenliğine son vermesi sonucu Anadolu da Medler (M.Ö. 585), daha sonra da Persler (M.Ö. 547) görülür. Eski Pers dilinde Katpatuka olarak adlandırılan Kapadokya bölgesi, Cins Atlar Ülkesi anlamına gelmekteydi. Persler, Zerdüşt dinine bağlı olduklarından ve ateşi kutsal saydıklarından bölgedeki volkanları özellikle Erciyes ve Hasandağı nı kutsal saymışlardır. Persler, Kapadokya dan geçerek başkentlerini Ege ye bağlayan, Kral Yolu nu geliştirmişlerdir. Makedonya Kralı İskender M. Ö. 334 ve 332 de Pers ordularını arka arkaya bozguna uğratarak bu büyük İmparatorluğu yıkmıştır. İskender, komutanlarından Sabiktas ı bölgeyi denetimi altına almakla görevlendirince, halk buna karşı çıktı ve eski Pers soylularından Ariarathes i kral ilan etti. I. Ariarathes (M.Ö ) Kapadokya Krallığı nın sınırlarını genişletti. Kapadokya Krallığı, Roma nın bir eyaleti olduğu M.S. 17 yılına kadar varlığını korumak için Makedonyalılarla, Pontuslularla, Galatlarla, Romalılarla mücadele etmiştir. M.S. 17 de Tiberius Kapadokya yı Roma ya bağlayarak bölgedeki kargaşaya son verdi. Romalılar bölgeyi ele geçirdikten sonra batıya bir yol yaparak Ege ye ulaşımı sağladılar. Bu yol hem askerî hem de ticari açıdan önemliydi. Bu sırada Anadolu da yayılmaya başlayan ilk hristiyanların bir kısmı büyük şehirlerden köylere göç etmeğe başladılar. Kayseri nin önemli bir din merkezi haline geldiği 4. yüzyılda, kayalık Göreme ve çevresini keşfeden hristiyanlar, Kayseri Piskoposu da olan Aziz Basil in dünya görüşünü benimseyerek kayalar içinde manastır hayatını başlattılar. 2. yüzyıl sonlarında Kapadokya da önemli sayıda hristiyan toplulukları bulunmaktaydı. 3. yüzyılda kuvvetli şahsiyete sahip rahipler bölgeyi dini düşünce ve yaşantının merkezi haline getirdiler. 4. yüzyılda Kapodokya üç büyük azizin (Kayseri Piskoposu Büyük Basil, kardeşi Nyssalı Gregory ve Nazianuslu Gregor) memleketi olarak bilinirdi. Bölge halkı Greko-Roma fikirlerinden ziyade İran ın etkisi altında kalmıştır. Orta ve Doğu Anadolu da olduğu gibi Kapadokya da Bizans ın ilk yıllarında sakin bir dönem yaşamıştır. İmparatorluk sınırları Akdeniz havzasından Kafkaslara kadar uzandığı için Kapadokya Bölgesi bu imparatorluğun merkezi haline geldi. Ancak 7. yüzyıldan itibaren Persler tekrar Anadolu yu istila ettiler ve Kayseri yi işgal altında tuttular. Daha sonra Kudüs ü ele geçirdiler ve Hakiki Haçı Ctepsiphon a taşıdılar (Ctepsiphon: Bağdat sınırları içinde antik bir yerleşim yeri). Bunun üzerine İmparator Heraclius Anadolu nun elde kalan kısımlarını askeri eyaletlere ayırdı ve Kapadokya, askerî açıdan organize edildi. Orduda hizmet edenlere topraklar verildiğinden toprağa sahip askerî aristokrat grubu ortaya çıktı. Daha sonra imparator Heraclius kaybedilen toprakları geri alıp Hakiki Haçı Kudüs e geri götürdü. Ancak doğu eyaletlerinde askerî bir düzen bulunmadığından Araplar tarafından işgal edildi. Kayseri 647 ve 726 da iki kez el değiştirdi. Derinkuyu ve Kaymaklı gibi düz ovalarda yaşayan halk yer altı yerleşimini tercih ederek kendilerini savundular. Dağlık bölgelerdeki kaya kiliseleri ve hücreler sığınak oldu. Malazgirt Zaferinden sonra Bizans ın elinde bulunan Anadolu nun Fethi hareketi içinde başta Kutalmışoğlu Süleyman Şah olmak üzere Artuk, Tutak, Danişmend, Mengücek, Ebulkasım, Ebulgazi vb. Türkmen Beyleri yer almışlardı. Büyük Selçuklu Sultanı Melikşah ın ölümünden sonraki iktidar kavgası sırasında Doğu Anadolu da Saltuklu, Danişmend, Mengücek ve Artuklu Türkmen Beylikleri oluşmuştur tarihinde Kutalmışoğlu Süleyman Şah tarafından İznik merkez olmak üzere Nevşehir in de içinde bulunduğu Orta Anadolu, Güney Marmara, İç Ege ve Doğu Akdeniz Bölgeleri nin geniş bölümlerinde de Türkiye Selçukluları Devleti kurulmuştur. Aslında 1067 de Kayseri yi 2

11 fetheden Türkmen Beyleri nden Afşin Bey Kızılırmak ın orta çığırı boyunca fetihlerine devam ederek Nevşehir ve çevresini de Selçuklu toprakları içerisine katmıştı. Süleyman Şah 1081 yılında Bizansla yaptığı antlaşma ile Anadolu da egemenliğini fiilen olduğu gibi hukuken de kabul ettirmiş, sultanlığını ilan ederek kudretli bir devlete sahip olduğunu ortaya koyup Büyük Selçuklu Devleti ile olan sembolik bağlılığını sona erdirmiştir. Türkiye Selçuklu Devleti nin kuruluşu Süleyman Şah Antakya ya düzenlediği ilk sefer sırasında Ebul Gazi yi (Hasan Bey ki Hasandağı bu zatın ismi ile anılır.) Kapadokya ya vali tayin eder. Nevşehir Türkiye Selçukluları Dönemi nde doğu-batı istikametinde birer menzillik mesafede yapılmış kervansaraylarla ve bunlar arasındaki güzergahı izleyen ticaret yolu üzerinde küçük bir yerleşim yeri idi. Bu yol batıda Ege kıyıları, Doğuda Orta Asya Türk Dünyası ve Çin e, Mezopotamyaya yönelen çok işlek, canlı bir ticari hayata sahip, kültür köprüsü görevi de gören önemli bir yoldur. Özellikle I. Alaaddin Keykubat Döneminde ( ) bu yol üzerinde kervansaraylarla çok zengin yükler taşınarak doğu- batı, kuzey- güney istikametinde iç ve dış ticaret canlılık kazanmış, Türkiye Selçukluları en parlak dönemlerini yaşamıştır. Bu dönem ve sonrasında yapılan şifahaneler, aşevleri, yollar, köprüler, kaleler ve külliyelerle Anadolu bayındır hale gelmiştir. Türkiye Selçuklu Sultanı II. Keykavus ile IV. Rüknettin Kılıçarslan ın birlikte saltanat sürdükleri dönemde anlaşmazlığa düşünce IV. Rüknettin Kılıçarslan Ürgüp e sığınmıştır. Türkiye Selçuklu Devleti 1243 Kösedağ Savaşında mağlup olduktan sonra fiili idare Moğollara geçmiş ve Sultanın yanında Moğol valileri tarafından yönetilmeye başlanmıştır. Son Selçuklu Sultanlarından III. Alaaddin Keykubat da Moğol Hükümdarı Gazan Han la anlaşmazlığa düştüğünde Ürgüp yakınlarında sığındığı mağarada sıkı bir takiple yakalanmıştı. II. Mesut son Türkiye Selçuklu Sultanı olarak Kayseri de 1308 de ölünce Moğollar sembolik de olsa Selçuklu tahtına kimseyi oturtmadılar. Anadolu yu merkezden gönderdikleri valilerle yönetmeyi sürdürdüler. Bu idari yetersizlik sonucunda Anadolu nun çeşitli yerlerinde beylikler ortaya çıktı. Osmanlılar, Karamanlılar, Menteşeoğulları, Germiyanoğulları gibi. Türkiye tarihinde Anadolu Türk Beylikleri Dönemi başladı. Beylikler Dönemi Anadolu Selçuklu Devleti parçalanınca Moğalların Anadolu Valisi Timurtaş ın daha sonra da Eratna Bey in egemenliğini taşıyan Nevşehir, 1381 de Kadı Burhanettin tarafından ele geçirildiyse de 1397 de yöreye Karamanoğulları egemen oldular. Bir Oğuz boyu olan Karamanlı Aşireti 13. yüzyılda Anadolu ya gelmişti. Türkiye Selçuklu Hükümdarı I. Alaaddin Keykubat onları İçel Bölgesi ne yerleştirmişti. Kerimüddin Karaman Bey başkenti Ermenek olan Karamanlı Beyliğini kurdu. Kerimüddin Karaman Bey in yerine geçen Mehmet Bey 1277 de Türkçe yi resmi dil ilan ederek Türk kültürüne büyük hizmet etmiş oldu. Karamanoğulları Türkiye Selçuklu Devleti başkenti Konya yı zaptederek merkezlerini burayı taşıyıp, Türkmenler arasında büyük saygınlık kazandılar. Karamanoğulları Nevşehir in de içinde bulunduğu Orta Kızılırmak Konya Bölümü ve Anamur- Mersin kıyılarına kadar Doğu Akdeniz de egemenlik alanlarını genişlettiler de Yıldırım Bayezit Karaman İlini topraklarına katınca Nevşehir (Muşkara) Osmanlı Beyliğine dahil oldu. Yıldırım Bayezıt ın Konya yı fethinden sonraki gelişmeleri anlatan Aşık Paşazade Tarihi nde: Etrafın şehirlerine haber vardı kim bu gelen padişah gayet adildir. Ve ol şehirlerden dahi adam geldi kim hana gelip şehri tımar edin!... Aksaray ı, Niğde yi ve Kayseri yi verdiler. Develi, Karahisarı ve Uçhisarı cümlesini nevalisi ile teslim ettiler. der. Ancak bu dönem kısa sürdü. Yıldırım Bayezıt 1402 Ankara Savaşında Timur a yenilince Karamanlı Beyliği yeniden kuruldu. Bir ara Nevşehir Kadı Burhaneddin Beyliği egemenlik alanına dâhil olmuştur. Osmanlıları en çok uğraştıran bu beyliğe II. Bayezit 1487 de son verince Karaman Beyliği ne ait topraklarla beraber Muşkara da Osmanlı Devleti sınırları içine dâhil oldu. 3

12 Nevşehir ve yöresi Osmanlı idaresi altında bir süre barış içinde yaşadı. Özkonak ta Yavuz Sultan Selim in Doğu Seferi sırasında yapılan köprü Nevşehir deki Erken Osmanlı yapısı olması açısından önemlidir. Kanuni Sultan Süleyman tahta çıktığında (1520) hazinenin gelirini arttırmak için yeni bir arazi tahriri yaptırdı. İl yazıcılarının bir kısmı ürün miktarını ve tarla ölçümlerini fazla göstererek vergileri arttırdılar. Bazı dirlik sahiplerinin toprağı ellerinden alındı. Bu durum halk ve asker arasında hoşnutsuzluğa neden oldu. Ayrıca 1582 den başlayıp ardarda gelen İran seferleri de Anadolu tımar düzenini bozmuştu. Sefere çağrılan dirlik sahiplerinden bazıları ailelerini karışık ortam içerisinde bırakıp gidemeyeceklerini ileri sürerek yasalara karşı çıkarak Celâli oldular. Devlet isyanları güçlükle bastırabildi. Tüm bu olumsuzluklar Nevşehir de etkisini şiddetli şekilde gösterdi. Yöre halkı arzuladığı barış, huzur ve kalkınma dönemini Damat İbrahim Paşa zamanında yaşamıştır. Cumhuriyet Döneminde Nevşehir Nevşehir Mondros Mütarekesi günlerinde 12. Kolordu ya bağlı 11. tümenin denetim alanı içindeydi. Karargâhı Niğde de bulunan tümenin önemli silah ve cephane depolarından biri de Nevşehir de idi. Kapadokya yöresi Milli Mücadele yıllarında Mütareke nin belirlediği paylaşım alanlarının dışında kaldığı için önemli bir olaya sahne olmamıştır. Bununla birlikte Dellaczade Hacı Osman Efendi; Sivas Kongresi'ne Nevşehir delegesi olarak katılmış, memleketinde Anadolu ve Rumeli Müdafa-i Hukuk Cemiyeti'nin şubesini kurmuş ve milli mücadeleye katılımı sağlamıştır. Milli Mücadele yıllarında Nevşehir e ilişkin olarak anılması gereken bir başka gelişme de Mustafa Kemal in 22 Aralık 1919 da Hacıbektaş a gelmesidir. Bektaşileri Milli Mücadele ye kazandırmak amacını güden Mustafa Kemal, Hacı Bektaşı Veli Tekkesi Çelebisi Cemalettin Efendi ve tekke şeyhi Salih Niyazi Baba ile görüştü. Ülkenin içinde bulunduğu durum uzun uzadıya ele alındı. Her iki Bektaşi önderi de Mustafa Kemal ile aynı düşüncede olduklarını ve Milli Mücadele saflarına katıldıklarını açıkladılar. Bu Mustafa Kemal in Sivas Kongresi sonrasında kazandığı en önemli başarılarından biriydi. Bu görüşmeden sonra Anadolu nun her yanındaki Bektaşi Tekkeleri birer Kuvay-i Milliye karargâhı işlevi gördü. Nevşehir Osmanlıların son dönemlerinde Niğde Sancağı na bağlı bir kaza idi. Cumhuriyetimizin ilanından sonra 1924 te Niğde yeni idari yapılanmada bir İl olarak ortaya çıkarken Nevşehir de ilçelerinden biri oldu sayılı yasa ile Nevşehir 20 Temmuz 1954 tarihinde il haline getirildi. Kırşehir ve Kırşehir e bağlı Mucur, Avanos, Hacıbektaş (1945 te ilçe oldu.), Kayseri ye bağlı Ürgüp (1935 te ilçe oldu.), Niğde ye bağlı Arapsun (1948 de Gülşehir adını aldı.) Nevşehir in ilçeleri haline getirildi. Kozaklı ve Hamamorta köyleri Avanos a bağlı birer köy iken birleştirilerek 1954 te Kozaklı adıyla ilçe olarak Nevşehir e bağlandı. Kırşehir 1957 de tekrar İl yapıldı. Mucur ilçesi ile beraber Nevşehir den ayrıldı. Daha önceleri Melegübü ismi ile anılan bir bucak merkezi olan Derinkuyu 1 Nisan 1960 ta ilçe durumuna getirildi. Acıgöl kasabası ise 4 Temmuz 1987 de ilçe olmuştur. 4

13 A. 2. İL VE İLÇE SINIRLARI Nevşehir İli, Merkez İlçe dâhil 8 ilçeye sahiptir. İlçeler; Acıgöl, Avanos, Derinkuyu, Gülşehir, Hacıbektaş, Kozaklı ve Ürgüp tür. Şekil A.1: Nevşehir İl ve İlçe Sınırları Kaynak: A Acıgöl 1914 yılında bucak merkezi, 1952 yılında kasaba olan Acıgöl, 1987 yılında kanunla Nevşehir İli'ne bağlı bir ilçe olmuştur. Adı 1926 yılında, yakınında bulunan suyu acı gölden dolayı Acıgöl olarak değiştirilmiştir. Daha önce Acıgöl Dabada-Dobada-Topada gibi isimlerle anılmıştır. Nevşehir İli'nin batısında yer alan Acıgöl, güneyden Derinkuyu İlçesi ve Aksaray İli, kuzeyde Gülşehir, batıda Aksaray İli ve doğuda Merkez İlçe ile çevrilidir. Nevşehir-Ankara Karayolu üzerinde bulunan Acıgöl İlçesinin merkezi Nevşehir'e 20 km. uzaklıktadır. İlçenin 5 belediyesi ve 8 köyü vardır. İlçe ekonomisi genelde tarıma dayalıdır, hayvancılık da önemli yer tutmaktadır. 5

14 Acıgöl de tespit edilebilen en eski yerleşim M.Ö. VIII. yüzyıla aittir. Ağıllı köyü yakınlarındaki Topada Geç Hitit Dönemi ne ait Hitit hiyeroglifi ile yazılmış kaya anıtında bölgenin siyasi durumu ve liderinin icraatları ile ilgili bilgiler yer almaktadır. Nevşehir Müze Müdürlüğü nün Kurugöl de yaptığı kazılar sonucunda M.Ö. II. yüzyıla ait taştan yapılmış lahitler içerisinde ve ölü küpleri içerisinde Arkaik Dönem e ait lekithoslar (koku şişesi), yüzük, fayanstan kolyeler ele geçmiştir. Acıgöl ün bir başka özelliği de yerleşim merkezinde yer alan yeraltı yerleşimidir. İki tanesi orjinal olmak üzere üç girişi tespit edilebilmiştir. Orjinal olmayan üçüncü girişin her iki tarafında kapı yüksekliğinde taşlar konulmuş, yatay tek taşla da (lento ) kapı desteklenmiştir. Girişin uzantısında yer alan mekânlar bazalt taştan kemerli olarak yapılmıştır. Ancak yıl öncesine aittirler. Gerek teknik, gerekse şekil açısından Özlüce ve Mazı Yeraltı Şehri ne benzerlik göstermektedir. Henüz tam olarak temizlenmemiş olan yeraltı şehrinde büyük salonlar birbirlerine tünellerle bağlanmıştır. Kısa bir koridor vasıtasıyla yeraltı şehrinin kaya oyma mekânlarına ulaşılır. Girişteki kısa koridorun karşısındaki sürgü taşlı alan şehrin birinci orjinal girişi ve ilk salonudur. Kısa bir koridorla ikinci büyük salona geçilir. Bu mekânda yer alan üç büyük niş oturma ya da yatak odalarıdır. Bu kısıma giriş dar bir aralık vasıtasıyladır. Tavan kısımları iyi oyulmuş beşik tonozlu gibidir. Burada havalandırma bacalarının yanı sıra haberleşme delikleri de bulunmaktadır. Bu kısımdan üçüncü büyük salona geçiş dar, alçak, oldukça kavisli bir galeri sayesindedir. Galeri boyunca kandil koymak için küçük nişler bulunur. Küçük mekânın üç tarafında kaya kiliselerinin apsisleri gibi oyulmuş küçük odalar yeralır. Buradaki havalandırma bacası diğerlerinden farklı olarak yukarıya doğru konik bir biçimde daralmaktadır. Bugüne kadar pek çok yeraltı şehrinin orjinal girişleri bulunamamıştır. Bilinenler ise fazla bir özellik göstermezler. Acıgöl yeraltı şehrinin ikinci orjinal girişi Mazı yeraltı şehrinin tam benzeri olup ustaca düşünülmüş bir örnektir. Girişin yan duvarları düzensiz taşlardan, tavan kısmı ise düzgün, ince, uzun taşlardan örülmüştür. Aynı tip örgü sistemi civardaki ev kapılarında da görülmektedir. Tatlarin Acıgöl ilçesinin 10 km kuzeyinde yer alan Tatlarin kasabası, gerek yeraltı kenti ve kiliseleri gerekse konut mimarisi ile Kapadokya Bölgesi nin ilginç yörelerinden birisidir. Tatlarin Kilisesi Acıgöl ilçesine bağlı olan ve Acıgöl ün 10 km kuzeyinde yer alan Tatlarin kasabasının kale olarak adlandırıldığı tepesinin yamacında yer alır. İki nefli iki apsisli, beşik tonozlu olan kilisenin narteksi yıkılmıştır. Oldukça iyi korunmuş olan fresklerdeki sahneler bantlarla birbirinden ayrılmıştır. Zeminde koyu gri, tasvirlerde ise mor, hardal ve kırmızı renkler kullanılmıştır. Sahneleri: Apsiste Meryem ve Çocuk İsa, Michael ve Gabriel; Konstantin ve Helena, başkalaşım, İsa nın cehenneme inişi, Kudüs e giriş, İsa nın çarmıha gerilmesi ve dokuz azizin yanı sıra kiliseyi yaptıran kişinin portresi de yer almaktadır. Tatlarin Yeraltı Şehri Nevşehir ili, Acıgöl ilçesinin 10 km kuzeyinde, Tatlarin kasabasının kale olarak adlandırıldığı tepesinde yer alır. Yeraltı şehri ilk olarak l975 yılında tespit edilmiş, 1991 yılında ziyarete açılmıştır. Kale mevkiinde yeraltı yerleşimlerinin dışında pek çok kilise bulunmakta ancak bunların büyük bir bölümü doğal nedenlerle yıkılmıştır. Asıl giriş kapısı yıkılmış olan yeraltı şehrine batı yönündeki iki mekân sayesinde girilebilmektedir. Yeraltı şehri, oldukça geniş alanlara yayılmış, ancak küçük bir kısmı temizlenebilmiştir. Halen iki 6

15 katı gezilebilmektedir. Mekânların büyüklüğü, erzak depolarının sayısının ve kiliselerin çokluğu normal bir yeraltı yerleşiminden ziyade askeri garnizon ya da manastır kompleksini akla getirir. Girişten 15 metre uzunluğundaki kavisli bir koridor vasıtasıyla dikdörtgen planlı geniş bir mekâna ulaşılır. Girişteki 1,5 metre çapında ortası delikli bir sürgü taşı bu mekânın giriş çıkışını kontrol altına alınmasını sağlamaktadır. Sağ taraftaki nişin içinden aşağıya doğru oyulan ve halk tarafından zindan olarak adlandırılan mekânda üç iskelet bulunmuştur. Tuvaletin de yer aldığı bu ana mekânın sağ tarafında kiler/mutfak bulunmaktadır. Bu alanın Roma Dönemi nde mezarlık alanı, Bizans Dönemi nde de kiler olarak kullanılmış olması gerekmektedir. Çünkü bu odadaki nişler, yöredeki Roma Dönemi kaya mezarlarındaki -ölülerin yatırıldığı- nişlerden farksızdır. Ancak daha sonraki dönemlerde bu nişlerin tabanları oyulmuş ve içine erzak konulmuştur. İkinci girişte ahır yer alır. Daha önce erzak deposu olarak kullanıldığı şüphesiz olan bu geniş mekân sütunlarla desteklenmiştir. Tabanında beş adet ambar bulunmaktadır. Tavan kısmında yeraltı yerleşiminin başka mekânlarına ulaşılabilen havalandırma bacası yer alır. Birinci büyük mekân ile ikinci büyük mekân dar bir koridorla birbirine bağlanır. Zikzak biçimli bu koridorda tuzak ve bağlantıyı kesen sürgü taşı bulunmaktadır. A Gülşehir Gülşehir, 1209 tarihinde Mengücükoğulları hâkimiyetinde iken, Selçuklular tarafından işgal edilmiş ve Arapsun olan adı da o tarihte Gülşehir olarak değiştirilmiştir. Gülşehir ilçesi, güneyde Nevşehir, kuzeyde Hacıbektaş, doğuda Avanos ve Merkez ilçeler, batıda Kırşehir ve Aksaray illeriyle çevrilidir. Gülşehir ilçesinin Nevşehir kent merkezine uzaklığı 18 km. dir. İlçenin bir bucak, 5 kasaba belediyesi vardır. Damat İbrahim Paşa nın Nevşehir e yaptığı imarı, bir başka Osmanlı Sadrazamı Karavezir Mehmet Seyyid Paşa da Gülşehir e yapmış, 30 haneli Gülşehir i bir külliye ile donatmıştır. Külliye; cami, medrese ve çeşmeden oluşmaktadır. İlçede temel geçim kaynağı tarımdır. İlçenin sulak yerlerinde sebzecilik, meyvecilik; sulak olmayan yerlerinde ise tahıl ve bağcılık tarımı yapılmaktadır. Bağlardan elde edilen kaliteli ve yüksek bomeli yaş üzümleri şıra, sirke ve şarapçılıkta kullanılır. Civelek Mağarası Gülşehir in 4 km doğusunda yer alan Civelek köyü yakınlarındaki mağara, sadece Gülşehir in değil aynı zamanda Nevşehir in de en eski yerleşimidir. Mağara, köyün Gürlek Tepe olarak adlandırılan tepesinde yer alır. Kalkerli bir yapıya sahip olan mağaraya 14 m uzunluğunda aşağıya doğru uzanan bir galeri vasıtasıyla inilebilmektedir. Ana mekânı 22x11 m olan mağaranın tavan kısımlarında kalsit kristalden oluşan 5 15 cm arasında değişen uzunluktaki sarkıtlar yer almaktadır. Nevşehir Müzesi ve İtalyan mağara bilimcileri ile birlikte yapılan çalışmalarda mağara tabanında, özellikle göçen kaya parçaları arasında ve galerilerde Kalkolitik Döneme (M.Ö ) ait, elde şekillendirilmiş tek kulplu fincanlar, çeşitli boylarda çömlekler, dokumacılıkta kullanılan ağırşaklar, taştan ve kemikten aletler ele geçmiştir. Ayrıca mağaranın çevresinde yapılan yüzey araştırmalarında da obsidiyenden ve sileksten yapılmış aletler bulunmuştur. Mağara koruma altına alındığından ziyarete kapalıdır. Açık Saray Harabeleri Nevşehir-Gülşehir yolu üzerinde, Gülşehir e 3 km uzaklıktaki Açık Saray Harabeleri, tüf kayalar içine oyulmuş sayısız mekânları, Roma Dönemi kaya mezarları, IX. ve X. yüzyıla tarihlenen kaya kiliseleri ile önemli bir piskoposluk merkeziydi. Halk arasında Hacı Bektaş Veli Mescidi olarak adlandırılan mekânın mihrabının günümüze kadar korunmuş ve İslami bir yapı olması açısından dikkat çekmektedir. Kareye yakın planlı mescidin batı kesiminde 7

16 yüksekçe nişler yeralmaktadır. Bu ören yerinde bulunan mantar biçimindeki peribacaları yörede tektir. Şekil A.2:Açık saray harabeleri Kaynak:İl Çevre ve Orman Müdürlüğü,2009 Aziz Jean (Karşı) Kilisesi Gülşehir in hemen girişinde yer alan ve iki katlı olan Aziz Jean Kilisesi nin alt katında kilise, şarap mahzenleri, mezarlar, su kanalı ve görevlilere ait mekânlar, üst katında ise İncil den alınmış sahnelerle süslenmiş bir diğer kilise yer almaktadır. Alt kata ait kilise, tek apsisli, haç planlı, haç kolları, beşik tonozludur. Merkezi kubbesi çökmüştür. Süsleme açısından direk ana kaya üzerine kırmızı aşı boyası ile stilize hayvan, geometrik ve haç tasvirleri resmedilmiştir. Üst kattaki kilise ise tek apsisli ve beşik tonozludur. Ana apsisteki resimlerin dışında oldukça iyi korunmuş olan kilise siyah bir is tabakası ile kaplıydı. Kilisenin restorasyonu ve konservasyonu 1995 yılında Restoratör Rıdvan İşler tarafından yapıldıktan sonra bugünkü haline gelmiştir. İsa ve İncil siklusunu içeren kilisede sahneler, bantlar içinde frizler halindedir. Siyah zemin üzerine sarı ve kahverengi renkler kullanılmıştır. Niş tonozlarında ve cephelerinde bitkisel ve geometrik motifler tercih edilmiştir. Batı ve güney duvarında, Kapadokya Bölgesi nde oldukça nadir olarak resmedilen son yargı sahnesi yer alır. Kilise, apsisinde yer alan yazıtına göre 1212 yılına tarihlenmektedir. Sahneleri: Apsiste Deesis, ön cephesinde kuş tasvirleri altında müjde, tonozunda madalyonlar içinde aziz tasvirleri; tonozun güney kanadında son yemek, ihanet, vaftiz, altında Meryem in ölümü; kuzey kanadında İsa nın çarmıhtan indirilmesi, kadınlar boş mezar başında, İsa nın cehenneme inişi; batı ve güney duvarında ise son yargı. Sivasa Gökçetoprak Yeraltı Şehri Yeraltı şehri, Gülşehir ilçesinin 35 km batısında yer alan Gökçetoprak köyü yakınlarındadır. İlk kez 1989 yılında Fransız araştırma ekibi, 1991 yılından itibaren de İtalyan asıllı Roberto Bixio ve Stefano Saj Commissione Nazionale Cavita Artificiali yeraltı şehirlerinde çalışmalarda bulunmuştur. Sivasa yeraltı şehri, bölgeye göre farklı bir jeolojik karaktere sahiptir. En altta kızılımsı kahverengi renkte olan çamur taşı, üstünde kalınlığı 3 4 m yi bulan aglomera (iri taneli tüf) ve en üst kısımlarında da sert bir volkanik kayaç olan andezit kaya blokları bulunmaktadır. Yeraltı şehri, çamur taşı ve aglomera formastasyonunun içine kazılmıştır. Platonun yamacına oyulan yeraltı şehrinin girişi dar bir kaya bloğu vasıtasıyladır. Henüz tam olarak temizlenmemiş ve ışıklandırılmamış olan yeraltı şehrinin iki katı tespit edilebilmiştir. Her iki katında da büyük düzgün olmayan dikdörtgen mekânlar birbirlerine dar 8

17 ve uzun koridorlarla bağlanmıştır. Koridorların girişlerinde bulunan kapı taşları, dışarıda kesilip içeriye getirilmişlerdir. Yeraltı şehrinin 1,5 km uzağında bulunan kaya bloklarının üzerindeki izler bunu kanıtlayan en iyi delildir. Yeraltı şehrinin ikinci katında yer alan su kuyusu 25 m derinlikte olup içinde halen su bulunmaktadır. Gökçetoprak köyünün kuzey ve batı yamaçlarında da yöre halkı tarafından halen ahır, depo ve samanlık olarak kullanılan çok sayıda yeraltı yerleşimleri bulunmaktadır. Karavezir (Kurşunlu ) Camii Karavezir Camii; ilçe merkezinde Karavezir Seyyid Mehmet Paşa tarafından 1780 yılında Mimar Ebubekir Halil Ağa ya yaptırılan muhteşem kurşun kaplı bir Camii dir. Vakfiyesinden cami mimarının 8 akçe yevmiye ile çalışan Ebu Bekir Veledi Halil Efendi olduğu anlaşılmaktadır. Üç kapılı bir avluda yer alan Karavezir Camii, yaklaşık 400 m² bir alanı kaplamaktadır. Osmanlı mimarisinin karakteristik özelliklerini taşıyan cami, iki renkli kesme taştan yapılmış, kare planlı, ana mekânını kaplayan 11 m çapındaki kubbe dört kemer üzerine oturtulmuştur. Kubbe dört sivri kemer ve köşelerde pandantifler ile beden duvarları üzerine oturmuştur. Kubbe ağırlığını kısmen köşe kuleleri ve payeler, kısmen de kemerler taşır. Kuzey cephesinde fazla simetrik olmayan 6 sütunun taşıdığı üç gözlü son cemaat yeri bulunmaktadır. Üç kubbede de derinlemesine aynalı tonozla örtülüdür. Sütunlar birbirlerine basık sivri kemerle bağlanmıştır. Son cemaat yeri kubbeleri, içten pandantiflerle, dıştan kasnağa oturur. Kubbelerde yer yer nemden dökülmüş olmakla beraber kalem işi süslemeler bulunmaktadır. Giriş kapısı çerçevesinin üzerinde profilli barok üslupta mermer kitabe bulunmaktadır. Yeşil zemin üzerine altın yaldızla işlenmiş madalyon şeklinde I. Abdülhamid in tuğrası yer alır. Tuğranın yan taraflarında siyah, yeşil, mavi renkte yağlı boya ile boyanmış birer demet çiçek bulunmaktadır. A Hacıbektaş 1270 yılında Hacıbektaş-i Veli'nin yerleşmesiyle bir yerleşim birimi haline gelmiştir yılına kadar Niğde İline bağlı bir köy iken, 1854 yılında belediye teşkilatını kurarak Kırşehir'e bağlanmış, 1948 yılında Kırşehir'in bir ilçesi haline getirilmiş, 1954 yılında Nevşehir'in il olmasıyla Hacıbektaş bir ilçe olarak Nevşehir'e bağlanmıştır. Hacıbektaş ilçesinin Nevşehir il merkezine uzaklığı 47 km.dir. Hacıbektaş'ın bir ilçe belediyesi, 2 kasaba belediyesi ve 28 köyü vardır. Nevşehir-Kırşehir yolu üzerinde Nevşehir e 45 km uzaklıkta olan Hacıbektaş İlçe merkezinde yapılan kazılar sonucunda Eski Tunç Çağı, Hitit, Frig, Hellenistik ve Roma Dönemi ne ait ele geçen eserler, Hacıbektaş Arkeoloji Müzesi nde sergilenmektedir. Hacıbektaş yakınlarındaki Karaburna köyü yakınlarında Topada ve Sivasa da olduğu gibi Geç Hitit Dönemi ne ait Hitit hiyeroflifi ile yazılmış Karaburna kaya anıtı bulunmaktadır. Bu yazıtta Kral Sapas ın NIAS SAPAS ile yaptığı anlaşma ve bu anlaşmaya uymadıkları takdirde Haran tanrısı Armas, tanrıçası Kumiapi ve Datti Kubaba nın aşağılayacağından bahsetmektedirler. Hacı Bektaş-ı Veli Müzesi Nevşehir İli Hacıbektaş ilçesinde Hacı Bektaş-ı Veli Külliyesi nin 1. avlusunda girişin sağındaki yapı yılları arasında restore edilmiş, 16 Ağustos 1964 tarihinde Etnografya Müzesi olarak düzenlenmiş ve ziyarete açılmıştır. Müze, 1. avlu (Nadar avlusu ), 2. avlu (Dergah avlusu ) ve 3. avlu ( Hazret avlusu ) olmak üzere ana bölümden oluşmaktadır. 1. Avlu: Eskiden Nadar (At) avlusu da denilen bu bölüme, güneydeki anıtsal görünümlü Çatal Kapı dan girilir. Girişin hemen sağında 1902 yılında Tekke Postnişini 9

18 Feyzulla Dedebaba zamanında Sadrazam Halil Paşa nın eşi Fatma Nuriye Hanım tarafından yaptırılan ve üzerinde Mühr-ü Süleyman motifi bulunan Üçler Çeşmesi yer alır. Eskiden bu avlu içinde günümüze kadar ulaşmayan; atevi, ekmekevi, hamam, tuvalet, mihmanevi, çamaşırhane gibi bölümler bulunmaktaydı. 2. Avlu: Eskiden Dergâh Avlusu da denilen bu bölüme, üçgen alınlıklı ve sivri kemerli Üçler Kapısı ndan girilir. Bu avlu içinde sırasına göre sağda; Arslanlı Çeşme, aşevi, Baba Köşkü, Tekke Camii, ortada; havuz, solda; mihmanevi, meydanevi, kilerevi ve Dedebaba Köşkü gibi bölümler bulunmaktadır. Arslanlı Çeşme: Klasik Mısır Sanatı tarzında İskenderiye mermerinden yapılmış olan arslan yontusu, ünlü Mısır Valisi Kavalalı M. Ali Paşa soyundan Fatma Hanım tarafından, M yılında Tekke ye hediye babında gönderilmiştir. Arslanların içine yerleştirildiği esas çeşme, M yılında eski Silistre Valisi Malkoç Bali Bey hayrına yaptırılmıştır. Aşevi Baba Köşkü: Protokolde, Dedebaba dan sonra gelen Aşevi Babası nın oturduğu köşk, bugün Müze idaresi olarak hizmet vermektedir. Aşevi: Kitabesinden M ta Malkoç Bali Bey hayrına yaptırıldığı anlaşılan aşevi nde meşhur karakazan, halife kazanları ve diğer mutfak eşyaları sergilenmektedir. Tekke Camii: M yılında, Padişah II. Mahmut tarafından yaptırılan camii klasik tarzda; içten kubbeli görünümüne rağmen dıştan kurşun kaplamalı ve basık külahlı olarak inşaa edilmiştir. Güdük minaresi orjinal olmayıp restorasyon ürünüdür. Havuz: Giriş kapısının tam karşısında bulunan havuzun kitabesinden anlaşıldığına göre; yılları arasında dönemin Beyrut Valisi nin (H. Rıfat Paşa) eşi Nazlı Hanım tarafından yaptırılmıştır. Güney duvarı, üçgen alınlıklı olarak yapılmış olup; oniki dilimli Hüseyni taç ile sonlandırılmıştır. Fıskiyesinde, Korinth tipi antik başlık kullanılmıştır. Mihmanevi: Tekke faal iken, gelen konukların ağırlandığı bu bölüm, bugün müze deposu olarak kullanılmaktadır. Meydanevi: Tekke nin en önemli bölümlerinden biri olup, kitabesine göre; M yılında Sultan Murat tarafından yaptırılmıştır. Burada tarikata intisap etme yani ikrar verme ve nasip alma törenleri yapılıyordu. Meydan Odası nın rekonsrüksiyon olarak bingi tekniğinde inşaa edilen tavanı ilgi çekicidir. Bu bölümde; oniki makamı simgeleyen postlar, levhalar, Bektaşi Tahtı, müzik aletleri, tablolar, eski siyah-beyaz fotoğraflar, mühürler ve diğer etnoğrafik eserler sergilenmektedir. Kilerevi: İki katlı olan bu bölümün alt katı, eskiden Tekke kasası ve depo olarak; üst kat ise, Dedebaba Köşkü olarak hizmet veriyordu. Şimdi ise Kütüphane deposu olarak hizmet vermektedir. 3. Avlu: Eskiden Hazret avlusu da denilen bu bölüme, basık kemerli, yeşil kanatlı, Altılar Kapısı ndan girilir. Atatürk Köşesi, Pirevi, Balım Sultan Türbesi ve Hazire bulunmaktadır. Pirevi: Girişin tam karşısında yer alan bu yapı kompleksi, M. XIII.-XVI. yüzyıllar arasında tamamlanmıştır. Girişin sağ ve sol yanında; Tekke ye hizmet etmiş bulunan Dede ve Babalar ın mezarları bulunmaktadır. Akkapı denilen süslemeli mermer kapıdan, kalem işi motiflerle bezeli olan Orta Methal yani salona girilir. Sağ tarafta; Tekke nin çekirdeği sayılan ve Dervişlerin zikredip, olgunlaştıkları Çilehane (kızılcahalvet) denilen hücre yer alır. Üstünde kitabesi bulunan, mütevazı bir kapıdan, Kırklar Meydanı na geçilir. Tavanı ahşap, duvarları kalem işi bezemelerle süslü olan bu bölümde; muhtemel olarak Hindistan dan Tekke ye hediye olarak gelmiş olan ünlü Kırkbudak şamdan, Hz. Ali nin el yazması Kur an-ı Kerim den bir sure, İran Şahı nın adağı ipek halı, sancaklar, fincan takımları, Türbe nin süslemeli orijinal gümüş kapısı, bazı silahlar ve Bektaşi kültürüne ait bazı etnoğrafik eserler sergilenmektedir. Meydanın doğusunda; Horasan Erleri, batısında Çelebiler in mezarları bulunmaktadır. Gökeşik de denilen, mütevazı ve süslemeli mermer kapıdan Huzur-u Pir e yani Hünkâr Hacı Bektaş-ı Veli Türbesine girilir. Yapı Selçuklu mimarisi geleneğinde inşaa 10

19 edilmiş olup; kubbe ve duvarları kalem işi bezemelerle süslenmiştir. Yüksek tip sandukası yeşil puşidelerle süslüdür. Türbe nin üst kısmı; dıştan sivri külahlı ve kurşun kaplamalıdır. Güvenç Abdal Türbesinde ise Güvenç Abdal, eşi Dünya Güzeli ve hizmetkârlarının sandukaları bulunmaktadır. Türbe kemerli tonozla örtülü olup, restorasyon ürünü bezemelerle süslüdür. Balım Sultan Türbesi: Avlunun sağ tarafında, piramidal külah örtülü ve Selçuklu mimarisi tarzında inşaa edilmiştir. Balım Sultan; Dimetoka daki Bektaşi Tekkesinde yetişmiş ve daha sonra merkez Tekke ye gelerek, Bektaşilik e önemli hizmetlerde bulunmuştur. Bu nedenle de Bektaşilik te Pir-i Sani (İkinci Pir) olarak kabul edilir. Balım Sultan sandukasından başka Kalender Şah mezarının da bulunduğu Türbe, ölümünden üç yıl sonra M da; Yavuz Sultan Selim in komutanlarından Dulkadiroğulları Beyi, Şeyhsuvar Ali Bey tarafından inşaa ettirilmiştir. Kubbe içi ve duvarları kalem işi bezemelerle süslü olan türbe içinde; şamdan, orijinal kapı ile bazı levhalar sergilenmektedir. Türbenin önünde ise kutsal sayılan tarihi Dilek Ağacı (Karadut-Morus Nigra) bulunmaktadır. Hazire: Balım Sultan Türbesi nin hemen yanında bulunan mezarlıkta, Tekke ye hizmette bulunan dervişler yatar. Hüseyni, Elifi ve Ethemi tipteki mezar taşı başlıkları, Türk - İslam Sanatı nın özgün eserlerindendir. Diğer Müze ve Örenyerleri Arkeoloji ve Etnoğrafya Müzesi: İlçe merkezinde ve Hacıbektaş Veli Müzesi nin 100 m kadar batısındadır. Sulucakarahöyük te, yılları arasında yapılmış olan bilimsel kazılarda ortaya çıkan arkeolojik buluntular sergilenmektedir. Arkeolojik ve etnografik eserlerin sergilendiği müzede, iki eser deposu, laboratuvar ve kütüphane bulunmaktadır. Hacıbektaş arkeoloji ve etnografya müzesinin belli başlı eserleri arasında Eski Tunç, Asur Ticaret Kolonileri, Hitit, Frig, Helenistik, Roma ve Bizans dönemlerine aitçift kulplu kaplar, kâseler, pişmiş topraktan ölü gömme küpleri gibi eserler bulunmaktadır. Kadıncık Ana Evi: Velâyetname de adı geçen ve Bektaşilik te önemli sayılan bir kişinin ikamet ettiği evdir. Müze Müdürlüğü ne başvurulması halinde görevli sağlanarak ziyaret edilebilir. Bektaş Efendi Türbesi: M yılında ölmüş olan Bektaş Efendi ile ilgili pek bir bilgi yoktur. Kubbesi ve duvarları kalem işi bezemelerle süslü olan türbe, Selçuklu Kümbet Mimarisi tarzında inşaa edilmiştir. Çilehane-Deliklitaş: İlçenin 3km. doğusundaki Arafat Dağı nda bulunan mağaradır. Hacı Bektaş-ı Veli nin bu mekânda halvette bulunduğuna inanılır. Ayrıca, bu delikten geçenlerin günahlarından arındığı yönünde bir inanç da vardır. Zemzem çeşmesi, Hacı Bektaş-ı Veli, Yunus Emre ve Ozanlar Anıtları ile kişilik modern amfitiyatro bu tepede bulunmaktadır. Beştaşlar: İlçenin 5 km kadar kuzeyinde; Çivril Köyü yakınlarında bulunmaktadır. Jeolojik bakımdan önem taşıyan, beş adet dev boyutlu taş vardır. Taşların efsanesi, Velayetname de ayrıntılı olarak anlatılır. Atatürk Evi: İlçe merkezinde bulunan evde; M. Kemal Atatürk, Aralık 1919 tarihlerinde konuk edilmiştir. XIX. yüzyılda inşaa olunan ev, restore edildikten sonra, Müze- Ev olarak halkın ziyaretine açılmıştır. A Avanos Nevşehir in 18 km kuzeyinde olan Avanos un antik dönemdeki adı Venessa dır. Çok sayıda çanak çömlek atölyesi bulunan ilçede seramik yapım geleneği Hititlerden beri süregelmektedir. Kızılırmak ın getirdiği kırmızı toprak ve milden elde edilen seramik çamuru, Avanoslu seramik sanatçılarının elinde şekil almaktadır. 11

20 Avanos u ikiye ayıran ve Anadolu nun en uzun nehri olan Kızılırmak ve onun çevresi, çağlar boyunca çok sayıda olaylara sahne olmuştur. Avanos yakınlarında, Kızılırmak ın hemen kenarındaki bir Roma mezarlığında ele geçen mermerden lahit, Merkez Kapadokya Bölgesi nde bugüne kadar ele geçen tek lahit olması açısından ilginçtir. Lahit, 1971 yılında tesadüfen ortaya çıkmış, semerdam biçimindeki kapağı kimliği tespit edilmeyen şahıslarca açılmış ve içindeki buluntular ne yazık ki çalınmıştır. Ceset üzerinde yapılan patolojik ve paleoantropolojik araştırmalar sonucunda lahitin, saçları kına ile boyanmış bir kadına ait olduğu anlaşılmıştır. Avanos ta XIII. yüzyıl Selçuklu Dönemi ne tarihlenen Saruhan Kervansarayı ve Alaaddin Camii bulunmaktadır. Saruhan Nevşehir in Avanos ilçesinin 5 km güney doğusunda Ürgüp ün ise 6 km kuzeyinde, Damsa vadisinde yer alır. Han, doğu-batı bağlantısındaki Aksaray-Kayseri güzergâhındadır. II. İzzettin Keykavus zamanında -belki de onun tarafından yılında yaptırılan Saruhan m² lik bir alanı kaplamaktadır. Zelve Avanos a 5 km, Paşabağlarına 1 km uzaklıktaki Zelve, Aktepe nin dik ve kuzey yamaçlarında kurulmuştur. Üç vadiden olaşan Zelve Ören Yeri, peribacalarının en yoğun olduğu yerdir. Vadideki peribacaları sivri uçlu ve geniş gövdelidir. Uçhisar, Göreme, Çavuşin gibi kaya oyma mekânlardaki trogloditik yaşamın ne zaman başladığı bilinmeyen Zelve, özellikle IX. ve XIII. yüzyılda hıristiyanların önemli yerleşim ve dini merkezlerinden biri olmuş; aynı zamanda rahiplere ilk dini seminerler de bu yörede verilmiştir. Yamaçların dibinde yeralan Direkli Kilise Zelve deki manastır hayatının ilk yıllarına aittir. Kilise süslemelerinde tercih edilen kabartma haçlar daha çok ikonoklastik düşünce ile yakından ilgilidir. İkonoklastik Dönem öncesine tarihlenen Balıklı, Üzümlü ve Geyikli Kiliseler vadinin önemli kiliselerindendir yılına kadar iskân edilmiş vadide manastır ve kiliselerden başka yerleşim yerleri, iki vadiye açılan tünel, değirmen, cami ve güvercinlikler bulunmaktadır. Çavuşin Bölgenin en eski yerleşim yerlerinden biri olan Çavuşin, Göreme-Avanos yolu üzerinde, Göreme ye 2 km uzaklıktadır. Çavuşin deki Vaftizci Yahya adına yapılan kilise bölgeye hâkim bir yerdedir. Muhtemelen V. yüzyılda yapılmış -boyanmış- olduğundan bölgenin en eski kilisesidir. Kapadokya da pek görülmeyen geniş avlusu son yıllarda kayaların kopması sonucu yıkılmıştır. Eski Çavuşin vadisindeki harabeler, hristiyan dervişlerinin ve topluluklarının yaşadığı yerlerdi. Çavuşin in hemen yanındaki Güllüdere de beş kilise bulunmaktadır. Vadinin yakınındaki Haçlı Kilise aynı zamanda müslüman Arapların akınlarına karşı savunma amaçlı olarak da kullanılmıştır. Paşabağları ve Aziz Simeon Hücresi Göreme-Avanos yolunun sağında, yoldan 1 km içeridedir. Eskiden Rahipler Vadisi bugün Paşabağı olarak adlandırılan bu alan, kendine özgü peribacalarıyla doludur. Çok gövdeli ve çok başlı olan bazı peribacalarının içlerine şapel ve oturma mekânları oyulmuştur. Üç başlı peribacalarının birinde Aziz Simeon adına yapılmış bir şapel ve inziva hücresi bulunmaktadır. Dar bir baca vasıtasıyla ulaşılabilen hücrenin girişini antitetik haçlar süslemektedir. İçinde ocak, oturma ve yatma mekânları ile ışık girmesini sağlayan pencere aralıkları mevcuttur. 12

21 V. yüzyılda Halep yakınlarında münzevi bir hayat sürdüren Aziz Simeon, mucizeler yarattığı söylentileri çıkınca, halkın aşırı ilgisinden kaçarak önce iki metre yüksekliğinde bir sütun üzerinde daha sonra 15 m yüksekliğinde bir sütun üzerinde yaşamaya başlar. Aziz Simeon, aşağıya sadece müritlerinin getirdiği az miktarda yiyecek ve içeceği almak için iner. Kapadokyalı münzeviler ise bir sütun yerine hazır buldukları peribacalarını oyarak dünyevi hayattan uzaklaşırlar. Peribacasını aşağıdan yukarı doğru oyarak m yükseklikte kaya odalarda yaşar, kaya yataklarda yatarlar. Çavuşin (Nicephorus Phocas) Kilisesi Göreme-Avanos yolu kenarında, Göreme ye 2,5 km uzaklıktadır. Oldukça yüksek tek nefli, beşik tonozlu, üç apsisli olan kilisenin narteksi yıkılmıştır. 964/965 yıllarına tarihlenmektedir. Sahneleri: Tonozda müjde, ziyaret, bakireliğin ispatı, Mısır a kaçış, Yusuf un ikinci rüyası, Havarilerin Tanrı yolunda görevlendirilmesi, üç müneccimin tapınması, masum çocukların katliamı, Elizabeth in takip edilişi, Zekeriya nın öldürülmesi; batı duvarında Yusuf ve Meryem deney sonrası, Beytüllahim e yolculuk, doğum, son yemek, ihanet, İsa nın cehenneme inişi, vaftiz; kuzey duvarında İsa Platus önünde, İsa Golgota yoluna, İsa çarmıhta, İsa nın ölümü; güney duvarında Kudüs e giriş, Lazarus un diriltilmesi, kör adamın iyileştirilmesi, İsa nın çarmıhtan indirilmesi, kadınlar boş mezar başında; apsis duvarında başkalaşım resmedilmiştir. Güllüdere (Aziz Agathangelus) Kilisesi Çavuşin köyüne yaklaşık 2 km uzaklıktaki Güllüdere vadisinin en soldaki kolunda yer alır. Vadinin hemen başlangıcında, solda dik bir yamaç üzerine yapılmıştır. Nef, dikdörtgen planlı, düz tavanlı ve geniş tek apsislidir. VI-VII. yüzyıla tarihlenen mimariye IX.-X. yüzyılda apsis ilave edilmiştir. Apsisteki iki ya da üç fresk seviyesi apsisin devamlı olarak boyandığını gösterir. Madalyon içinde tahtta oturan İsa nın sağında ve solunda yeralan İncil yazarlarının sembolleri simetrik olarak resmedilmiştir. Düz tavan, kabartma olarak yapılmış, ortada daire içinde haç, kenarlarda ise palmiye motiflerinin arasında çelenk motifleriyle dekore edilmiştir. Bu şekilde haçı esas alan dekorasyonlar daha çok İkonoklastik Döneme aittir. Kapadokya da yaşayan halkın haça karşı özel sevgisinden dolayı İkonoklastik Dönem sonrasında da sevilerek yapılan bir motiftir. Çünkü haç Kudüs teki Kutsal Haç ı temsil etmekteydi. Sahneleri: Geniş apsiste Peygamberin görünümü, Melekler Gabriel ve Michael, İsaac, Ezekiel, kiliseye adını veren Aziz Agathangelus ve Anastasia, apsisin ön cephesinde ise vaftiz sahnesi. Özkonak Yeraltı Şehri Avanos un 14 km uzağında yer alan yeraltı şehri, İdiş dağının kuzey yamaçlarına volkanik granit bünyeli tüf tabakalarının oldukça yoğun olduğu yere yapılmıştır. Geniş alanlara yayılmış olan galeriler birbirlerine tünellerle bağlanmıştır. Kaymaklı ve Derinkuyu yeraltı şehirlerinden farklı olarak katlar arası haberleşmeyi sağlayacak çok dar ve uzun delikler bulunmaktadır. Düzgün oyulmuş odaların girişleri kapatıldığında havalandırma da bu dar (5 cm) ve uzun deliklerle sağlanmıştır. Yine diğer yeraltı şehirlerinden farklı olarak sürgü taşından sonra, tünel üzerine (düşmana kızgın yağ dökmek maksadıyla) delikler oyulmuştur. Özkonak yeraltı şehrinde Kaymaklı ve Derinkuyu yeraltı şehrinde olduğu gibi hava bacası, su kuyusu, şırahane ve sürgü taşları bulunmaktadır. A Ürgüp Nevşehir in 20 km doğusunda olan Ürgüp Kapadokya Bölgesinin en önemli merkezlerindendir. Göreme de olduğu gibi tarihsel süreç içerisinde çok sayıda isme sahip 13

22 olmuştur. Bizans Döneminde Osiana (Assiana), Hagios Prokopios; Selçuklular Dönemi nde Başhisar; Osmanlılar zamanında Burgut kalesi; Cumhuriyetin ilk yıllarından itibaren de Ürgüp adıyla anılmıştır. Ürgüp ve civarındaki ilk yerleşim antik adı Tomissos olan Damsa Çayı nın doğusundaki Avla Dağı etekleridir. İngiliz Arkeolog Ian Todd un burada yaptığı yüzey araştırması sonucunda çok sayıda obsidiyenden ve sileksten Paleolitik Döneme ait aletler bulmuştur. Daha geç dönemlere ait en önemli kalıntılar ise Ürgüp kasaba ve köylerinde bulunan Roma Dönemi ne ait kaya mezarlardır. Bizans Döneminde de önemli bir dini merkez olan Ürgüp, köy, kasaba ve vadilerindeki kaya kiliselerin ve manastırların piskoposluk merkeziydi. XI. yüzyılda Ürgüp, Selçuklular ın önemli kentleri Konya ya ve Niğde ye açılan önemli bir kale konumundaydı. Bu döneme ait iki yapı kentin merkezindeki Altıkapılı ve Temenni Tepesi Türbeleri dir. Bir anne ve iki kızına ait olan ve XIII. yüzyılda yaptırılan Altı Kapılı Türbe altı cepheli, her cephesinde kemerli pencereli ve üstü açıktır. Ürgüp ün Temenni Tepesi nde bulunan iki türbeden birinin, 1268 yılında Vecihi Paşa tarafından yaptırılan ve halk arasında Kılıçarslan Türbesi olarak da anılan Selçuklu Sultanı IV. Rüknettin Kılıçarslan a, diğerinin ise III. Alaaddin Keykubat a ait olabileceği düşünülmektedir. Ancak araştırmacılara göre bu olasılıklar oldukça zayıftır yılında Osmanlı topraklarına katılan Ürgüp, XVIII. yüzyılda Osmanlı Sadrazamı Damat İbrahim Paşa nın kadılık makamını doğduğu kent olan Nevşehir e (Muşkara) bağlaması nedeniyle ilk kez ikinci planda kalır. Ancak Paşa da Ürgüplüleri mağdur etmemek için Nevşehir yakınlarındaki Kavak köyünden yaklaşık 20 km bir yeraltı yolu ile su getirtir. Sokak ve meydanlara mermerden çeşmeler yaptırarak şiirlerini dönemin meşhur şairlerine yazdırmış, kitabelerini de en iyi ustalara kazıtmıştır. Bu kitabeli çeşmelerin sadece bir kaçı orjinal yerindedir. Ürgüp teki bir diğer önemli yapı da Rum Hamamı dır. Rumca kitabesinden temelinin 1900 de atıldığı tüm halkın ortak çalışması sonucunda 1909 da tamamlandığı anlaşılmaktadır. Şemsettin Sami yıllarında yazdığı Kamus-ül Âlem adlı tarih ve coğrafya ile ilgili eserinde Ürgüp te 70 cami, 5 kilise ve 11 kütüphane olduğunu belirtir. Ürgüp civarındaki Pancarlık, Üzengi ve Keşlik vadisi hem tarihi, hem de doğal değerleri olan vadilerdir. Ürgüp Müzesi 1971 yılında açılan müze, Ürgüp ve civarından ele geçen fosil örneklerinin dışında Prehistorik, Eski Tunç Çağı, Hitit, Frig, Pers, Hellenistik, Roma, Bizans ve Osmanlı Dönemi eseri mevcuttur. Müzede ayrıca yörenin mahalli kıyafetlerinin, eşyalarının ve silahların bulunduğu etnoğrafik seksiyon da bulunmaktadır. Ürgüp Müzesi ne bağlı ören yerleri Mustafapaşa (Sinasos) Aios Vasilios Kilisesi, Manastır Vadisi Kiliseleri, Yeşilöz (AzizTheodor) Kilisesi ve Pancarlık Kilisesi dir. Aziz Theodore (Tağar) Kilisesi Ürgüp-Kayseri yolundan 8,5 km sonra sağa dönülüp 8 km daha gidildiğinde Ürgüp ilçesinin Yeşilöz köyüne ulaşılır. Buradaki kilise T planlı, merkezi kubbelidir. (Kubbe çöktüğünden camla kapatılmıştır.) Üst katta bulunan galeriye bir merdiven sayesinde çıkılmaktadır. Bu nedenle Kapadokya kiliseleri içinde tek örnektir. Genelde resimleri iyi korunmuş olan kiliseyi üç sanatçı kendi stillerine göre farklı zamanlarda süslemiştir. Aziz Theodore adına yapılmış olan Tağar Kilisesi, XI-XIII. yüzyıllara tarihlenmektedir. Sahneleri; Deesis, müjde, doğum, peygamberlerin görünümü, havarilerin görünümü, İsa çarmıhta, melekler Gabriel ve Michael, madalyonlar içinde aziz tasvirleridir. Pancarlık Kilisesi Ortahisar kasabasının güneyinde, Ürgüp-Mustafapaşa yolunun sağındaki Pancarlık vadisindedir. Düz tavanlı, tek nefli ve tek apsislidir. Kilisedeki duvar resimleri daha çok yeşil 14

23 zeminlidir ve oldukça iyi korunmuştur. İlk bakışta kiliseyi iki farklı sanatçının farklı zamanlarda boyadığı düşünülse de sahneler ve tüm yazılar ayrı ayrı incelendiğinde aynı sanatçı tarafından süslendiği anlaşılmaktadır. Zengin İncil siklusunu içeren kilisede sahneler, frizler halinde birbirini takip etmekte, frizin her iki yanını madalyonlar içinde aziz tasvirleri sınırlamaktadır. Pancarlık Kilisesi XI. yüzyılın ilk yarısına tarihlenmektedir. Sahneler: Peygamberlerin görünümü, müjde, ziyaret, bakireliğin ispatı, Beytüllahim e yolculuk, doğum, üç müneccimin tapınması, Joseph in ikinci rüyası, Mısır a kaçış, masum çocukların katliamı, İsa nın mabete takdimi, Elizabeth in takip edilişi, Vaftizci Yahya nın görevlendirilmesi, vaftiz, İsa nın denenmesi, Kana düğünü, şarap mucizesi, balık ve ekmeklerin çoğaltılması, havarilerin tanrı yolunda görevlendirilmesi, şeytan çarpmış adamın iyileştirilmesi, cüzzamlı adamın iyileştirilmesi, sakat kadının iyileştirilmesi, Jairus un kızının iyileştirilmesi, balıkların çoğaltılması mucizesi, İsa ve Samarralı kadın, başkalaşım, İsa Golgota yolunda, İsa çarmıhta, İsa nın cehenneme inişi, İsa nın göğe yükselmesi, melek Gabriel ve Michael ve madalyonlar içinde aziz tasvirleri. Ürgüp/Taşkınpaşa Camii Nevşehir, Ürgüp ilçesinin, Damsa köyü merkezinde yer alan Taşkınpaşa Camii, Karamanlılar Dönemi ne aittir. Bugün beyaz badana ile boyanması nedeniyle çirkinleştirilmiş portali geometrik bezeli bordürlerle süslüdür. Kesme taştan inşa edilmiş cami, kıble yönünde üç nefli, on bir tonozla örtülüdür. Kemerler mermer başlıklı payeler üzerine oturur. Camiinin üzeri ise düz toprak damdır. Halen Ankara Etnoğrafya Müzesi nde sergilenen cevizden kakma tekniğinde yapılmış mihrabı, bugüne kadar kalan tek ahşap örnek olması nedeniyle önemlidir. Mihrabın etrafındaki iki sıra bordür arabesk süsleme ve ayetlerle süslenmiştir. Mimberi ise büyük bir özenle işlenmiş, Selçuklu Dönemi nden beri Anadolu da uygulanmaya başlanan kündekari tekniğinde yapılmışlardır. Bir çatma tekniği olan kündekaride sekizgen, baklava ve yıldız şeklinde olan ahşap parçalar birbirlerine iç içe geçerek bağlanmış, birbirlerine tutturmak için çivi ya da yapıştırıcı kullanılmamıştır. Parçalar geçme olduğundan ahşabın kuruması nedeniyle ayrılmalar ve çatlaklar oluşmaz. Ürgüp/Taşkınpaşa Türbesi Ürgüp ün Damsa (Taşkınpaşa) köyü merkezinde yer alan, Selçuklu Beyi Taşkınpaşa ya ait türbe, dörtgen gövdeden sekizgen başlıklı çatıya dıştan pandantif şeklinde üçgenlerle geçilir. Türbenin mezar odasına doğu yönünde ve L biçiminde birkaç basamaklı merdiveni vasıtasıyla inilebilmektedir. Tüf kayanın oyulmasıyla inşa edilmiş, basık beşik tonozlu mezar odası 4,30 m uzunluğunda, 2,10 m genişliğinde, 2,10 m yüksekliğindedir. Odanın ortasında sembolik olarak yapılmış taş sanduka bulunur. Türbenin gövdesi ise düzgün kesme taşlardan inşa edilmiştir. Kuzey yönündeki portali, geometrik motiflerle bezelidir. Portalin dışındaki cephelerde sadece pencerelerin üstünde oldukça sade, geometrik süslemeler yer alır. Türbenin iç kısmı ise merkezi kubbelidir. Duvarlarda kırmızı aşı boyası ile yazılmış dualar, ortada ise üç adet taş sanduka bulunmaktadır. Taşkınpaşa nın hemen karşısında yer alan türbe ise Hızır Reis e aittir. Aynı döneme tarihlenen türbe baldaken tarzda inşa edilmiş, altıgen planlıdır. Türbeye iki taraflı basamaktan oluşan merdivenle çıkılmaktadır. Türbenin ortasında ise mermerden yapılmış üzerleri tamamen Arapça kitabe ve geometrik motiflerle süslenmiş üç adet taş sanduka yer alır. Ürgüp/Taşkınpaşa Medresesi Ürgüp-Soğanlı yolu kenarında, Ürgüp ün 20 km güneyindeki Damsa (Taşkınpaşa) köyündedir. Karamanoğulları na ait medrese 22,60x23,85 m ölçülerindedir. 15

24 Portali, mescitteki mihrabı, kapı ve pencereleri düzgün kesme taşlardan duvarları ise moloz taşlarla örülüdür. Üst örtüsü tamamen yıkılmış olmasına karşın girişin hemen solundaki merdivenlerden en az iki katlı olduğu anlaşılmaktadır. Batı taraftaki portalinde görülen zengin taş işçiliği klasik Selçuklu üslubundadır. Portal, tamamen geometrik ve bitkisel motiflerle süslüdür. Girişin üstünde yer alması gereken kitabesi kayıptır. Basık kemerli girişin hemen sağında medresenin mescidi bulunur. Mihrabı portalde olduğu gibi zengin bitkisel motiflerle süslüdür. Üst kısım palmet dizileri, çift sıra bordürü ise bitkisel motiflerle bezelidir. Dikdörtgen planlı, üzeri açık avlunun etrafında birbirinden bağımsız mekânlar yer alır. Ortahisar Nevşehir-Ürgüp karayolu üzerinde, Ürgüp e 6 km uzaklıktadır. Ortahisar Kalesi hem stratejik hem de yerleşim amacıyla kullanılmıştır. Kalenin eteklerinde Kapadokya nın karakteristik sivil mimari örnekleri bulunmaktadır. Ayrıca hemen hemen tüm vadilerin yamaçlarına oyulan soğuk hava depolarında yörede yetişen patates ve elma, Akdeniz Bölgesi nden getirilen portakal ve limon saklanmaktadır. Ortahisar vadilerinde son derece ilginç manastır ve kiliseler bulunmaktadır. Bunlar Sarıca Kilise, Cambazlı Kilise, Tavşanlı Kilise, Balkan Deresi Kiliseleri, Hallaç Dere Manastırı dır. Üzümlü Kilise Ortahisar kasabasının batısındaki Kızılçukur vadisinin hemen başında, yoldan yaklaşık 1 km uzaklıktadır. Üzümlü Kilise nin bulunduğu peribacası, keşişlerin yaşadığı bir manastır kompleksi gibi oyulmuştur. Peribacasının alt kısmında kilise, üst kısımda ise -duvarları kısmen yıkıldığından dışarıdan rahatça görülebilen- tavanında kabartma haç bulunan bir mekân yer alır. Kilise tek apsisli ve nefli ve kare planlıdır. Nefin arka kısmında mezar nişi bulunmaktadır. Kilise nin ithaf yazısında Stylite Nichitas a ait bir yazıt bulunduğundan dolayı bu kilise Aziz Nichitas Kilisesi olarak da anılmaktadır. Düz tavanlı nef oldukça zengin bir bezeme ile dekore edilmiştir. Portakal renkli zemin üzerine daire ve dörtgenlerden oluşan haç motifi, etrafında üzüm salkımları ve geometrik motifler resmedilmiştir. Bordür ise içinde malta haçı bulunan madalyonlarla süslüdür. Kesin olmamakla birlikte VIII. ya da IX. yüzyıla ait olabileceği düşünülmektedir. Sahneleri: Apsiste tahtta oturan Meryem ve kucağında çocuk İsa, yanlarda ise melekler Gabriel ve Michael, nefin kuzey ve güneyinde sütunlar arasında on iki havari ve doktor azizler. Mustafapaşa Ürgüp ün 6 km güneyinde yer alır. Mustafapaşa nın batısında bulunan Gömede Vadisi jeomorfolojik açıdan Ihlara vadisi nin küçük bir benzeridir. Ihlara vadisi nde olduğu gibi kaya oyma kiliselere, barınaklara ve vadinin içinden geçen bir dereye sahiptir. Mustafapaşa daki önemli kilise ve manastırlar; Aios Vasilios Kilisesi, Konstantin- Eleni Kilisesi, Manastır Vadisi Kiliseleri ve Gömede vadisi nde Alakara Kilise ve Aziz Basil Şapeli dir. Ayrıca Osmanlı Dönemi nde inşa edilmiş güzel taş ve ağaç işçiliği gösteren bir de medresesi bulunmaktadır. Aziz Basil Şapeli Mustafapaşa kasabasının yaklaşık 2 km batısında, Göreme vadisinin batı yakasındadır. İki apsisli, dikdörtgen planlı ve düz tavanlı iki nefli şapel, iki sütunla desteklidir. Batı nefinin duvarlarında üzeri kırmızı aşı boyası ile süslü yarı kabartma sütunlar ve aralarında nişler yer alır. Doğudaki nef ise oldukça zengin geometrik ve bitkisel motiflerle dekore edilmiştir. 16

25 Gömede vadisi ne bakan, kısmen yıkılmış kapısı olan bu nefin yanında kilise banisine ait olabilecek bir mezar bulunmaktadır. Doğu nefin apsisi herbirinde bir patriğin adı yazılı, etrafı palmetlerle çevreli üç malta haçı ile süslüdür. Tasvirlerin yerine isimleri yazılı bu üç malta haçlarından ortadaki Abraham ı, diğerleri İsaac ve Yakup u temsil etmektedir. Araştırmacılar bu malta haçlarının cenneti ya da Golgota daki üç haçı sembolize ettiğini belirtmektedirler. Tavandaki büyük boyutta, etrafı geometrik ve bitkisel motiflerle boyalı haç, kornişte yer alan yazıta göre Aziz Konstantin i simgelemektedir. İkonoklastik düşünce ile ilgili bu motiflerin yanı sıra, apsisin ön cephesine iki önemli aziz, Aziz Basil ve Nazianuslu Aziz Gregory resmedilmiştir. Aziz Basil Şapeli, bazı araştırmacılara göre İkonoklastik Dönem e ( ) yada daha geç döneme tarihlenmektedir. Mazı Yeraltı Şehri Antik adı Mataza olan Mazı köyü, Ürgüp ün l8 km güneyinde, Kaymaklı Yeraltı Şehri nin ise l0 km doğusundadır. Vadinin her iki dik yamaçlarında Erken Roma Dönemi ne ait kaya mezarları bulunmaktadır. Platoda ise çok sayıda Bizans Dönemi ne ait mezarlar yer alır. Yeraltı şehri, derin vadide yer alan köyün batı dik yamacına oyulmuştur. Değişik yerlerde dört girişi tespit edilebilmiş, asıl giriş düzensiz taşlardan örülü bir koridorladır. Kısa koridordaki iri sürgü taşı, yeraltı şehrinin giriş çıkışı kontrol altına alınmasını sağlamaktadır. İç kısımdaki küçük oda, sürgü taşının rahat bir şekilde hareket etmesi için yapılmıştır. Ayrıca sürgü taşının karşısında kapının tam olarak kapanması için bir girinti bulunmaktadır. Böylece dışarıdan içeriye girmek imkansız hale gelmektedir. Girişin tam karşısındaki sütunlu mekan ahırdır. Yeraltı yerleşiminin geniş alanlarına yayılan ahırlar, diğerlerinden farksızdır. Ancak bir ahırın ortasında kayadan oyulmuş, hayvanların su içmesini sağlayan yalak bulunması diğerlerinden farklı özelliğidir. Ahırların çok sayıda olması hayvansal üretimin bolluğunu dolayısıyla refah seviyesinin yüksek olduğunu gösterir. Ahırların arasında kalan bir mekan, şırahane olarak kullanılmıştır. Tavan kısmında moloz taşlardan örülmüş, üzümleri aşağıya doğru dökmeye yarayan bir baca yer alır. Ahırlardan kısa bir koridor vasıtasıyla yeraltı şehrinin kilisesine ulaşılır. Bu mekanın girişi sürgü taşı ile kapatılabilmektedir. Kilise apsisi, Kaymaklı Yeraltı Şehri ndeki kilisenin aksine uzun kenar köşesine oyulmuş, fasatı kabartmalarla süslenmiştir. Kilisenin kenarlarına oturmaya yarayan alçak platformlar yapılmıştır. Girişin yanında bulunan oda ise din görevlisine ait olmalıdır. Kilisede bulunan aşağıya doğru yaklaşık 20 m derinlikteki su kuyusu, yeraltı şehrinin gerçek derinliğini göstermesi açısından önemlidir. Kilise apsisinin karşısındaki küçük oyuk aynı zamanda gizli baca olup yeraltı şehrinin diğer mekanlarına geçişi sağlar. Bacanın iki tarafındaki küçük oyuklar tırmanmayı kolaylaştırmıştır. Üst katlara geçiş gizli bacalar sayesindedir. Üst kat salonları ve odaları birbirlerine dar, uzun tünellerle bağlanmıştır. Mazı yeraltı şehrinin genel özelliği alt kat mekanlarının bağlantıları kısa pasajlarla, üst kat mekanlarının ise uzun, dar pasajlarla sağlanmasıdır. Bu pasajların çoğu kapandığından dolayı yeraltı şehrinin ne kadar bir alana yayıldığı bilinememektedir. Dini mekana sahip Kaymaklı ve Derinkuyu yeraltı şehirleri büyük alanlara yayılmıştır. Mazı yeraltı yerleşiminde de bir kilise bulunduğundan dolayı onlar gibi geniş alanlara yayılmış olması olasıdır. A Derinkuyu 1927 yılında bucak merkezi, 1930 yılında kasaba olan Derinkuyu, 1960 yılında Nevşehir'e bağlı bir ilçe olmuştur. İlk adı "Melegobi"dir. Hitit ya da Kapadokya dilinde zor 17

26 geçim anlamına gelen bir isimdir. Bugünkü adının Derinkuyu olmasının nedeni ise halkın içme ve kullanma suyunu m. derinlikteki kuyulardan temin etmesidir. Bu ilçenin en önemli özelliği, yerin altına oyulmuş oldukça geniş alanlara yayılan yeraltı yerleşimidir. Derinkuyu da ayrıca yeraltı yerleşiminin güneyinde yer alan XIX. yüzyıla ait ortodoks kilisesi ve Cumhuriyet Mahallesinde tüf kayaya oyulmuş Aya Meryeros Manastırı da bulunmaktadır. Derinkuyu Yeraltı Şehri Nevşehir- Niğde karayolu üzerinde ve Nevşehir'e 30 km. uzaklıkta bulunan Derinkuyu ilçesindedir. Kaymaklı yeraltı şehrinde olduğu gibi burada da büyük bir topluluğu içinde barındıracak ve ihtiyaçlarını karşılayacak mekânlar vardır. Bu yeraltı şehri 8 katlıdır. Derinkuyu yeraltı şehrinin derinliği yaklaşık 85 m dir. Bu yeraltı şehri, bir yeraltı şehrinde bulunan tüm özelliklere sahiptir (ahır, kiler, yemekhane, kilise, şırahane v.s.). Ayrıca 2. katta misyonerler okulu bulunmaktadır. Geniş bir alan olan okulun tavanı, yeraltı şehirlerinde pek rastlanmayan beşik tonoz ile örtülüdür. Salonun solundaki mekanlar, çalışma odalarıdır. Yeraltı şehrinin 3. ve 4. katlarından sonra merdivenle doğrudan doğruya derinlemesine inilmekte ve 7. katta bulunan haç planlı kiliseye ulaşılmaktadır. Oldukça geniş olan bu mekan sütunlarla desteklenmiş olup buradan uzanan dar, kavisli tünel bir mezarla son bulmaktadır. Yeryüzü ile bağlantısı bulunan 55 m derinliğindeki havalandırma bacası, aynı zamanda su kuyusu olarak da kullanılmaktadır. Alt kata kadar uzanan kuyulardan her kat yararlanamaz, ayrıca istila anında zehirlenmeyi önlemek için bazı kuyuların ağzı yeryüzü ile bağlantısızdır yılında açılan Derinkuyu yeraltı şehrinin halen % 10 u gezilebilmektedir. Derinkuyu ilçesine bağlı Suvermez ve Doğala köylerinde de henüz tam olarak araştırılmamış yeraltı şehirleri bulunmaktadır. Yeraltı şehirleri sadece Kapadokya bölgesinin jeolojik oluşumlarına özgü yapılar olup diğer bölgelerde bu tür örneklere rastlanmamaktadır. Özlüce Yeraltı Şehri Eski adı Zile olan Özlüce Köyü merkezindeki yeraltı şehri, Nevşehir-Derinkuyu karayolu üzerindeki Kaymaklı Kasabasının 6 km batısındadır. Özlüce yeraltı şehri, diğer yeraltı yerleşimlerinden hem jeolojik yapısı hem de mimari açıdan oldukça farklıdır. Yeraltı şehrinin bünyesinde değişik renklerden oluşan tüfler bulunmaktadır. Tam olarak temizlenmemiş olan bu yeraltı yerleşiminde kat sistemi yoktur, ancak oldukça geniş alanlara yapılmıştır. Girişte bazalttan yapılmış, birbirine geçmeli iki kemerli mekan bulunmaktadır. Daha sonra yine moloz taşlarla örülü 15 m uzunluğunda bir geçit vasıtasıyla asıl tüf kayaya ulaşılır. Yeraltı şehrine girişi sağlayan taştan yapılmış mekanlar, asıl yeraltı şehrini oluşturan kaya oyma mekanlara nazaran daha yenidir. Bu koridorun bitiminde 1,75 m çapında sert granit taştan yapılmış sürgü taşı bulunmaktadır. Girişteki ana mekan, yeraltı yerleşiminin en geniş olanı olup, iki bölümden ibarettir. Büyük mekanın sağında erzak depoları, solunda ise oturma odaları bulunmaktadır. Oldukça uzun olan galerilerin kenarlarında hücre tipi odalar, tabanlarda ise tuzaklar yer alır. A Kozaklı İlçe; 1954 yılında birbirine yakın mesafede bulunan Hamamorta, Buruncuk, Bağlıca ve Kozaklı köylerinin birleşmesi ile kurulmuştur. İlçede halen türbesi bulunan Kozoğlu adlı zat ın kayalarla sıcak suyun etrafını çevirerek hamam yaptığı, hamamın çevre köylerin ortasında olması nedeniyle hamamorta adını aldığı türbe taşlarındaki yazıtlardan 18

27 anlaşılmaktadır. Taşların üzerinde yapılan incelemeler neticesinde Kozoğlu adlı şahsın Selçuklular devrinde yaşadığı ilçenin adının ise bu zat tan geldiği rivayet edilmektedir. Nevşehir in yaklaşık 100 km kuzeyinde yer alan Kozaklı nın eski adı Hamamorta dır. Kozaklı civarında çok sayıdaki tümülüsler, Roma Dönemi ne ait olup Nevşehir arkeolojisi için önemli yer tutmaktadır. Sağlık turizmi açısından önemli bir yere sahip Kozaklı kaplıcaları, Batı Alman Kaplıcalar Birliği sınıflamasına göre sodyumlu, kalsiyumlu, klorürlü olup A ve C grubu şifalı sular grubuna girmektedir. Kozaklı kaplıcalarından iltihabı olmayan romatizmal hastalıkların, kireçlenmelerin, cilt hastalıklarının, kemik, eklem ve kas hastalıklarının, kronik iltihaplı kadın hastalıklarının, damar sertliklerinin, mantar hastalıklarının tedavisinde başarılı sonuçlar alındığı gözlenmiştir. Kozaklı ya yaklaşık 7 km uzaklıktaki Kanlıca kasabasında Nevşehir bölgesinde sıkça rastlanan yeraltı yerleşimi de bulunmaktadır. A. 3. İLİN COĞRAFİ DURUMU Nevşehir, İç Anadolu Bölgesi nde 38º 12 ve 39º 20 kuzey enlemleri ile 34º 11 ve 35º 06 doğu boylamları arasında kalır. Konya kapalı havzasında kalan Derinkuyu ilçesi dışında, bütünüyle Orta Kızılırmak Havzası na giren Nevşehir, konum itibariyle Türkiye nin tam ortasında olup, yüzölçümü km² dir. Ülke topraklarının binde 7 sini kaplar. Denizden yüksekliği m dir. İl alanı, yöresel açıdan, doğudan Kayseri nin Yeşilhisar, İncesu ve Merkez, kuzeydoğudan Yozgat ın Boğazlıyan ve Şefaatli, güney, güneybatı ve batıdan Niğde, Aksaray Merkez ve Ortaköy ilçesi ile çevrilidir. Yüzey şekilleri açısından ise, İlin doğusunda Hodul dağı ve uzantıları, kuzeyinde Delice Irmak vadisi, güney ve güneybatısında Erdaş dağı ve uzantıları vardır. A. 4. İLİN TOPOGRAFYASI VE JEOMORFOLOJİK DURUMU Nevşehir İl alanı, Orta Anadolu da Erciyes, Melendiz ve Hasandağı gibi eski yanardağların kül ve lavlarının birikmesiyle oluşmuş çok geniş bir plato üzerinde yer almaktadır. Bu platoyu, ülkenin en uzun akarsuyu olan Kızılırmak, doğu-batı doğrultusunda ve derinliğine vadilerle sık bir şekilde parçalamıştır. İl merkezi Kızılırmak platosu adıyla anılan bu geniş ve yüksek düzlüklerin batı yamaçlarında kurulmuştur. Dağlar Nevşehir İl alanında rastlanan yeryüzü şekillerinden en az ağırlıklı olanı dağlardır. İl alanının % 18,5 ini kaplayan dağlar, genellikle Kızılırmak vadisinin kuzeyinde ve güneyinde toplanmıştır. İldeki dağların asıl oluşum dönemi III. Jeolojik zamandır. Alp kıvrımlaşması sırasında Kuzey Anadolu ve Güney Anadolu dağları şekillenirken ortaya çıkan sıkışmalarla Orta Anadolu da yer yer yükselme çökmeler olmuştur. Çöken kesimde uzanan Nevşehir toprakları, III. Jeolojik zamanda (Neojende) göl suları altında kalmıştır. Daha sonra yörede çok yoğun volkanik ve tektonik hareketler oluşmuş, İl alanının büyük bir bölümü çıkan lav ve tüflerle örtülürken bir yandan da yeni kırılmalar ve püskürmelerle yükselmiş böylece dağlar oluşmuştur. İldeki başlıca dağlar şöyle sıralanabilir: Erdaş Dağı İlin güneybatısındaki bu dağ, Niğde topraklarında geniş ve yüksek kütleler oluşturan Melendiz ve Hasandağı eteklerine dek uzanan Kızılırmak platosu üzerindedir. Aslında bir yanardağ olan Erdaş kütlesi, Kızılcin, Ağıllı, Kurugöl, Doğala ve Çakıllı köylerinin arasını doldurur. Eğimi genellikle % 20 nin üzerinde olan Erdaş dağında iklim çok sert geçer. Toprak 19

28 tabakasının sığlığı da bunlara eklenince, çıplak bir görünüm ortaya çıkar metre yüksekliktedir. Bu doruk aynı zamanda ilin en yüksek noktasıdır. Hodul Dağı İlin doğusunda yer alan Hodul dağı, Erdaş dağına göre daha düzenli bir sıra oluşturur. Derinkuyu yöresinin doğusundan başlayan sıra, yer yer daralıp genişleyerek doğu ve kuzeydoğu yönünde uzanır. Kuzey yönünde Kızılırmak a karışan akarsuların açtığı vadilerle derin bir şekilde parçalanan Hodul dağı, volkanik yapılıdır. En yüksek noktasının yükseltisi metre olan bu dağ sırası, Erciyes yanardağından püsküren lav ve tüflerin birikmesiyle ortaya çıkmıştır. III. Jeolojik zamanın sonlarıyla IV. Jeolojik zamanın başlarında iyice şekillenen Kayseri-İncesu, Yeşilhisar çöküntü oluğuyla Erciyes kütlesinden ayrılarak bağımsız bir sıra oluşturmuştur. Aynı zamanda Nevşehir-Kayseri sınırını oluşturan Hodul dağı, akarsu vadileri ve çöküntü alanlarının yakınında % 20 nin üzerinde eğimli yamaçlara dönüşür. Hodul dağı genellikle bitki örtüsünden yoksundur. Eteklere doğru bozuk ardıç, meşe, alıç, ahlat gibi ağaç türleri ile bazı otsu bitkilere rastlanır. Kızıldağ İl alanının kuzeyinde Kozaklı yöresiyle Kızılırmak vadisini birbirinden ayıracak şekilde doğu-batı doğrultusunda uzanan bu dağ, Erciyes dağından çıkan lavlarla tüflerin Kızılırmak vadisi ile oyulmasından sonra bağımsız bir kütle durumuna dönüşmüştür. En yüksek noktası m ile Altıpınar köyünün doğusundaki kesimdedir. Yarı kurak kuşak üzerinde yer alan dağ, bozkır bitkileri dışında doğal örtüden yoksundur. Hırka Dağı İl alanının kuzeyinde Gülşehir ile Hacıbektaş arasında yükselen bu dağ da yine Kızılırmak vadisine parelel olarak doğu-batı istikametinde uzanır. En yüksek noktası m olan dağın zirveleri tamamı ile çıplak ve kayalık olup eteklerde bozkır bitkileri yanında özellikle kuzey yamaçlarda meşe ağacının oluşturduğu orman toplulukları vardır. Oylu Dağı Nevşehir ilinin doğusunda yer alan bu dağda oluşum olarak diğerleri ile benzerlik göstermektedir. En yüksek noktası metre ile sivri tepedir. Uzun yıllar az eğimi olan yamaçlarında ve üzerindeki geniş düzlüklerde tarım yapılmıştır. Bitki örtüsü olarak yine, bozkır bitkileri meşe, ardıç, ahlât, alıç gibi ağaçlara rastlanır. Aşıklı Dağ Oylu dağı ile kuzey-güney istikametinde paralel konumda olan bu dağ, Nevşehir in güney-güneydoğu istikametinde Niğde yolu kenarında bağımsız büyük bir kütle halindedir. En yüksek noktası m olan Aşıklı dağ, volkanik bir birikimdir. Üzerinde yine meşe ve ardıçlar yanında bozkır bitkileri vardır. Eteklerinde halen bağcılık devam etmektedir. Kermil Dağı Nevşehir ilinin doğusunda Uçhisar kasabası güneyinde yer alan dağ, Ürgüp yolu kenarındadır. En yüksek noktaları metre ile Beşik Kaya tepe ve metre ile Çıplak tepedir. Genellikle bitki örtüsünden yoksun olup, tüf tabakası açığa çıkmaya başlamıştır. Uçhisar (Akdere Dağı) Kermil dağının güneybatısında aynı silsile üzerinde olup yüksekliği m dir. Tamamen bitki örtüsünden yoksundur. 20

29 Topuz Dağı Ürgüp ilçesinin doğusundan başlayıp uzun bir silsile ile Hodul dağına doğru uzanır. Çökek köyü üzerinde Topuzkara dağ olarak başlayıp güneydoğu istikamette Fakıd dağ, Topuz dağ olarak Tekke dağına oradan da Hodul a birçok tepe ile sıralanır. Ortalama rakımı metre civarında olup birçok tepecikten oluşmaktadır. Üzerinde yer yer meşe toplulukları yanında, ahlât, alıç, ardıç gibi ağaç türleri ve bozkır bitkileri vardır. Ziyaret Dağı (İdiş Dağı) İlin kuzey doğusunda Avanos un kuzeyinde yükselen bu dağ silsilesinin güney ve doğu kenarı Kızılırmak a dayanır. En yüksek noktası metre olan Ziyaret dağı ortalama % 50 meyile sahiptir. Kızılırmak vadisine doğu-batı istikametindeki dağ silsileleri genelde bitki örtüsünden yoksundur. Kuzey yamaçlarında Özkonak, Göynük kasabalarına doğru meşe toplulukları vardır. Son yıllarda yapılan ağaçlandırmalarla bir miktar daha bitki örtüsü ile kaplanmıştır. Bu dağların yanında İlin genel yapısını teşkil eden ve volkanik hareketler sonucu oluşmuş kepez tabir edilen düz tepeler vardır. Bunlardan Nevşehir çevresinde Akkepez, Karakepez, Ortakepez, Bucakkepez sayılabilir. A Nevşehir İli Platoları İl alanının yarısından çoğu platolarla kaplıdır. III. Jeolojik zamanın sonlarıyla IV. Jeolojik zamanın başlarında ortaya çıkan kıvrılma-sıkışmalar ve volkanik hareketler sonucunda, daha önce neojen gölleri altında olan İl alanı yükselmiştir. Doğudaki Erciyes, güneyde ve güneybatıdaki Melendiz ve Hasandağı gibi yanardağlardan çıkan lavlar çevreye yayılarak geniş platolar oluşturmuştur. Bu platolar, Kızılırmak tarafından ortadan yarılarak günümüzdeki görünümünü kazanmıştır. Akarsuyun yöredeki önemi nedeniyle, İl topraklarında platoların tümüne birden Kızılırmak platosu adı verilmektedir. Kızılırmak Platosu metreye kadar çıkan yükselti basamaklarına dizilmiş olan bu platolarda eğim genellikle % 20 nin altındadır. Ancak akarsu vadileri yakınında eğimin % 20 nin üzerine çıktığı görülür. Püskürük ana maddenin çözünmesi ile oluşan plato toprakları çoğunlukla pek sığdır. Kış ve ilkbahar yağışlarını yeterince almadığı için, bu topraklar genellikle çıplaktır. Bunun bir nedeni de yaz aylarının sıcak ve kurak geçmesidir. İlkbaharda yeşillenen ve çiçek açan bozkır bitkileri, sıcakların bastırmasıyla kurur. Geniş platolara karşın, İlde zengin otlakları olan yaylalar azdır. Buna bağlı olarak, geleneksel yöntemlerle yapılan hayvancılık gelişmemiştir. Mera niteliği taşıyan düşük yükseltili platoların bir bölümünde, nadaslı kuru tarım yapılmaktadır. A Nevşehir İli Akarsuları ve Göletleri İlimiz toprak ve jeolojik bünyesinin sonucu olarak akarsu bakımından fakirdir. Akarsular, faydanılamayacak kadar derinden akar. İlimizin belli başlı akarsuyu Kızılırmak tır. Kızılırmak Nevşehir volkanik kütlesi önünden kuzeybatıya doğru yön değiştirerek akan tek akarsudur. İki tarafta yükselen birisi volkanik, diğeri strüktüral yaylalar arasında serilen geniş ve çıplak bir vadi içerisinde akar. Arazi yapısı bakımından bu yörede çok su kaybeder. Buna karşılık kendisinin akışı üzerinde tesir yapabilecek kudrette beslenecek kol almaz. Değişik topraklı yerlerden geçtiği için suyu daima bulanıktır. Derinden aktığı için de sulama ve diğer işlerde pek fazla faydalanılamaz. Göletler İlimizde Kumtepe ve Yalıntaş Göleti bulunmaktadır. 21

30 A Nevşehir İli Vadi ve Ovaları Nevşehir de yeryüzü şekilleri açısından vadiler çok önemlidir. Volkanik lav tüflerden oluşan kesimlerde, akarsular dar oluklar açmıştır. Vadiler dar ve dik olduğundan verimli ovalar pek azdır. İlin en önemli vadisi Kızılırmak vadisi olup Göreme vadisi, Karacaören vadisi, Damsa vadileri bu vadiye dikey inen vadilerdir. Kızılırmak Vadisi Orta Anadolu platolarının Nevşehir sınırları içerisinde kalan kesimleri, Kızılırmak tarafından doğu-batı doğrultusunda derince yarılmıştır. Türkiye nin en uzun ve önemli vadilerinden biri olan Kızılırmak vadisinin Nevşehir deki bölümü pek geniş değildir. Yalnızca Avanos ve Gülşehir yörelerinde yer yer genişleyen vadide dar ovalar oluşmuştur. Kızılırmak vadisine kuzeyden ve güneyden çok sayıda yan vadi açılır. Bu vadilerin tümü akarsularca kazılmıştır. Bunlar, genellikle pek genişleme olanağı bulamadan Kızılırmak vadisine açılır. Kıyı Ovaları Kızılırmak ın kuzeyinde ve güneyinde, vadi tabanındaki doğu batı doğrultulu tarım alanları Nevşehir in kıyı ovalarıdır. Ancak bu taban topraklar, yalnızca iki yerde ova niteliği kazanabilmektedir. Kızılırmak vadisinin genişlediği Avanos yöresinde, alüvyal ve kolüvyal topraklarla kaplı geniş alanlar ortaya çıkmıştır. Yaklaşık 10 km boyunca uzanan kıyı ovası pek geniş değildir. Bu ovanın genişliği 2-3 km dolayındadır. Avanos yakınında, güneyden Kızılırmak vadisine açılan yan vadiler boyunca uzanır ve bu kesimde genişliği 6 km ye kadar çıkar. Ovanın, alüvyal topraklarla kaplı asıl verimli kesimi de burasıdır. Küçük olmasına karşın, İlin sanayi bitkileri ve yumru bitkileri üretimi açısından, ovanın önemi büyüktür. Şekil A.3: Balondan bir görünüm Kaynak:İl Çevre ve Orman Müdürlüğü,

31 Gülşehir yakınında, Kızılırmak vadisinin tabanı yeniden başlar ve yaklaşık 12 km uzunluğunda, 2-4 km genişliğinde bir kıyı ovası oluşturur. Ovanın 2/3 ü alüvyal, kalan bölümü de kolüvyal topraklarla kaplıdır. Bu kıyı ovasının doğu ucu, kuzeyden Kızılöz deresinin, güneyden Sulusaray deresinin taşıdığı kolüvyal maddelerle dolarak bir miktar genişlemiş durumdadır. Kızılırmak vadisi, İl alanından çıkmadan yer yer genişlemekteyse de hiçbir yerde ova sayılabilecek düzlükler oluşmamıştır. Nevşehir in güneydoğu ucunda yer alan Derinkuyu yöresi, Konya kapalı havzası içinde kalmaktadır. Yöreden, doğuya doğru çok sayıda küçük vadi açılmakta ve bu vadilerin tabanları Derinkuyu yöresinde birleşerek geniş düzlükler oluşturmaktadır. Derinkuyu Ovası Nevşehir in en büyük ovası olan Derinkuyu ovası, güneye doğru eğimli ve çok sayıda küçük akarsuyun taşıdığı alüvyonlarla kaplanmıştır. Akarsular yaz döneminde bütünüyle kuruduğu için ovanın, yüzey sularıyla sulanması olanağı yoktur. Ova Derinkuyu dan Kuyulutatlar köyüne kadar yaklaşık 20 km uzanmaktadır. Orta kesiminde genişlik 16 km ye kadar uzanmaktadır. Nevşehir de bu ovalar dışında kimi taban topraklarda ve platolar arasında, genellikle kuru tarım yapılan çok sayıda küçük düzlük vardır. Ova sayılabilecek kadar geniş olmamalarına karşın, son yıllarda tarımda modern araçların kullanımının..artmasıyla,..bu alanların önemi artmaya başlamıştır.... A. 5. JEOLOJİK YAPI VE STRATİGRAFİ Nevşehir ve civarı, Premesozoyik-Paleozoyik birimleri, Kretase birimleri, Tersiyer birimleri ve kuvaterner birimlerinden oluşmaktadır. KAMAN GRUBU Tamadağ Formasyonu: Fillat, serisit-kloritşist, kalkşist, mermer ve kuvarşistlerden oluşmuştur. Hırkadağı, Akçataş Köyü, Özkonak kasabası civarında yüzeyler. Tahmini kalınlığı 350 m kadardır. Üzerine gelen Tersiyer birimleriyle ilişkisi açılı uyumsuzdur. Bozçaldağ Formasyonu: Hırkadağ, Ziyaretdağ, Büyükçaltepe, İsmailsivrisi Tepe, Karpuztepe, Evlektepe ve Hüyüklütepe civarında yüzeyler. Gri-boz, beyaz, şeker dokulu, iri kristalli mermerlerden oluşmaktadır. Tahmini kalınlığı 350 m kadardır. Karadağ Graniti: Karadağ, İkizağıl mevkii, Akçataş ve Anapınar köyleri civarında yüzeyler. Granit, granodiyorit, diyoritporfir, monzonit, lökogranit, siyenit, kuvarsporfir türü kayaçlardan oluşmaktadır. Kradağ graniti, Tamadağ Formasyonunu keser ve bu formasyon içinde sokulumlar halinde gözlenir. Ayhan Formasyonu: Saytepe Üyesi: Reyhanlı Tepe ile Dadağı Köyü arasında 16 km 2 lik bir alanda yüzeyler. Kötü boylanmalı, paralel katmanlı çakıltaşı, çamurtaşından oluşur. Esefin Üyesi: Keçiağlat Tepe ile Kubaca Tepe arasında yüzeyler. Kumtaşı ve kumlu marnlardan oluşmuştur. Kubaca Üyesi: Devebaşı Tepe, Elmadere, Kubaca Tepe civarında yüzeyler. Silisli, orta tabakalı kireçtaşı ile bitümlü şeyl ve kumtaşından oluşmaktadır. İlicek Üyesi: Tabanda koyu renkli konglomera ve orta-ince tabakalı kumtaşlarından oluşmuştur. İlicel-Çayır ve Karapınar Çiftliği arasında 20 km 2 lik alanda yüzeyler. Lalelik Üyesi: Kumtaşı, marn ve çörtlü kireçtaşından ibarettir. Gümüşyazı Köyü ile Özkonak arasında 23 km 2 lik alanda yüzeyler. 23

32 Altınpınar Formasyonu: Altınpınar, Akarca Köyü, Ağbayır Tepe mevkii, Sarılar ile Belbarak Köyü arasında yüzeyler. Genelde fliş karakterli kaya birimlerinden oluşur. Boztepe kireçtaşı üyesiyle yanal ve düşey geçişlidir. Boztepe üyesi, gri-boz renkli, gevrek yapılı, orta tabakalı kireçtaşıyla temsil oluınur. Kızılöz Formasyonu, Arafa Üyesi: Genel olarak linyitli, marn ve kumtaşından oluşmuştur. Alemli Köyü ile İnek Deresi arasında yüzeyler. Kızılöz Formasyonu Kırmızı çakıltaşı ve kumtaşından oluşmuştur. Kütükçü, Kuyulukışla, Alaoğlu çiftliği ve Çivril Köyü çevresinde yüzeyler. Bozdağ Volkaniti: Volkanik breş, aglomera, lapilli ve tüf kayalardan oluşmaktadır. Tuzköy Formasyonu Kumtaşı-silttaşı-tüf arakatkılı ve çakıltaşından oluşmuştur. Tuzköy ve doğusunda, Eskiyaylacık Köyü çevresinde yüzeyler. Kızılkaya İgnimbiriti: Pembe, turuncu renkli, som, sert ignimbirit akıntısından oluşur. Andezitik karakterli ve sütunsal yapılıdır. Yüksekli Formasyonu Çakıltaşı, çapraz tabakalı kumtaşı, miltaşı, tüf ve kumlu tüfitten ibarettir. Killik, Belbarak, Engel, Çalış, Küpeli Dağı ile Düğer Köyleri civarında yüzeyler. Özkonak Üyesi: Pomzalı tüf çakıllı, gri-boz renkli, tüf özelliğinde kaya birimlerinden oluşur. Yüksekli Formasyonunun diğer kayaçlarıyla geçişlidir. Kuvaterner Birimleri Kuvaterner yaşlı olarak Kızılırmak, Kızılırmak çakıltaşı, Gülşehir ve Kızıldağ bazaltları ile Balkaya Traverteni ve günümüzde de oluşmaya devam eden alüvyon çökelleri yer alır. Gülşehir ve Kızıldağ bazaltlar, olivin-bazalt, traki-andezit karakterlidir. Balkaya traverteni, demiroksit damarlı, orta-kalın tabakalı ve gözeneklidir. YAPISAL JEOLOJİ Nevşehir ve civarı, Hersiniyen ve Alp orojenezleri etkisinde kalmıştır. Tektonik etkinlik nedeniyle yörede kıvrımlar ve faylar oluşmuştur. En önemli fay, Hırkadağı güneyinde, Civelek-Gümüşkent arasında 20 km uzunluğundaki kırık hattıdır. Diğer belirgin faylardan biri de, Keçiağlat Tepe den K-G doğrultulu uzanan, doğrultu atımlı sol yönlü faydır. Kızılöz Formasyonu, Hırkadağı ile Yiren Dağı arasında bir çökelme havzası senklinali oluşturmaktadır. A Metamorfizma ve Magmatizma Kızılırmak boyunca 1 metre kalınlığında kum ve çakıl ve bloklardan oluşan bitkisel toprak yer almaktadır. Bölgedeki kayaçlar asit ve bazik plütonlar halinde oluşmuşlardır. Asit ve bazik plütonlar birbirleriyle grift vaziyette bulunurlar. Bazik plütonlar asit plütonlardan daha yaşlıdır. Granit ve gabrolar metamorfik serileri kesmektedirler. Bazik intrüzyonlardan daha gençtir. Faaliyetler Üst Miyosen de başlamış, Kuvaterner de devam etmiş ve Erciyes in volkanizmasına ait bazalt, aglomera, volkan çakılları, volkan külü, tüf, ignimbirit, bims ve volkan bombalarını meydana getirmişlerdir. Volkanit faaliyet Üst Miyosen de başlamış ve günümüzden yaklaşık bir milyon öncesine kadar sürmüştür. Genç Tersiyer-Kuvaterner yaşlı volkanik faaliyetin ürünleri (lav kubbeleri, lav akıntıları, volkan konileri, kraterler, volkanik tüf ve agromeralar) Nevşehir dolaylarında yüzeylenmektedirler. Bölgede volkanik faaliyetin ürünleri olan lav ve tüfler 24

33 genellikle kalkalkalin nitelikte andezit, dasit ve riyodasitlerle alkalin özellikle bazalt trakit ve fonolitlerdir. Nevşehir dolaylarındaki ufak çaplı kraterler, maarlar ve geniş alanlara yayılmış tüfler, Göreme Avanos yöresinin peri bacası gibi oluşumlar, Orta Anadolu daki bu genç volkanik faaliyetin doğal anıt özelliği taşıyan ilginç örnekleridir. Lav akıntıları volkanitler arasında en eski ve uzun süreli birimi oluştururlar. Kayaçlar monoten görünümlü ve porfirik yapılıdırlar. Andezit domları üst miyosende ve ponsiyen yaşta oldukları sanılmakatadır. Kavak üyesi, ignimbrit karakterlidir. Açık kahverengi, beyazımsı renkli homojen ignimbrit, ankelit ve pomza içermektedir. Kavak üyesinde beyaz-kirli beyaz renkli, andezitik bileşenli, camsı tüfitli, köşeli parçacıklı pomza külü düzeyleri izlenmektedir. Bölgede mesozoyik öncesi en yaşlı birim Kalkanlı dağı formasyonudur (PMk). Silimanit kuvars-şist, kuvars mikaşist, gnays, biyotit şist, amfibolit şistlerde oluşan ve birbirleriyle geçişli bazen bantlı ve mercek yapılı olup gri, yeşilimsi, mavimsi renklerde ve sık kıvrımlıdır. Bunlara da geçişli ve yaklaşık 300 metre kalınlığa varan mermer, şist, gnays ardalanması şeklinde Tamadağ formasyonu (Pmf) ile yaklaşık 250 metre kalınlığında orta kalın tabakalı, iri kristalli mermerlerden oluşan Bozçaldağ formasyonu (Pmb) bulunmaktadır. Üst kretase öncesi bölgeye yerleşen granit, granit porfir, granodiyorit, gabro, riyodasit ve silisli kayaçlardan oluşan Ortaköy granotoidi (&o) ve bunları kesen gabro kayaları (W) ile üst kretase yaşlı riyolit, porfirit, trakit, andezitlerden oluşan Kızıltepe volkanitleri (nk) Tersiyer yaşlı birimler tarafından örtülmektedir. Üst miyosen Pliyosen yaşlı birimlerden Tuzköy formasyonu (Tt) sarı renkli, ince tabakalı silt taşı, silistli kil taşı, kum taşı ve tüfit ardalanmalıdır. Kireçtaşı ve kil taşlarında jips kristallerininde gözlendiği ve sünger taşından oluşan Kesiktepe üyesinin de (Ttk) ayrıldığı birim 100 metre kalınlığındadır ve Kızılöz formasyonu ile uyumsuzdur. Bu birim ile uyumlu olarak beyazımsı gri renkli çapraz tabakalı kumtaşı, çakıllı kumlu tüffit, miltaşı, kiltaşı ile kabakumtaşı ve çakıl taşından oluşan ortalama 200 metre kalınlığındaki yüksekli formasyonu (Ty) bulunmaktadır. Geniş bir alanda volkano-tortul şeklinde yüzeylenen Üst Miyosen-Pliyosen yaşlı Ürgüp formasyonu (Tü), aşağıdaki üyeler ile temsil edilmektedir. Kavak üyesi (Tük): Açık kahve, beyazımsı renkli, homojen ignimbrit, ankelit ve pomza içermektedir. Haltarpınar üyesi (Tüh): Genelde lateritik toprak, kumlu, siltli, killi karışımlar halindedir. Sarımadantepe üyesi (Tüs): Masif ve kalın tabakalı ignimbritlerden oluşmuştur. Damsa bazaltı (Tüd): Tabanda gözenekli olivin bazalt, üstte ise hiperten ve ojitce zengin, gözenekli olivinsiz bazalt karakterindedir. Cemilköy üyesi (Tüoc): Pomzalı volkano-tortul bir birimdir. Tahar üyesi (Tüt): Orta-kalın tabakalı pembe renkli tüfit tabakalarından oluşmuştur. Karadağ üyesi (Tük 1 ): Nevşehir yapı taşı olarak tanınan tüfitik karakterli, kalın tabakalı, karışık lahar çökelidir. İncesu üyesi (Tüi): Gri, pembe renkli ignimbritik dasitik tüftür. Ağıllı üyesi (Tüa): Aglomera, kumtaşı, kiltaşı ve tüfitten oluşmaktadır. Salur üyesi (Tüs 1 ): Kum, kumtaşı ve tüflü çakıltaşından oluşmaktadır. Topuzdağ bazaltı (Tüt 1 ): Alt düzeyleri olivinsiz, ojit ve hipeistence zengin, üst düzeyleri olivin bazalt özelliğinde lav akıntısıdır. Koşladağ üyesi (Tük 2 ): Marnlarla başlayıp gölsel killi kireçtaşlarına geçen birimler 30 m kalınlığındadır ve Ürgüp formasyonunun üst düzeylerini oluşturur. Kızılkaya ignimbriti (Tk 1 ): Toplam kalınlığı 25 m yi bulan andezitik karakterli sütunsal yapılı olup üst seviyelere volkanik çakıllıdır. 25

34 Çataltepe bazaltı (Tüç): Genelde hipersten ojit, gri renkli, gözenekli bazalttır. Kuaterner yaşlı birimler şu şekilde ayırtlanmıştır: Lav parçası ve opsidiyence zengin camsı ve pomzalı Alacaşar tüfü (Qa), pumisce zengin kumtepe külü (Qk), volkanik cam özelliğindeki Boğazköy obsidiyeni (Qb), Acıgöl çevresinde görülen andezitik pomza, kül, temel kazıntı parçalarından oluşan piroklastik bileşenli Korudağ andezitik camı/qt 1 ), üst seviyelerde obsidiyen içeren perlit yumrulu Göllüdağ tüfü (Qg), teknesel çapraz tabakalanmanın sık görüldüğü çakıl, kum ve kil çökellerinden oluşan Kızılırmak çakıltaşı (Qç), olivin bazalt özellikli Kızıldağ bazaltı (Qk 2 ), bazaltik andezit ve traki-andezit nitelikli Karnıyarıktepe bazaltı (Qk 3 ), volkan bombası, kül lapilli ve bazaltik cüruf konileri (Qc), sıcak yeraltısuyu çökeli olan kıvrımlı ve ince tabakalı Hacıbektaş taşı olarak tanınan traverten (Qt), çoğunlukla Kızılırmak nehri boyunda yüzeylenen yaklaşık 10 m kalınlığındaki çakıltaşı, kumtaşı ve milden oluşan eski alüvyon (Qe) ile yamaç molozları (Qy) ve çakıl, kum, mil ve topraktan oluşan alüvyon (Qal) en genç birimler olarak sınırlanmaktadır. A Tektonik ve Paleocoğrafya Bölge, Hersiniyen ve Alp orojenezleri etkisinde kalmıştır. Tektonik hareketler neticesinde yörede faylar ve kıvrımlar oluşmuştur. Faylar genellikle kuzeybatı-güneydoğu ve kuzey-güney yönünde gelişmiştir. En önemli fay karaburç fayıdır. Faylanma bazaltların teşekkülünden sonra olmuştur. Gidiş yönü K65B dir ve yüksekli formasyonu (Ty), Tamadağ formasyonuna (Pmt) göre alçalmıştır. Yaklaşık 20 km uzunluğunda ve 350 atımlıdır. Kızılırmak ın güneyinde Tuzköy den batıya doğru K70B gidişli iki önemli fay daha bulunmaktadır. Bunlar da düşey atımlı olup Tuzköy (Ty) ve Altıpınar (Ta) formasyonlarından geçmektedir. Diğer belirgin faylardan biri de Gezenin köyü batısında Arafa üyesi (Tka) ile Altıpınar formasyonu (Ta) arasında gözlenmektedir. D-B yönlü 50 m düşey atımlı ve 12 km uzunluğunda olan bu fay, Kızılöz derede makas şeklini alarak KB-GD yönlü diğer bir fayla kesişmektedir. Altıpınar formasyonunu oluşturan kaya birimlerinin tabakaları tektonik etkinlik nedeniyle değişik yönlere doğru eğimlenmişlerdir. Daha genç kaya birimlerinin tabakalarındaki eğimlerinde ise bir terslik görülmemektedir. Peribacalarının Oluşumu Bölgedeki ilginç oluşumlardan biri olan peri bacaları erozyonun getirdiği tüf tabakasının rüzgar ve sel sularının aşınımıyla oluşmuştur. Bu sel suları vadilerdeki çatlaklarda ve sert kayalarda oluşan kopuklarda yolunu bularak yamaçlardan aşağı iner, inerken de vadide bulunan sürüklenebilir maddeleri yanında götürür. Geride aşınmamış konik şeklinde bazalt şapkalı şekiller ortaya çıkar. Şapkalı peribacaları dediğimiz oluşumlar en çok Ürgüp yakınlarında görülür. Konik gövde tüf ve volkanik kül den oluşurken şapka ise daha sert olan lahar veya ignimbritten oluşmuştur. Kapadokya da şapkalılar, mantar şeklinde olanlar, sütunlar, sivri uçlular gibi çeşitli peri bacaları vardır ve genelde Uçhisar, Ürgüp, Avanos, Şahinefendi, Soğanlı, Nevşehir ve Kayseri de görülür. 26

35 Şekil A.4:Peri bacaları Kaynak:İl Çevre ve Orman Müdürlüğü,2009 Bölgedeki bir diğer ilginç oluşum ise dalgalı yer şekilleri ve yağışların sonucu oluşmuş vadi kenarlarındaki desenlerdir. Peribacalarının dışında vadi yamaçlarında yağmur sularının oluşturduğu ilginç kıvrımlar bölgeye ayrı bir özellik katmaktadır. Kapadokya Bölgesi nde erozyonun oluşturduğu diğer peribacası tipleri ise, konili, mantar biçimli, sütunlu ve sivri peribacalarıdır. Vadilerde tortulaşma sonucu lavların ısı farkından kaynaklanan bir renk yelpazesi oluşmuştur. Bütün bu yer şekilleri Uçhisar, Çavuşin, Güllüdere, Göreme, Meskendir, Ortahisar, Kızılçukur ve Pancarlık vadilerinde görülebilir. Milyonlarca yıl boyunca İç Anadolu Platosunun dev volkanları patlamışlar ve sonradan medeniyetin beşiği olacak bu topraklara lavlarını püskürtmüşler. Uygun iklim şartları ve bereketli toprakları sayesinde dünyanın bilinen ilk medeniyeti yıl önce Konya yakınlarında Çatalhöyük de kurulmuş. İnsanoğlunun yıl önce Hasan Dağı nda gerçekleşen patlamayı resmettiği ilk manzara resmi burada bulunmuştur. (A) COĞRAFİK KAPSAM, KAYNAKÇA İl Çevre ve Orman Müdürlüğü,

36 B. DOĞAL KAYNAKLAR B. 1. ENERJİ KAYNAKLARI B Güneş Nevşehir Meteoroloji İstasyon Müdürlüğünde ortalama güneşlenme süresini ölçen helyograf aleti bulunmakta olup, ortalama güneşlenme şiddetini ölçen aktinograf aleti bulunmamaktadır. Tablo B.1: Aylık Ortalama Güneşlenme Süresi ( Saat, dakika) Ocak 3,2 Şubat 3,0 Mart 4,1 Nisan 7,3 Mayıs 10,0 Haziran 11,6 Temmuz 11,0 Ağustos 12,6 Eylül 8,2 Ekim 6,6 Kasım 4,5 Aralık 2,4 Yıllık Ortalama 7,0 Kaynak: Meteoroloji İl Müdürlüğü,2009 B Su Gücü Nevşehir İli sınırları içerisinde sulama amaçlı olarak kurulmuş bulunan üç adet baraj mevcuttur. Bunlar Damsa Barajı, Tatlarin Barajı ve Ayhanlar Barajıdır. Ayrıca Avanos İlçesi Bozca Köyünde, Gülşehir İlçesi Tuzköy Kasabasında ve Ürgüp İlçesi Sarıhıdır Köyünde 3 adet barajın inşaatı devam etmektedir. B Kömür Gülşehir ilçesinde Dadağı-Âlemli köyünde ve Gümüşyazı Köyünde kömür madenleri bulunmaktadır. Tablo B.2: Dadağı-Arafa Kömür Özellikleri İl : Nevşehir İlçe : Köy : Mevki : Gülşehir Gümüşyazı Dadağı-Arafa Pafta ve Koordinatları : K33-a3 Y: X: Genel Jeoloji : Sahanın temelinde metamorfik seri yer alır. Eosen yaşlı olması muhtemel, kalker-marnlı seri içinde linyit zuhurları bulunmaktadır. Cevher Minarelleri ve Parajenez : Linyit. Oligo-Miyosen yaşlı seri içinde yer alan kömür zuhurlarının kalınlığı cm. arasındadır. Yatak Özellikleri ve Cevherleşme: Kimyasal bileşimi: Su %3,32;Kül % 19,38; S: % 6,05; AID: Kcal/Kg; Rezerv t. Kaynak: MTA Orta Anadolu II. Bölge Müdürlüğü, 2009 B Doğal Gaz Nevşehir İli sınırlarında doğalgaz rezervi bulunmamaktadır. B Rüzgar İlimizde rüzgar santrali bulunmamaktadır. B Biyokütle İlimizde biyogaz kullanılmamaktadır. Ancak odun ve tezek yakacak olarak kullanılmaktadır. B Petrol İlimiz sınırlarında petrol rezervi yoktur. 28

37 B Jeotermal Sahalar Nevşehir termal olanaklar açısından büyük zenginlik taşımaktadır. Kozaklı ilçesindeki kaynak C de olup kaplıca turizmi açısından çok büyük bir potansiyeldir. Ayrıca Ürgüp ilçesinin 5 km doğusunda Ürgüp Kaplıcası bulunmaktadır. Suyun ısısı 14 0 C dir. Sudan en çok içme ve yarım banyo şeklinde faydalanılır. Deri hastalıkları için ise su banyosu ve kaynağından az ilerisinde kükürtlü çamur banyosu yapılmaktadır. Ilimizde çok sayıda hastalığı tedavi eden içmeler de bulunmaktadır. Bu içmelerin başında Üzengi Çay İçmesi, Bahçeli İçmesi, Çorak ve Karakaya İçmeleri gelir. Nevşehir deki mevcut termal kaynağın sağlık sektörü içinde ele alınması ve bu sektöre teşviklerin sağlanmasıyla, Kozaklı yabancı ve yerli turistler için önemli bir sağlık merkezi olarak değerlendirilebilecektir. B. 2. Biyolojik Çeşitlilik Bölgede başlıca habitat tipi antropojen steptir. İnsan populasyonunun hızla artması ve biyolojik faktörlere açık olması nedeniyle yaban hayatı arazi ve civarında cok fakirdir. B Ormanlar Nevşehir Orman İşletme Şefliği sınırları içerisinde İlimizin toplam ormanlık alanı ha. olup, bu alanın ha kısmı verimli orman, ha alanı ise bozuk orman alanıdır. Tablo B.3: Ormanlık Alan Bilgileri ORMANLIK ALANLAR Bölme No Meşcere Tipi Plan işletme Sınıfı Alan (ha) Bölme No ORMANLIK ALANLAR Plan Meşcere Tipi Alan (ha) işletme 1 ÇkÇsab1 A SÇkDya0 A SÇka0/ BMBt A/ B 72.5/ SÇkDya0 A BMBt B SÇkDya0-1 A BMBt B 38.0 SÇkDya0-2 A BMBt B SÇkDya0-1 A NMBt B 14.0 SÇkDya0-2 A NMBt B SÇkDya0-1 A NMBt B 48.0 SÇkDya0-2 A NMBt B SÇkDya0-1 A NMBt B 39.0 SÇkDya0-2 A SÇkDya0/ NMBt A/ B 40.0/ SÇkDya0 A SÇkDya0/ NMBt A/ B 43.5/ SÇkDya0 A NMBt B SÇkDya0 A NMBt B SÇkDya0 A NMBt B SÇkDya0 A SÇkDya0/ NMBt A/ B 5.5/ SÇkDya0 A SÇkDya0/ NMBt A/ B 14.5/ SÇkDya0 A NMBt B SÇkDya0 A SÇkDya0/ NMBt A/ B 9.5/ SÇkDya0-1 A SÇkDya0/ NMBt A/ B 37.5/47.0 SÇkDya0-2 A SÇkDya0/ NMBt A/ B 49.0/ SÇkDya0 A SÇkDya0 A SÇkDya0 A SÇkDya0 A SÇkDya0 A SÇkDya0 A SÇkDya0 A SÇkDya0 A SÇkDya0 A SÇkDya0 A SÇkDya0 A SÇkDya0 A SÇkDya0 A SÇkDya0 A SÇkDya0 A SÇkDya0 A SÇkDya0 A

38 34 SÇkDya0 A SÇkDya0 A SÇkDya0 A SÇkDya0 A SÇkDya0 A SÇkDya0 A SÇkDya0 A SÇkDya0 A SÇkDya0 A SÇkDya0-1 A SÇkDya0 A 21.0 SÇkDya0-2 A Mçka A SÇkDya0 A SÇkDya0 A SÇkDya0 A SÇkDya0 A SÇkDya0 A SÇkDya0 A SÇkDya0 A SÇkDya0 A SÇkDya0 A Mçka A SÇkDya0 A Mçka A SÇkDya0 A Mçka A SÇkDya0 A SÇkDya0 A SÇkDya0 A Çkab1/ SÇkDya0 A/ A 23.0/ SÇkDya0 A SÇkDya0 A SÇkDya0 A SÇkDya0 A SÇkDya0 A SÇkDya0 A SÇkDya0 A SÇkDya0 A SÇkDya0 A SÇkDya0 A SÇkDya0 A SÇkDya0 A SÇkDya0 A SÇkDya0 A SÇkDya0 A SÇkDya0 A SÇkDya0 A BMBt B SÇkDya0 A BMBt B BMBt-1/ BMBt-2 B/ B 80.0/ BMBt B BMBt-1/ BMBt-2 B/ B 3.5/ BMBt-1/ BMBt-2/ B/ B 35.0/ BMBt-1/ BMBt-2 B/ B 21.0/30.0 BMBt-3/ BMBt-4 B/B 2.0/ BArDy-1/ BArDy-2 A/ A 19.0/ BMBt-1/ BMBt-2 B/ B 23.0/11.0 BArDy-3/ BMBt-1 A/ B 2.0 / BMBt-1/ BMBt-2 B/ B 87.0/2.0 BMBt-2/ BMBt-3 B/B 12.0 / BMBt B BArDy-1/ BArDy-2 A/A 57.0/ BMBt B 78.0 BAr A BMBt-1/ BMBt-2/ BMBt-3 B/ B/ B 8.0/61.0/ BArDy-1/ BArDy-2 A/ A 6.5/ BMBt B BMBt/ BarDy/ BAr B/ A/A 12.0/50.5/ BMBt-1/ BMBt-2 B/ B 20.0/ BMBt B BMBt B BMBt B BMBt B BMBt B BMBt B BMBt B BMBt-1/ BMBt-2 B/ B 28.0/ BMBt B BMBt-1/ BMBt-2 B/ B 24.0/ BMBt B BMBt B BMBt-1/ BMBt-2 B/ B 0.5/ BMBt B BMBt B BMBt-1/ BMBt-2/ B/ B/ 57.0/3.0/ 250 BMBt-1/ BMBt-2 B/ B 7.0/7.0 BMBt-3/ BMBt-4/ B/ B/ 5.0/48.5/ 251 BMBt-1/ BMBt-2 B/ B 4.5/11.0 BMBt-5 B BMBt B BMBt-1/ BMBt-2 B/ B 5.0/ BMBt B BMBt-1/ BMBt-2 B/ B 24.0/ BMBt B BMBt-1/ BMBt-2 B/ B 15.5/ BMBt B BMBt B BMBt B BMBt B BMBt-1/ BMBt-2 B/ B 21.0/ Çkab1 A BMBt B BMBt B BMBt B

39 224 BMBt-1/ BMBt-2 B/ B 13.0/ BMBt B BMBt B BMBt B BMBt B BMBt-1/ BMBt-2 B/ B 13.0/ BMBt-1/ BMBt-2 B/ B 10.0/ BMBt B BMBt-1/ BMBt-2 B/ B 19.0/ BMBt B BMBt B BMBt B BMBt B BMBt B BMBt B BMBt B BMBt B BMBt B BMBt B BMBt B BMBt-1/ BMBt-2 B/ B 3.0/ BMBt B 75.0 Kaynak: Nevşehir Orman İşletme Şefliği,2009 B Odun Üretimine Ayrılan Tarım Alanları TOPLAM Nevşehir Orman İşletme Şefliği sınırları içerisinde kavak, okaliptüs, söğüt, kızılağaç gibi türler yetiştirilen tarım alanları bulunmamaktadır. B Çayır ve Mera İlimizde toplam ha mera alanı bulunmaktadır. Çayır ve meralar hayvan yetiştiriciliği açısından önem arzetmektedir. B Sulak alanlar İlimizden Türkiye nin en uzun ırmağı olan Kızılırmak geçmektedir. Ayrıca İl havzasının orta kesiminde Doğu-Batı doğrultusundaki Kızılırmak ın kuzeyinde Kızılöz deresi yer almaktadır. Bunların dışında 30 a yakın çay ve dere bulunmakta olup, İlimizin akarsu yüzeylerinin toplamı 436 ha dır. İlimizde doğal göl bulunmamaktadır. B Flora Liste B.1: IUCN-Red Data Book V ve R Kategorisinde bulunan türler a) IUCN-Red Data Book V Kategorisinde bulunan (Önlem alınmazsa zarar görebilecek bitkiler) 1. Thesium scabriflorum 2. Ferula halophila b) IUCN-Red Data Book R Kategorisinde bulunan (Türkiye genelinde az bulunan endemik türler) 1. Acantholimon saxifragiforme 2. Alkanna cappadocia 3. Alyssum lepidato-stellatum 4. Astra-cantha kırshehirica 5. Astracantha talassea 6. Astragalus elatus 7. Campenula stricta var. Alida gensis 8. Dianthus zederbaueri 9. Linaria genistofolia ssp, polyclade 10. Hieracium paphlagonicum 11. Matthicla anchonifolia 12. Onobrychis elata 13. Onobbrychis paucijuga 14. Onobbrychis podperea 15. Paronychia condensat 16. Paronychia dudleyi 17. Phryna ortegioides 18. Reseda armena 19. Reseda tomentosa var, tomentasa 20. Rhamnus hirtellus 21. Silene splendens. Kaynak: İl Çevre ve Orman İl Müdürlüğü,

40 B Fauna a) Memeliler: Kurt (canis lupus), Tilki (Vulper vulper), Su tipi (Lutra lutra), Porsuk (Meles meles), Sansar (Martes fonia), Tavşan (Lepus europeus) b) Kuşlar: Keklik (Alectoris graeca), Bıldırcın (Coturnix), Güvercin (Culumba ivila), Doğan (Falco sp.). c) Sürüngenler: Kaplumbağa (Testudo graeca), Kertenkele (Lucerta viridus). d) Balıklar: Yayın (Silurus gionis), Sazan (Cyprinus) B.2.6. Milli Parklar, Tabiat Parkları, Tabiat Anıtı, Tabiatı Koruma Alanları ve Diğer Hassas Yöreler "Göreme Tarihi Milli Parkı, Tarih ve 86/ Sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile Milli Park olarak ilan edilmiştir. PAFTA KONUMU ( 1 / ÖLÇEKLİ PAFTALAR ): Göreme Tarihi Milli Parkı nın alanı 4 adet 1 / ölçekli pafta üzerine oturmaktadır. Bu paftalar; 1- KAYSERİ K 33 c 1, 2- KAYSERİ K 33 c 2, 3- KAYSERİ K 33 c 3, 4- KAYSERİ K 33 c 4 dür. B. 3. TOPRAK B Toprak Yapısı İlimiz toprakları volkanik tüflerden meydana gelmiştir. Dolayısıyla geçirgen bir yapıya sahiptir. Yapılan çalışmalarla Nevşehir tarım topraklarının % 85 i tınlı, % 9 u killitınlı, %2 si killi ve %4 ü kumlu bünyeye sahiptir. İlimiz topraklarının Kozaklı, Gülşehir in batısı, Derinkuyu merkez ve çevresi, Avanos un kuzey kesimlerindeki araziler 1., 2., 3. sınıfa giren arazilerdir ve her türlü tarıma uygundur. Ürgüp ve çevresi ile Merkez ilçenin büyük bir kısmında 6. sınıf topraklar vardır. Tarıma elverişli olmayan bu topraklar nedeniyle bu bölgelerde ancak vadi içinde ekim yapılmaktadır. Bütün bölgelerde toprakların verimi iklim şartlarına özellikle de yağışların durumuna göre değişmektedir. Karakterleri itibarıyla toprak gruplarını aşağıdaki şekilde ayırmak mümkündür: Kahverengi Topraklar Orta Anadolu nun yaygın toprak türü olan kahverengi topraklar İlimizin çok geniş alanlarını kaplamaktadır. Organik madde ihtiva eden topraklarda tabii vejatasyon olarak orta boylu çayır otları hakimdir. Fakat bu toprakların büyük bölümünde tahıl ekilmektedir. Regosal Topraklar İlimizde kahverengi topraklardan sonra en büyük toprak grubu regosol topraklardır. Volkanik karakterli olan bu topraklara özellikle Ürgüp-Nevşehir yöresinde rastlanmaktadır. Doğal vejetasyon çayır otları ve gevenler olmakla birlikte, eğimin elverişli olduğu kesimlerde sebze tarımı yapılabilmektedir. Kırmızı Kahverengi Topraklar Genel özellikleri kahverengi topraklara benzer. Sıcak iklimin yol açtığı oksitlenme nedeniyle kahverengi topraklar kırmızımsı bir renk almıştır. Bu toprakların büyük bir bölümünde bağ-bahçecilik yapılmaktadır. 32

41 Kireçsiz Kahverengi Topraklar Genel olarak kahverengi topraklarda üstte organik madde, altta ise kireç birikimi görülür. Kireçsiz kahverengi topraklar ise kalın bir üst tabaka ve kil birikimli bir alt tabakadan oluşur. Doğal vejetasyon seyrek çalılardır. Alüviyal Topraklar Bu toprak türü kapladığı alan bakımından 5. sırada yer alır. Tarımsal açıdan çok önemli olan bu genç topraklar yüzey sularının taşıdığı sedimentlerle oluşmuştur. Genellikle sorunsuz ve verimli topraklardır. Nevşehir de bunlar dışında podzolik topraklar, organik topraklar, çorak topraklar ve kahverengi orman topraklarına da rastlanır. Fakat bu gruplar çok küçük alanları kaplayan önemsiz toprak türleridir. B. 4. SU KAYNAKLARI B İçme Suyu Kaynakları ve Barajlar İlimiz için hesaplanan yıllık yer altı su kaynağı rezervi 133,14 hm3 olup, bu rezervin 34,28 hm3 ü içme ve kullanma suyu için tahsis edilmiştir. Bu miktarın 31,4 hm3 ü Belediyeler tarafından, kalanı ise diğer yerleşimler tarafından kullanılmaktadır. İçme suyu sorunu bulunmakta olup, içme suyu amaçlı kaynak araştırmaları devam etmektedir. İlimizde Damsa, Tatlarin ve Ayhanlar Barajları bulunmaktadır. Bu barajlar ile brüt ha fayda sağlanmaktadır. İlimizdeki baraj rezervuarları 379 ha dır. B Yeraltı Su Kaynakları İlimiz kısmen veya tamamen Nevşehir-Gülşehir havzası, Misli havzası Mazı havzası, Ürgüp havzası ve Develi-Yeşilhisar havzası içerisinde yer almaktadır. Söz konusu havzalardaki en önemli akifer volkano sedimanter kökenli taneli birimlerdir. İlimize ait yer altı suyu potansiyeli ve kullanım durumu Tablo B.4 te verilmiştir. Tablo B.4: Nevşehir İli Yer Altı Suyu Potansiyeli ve Kullanım Durumu Tahsis Durumu (hm3/yıl) Yeraltısuyu Sulama Üniteleri (Toprak ve Su Koop.) Rezerv (hm3/yıl) İçme ve Kullanma Suyu Sulama Suyu TOPLAM Sulama Alanı (ha) Tahsis Miktarı (hm3/yıl) Kalan Rezerv (hm3/yıl) 133,14 37,16 58,28 95, ,17 37,70 Kaynak: DSİ Genel Müdürlüğü XII. Bölge Müdürlüğü, 2009 B Akarsular İlimizden Türkiye nin en uzun ırmağı olan Kızılırmak geçmektedir. Sivas İlinden doğup Karadeniz e (Bafra) dökülmektedir. Ayrıca İl havzasının orta kesiminde Doğu-Batı doğrultusundaki Kızılırmak ın kuzeyinde Kızılöz deresi yer almakta ve kuzey kesimin sularının tamamına yakınını direne etmektedir. Bunların dışında 30 a yakın çay ve dere bulunmakta olup, İlimizin akarsu yüzeylerinin toplamı 436 ha dır. B Göller ve Göletler Nevşehir de doğal göl yoktur. İlimizdeki gölet rezervuarları toplam 401 ha dır. B. 5. MINERAL KAYNAKLARI B Sanayi Madenleri Nevşehir İlinde ekonomik bakımdan önemli yeraltı kaynakları olup, bunların başında perlit, linyit, tuz ve onix gelmektedir. 33

42 Perlit (Pomza) İlimizde pomza maden rezervinin MTA pomza etüt arama çalışmaları sonucunda yüksek olduğu belirlenmiştir. Yapı elemanları imalatında ve çeşitli sanayi dallarında kullanılan pomzanın İlimizdeki rezervi m 3 tür. Acıgöl, Ürgüp, Derinkuyu arasındaki bölgeden çıkarılmakta olup, önemli miktarlarda ihraç edilmektedir. Acıgöl İlçesindeki yatakların toplam rezervi 450 milyon ton civarındadır. Derinkuyu ilçesi sahalarındaki orta kaliteli perlitlerin genleşme oranı 3,2-4,5 arasında değişmekte olup, sahalarda toplam 320 milyon ton olarak jeolojik rezerv belirlenmiştir. Acıgöl perlit yatakları İlçede çok sayıda perlit sahaları bulunmakta olup, yatakların toplam rezervi 450 milyon ton civarındadır. Derinkuyu-Kayışkıran, Büyük ve Küçük Göllüdağ ve Bozdağ perlit yatakları Orta kaliteli olan perlitlerin gevşeme oranı 4-4,5 arasındadır. Jeolojik rezerv 320 milyon tondur. Tuz Gülşehir ilçesine bağlı Tuz köyü yakınlarında ve Hırka dağının doğu yamaçlarından çıkartılır. Toplam rezervin tonun üzerinde olduğu tahmin edilmektedir. Tuzköy sahasındaki % 92 NaCl içerikli ve 75 milyon ton görünür, 96 milyon ton muhtemel ve 960 milyon ton mümkün rezerv belirlenmiştir. Şekil B.1: İlimizdeki bir tuz madeni Kaynak: İl Çevre ve Orman İl Müdürlüğü,2009 Onix Hacıbektaş ilçesinde çıkarılan bu mermer türüne Hacıbektaş taşı da denmekte olup, genelde süs eşyası yapımında kullanılır. Avanos Kaya hamamı mevkiindeki mermerlerin ton üzerinde jeolojik rezerv yatakları vardır. Merkez ve Avanos ilçelerinde zengin kil yatakları, kavlin toplam rezervi tona ulaşan kaolin yatakları mevcuttur. Ancak bu yataklar henüz işletmeye açılabilmiş değildir. Ulaşımı kolay olan yataklar tuğla yapımında kullanılmaktadır. Ayrıca bunun yanında Nevşehir e özel kepez adı verilen yapı taşları bol miktarda çıkartılıp inşaatlarda kullanılmaktadır. 34

43 B Metalik Madenler İlimize ait metalik maden envanteri tabloda verilmiştir. Tablo B.5: Nevşehir İli Metalik Maden Envateri METALİK MADEN YATAK VE ZUHURLARI 1.1. Boyalı Manganlı Demir Zuhuru İl: Nevşehir İlçe: Ürgüp İncesu Köy: Erdemisin, Boyalı, Karlık, Cemilköy, Akçaviran Mevki: Olukderesi Pafta: K 33-c2,c3 Genel Jeoloji: Sahada,Tesiyer volkanizmasına ait kayaçlar yüzeyler. Seri, altta aglomera ve tüfler ile başlar.volkanizmanın kesikliğe uğradığı dönemlerde marn,kil ve kalkerler gibi göl çökelleri gözlenir.daha üstte olivinli piroksenli bazalt,andezit ve ignimbritler izlenir. Cevher Mineralleri ve Parajenez: Psilomelan,Limonit Yatak Özellikleri ve Cevherleşme: Cevher hidrotermal oluşumlu olup, 10-15cm kalınlıklarda damarcıklar halindedir Avanos Boksit Zuhuru İl: Nevşehir İlçe: Avanos Mevki: Başağılın Dölek Yamanın Dağı Pafta ve Koordinatları: K 33-C1 Y: X : Genel Jeoloji: Sahanın K-KBsında Paleozoik yaşlı metamorfitler yüzeyler. Batısında ise, Ü.Kretase yaşlı granitler bulunur. G-GB da Kuvaterner yaşlı Acıgöl, Erciyes, Hasan Dağı volkanizmaları yer almaktadır. Oligosen e ait konglomera ve kum taşları geniş alanlar kaplar. Bunun üzerine ise karasal kökenli çökeller gelir. Cevher Mineralleri ve Parajenez: Diaspor, Kavolin Yatak Özellikleri ve Cevherleşme: Asidik volkanik kayaçların alterasyonu ile oluşmuşlardır. Tektonik olaylarla ortaya çıkan sıcak sular ve yer altı-yerüstü sularının etkisi ile primer boksit oluşumları da gözlenir. Kaynak: MTA Orta Anadolu II. Bölge Müdürlüğü, 2009 B.5.3. Enerji madenleri Konu hakkında detaylı bilgi I.1.3 bölümünde verilmiştir. B.5.4. Taş Ocakları Nizamnamesine Tabi Olan Doğal Malzemeler İlimizde çok sayıda kum ve taş ocakları bulunmaktadır. Kum-çakıl hammaddeleri orta kalitede olup, yaklaşık 20 milyon m3 mümkün rezerve sahiptir. Avanos, Gülşehir ve Ürgüp ilçeleri kum-çakıl yatakları bakımından önem arz etmektedir. (B) DOĞAL KAYNAKLAR, KAYNAKÇA D.S.İ. XII. Bölge Müdürlüğü, 2009 İl Çevre ve Orman Müdürlüğü,2009 Nevşehir Orman İşletme Şefliği,2009 MTA Orta Anadolu II. Bölge Müdürlüğü,2009 Tarım İl Müdürlüğü,2009 Meteoroloji İl Müdürlüğü,

44 C. ) HAVA (ATMOSFER VE İKLİM) C. 1. İKLİM VE HAVA Yazları sıcak ve kurak, kışları ise soğuk ve yağışlı geçen tipik karasal iklim özelliklerini taşır. Merkez ilçede sinoptik ve klima meteorolojik ölçümleri yapılmaktadır. Kapadokya Havalimanında uçuş bilgileri için metar rasatları yapılmaktadır. Avanos ve Ürgüp İlçelerinde ise sadece iklim çalışmaları için klima rasatları yapılmaktadır. C Doğal Değişkenler C Rüzgâr Tablo C.1: Rüzgar bilgileri Ortalama Rüzgar Hızı (m/sn) Aylık ve Yıllık Ortalamalar: Ocak : 2,2 Şubat : 2,5 Mart: 2,6 Nisan: 1,9 Mayıs: 1,7 Haziran: 1,9 Temmuz : 1,9 Ağustos: 1,8 Eylül: 1,5 Ekim: 1,8 Kasım: 1,5 Aralık: 2,4 Yıllık toplamda Ortalama Rüzgar Hızı (m/sn): 2,0 m/sn. En Hızlı Esen Rüzgarın Yönü ve Hızı : SE 18,8 m/sn. Ortalama Fırtınalı günler sayısı ( Rüzgar Hızı saatte 17,2 m/sec. den fazla olan ): Ocak: 1 gün, Şubat: 2 gün, Mart: 1 gün, Nisan: 1 gün, Mayıs: 0 gün, Haziran: 1 gün, Temmuz: 0 gün, Ağustos: 0 gün, Eylül: 0 gün, Ekim: 0 gün, Kasım: 0 gün, Aralık: 1 gün ve Yıllık toplamda Fırtınalı günler sayısı: 7 gün dür. Ortalama: 0,6 gün Ortalama Kuvvetli Rüzgarlı Günler Sayısı ( Rüzgar Hızı saatte 10,8 ile 17,1 m/sec. arasında olan ): Ocak: 9 gün, Şubat: 10 gün, Mart: 10 gün, Nisan: 3 gün, Mayıs: 4 gün, Haziran: 9 gün, Temmuz: 0 gün, Ağustos: 0 gün, Eylül:1 gün, Ekim: 5 gün, Kasım: 4 gün, Aralık: 11 gün ve Yıllık toplamda Kuvvetli Rüzgarlı Günler sayısı: 66 gündür. Ortalama: 5,5 gün. 1. derece Hakim Rüzgar Yönü: SSW (Güneygüneybatı - Lodos), 2. derece Hakim Rüzgar Yönü: NNE (Kuzeykuzeydoğu-Poyraz), 3.derece Hakim Rüzgar Yönü: SSE (Güney güney Doğu- Keşişleme), 4. derece Hakim Rüzgar Yönü:SE (Güney Doğu-Keşişleme)dir. Aylar itibariyle rüzgarın hakim olduğu yönler ise; SSW (Güneygüneybatı - Lodos): 6 ay, NNE (Kuzeykuzeydoğu-Poyraz): 3 ay, SSE (Güney güney Doğu- Keşişleme):2 ay SE (Güney Doğu-Keşişleme) :1 ay dır. Rüzgarların Esme Sayıları Toplamı: Ocak: SSE yönünden, Şubat: SSE yönünden, Mart: SSW yönünden, Nisan: SSW yönünden, Mayıs : SSW yönünden, Haziran: SSW yönünden, Temmuz: NNE yönünden, Ağustos: NNE yönünden, Eylül: NNE yönünden, Ekim: SSW yönünden, Kasım: SSW yönünden, Aralık: SE yönündendir. Mevsimlik hakim rüzgar yönü: İlkbahar:SSW, Yaz: NNE, Sonbahar:SSW, Kış:SSE Kaynak: Meteoroloji Genel Müdürlüğü, 2009 C Basınç Tablo C.2: Basınç bilgileri Ortalama En Yüksek Basınç (hpa): 881,0 Ortalama En Düşük Basınç (hpa) : 864,7 Ortalama Buhar Basıncı (hpa): Ocak: 4,8 - Şubat: 5,1 - Mart: 5,1- Nisan: 6,9 -Mayıs: 8,7 Haziran: 10,2 Temmuz: 12,8 - Ağustos: 9,9- Eylül: 9,8- Ekim: 7,8 - Kasım: 6,7 - Aralık: 6,1 Yıllık Ortalama Buhar Basıncı (hpa): 7, 8 hpa Kaynak: Meteoroloji Genel Müdürlüğü, 2009 C Nem Tablo C.3: Nem bilgileri Aylık Ortalama Bağıl Nem (%) : Ocak: 66 - Şubat: 67 - Mart: 65 - Nisan: 62 - Mayıs: 57 - Haziran: 46 - Temmuz: 54 - Ağustos: 45 - Eylül:57 - Ekim: 46 - Kasım: 69 - Aralık: 67 ve Yıllık Ortalama Bağıl Nem ( %): 58 dir. Aylık En Düşük Bağıl Nem (%) : Ocak: 14 - Şubat: 28 - Mart: 15 - Nisan: 20 - Mayıs: 13 - Haziran: 14 - Temmuz: 17 - Ağustos: 10 - Eylül: 14 - Ekim: 9 - Kasım: 25 - Aralık: 28 ve Yıllık En Düşük Bağıl Nem ( %): 10 dur. Nemin En az olduğu aylar : Haziran, Eylül, Ekim Nemin En fazla olduğu aylar : Kasım, Aralık, Şubat Kaynak: Meteoroloji Genel Müdürlüğü, 2009 C Sıcaklık Tablo C.4: Sıcaklık bilgileri Aylık Ortalama Sıcaklık ( 0 C) : Ocak: 2,3 - Şubat: 3,2 - Mart: 3,9 - Nisan: 9,1 - Mayıs: 14,0 - Haziran: 20,3 - Temmuz: 21,6 - Ağustos: 20,5 - Eylül: 15,9 - Ekim: 16,2 - Kasım: 6,7 - Aralık: 5,7 Yıllık Ortalama Sıcaklık : 11, Yılı Aylık Ortalama En Yüksek Sıcaklık ( 0 C) : Ocak: 6,1 - Şubat: 7,3 Mart: 8,8 - Nisan: 14,9 - Mayıs: 19,5 - Haziran: 26,8 - Temmuz: 27,6 Ağustos: 27,5 - Eylül: 22,4 - Ekim: 22,6 - Kasım: 11,6 - Aralık: 9,9 ve Yıllık Ortalama En Yüksek Sıcaklık: 17, Yılı Aylık Ortalama En Düşük Sıcaklık ( 0 C) : Ocak: 0,0 - Şubat: 0,0 Mart: 0,0 - Nisan: 4,3 - Mayıs: 7,9 - Haziran: 12,8 - Temmuz : 14,8 Ağustos: 12,3 - Eylül: 9,9 - Ekim: 11,1 - Kasım: 3,3 - Aralık: 2,3 En Yüksek Sıcaklık, Günü ve Yılı: 34,0 0 C, 06.Ağustos.2009 En Düşük Sıcaklık, Günü ve Yılı : -16,4 0 C, 01.Ocak.2009 Günlük En Yüksek Sıcaklık Farkı 19,9 0 C dir. Kaynak: Meteoroloji Genel Müdürlüğü,

45 C Buharlaşma Meteorolojide, sıvı haldeki suyun su buharı haline geçme sürecidir. Bu süreç devamlıdır ve yoğunlaşma işlemine kadar sürer. Atmosferde tersine gerçekleşen olay yoğunlaşmadır. Buharlaşma havuzuna ölçülü olarak koyulan suyun gün içinde eksilen miktarı ölçülerek, o güne ait buharlaşma miktarı belirlenir. Yeryüzünün % 75 nin okyanus, deniz, göl ve ırmaklarla kaplı olduğu düşünülürse, günde çok büyük miktarda su buharı atmosfere taşınmaktadır. Serbest su yüzeyinde oluşacak buharlaşmanın oranı bir çok faktöre bağlıdır fakat bunlardan en önemlisi yüksek sıcaklık ve düşük buhar basıncıdır. Sıcak ve kuru iklimlerde buharlaşma daha fazladır. Yıllık toplam buharlaşma miktarı yıllık toplam yağıştan az veya fazla olabilir. Ocak, şubat, mart, nisan ve aralık aylarında don olayından dolayı ölçümler yapılmamaktadır. Tablo C.5: Buharlaşma bilgileri Aylık Ortalama Buharlaşma (mm) : Ocak ayı: 0,0- Şubat ayı: 0,0-Mart ayı: 0,0- Nisan ayı: 0,0- Mayıs ayı: 4,2-Haziran ayı: 6,8 - Temmuz ayı: 5,9 -Ağustos ayı: 6,7-Eylül ayı: 4,7-Ekim ayı: 6,6 - Kasım ayı: 0,9 - Aralık ayı: 0,0 Yıllık Ortalama Buharlaşma (mm) : 3,0 Kaynak: Meteoroloji Genel Müdürlüğü, 2009 C Yağışlar C Yağmur Tablo C.6: Yağmur bilgileri Ortalama Toplam Yağış (mm) : Ocak ayı: 49,8 - Şubat ayı: 76,5 - Mart ayı: 83,8 - Nisan ayı: 51,5 - Mayıs ayı: 63,3 - Haziran ayı: 25,7 Temmuz ayı: 52,7 - Ağustos ayı: 0,0 - Eylül ayı: 12,2 - Ekim ayı: 3,7 - Kasım ayı: 78,9 - Aralık ayı: 45,8 Yıllık Toplam Yağış (mm) : 543,9 Günlük En Çok Yağış Miktarı (mm) : Ocak ayı: 14,5 - Şubat ayı: 16,0 Mart ayı: 17,2 - Nisan ayı: 11,8 - Mayıs ayı: 23,8 - Haziran ayı: 8,8 - Temmuz ayı: 25,5 Ağustos ayı: 0,0 - Eylül ayı: 4,2 - Ekim ayı: 2,4 - Kasım ayı: 23,2 - Aralık ayı: 18,0 Yağışın Mevsimlere göre dağılımı (mm) : İlkbahar (Mart,Nisan,Mayıs): 52,8, Yaz (Haziran,Temmuz,Ağustos): 34,3, Sonbahar (Eylül, Ekim,Kasım): 29,8, Kış (Aralık,Ocak,Şubat) : 48,5 Kaynak: Meteoroloji Genel Müdürlüğü, 2009 C Kar, Dolu, Sis ve Kırağı Tablo C.7: Kar, Dolu, Sis ve Kırağı bilgileri Kar Yağışlı Gün Sayısı : Ocak ayı: 3, Şubat ayı: 10, Mart ayı: 16, Nisan ayı: yok, Mayıs ayı: yok, Haziran ayı: yok, Temmuz ayı: yok, Ağustos ayı: yok, Eylül ayı: yok, Ekim ayı: yok, Kasım ayı: 2, Aralık ayı: 4 ve Yıllık toplamda Ortalama: 2,9 Karla örtülü Günler Sayısı: Ocak ayı: 7, Şubat ayı: 11, Mart ayı: 11, Nisan ayı: yok, Mayıs ayı: yok, Haziran ayı: yok, Temmuz ayı: yok, Ağustos ayı: yok, Eylül ayı: yok, Ekim ayı: yok, Kasım ayı: 1, Aralık ayı: 2 ve Toplamda Ortalama Karla Örtülü Günler Sayısı: 2,7 En Yüksek Kar Örtüsü Kalınlığı (cm) : Ocak ayı: 17, Şubat ayı: 15, Mart ayı: 9, Nisan, Mayıs, Haziran, Temmuz, Ağustos, Eylül, Ekim ayı: Kar yok - Kasım ayı: 4, Aralık ayı: 4 ve Yıllık En Yüksek Kar Örtüsü Kalınlığı (cm): 17 ve Ocak ayındadır. Don Gün Sayısı : Ocak ayı: 16, Şubat ayı: 14, Mart ayı: 17, Nisan, Mayıs, Haziran, Temmuz, Ağustos, Eylül, Ekim ayı: yok, Kasım ayı: 5, Aralık ayı: 9 ve Toplamda: 61 gün Sisli Gün Sayısı: Ocak, Şubat, Mart, Nisan, Mayıs, Haziran, Temmuz, Ağustos, Eylül, Ekim, Kasım ayı: sis yok, Aralık ayı: 2 gün ve Toplamda Ortalama Sisli Günler Sayısı: 2 gün dür. Ortalama Dolulu Günler Sayısı: Ocak ayı: yok, Şubat ayı: 2, Mart ayı: 1, Nisan ayı: 1, Mayıs ayı: 2, Haziran, Temmuz, Ağustos, Eylül, Ekim, Kasım, Aralık ayı: dolu yok ve 2009 Yıllık toplamda Ortalama Dolulu Günler Sayısı: 0,5 Ortalama Kırağılı Günler Sayısı: Ocak ayı: 3, Şubat ayı: 0 gün, Mart ayı: 1, Nisan, Mayıs, Haziran, Temmuz, Ağustos, Eylül, Ekim ayı: yok, Kasım ayı: 5, Aralık ayı: 7 ve Toplamda Ortalama Kırağılı Günler Sayısı: 13 gün Sisin En Yüksek Olduğu Aylar : Aralık ayı. Sisin En Düşük Olduğu Aylar : Ocak,Şubat, Mart, Nisan, Mayıs, Haziran, Temmuz, Ağustos, Eylül, Ekim ve Kasım aylarında hiç olmamıştır. Dolunun En Yüksek Olduğu Aylar : Şubat, Mart, Nisan ve Mayıs ayları. Dolunun En Düşük Olduğu Aylar: Ocak, Haziran, Temmuz, Ağustos, Eylül, Ekim, Kasım ve Aralık aylarında hiç olmamaktadır. Kırağının En Yüksek Olduğu Aylar: Aralık, Kasım Ocak ve Mart Kırağının En Düşük Olduğu Aylar: Şubat, Nisan, Mayıs, Haziran, Temmuz, Ağustos, Eylül ve Ekim ayında hiç olmamıştır. Kaynak: Meteoroloji Genel Müdürlüğü,

46 C Seller Nevşehir de ölçüm yapılan Meteorolojik veriler doğrultusunda sel olacak çok yoğun yağış (50.0 mm. ve yukarısı yağış) yoktur. C Kuraklık Ağustos, Ekim ve Eylül aylarında yağış ortalamalarının en az kayıt edildiği aylardır. Kuraklık nedeniyle; tarımsal alanlarda elde edilen ürünlerin zaman zaman %25, % 50 hatta %60 ları geçen verim düşüklüne sebep olduğu bilinmektedir. C Mikroklima İl sınırları içerisinde Nevşehir Merkezde deniz seviyesinden m. yükseklikte bulunan istasyonun iklim verilerine göre değerlendirme yapıldığında, bulunulan bölge itibariyle tipik karasal iklim özellikleri mevcuttur. C Yapay Etmenler Baraj ve göletlerin iklime etkisi olmaktadır. C Plansız Kentleşme İlimizde belirgin göç olayı olmamakla birlikte, Ülkemiz ve İlimiz şartlarında tarım kesimindeki girdi maliyetlerinin pahalı, ürünün ucuz olması nedeniyle uzun yıllardır devam eden, yoğunluk arz etmeyen ve geçmiş yılların devamı niteliğinde özellikle İlimiz köylerinden İstanbul a göç olmaktadır. İlimizin fazla göç almaması nedeniyle ve İlimizdeki belediyelerin tamamına yakınının imar planları bulunduğundan plansız kentleşme görülmemektedir yılından günümüze kadar, Nevşehir sürekli göç veren bir İl durumunda görünmektedir li yıllarda dışarıya göçün hızı yavaşlamıştır lı yıllara gelindiğinde göç hızının arttığı görülmektedir. Ayrıca, bu hız İç Anadolu Bölgesi nin hayli üzerindedir. Bölgede iki tür göçten söz edilebilir, birincisi kırdan kente (İl ve ilçe merkezine), ikincisi büyük kentlere doğru yaşanan göçtür. C Yeşil Alanlar Konu hakkında detaylı bilgi L.1.3. bölümünde verilmiştir. C Isınmada Kullanılan Yakıtlar 13 Ocak 2005 tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayınlanarak tarihinde yürürlüğe giren Isınmadan Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği, 17 Mart 2005 tarihli ve sayılı ve 14 Mayıs 2007 tarihli ve sayılı Resmi Gazetede yayınlanarak yürürlüğe giren Isınmadan Kaynaklanan Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik yapılmasına Dair Yönetmelik ile Çevre ve Orman Bakanlığı, Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü nün tarih ve 2009/15 genelgesi ile Nevşehir İli ve tüm ilçelerinin II.(ikinci) Grup Kirlilik Derecesinde olduğu belirtilmiştir tarih ve 60 sayılı Mahalli Çevre Kurul Kararında kış sezonunda kullanılacak yakıt özellikleri ve alınacak önlemler belirtilmiştir. A-YAKIT ÖZELLİKLERİ İlimiz Merkez İlçe ve diğer ilçelerinde kullanılacak olan yakıtların özellikleri şu şekildedir: Tablo C.8: Isınma Amaçlı İthal Kömürün Özellikleri ve Sınırları Özellikler Toplam Kükürt (kuru bazda) Alt Isıl Değer (kuru bazda) Uçucu Madde (kuru bazda) Sınırlar : En çok. % 1,0 (%+0,1 tolerans) : En az 6400 Kcal/kg (- 200 tolerans) : % (+&2 tolerans) Toplam Nem (orijinalde) : En çok % 13 Kül (kuru bazda) Boyut* (satışa sunulan) : En çok %16 (+2 tolerans) : mm ( en çok ±% 10 tolerans) * Mekanik beslemeli yakma tesisleri için kömür boyutu en az mm olabilir Kaynak: İl Çevre ve Orman Müdürlüğü,

47 Tablo C.9: Sanayi Amaçlı İthal Kömürün Özellikleri ve Sınırları Özellikler Sınırlar Alt Isıl Değer : 6000 kcal/kg (- 500 tolerans) Toplam Kükürt : En çok. % 1,0 (%+0,1 tolerans) Uçucu Madde : %36(+%1 tolerans) Boyut : 0-50 mm Kaynak: İl Çevre ve Orman Müdürlüğü, YERLİ KÖMÜR: Tablo C.10 Yerli Kömürün Özellikleri ve Sınırları Yerli Kömürlerin Özellikleri Sınırlar Toplam Kükürt (kuru bazda)** : En çok % 2,3 Alt Isıl Değer (kuru bazda)** : En az 4200 Kcal/kg (-200 tolerans) Toplam Nem (orijinalde) : En çok %30 Kül (kuru bazda) : En çok %30 Boyut *(satışa sunulan) : mm (18 mm altı ve 150 mm üstü için en çok % 10 tolerans) *Mekanik beslemeli yakma tesisleri için kömür boyutu mm olabilir. **Alt Isıl Değeri (kuru bazda) en az 5000kcal/kg (-500 tolerans) yanabilir kükürt (kuru bazda) oranı en çok yüzde bir buçuk (%1.5) ve diğer özellikleri bu Tablo da belirtilen özellikleri sağlayan yerli kömürler mevcut soba ve kazanlarda yakıldığında bacadan atılan kükürt dioksit konsantrasyonu, bu Tablo da özellikleri belirlenen kömürün mevcut soba ve kazanlarda yakılmasında bacadan atılan kükürt dioksit konsantrasyonu eşdeğerini aşmadığı akredite olmuş veya Bakanlıkça uygun görülen laboratuarlar tarafından belgelenmesi halinde bu Yönetmeliğin 28 inci maddesine göre sınır değerlerin aşılmadığı (II.Grup) il ve ilçelerde ısınma amacıyla kullanılabilir. Kaynak: İl Çevre ve Orman Müdürlüğü,2009 Tablo C.11 : Belde ve Köylerde Kullanılacak Yerli Kömürlerin Özellikleri Yerli Kömürlerin Özellikleri Sınırlar Toplam Kükürt (kuru bazda) : En çok % 2,5 Alt Isıl Değer (kuru bazda) : En az 3400 Kcal/kg (-200 tolerans) Boyut *(satışa sunulan) : mm (18 mm altı ve 150 mm üstü için en çok % 10 tolerans) *Mekanik beslemeli yakma tesisleri için kömür boyutu mm olabilir. Kaynak: İl Çevre ve Orman Müdürlüğü,2009 C Endüstriyel Emisyonlar Endüstriyel kirlilik yanlış yer seçimi ve atık gazların yeterli teknik tedbir alınmadan havaya bırakılması sonucu meydana gelmektedir. Endüstriyel emisyonlardan oluşan kirlilik yoğun yaşanmamaktadır. Küçük sanayi bölgelerinde tesis ve işletmelerin kaliteli yakıt kullanmaları sağlanmaktadır. Bunun yanında kaçak yanık yağ, eski lastik ve kırpıntı atıkları yakan tesisler bulunmakta ve hava kirliliğine neden olmaktadır. Denetimler yapılmaktadır. İlimizde hava kirliliğine neden olabilecek büyük fabrikalar Yibitaş Lafarge Çimento Fabrikası ve Erciyes Kireç Fabrikasıdır. Her iki tesisin de emisyon izni vardır. Çimento fabrikasının elektro filtresi bulunmaktadır. C Trafikten Kaynaklanan Emisyonlar Motorlu taşıtlardan kaynaklanan emisyonlar hava kirliliğinde önemli bir etkendir. Egzoslardan yayılan CO, NO, Hidrokarbonların ve Pb emisyonları hava kirliliğinin % 42 sini oluşturmaktadır. Bir taşıt 10 dakikada, bir insanın ihtiyacı olan ortalama 15 m 3 lük havayı kullanılmaz hale getirmektedir. 39

48 İlimizdeki egzos emisyonu ölçüm istasyonları, yaptıkları ölçüm sonuçlarını Müdürlüğümüze gönderilmektedir. Ayrıca Trafik Şube Müdürlüğü ile birlikte denetimler yapılmaktadır. C. 2. HAVAYI KİRLETİCİ GAZLAR VE KAYNAKLARI C Kükürtdioksit Konsantrasyonu ve Duman İlimizde bulunan hava kalitesi ölçüm istasyonunda SO2 ölçümleri yapılmaktadır. C Partikül Madde (PM) Emisyonları İlimizde bulunan hava kalitesi ölçüm istasyonunda Partikül Madde (PM) ölçümleri yapılmaktadır. C Karbonmonoksit Emisyonları İlimizde CO ile ilgili ölçümler yapılmamaktadır. C.2.4. Azot Oksit (NOx) Emisyonları İlimizde NO x ölçümleri yapılmamaktadır. C Hidrokarbon ve Kurşun Emisyonları İlimizde hidrokarbon ve kurşun ile ilgili ölçümler yapılmamaktadır. C. 3. ATMOSFERİK KİRLİLİK C Ozon tabakasının incelmesinin etkileri Bu konuda akademik bir çalışma yapılamamıştır. C Asit Yağışlarının Etkileri Bu konuda akademik bir çalışma yapılamamıştır. C. 4. HAVA KİRLETİCİLERİNİN ÇEVREYE OLAN ETKİLERİ C Doğal çevreye olan etkileri C Su üzerindeki etkileri Kükürtdioksit suda hemen çözünen, sıcak ve soğuk suda hemen eriyen renksiz bir gazdır. Atmosferde hızlı şekilde sülfirik aside dönüşmesinden dolayı, atmosferde kalış süresi çok kısadır. Asitler genelde havada aerosoller halinde bulunurlar. Bu aerosoller kar, yağmur, dolu gibi yağışlarla yeryüzünde birikirler. Kükürt emisyonu, azotdioksit emisyonu ve atmosferik şartların etkinliği yağışın asidi tesirinin artmasına neden olur. C Toprak üzerine etkileri Hava kirliliğine neden olan gazlar ve partiküller, yağışlarla toprağa geçerek, toprak kalitesini ve verimliliğini etkilerler. C Flora ve fauna üzerindeki etkileri Hava kirletici gazlar asidik yağışlarla ormanlar üzerinde etkilerini gösterir. Ağaç yapraklarındaki büyüme ve gelişmeyi engellerler. Bitkiler hava kirliliğinden üç şekilde etkilenir. Nekroz adı verilen yaprak dokusunun eğilip, bükülmesi. Klorosis adı verilen beyazlanmalar veya diğer renklerdeki lekeler. Büyüme bozulmaları. 40

49 Hayvanlarda kronik zehirlenmeler daha çok arsenik, kurşun, molibden vb. kirleticilerin üzerine çökeldiği otların yenilmesi ile görülür. C İnsan sağlığı üzerindeki etkileri Havadaki kirletici madde konsantrasyonları vücut direncinin azalmasına, solunum yolu rahatsızlıklarına, kalp ve dolaşım yolu rahatsızlıklarına, baş ağrısına neden olur. Yüksek konsantrasyonlarda NO 2 akciğerlerde ödem ve kanamalara neden olur. Özelikle yoğun trafikte şoförlerin maruz kaldığı CO gazı, 50 ppm derişiminde bulunduğunda zaman kavramını yitirme, 100 ppm de kalp ve dolaşım yetmezliği, 250 ppm de şuur kaybı ve 750 ppm de ölümle sonuçlanır. C Yapay Çevreye (Görüntü Kirliliği Üzerine) Etkileri Hava kirliliğinin eşyalar ve binalar üzerinde de etkisi vardır. Havada bulunan 0,3 mikron çapındaki ince toz tanecikleri eşyalar üzerine yapışarak renk değişimine ve kirliliğe neden olur. Kükürtdioksit bakımından zengin atmosferde metaller çok hızlı şekilde paslanırlar. Ozon ve diğer oksitleyici maddelerin ise kauçuk malzeme üzerinde parçalayıcı etkisi vardır. Kirletici madde konsantrasyonları bina taşlarında, sanat eserlerinde aşınmaya ve dış cephe kirliliğine neden olur. (C) HAVA (ATMOSFER) ve İKLİM, KAYNAKÇA Nevşehir Belediye Başkanlığı,2009 İl Çevre ve Orman Müdürlüğü, 2009 Meteoroloji Genel Müdürlüğü,

50 D-SU D. 1. SU KAYNAKLARININ KULLANIMI Nevşehir ilinde su kaynaklarının kullanım amacı içme suyu ve tarımsal sulamadır. D Yeraltı suları Nevşehir İlinin yeraltı ve yerüstü su kaynakları sınırlıdır. Kuyularla yapılan mevcut içme suyu temin çalışmaları, şehir merkezinin uzun vadeli ihtiyaçlarını karşılamaktan uzaktır. Nevşehir İli ve yakın çevresini kapsayan havzaların emniyetli işletme rezervleri tahsis edilmiş durumdadır. Geriye kalan rezerv ağırlıklı olarak içmesuyu taleplerinin karşılanmasında kullanılmaktadır. Ayrıca havzada yer yer aşırı çekimler nedeniyle kuyularda m lik düşümler gözlenmektedir. Nevşehir Merkez içme suyu ihtiyacını Çardak-K ve çoğunlukla Gülşehir havzalarından karşılamaktadır. Ancak İlimizin yoğun olarak içme suyu ihtiyacını sağladığı Gülşehir havzasındaki rezervin tamamı tahsis edilmiştir. Tablo D.1: Nevşehir Bölgesi Kalite Gözlem Amaçlı Kuyulardan Alınan Su Örneklerinin Analiz Sonuçları İlçe Köy Tarih Sıcaklık (C 0 ) ph Ca (mg/l) Mg (mg/l) Cl (mg/l) SO4 (mg/l) %Na NO3 (mg/l) Derinkuyu Merkez ,74 1,14 3,52 0,28 0,36 19,21 6,27 23,3 Ürgüp Başdere ,79 1,15 2,03 0,19 0,39 24,43 21,13 15,9 Sertlik Ürgüp Karain ,31 3,11 2,74 0,27 0,59 21,46 9,23 29,3 Ürgüp Karain ,31 3,11 2,74 0,27 0,59 21,46 9,23 29,3 Ürgüp Şahinefendi ,5 7,88 1,49 0,41 0,09 0,09 27,29 8,25 9,5 Derinkuyu Merkez ,5 6,82 2,61 1,60 0,43 0,17 29,36 10,79 21,1 Ürgüp Başdere ,70 3,74 1,31 0,53 0,15 14,19 14,17 25,3 Ürgüp Başdere ,01 1,78 1,13 0,19 0,14 27,03 12,72 14,6 Ürgüp Şahinefendi ,96 1,54 0,42 0,08 0,06 18,90 9,91 9,8 Kaynak: DSİ Genel Müdürlüğü 12. Bölge Müdürlüğü,2009 D Jeotermal Kaynaklar Kozaklı İlçesinde sıcaklığı 29 C 0 ve debisi 10 l/s olan jeotermal kaynak tespit edilmiştir. Bu alanda yapılan sondajlarda C 0 arasında değişen sıcaklık, 275 l/s debi ve 63,3 MWt güce sahip akışkan görünür hale getirilmiş ve ülke ekonomisine kazandırılmıştır. Bunun dışında Acıgöl ve Avanos yörelerinde de sıcaklıkları 25 C 0 ile 27,5 C 0 arasında değişen jeotermal kaynaklar bulunmaktadır. D Akarsular Bölgenin en önemli akarsuyu Kızılırmak tır. Kızılırmak Nehri potansiyeli hm3/yıl, yüzey alanı 396 ha dır. Diğer yan derelerin yüzey alanları 40 ha dır. 42

51 D Göller, Göletler ve Rezervuarlar İlimizde doğal göl yüzeyi bulunmamaktadır. Baraj ve göletler bulunmaktadır. Tablo D.2: Nevşehir İlinde bulunan baraj, gölet verileri Proje Adı: Nevşehir-Hacıbektaş Kumtepe Göleti Kullanım Amacı: Sulama Proje Kaynağı: Çayırbağözü Deresi Yıllık Ortalama Akım: 1,6 hm3 Havzası: Kızılırmak Alt Havzası: Hacıbektaş Göl Tipi: Gölet Proje Adı: Nevşehir-Gülşehir Yalıntaş Göleti Kullanım Amacı: Sulama Proje Kaynağı: Alaçoraközü Deresi Yıllık Ortalama Akım: 10,76 hm3 Havzası: Kızılırmak Alt Havzası: Alaçoraközü Göl Tipi: Baraj Proje Adı: Nevşehir-Avanos Ayhanlar Barajı Kullanım Amacı: Sulama Proje Kaynağı: Kızılöz Deresi Yıllık Ortalama Akım: 12,66 hm3 Havzası: Kızılırmak Alt Havzası: Kızılöz Göl Tipi: Baraj Proje Adı: Nevşehir-Ürgüp Damsa Barajı Kullanım Amacı: Sulama Proje Kaynağı: Damsa Çayı Yıllık Ortalama Akım: 7 hm3 Havzası: Kızılırmak Alt Havzası: Damsa Göl Tipi: Baraj Proje Adı: Nevşehir-Tatlarin Barajı Kullanım Amacı: Sulama Proje Kaynağı: Acısu Deresi Yıllık Ortalama Akım: 2,255 hm3 Havzası: Kızılırmak Alt Havzası: Acısu Göl Tipi: Baraj Kaynak: DSİ Genel Müdürlüğü 12. Bölge Müdürlüğü,2009 D Denizler İlimiz sınırları içerisinde deniz bulunmamaktadır. 43

52 D. 2. DOĞAL DRENAJ SISTEMLERI Doğal drenajla genelde köylerimizde içme suyu olarak yararlanılmaktadır. Son yıllarda yağışların azlığı ve yeraltı suyundan aşırı çekimler nedeniyle hemen hemen kuruma aşamasına gelinmiştir. D. 3. SU KAYNAKLARININ KİRLİLİĞİ VE ÇEVREYE ETKİLERİ Doğal su kaynakları genelde yerleşim alanları içerisinde kalmasından kaynaklanan kirlenmeye maruz kalmaktadır. Bunun yanında daha önemlisi bu kaynaklara yakın açılan sondaj ve keson kuyular nedeniyle yeraltı su tablasının daha alt seviyelere düşmesinden kaynaklanan bir yok olma sürecine girmektedir. D Yeraltı Suları ve Kirlilik Yeraltı suları son yıllardaki yağışların azlığı daha önemlisi bilinçsiz bir şekilde yapılan aşırı çekim nedeniyle her geçen gün daha alt seviyelere inmektedir. Nevşehir-Derinkuyu yakınlarındaki nolu limniğraflı sondaj kuyusundaki yer altı suyu seviyesi 100 m, Derinkuyu yakınlarındaki nolu limniğraflı sondaj kuyusundaki seviyeler ise 55 m civarındadır. Özetle bölge genelinde yıllık yağışlara ve sondaj kuyularından yapılan çekimlere bağlı olarak ortalama m civarında düşümler olmaktadır. İlimizde DSİ 12. Bölge Müdürlüğü tarafından sondaj kuyularından kalite gözlem amaçlı su örnekleri alınmaktadır. D Akarsularda Kirlilik İlimizde yer alan Kızılırmak ve Karasu nun geçtiği yerleşim alanları içerisinde atık ve kanalizasyon sularının buralara boşaltılması nedeniyle hızlı bir kirlenme içerisindedir. Bunun yanında Kızılırmak kenarında birçok çakıl ve kum ocağı mevcuttur. D Göller, Göletler ve Rezervuarlarda Kirlilik Göletlerde yağışların azlığı ve göleti besleyen doğal kaynakların etrafında açılan sondaj kuyularının artması nedeniyle rezervuarlarında düşme gözlenmiştir. D Denizlerde Kirlilik İlimizde deniz bulunmamaktadır. D. 4. SU VE KIYI YÖNETİMİ, STRATEJİ VE POLİTİKALARI Doğal kaynakların korunması için bunların çevresinde koruma bantlarının çizilmesi ve bu alanlar içinde kalan sondaj kuyularının kapatılması, denetimlerin sıklaştırılması gerekmektedir. Köy Hizmetleri İl Müdürlüğü nün eski yıllarda drenajla içme suyu temin ettiği köy sayısı günden güne azalmakta ve DSİ XII. Bölge Müdürlüğü yeraltı suyuna yönelmektedir. Kontrolsüzce açılan kuyu sayısının gün geçtikçe artması ve buralardan aşırı çekim yapılması nedeniyle yeraltı su tablası hızlı bir şekilde aşağıya çekilmiştir. Akarsuların özellikle Kızılırmak kenarında kıyı kenar çizgisi çalışmasının yapılması gerekmektedir. 44

53 D.5. SU KAYNAKLARINDA KİRLİLİK ETKENLERİ D.5.1. Tuzluluk Konu hakkında detaylı çalışma yapılmamıştır. D.5.2. Zehirli Gazlar Konu hakkında detaylı çalışma yapılmamıştır. D.5.3. Azot ve Fosforun Yol Açtığı Kirlilik Konu hakkında detaylı çalışma yapılmamıştır. D.5.4. Ağır Metaller ve İz Elementler Konu hakkında detaylı çalışma yapılmamıştır. D.5.5. Zehirli Organik Bileşikler Konu hakkında detaylı çalışma yapılmamıştır. D Siyanürler Konu hakkında detaylı çalışma yapılmamıştır. D Petrol ve Türevleri Konu hakkında detaylı çalışma yapılmamıştır. D Polikloro Naftalinler ve Bifeniller Konu hakkında detaylı çalışma yapılmamıştır. D Pestisitler ve Su Kirliliği Konu hakkında detaylı çalışma yapılmamıştır. D Gübreler ve Su Kirliliği Konu hakkında detaylı çalışma yapılmamıştır. D Deterjanlar ve Su Kirliliği Konu hakkında detaylı çalışma yapılmamıştır. D Çözünmüş Organik Maddeler Konu hakkında detaylı çalışma yapılmamıştır. D Patojenler Konu hakkında detaylı çalışma yapılmamıştır. D Askıda Katı Maddeler Konu hakkında detaylı çalışma yapılmamıştır. D Radyoaktif Kirleticiler ve Su Kirliliği Çevre ve Orman Bakanlığı ile Türkiye Atom Enerjisi Kurumu arasında 2002 yılında yapılan Çevresel Radyoaktivitenin Belirlenmesi Amacıyla Türkiye Atom Enerjisi Kurumu ile Çevre ve Orman Bakanlığı Arasında Yapılacak İşbirliğine Dair Protokol e göre su ve toprakta olası bir kirlenmeye karşı yıllık radyoaktivite izleme çalışmalarına başlanmıştır. (D) SU, KAYNAKÇA DSİ XII. Bölge Müdürlüğü,2009 Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü,2009 İl Çevre ve Orman Müdürlüğü,2009 Nevşehir Belediye Başkanlığı,

54 E-TOPRAK ve ARAZİ KULLANIMI E. 1. Genel Toprak Yapısı İlimiz toprakları volkanik tüflerden meydana gelmiştir. Dolayısıyla geçirgen bir yapıya sahiptir. Yapılan çalışmalarla Nevşehir tarım topraklarının % 85 i tınlı, % 9 u killitınlı, %2 si killi ve %4 ü kumlu bünyeye sahiptir. Tarım, mera, orman arazileri bulunmaktadır. Nevsehir bölgesinde karakterlerine göre 5 çesit toprak vardır. Bunlar kahverengi, regosal, kırmızı kahverengi, kireçsiz kahverengi ve alüvyal topraklardır. Kahverengi Topraklar: Orta Anadolu nun yaygın toprak türünü oluşturan kahverengi topraklar, Nevsehir de de genis alanları kaplamaktadır. Bu toprakların büyük bölümünde tahıl ekimi yapılmaktadır. Organik madde ihtiva eden bu topraklarda doğal vejetasyon, orta boylu çayır otlarıdır. Regosal Topraklar: Kahverengi topraklardan sonra en yaygın toprak grubudur. Volkanik karakter taşıyan bu topraklara özellikle Ürgüp de rastlanmaktadır. Doğal vejetasyon çayır otları ve gevenler olmakla birlikte, eğimin müsait oldugu yerlerde sebze tarımı da yapılabilmektedir. Kırmızı Kahverengi Topraklar: Genel özellikleri itibariyla kahverengi topraklara benzemektedir. Sıcak iklimin yol açtığı oksitlenme nedeniyle kahverengi topraklar kırmızımsı bir renk almaktadır. Bu toprakların büyük bölümünde bağcılık ve bahçecilik yapılmaktadır. Kireçsiz Kahverengi Topraklar: Kahverengi topraklarda genel olarak üstte organik madde, altta ise kireç birikimi görülür. Kireçsiz kahverengi topraklar ise kalın bir üst tabaka ve kil birikimli bir alt tabakadan oluşur. Dogal vejetasyon seyrek çalılardır. Alüvyal Topraklar: Tarımsal açıdan çok önemli olan bu genç topraklar, yüzey sularının taşıdığı sedimentlerle oluşmuştur. Genellikle sorunsuz ve verimli topraklardır. Nevsehir de belirtilen toprak türleri dışında, podzolik, organik, çorak topraklara ve kahverengi orman topraklarına da rastlanılmaktadır. Fakat bunlar küçük alanları kaplamaktadır. E. 2. TOPRAK KİRLİLİĞİ E Kimyasal Kirlenme E Atmosferik Kirlenme Atmosferde bulunan SO 2, florlu bileşikler, karbon tozları gibi partikül maddeler ve ağır metallerin toprakta meydana getireceği birikimler toprak kirliliğine yol açmaktadır. İlimizde çevre kirliliğine yol açacak sanayi kollarının yaygın olmaması nedeniyle tarım arazilerini tehdit edecek boyutta atmosferik kirlilik gözlenmemiştir. E Atıklardan Kirlenme İlimizde kentsel atıklar akarsulara boşaltılmaktadır. Birçok yerleşim biriminin arıtma tesisi yoktur. Bu akarsuların sulamada kullanılması tarım arazilerinde çoraklaşmaya yol açmaktadır. E Mikrobiyal Kirlenme Tarım arazilerinde mikrobiyal kirlenme konusunda bir çalışma yoktur. Atık suların sulama suyuna karışması mikrobiyal kirlenmeye neden olmaktadır. 46

55 E. 3. ARAZİ E Arazi Varlığı Tarım il ekonomisinde önemli bir yer tutmaktadır. Hayvan varlığı açısından ise zengin olmayan ilde tarımsal etkinlikler, hayvancılığa nazaran daha önemli bir yer tutmaktadır. Toprakların büyük bir kısmı patates, pancar ve hububat yetiştirmeye müsaittir. Nevşehir'de, tarımsal üretim denilince ilk üç üretim kolunu tahıllar, patates ve bağcılık oluşturmaktadır. Genel arazi dağılımı açısından, toplam hektar arazi varlığının yarıdan fazlası ekilebilir arazi olarak kullanılmaktadır. Çayır ve meralar hayvan yetiştiriciliği açısından önem arzetmektedir. Bölgenin arazi varlığı içerisinde ormaklık araziler varlığı oldukça düşük bir paya sahiptir. İlçeler itibariyle arazi dağılımına bakıldığında, Kozaklı ve Avanos un ekilebilir arazi açısından daha şanslı olduğu görülmektedir. Tablo E.1: Genel Arazi Dağılımı ARAZİ VARLIĞI ALAN (Ha.) % Ekilebilir Arazi ,4 Orman Arazisi ,3 Çayir Mera ,6 12,6 Tarima Elverişli Olmayan Arazi ,4 21,1 TOPLAM ,0 Kaynak: İl Tarım Müdürlüğü,2009 Şekil E.1: Arazi Dağılımı Arazi Dağılımı Ekilebilir Arazi Orman Arazisi Çayir Mera Tarima Elverişli Olmayan Arazi Kaynak: İl Çevre ve Orman Müdürlüğü,2009 E Arazi Sınıfları İlimizde Orta Anadolu nun yaygın toprak türü olan kahverengi toprak grubunun III, VII, VI ve IV arazi sınıfları çok geniş alanlarını kaplamaktadır. 47

56 E Kullanım Durumu Nevşehir de kuru tarım arazileri ile mera alanları geniş yer tutmaktadır. Kuru tarım arazileri Kozaklı ve Hacıbektaş ilçelerinde, mera alanları ise Merkez, Avanos ve Gülşehir İlçelerinde yoğundur. Nevşehir in tarımsal üretiminde en geniş ekim alanı tahıllara ayrılmaktadır. Toplam tahıl üretiminde önemli pay buğdayın, endüstri bitkileri içerisinde ise patatesindir. Endüstri bitkileri içerisinde en önemli pay patates üretimindedir. Endüstri bitkileri için kullanılan ekim alanlarının önemli bir bölümünde patates üretimi yapılmaktadır. E Arazi Problemleri Kuru tarım yapılan arazilerde yaşlık problemi vardır. Çayır-meralarda çoraklık ve yaşlık problemleri görülmektedir. Ayrıca su erozyonu da kuru tarım, bağ bahçe ve çayır meralarda görülen bir problemdir. (E) TOPRAK ve ARAZİ Kullanımı, Kaynakça Tarım İl Müdürlüğü,2009 İl Çevre ve Orman Müdürlüğü,

57 F-FLORA-FAUNA VE HASSAS YÖRELER F.1. Ekosistem Tipleri F.1.1. Ormanlar F Ormanların Ekolojik Yapısı limiz sınırları içerisinde bulunan alanların jeolojik yapısı neojendir. Toprak yapısı genellikle granit, grandiosit, sianit ve volkanik oluşumlardan meydana gelir. Dolayısıyla geçirgen bir nitelik taşımaktadır, orta ve hafif bünyeli topraklardır. İlin yıllık yağış ortalamasının az olması ve iklimin karasal olması nedeniyle ormanlar yeterli gelişmeyi gösterememektedir. Bunun yanında bakı özellikleri de etkili olmaktadır. Güney bakılarda nem oranının az olması sebebiyle başarı oranı düşüktür. F İlin Orman Envanteri Mülkiyetleri açısından Nevşehir Orman İşletme Şefliği sınırları içerisindeki ormanlar Devlet Ormanı statüsündedir. İlde, Orman Genel Müdürlüğü tarafından işletilen ormanlardan orman ürünleri ve orman dışı ürünler üretilmemektedir. Orman Genel Müdürlüğü tarafından işletilen ormanlardan orman ürünleri ve orman dışı ürünler üretilmemektedir. Ormanlık alan toplamı ha olup, bu ormanların 3.356,5 ha kısmı koru ormanı, 3.958,5 ha kısmı baltalık ormandır. Tablo F.1: Ormanların Hakim Ağaç Türlerine Göre Dağılımı Ağaç Türü Alan Karaçam 114,5 ha Meşe Sedir Ardıç TOPLAM 4.090,5 ha 2.783,5 ha 1.26,5 ha 7.315,0 ha Kaynak: Nevşehir Orman İşletme Şefliği,2009 Tablo F.2: İşletme Sınıfı ve Kapalılığa Göre Orman Alanlarının Dağılımı Ormanlik Verimli Bozuk Ormanlik Alan İŞLETME % %41-70 %11-40 TOPLAM SINIFI Ha Ha Ha Ha Ha Ha Plantasyon 132, , ,0 326, ,5 Baltalık - 563,0-563, , ,5 TOPLAM 132,0 563, , , , ,0 Kaynak: Nevşehir Orman İşletme Şefliği,2009 Nevşehir İli ormanlarında artan bir yapı gözlenmektedir. Bunun sebebi ilk olarak yapılan ağaçlandırma çalışmaları, diğeri ise halkın orman üzerinde azalan baskısıdır. F Orman Varlığının Yararları Nevşehir İli ormanlarının sağladığı yararlar konusunda yapılmış bir proje yoktur. Ancak; yapılan çalışmalar kapsamında, sahalar koruma altına alınarak yaban hayatının korunması ve gelişmesine katkıda bulunulmuş, yöre halkına sosyo-ekonomik yönden katkı sağlanılmış, yapılan çalışmalarla toprak, erozyona karşı koruma altına alınmış, toprak verimliliğinin artmasına zemin hazırlanmıştır. Bunların yanında iklim üzerinde olumlu etkileri de bulunmaktadır. 49

58 F Orman Kadastro ve Mülkiyet Konuları Yıl içerisinde programa alınan orman kadastro çalışmaları bulunmamaktadır. Kadastrosu tamamlanmış orman alanları miktarı 9.896,0 ha dır. Yıl içerisinde 2/B ile orman sınırı dışına çıkartılan alan yoktur. Şimdiye kadar 2/B olarak orman sınırı dışına çıkartılan alan miktarı 8,0 ha dır. Tescili yapılmış orman alanı miktarı 8454,9 ha dır yılı içerisinde tapulu kesim yapılmamıştır. Mevcut özel orman yoktur. Kanunun 17. maddesine göre izin almak ve yatay alanın % 6sını geçmemek üzere imar planlamasına uygun inşaat yapılabilir. İnşaatların yapılmasında orman alanlarının tabii vasıflarının korunmasına özen gösterilir sayılı Orman Kanununun 16, 17 ve 18. maddesine göre 3 adet izin verilmiş olup, toplam izin verilen alan 6.580,0 m 2 dir. F Çayır ve Meralar İlde bulunan çayır ve meralar genellikle zayıf sınıf meralardır. Ot verimleri düşük olup ağır otlatma baskısı altında bulunmaktadır. Kaliteli ot oranı çok düşüktür. Karşılaşılan en önemli problem düşük yağış ve ağır otlatmadır. İlimizde çayır ve meraların amenajman planları yapılmış ve 15 Nisan-15 Ekim tarihleri arasında otlatma yapılması, diğer zamanlarda meraların dinlendirilmesi planlanmıştır. Mera Kanunu kapsamında Hacıbektaş İlçesi Çiğdem köylerinde ıslah projesi yürütülmektedir. F Sulak Alanlar Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği kapsamındaki faaliyetler için, Kızılırmak yakın çevresinde yapılmak istenen faaliyetlerle ilgili olarak yönetmelik gereği Bakanlığımızdan izin alınması gerekmektedir. F Diğer Alanlar (Stepler vb.) Yükseltinin az olması yağışı azaltmış ve bu durum step (bozkır) bitki örtüsünü yaygınlaştırmıştır. Karasal iklim bölgesinde olan İlimizde step yani bozkır bilgileri görülür. F. 2. FLORA F Habitat ve Toplulukları Nevşehir, karasal iklim bölgesinde yer alması nedeniyle bitki örtüsü step (bozkır) özelliği..gösterir.:başlıca..bitki..türleri..arasında..gevenler,:kekik..türleri,::buğdaygiller,kangal vb. dikenler sayılabilir. Bunların yanısıra genel alanda çok büyük bir paya sahip olmasa da bozuk meşe baltalıkları, bozuk ardıç toplulukları yörenin tahrip görmüş doğal orman örnekleri arasında sayılabilir. Keza son yıllarda yapılan ağaçlandırma çalışmaları sonucu elde edilen ve sedir, karaçam, akasya, akçaağaç, dişbudak, badem vb. türlerin plantasyonu ile elde edilen sahaları da yeni habitatlara örnek olarak vermek mümkündür. Yine akarsu boylarında yetişen kavak, söğüt, iğde, ceviz ağaçlarının oluşturduğu bitki toplulukları ile tarım amaçlı yetiştirilen asma türleri kayısı, badem, elma, armut vb. meyve ağaçlarının oluşturduğu alanları da bitki topluluklarına örnek olarak vermek mümkündür. F Türler ve Populasyonları Bozkır (step) bitki türlerinin hâkimiyetinde olan yörede, çayır otları, geven türleri, kekikler, buğdaygiller, dikenler populasyonların yoğunluğunu oluşturmaktadır. Bunların..yanında...meşe...türleri, alıç, ahlat,ardıç, karaçam, sedir, akasya, akçaağaç, 50

59 dişbudak, söğüt, ceviz, asma türleri...ve.kavak ağaçlarının oluşturduğu az yoğunluklu populasyonlardan da bahsetmek mümkündür. F. 3. FAUNA Bölgede başlıca habitat tipi antropojen steptir. İnsan populasyonunun hızla artması ve biyotik faktörlere açık olması nedeniyle yaban hayatı arazi ve civarında çok fakirdir. F Habitat ve Toplulukları Yörenin tarih boyunca birçok kültürlerin etkisinde kalarak yoğun tahripler görmesi, doğal kaynak tüketimindeki bilinçsizlikler, iklimsel ve antropolojik etkenlerle birçok hayvan türü yok olmuş birçoğu da yok olma tehlikesi ile karşı karşıya bırakılmıştır. Bu yüzden ciddi manada bir habitattan bahsetmek şu an için mümkün gözükmemektedir. Ancak Kızılırmak ın İlin tam ortasından geçmesi ve bu ırmağa bağlanan birçok akarsu çevresinde yaşayan canlı türlerinin oluşturduğu küçük habitatlarla yine dağlık kesimlerdeki ormanlık alanlarda, meralarda, tarım alanlarında yaşayan canlı türlerinin oluşturduğu genel manada bozkırın her ortamda görülen türlerinin habitat ve topluluklarından bahsetmek mümkündür. F Türler ve Populasyonları Nevşehir ilinin genel coğrafi yapısı; dağlar, yüksek platolar, vadiler, çöl tabir edilen düzlükler ve Kızılırmak yanında diğer küçük akarsularla sulanabilen araziler olmak üzere çok değişkenlik göstermektedir. Bu değişkenliklere paralel olarak yörede yaşayan türler ve bunların populasyonlarında değişiklikler görülebilmektedir. En çok rastlanılan türler; keklik, bıldırcın, güvercin, sığırcık, serçe, karga, baykuş, şahin, kartal gibi kuş türleri ile su kenarlarına gelen ördek, kaz gibi türlerdir. Memeli türleri olarak; kurt, çakal, tilki, tavşan, porsuk, vaşak, yaban domuzu gibi türlerden bahsetmek mümkündür. Keza sürüngenler, kemirgenler vb. diğer türlere baktığımızda da yılanlar, kertenkeleler, tarla fareleri, kaplumbağalar en çok rastlanılan türler olarak sıralanabilir. Populasyonlarla ilgili ciddi bir çalışma elimizde mevcut olmamakla birlikte dengeli bir populasyon yapısından bahsetmek mümkün değildir. Zaman zaman her bir türün lehinde ve aleyhinde değişimler yaşanmakta olup özellikle kuş türlerinde ciddi azalmalardan bahsetmek mümkündür. F Hayvan Yaşama Hakları Yasalar çerçevesinde çalışmalar sürdürülmekte olup 4915 sayılı yasa ile yaban hayatı ve avcılık çalışmaları disipline edilmeye çalışılmakta 5199 sayılı 2004 yılında yürürlüğe giren ve ülkemiz için yeni sayılan Hayvanları Koruma Kanunu nca da diğer hayvanlarla ilgili yaşama haklarına yönelik çalışmalar yürütülmektedir. F Evcil Hayvanlar İlimizdeki evcil hayvanlara yönelik sağlıklı bir envanter çalışması mevcut olmadığından çalışmalar yavaş yürümektedir. 51

60 F Sahipli Hayvanlar Bazı ilçelerde hayvan barınağı bulunsa da, çoğu ilçede barınak bulunmamaktadır. Halk kedi ve köpek beslemekte olup, aşılama vb. bakımları hayvan sahiplerince yapılmaktadır. Tablo F.3: Sahipli Hayvan Bilgileri Belediye Adı Mevcut Durum Yazihüyük Belediyeye ait hayvan barınağı bulunmamaktadır. Sulusaray Kasabada sahipli 220 köpek ve 180 kedi bulunmaktadır. Karahasanlı Belediyeye ait hayvan barınağı bulunmamaktadır. Kasabada sahipli 32 adet köpek ve 85 adet kedi bulunmaktadır. Nar Belediyede kaydı bulunan 75 adet sahipli köpek mevcut olup, koruma altındadır. Kalaba Belediyeye ait hayvan barınağı bulunmamaktadır. Avanos Belediye tarafından kayıt altına alınan sahipli 525 adet köpek ile 420 adet kedi bulunmaktadır. Hayvanlar için sahipleri tarafından aşılatma ve kısırlaştırma çalışmaları yapılmaktadır. Acıgöl Belediyeye ait hayvan barınağı bulunmamaktadır. Aşılama, kısırlaştırma vb. çalışmalar yapılmamaktadır. Gülşehir Kedi, köpek, tavuk ve hindi bulunmakta olup, sahipleri tarafından aşılatma yapılmaktadır. Suvermez Kasabada sahipli 200 köpek ve 100 kedi bulunmaktadır. Kozaklı Belediyeye ait hayvan barınağı bulunmamaktadır. Özkonak Belediyeye ait hayvan barınağı bulunmamaktadır. İnallı Kasabada sahipli adet köpek, adet kedi bulunmakta olup İlçe Tarım Müdürlüğü tarafından aşıları yapılmaktadır. Göre Kasabada sahipli 150 köpek ve 500 kedi bulunmaktadır. Belediyeye ait hayvan barınağı bulunmamaktadır. Abuuşağı Kasabada sahipli 50 köpek ve 100 kedi bulunmaktadır. Belediyeye ait hayvan barınağı bulunmamaktadır. Göre Kasabada büyükbaş ve küçükbaş hayvancılık yapılmaktadır. Ayrıca 280 adet kovan bulunmaktadır. Kaynak: Belediye Başkanlıkları,2009 F Sahipsiz Hayvanlar Hayvan barınağı bulunan ilçelerde hayvanlara aşılama, kısırlaştırma vb. yapılmaktadır. Tablo F.4: Sahipsiz Hayvan Bilgileri Belediye Adı Mevcut Durum Yazihüyük Başdere Nar Kalaba Avanos Gülşehir Hacıbektaş Kızılağıl Ortahisar Topaklı Mustafapaşa Suvermez Merkez Sarılar Ovaören Kurugöl İnallı Göre Karasenir Göreme Kaynak: Belediye Başkanlıkları,2009 Aşılama, kısırlaştırma vb. çalışmalar yapılmamaktadır. Belediyeye ait hayvan barınağı bulunmamaktadır. Belediyeye ait hayvan barınağı bulunmamaktadır. Aşılama, kısırlaştırma vb. çalışmalar yapılmamaktadır. Kasabada sahipsiz hayvan sayısı azdır. Hayvanların beslenmesi ve geçici olarak barınması sağlanmaktadır. Belediyeye ait hayvan barınağı bulunmamaktadır. Belediyeye ait hayvan barınağı bulunmamaktadır. Belediyeye ait hayvan barınağı bulunmamaktadır. Belediyeye ait hayvan barınağı bulunmamaktadır. Belediyeye ait hayvan barınağı bulunmamaktadır. Belediyeye ait hayvan barınağı bulunmamaktadır. Belediyeye ait hayvan barınağı bulunmamaktadır. Kasabada sahipsiz 150 köpek, 50 kedi bulunmaktadır. Barınakta 50 adet köpek bulunmaktadır. Tedavi ve aşılamaları yapılmaktadır. Belediyeye ait hayvan barınağı bulunmamaktadır. Belediyeye ait hayvan barınağı bulunmamaktadır. Belediyeye ait hayvan barınağı bulunmamaktadır. Belediyeye ait hayvan barınağı bulunmamaktadır. Aşılama, kısırlaştırma vb. çalışmalar Tarım İl Müdürlüğü tarafından yapılmaktadır. Belediyeye ait hayvan barınağı bulunmamaktadır. Belediyeye ait hayvan barınağı bulunmamaktadır. 52

61 F Nesli Tehlike Altında Olan ve Olması Muhtemel Evcil ve Yaban Hayvanlar Evcil hayvanlarla ilgili ciddi bir tehdit yoksa da bazı türlerin sayısında İl genelinde geçmişe nazaran çok ciddi bir azalma söz konusudur. (özellikle at, eşek gibi) Keza yaban hayatındaki kuş türlerinin (keklik, bıldırcın, toy, güvercin, üveyik vb.) sayılarında azalmalar olup, gerekli denetimler yapılarak önlemler alınmaktadır. F Hayvan Hakları İhlalleri Tablo F.5: Hayvan Hakları İhlalleri Hakkında Bilgiler Belediye Adı Mevcut Durum Yazihüyük Anonslarla hayvanlara karşı kötü muamele edenlere para cezası uygulanacağı bildirilmektedir. Kaçak ve usulsüz avcılıkla ilgili olarak halkı bilgilendirmeye yönelik anonslar yapılmaktadır. Karahasanlı Başdere Kalaba Avanos Acıgöl Gülşehir Hacıbektaş Kızılağıl Topaklı Mustafapaşa Suvermez Kozaklı Merkez Özkonak Ovaören Kurugöl İnallı Göre Karasenir Göreme Kaçak avlanmayı önlemek için anonslar yapılmaktadır. Kaçak ve usulsüz avcılık hakkında çalışmalar yürütülmektedir. Uyarı levhaları asılmaktadır. Kaçak ve usulsüz avcılıklarla mücadele edilmektedir. Usulsüz avlanmayla ilgili olarak avcılar kulübü tarafından av yasağı gibi önlemler alınmaktadır. İlçede yaban havyanı olmaması sebebiyle avcılık yapılmamaktadır. Belediyeye konu ile ilgili şikayet ulaşmamıştır. İlçede hayvan hakları ihlali, kaçak ve usulsüz avcılık yapılmamaktadır. Belediyeye konu ile ilgili şikayet ulaşmamıştır. Hayvan hakları ihlalini önlemek için anonslar yapılmaktadır. Usulsüz avlanmayla ilgili olarak Jandarma tarafından denetlemeler yapılmaktadır. Belediyeye konu ile ilgili şikayet ulaşmamıştır. İlçede av alanı bulunmamaktadır. Belediyeye konu ile ilgili şikayet ulaşmamıştır. Belediyeye konu ile ilgili şikayet ulaşmamıştır. Av mevsimi tarihlerine avcılar uymaktadır. İlçede av alanı bulunmamaktadır. Belediyeye konu ile ilgili şikayet ulaşmamıştır. Belediye veteriner hekimliği ve zabıta ile kontroller yapılmaktadır. Belediyeye konu ile ilgili şikayet ulaşmamıştır. Basın ve yayın yoluyla kamuoyu bilgilendirilmektedir. Kaçak avcılık yapılmamaktadır. Kaynak: Belediye Başkanlıkları,2009 Kaçak ve usulsüz avcılıktaki mücadeledeki durum hakkında bilgilendirmeler sağlanıp uyarılar verilmektedir. Kaçak ve usulsüz avcılara izin verilmemektedir Kaçak ve usulsüz avcılara izin verilmemektedir. Hayvan hakları ihlalini önlemek için anonslar yapılmaktadır. Konu ile ilgili olarak halkı bilgilendirmek için brifing verilmiştir. Basın ve yayın yoluyla kamuoyu bilgilendirilmektedir. F Valilikler, Belediyeler ve Gönüllü Kuruluşlarla İşbirliği 5199 sayılı yasa ile birlikte özellikle belediyelere çeşitli yükümlülükler getirilmiş başıboş ve sahipsiz hayvanlar için barınaklar yaptırılması istenmiş olup periyodik olarak bu barınaklar takip edilmektedir. Yine Valiliklerde kurulan Hayvan Hakları Kurulu ve hem İldeki hem de ülke genelindeki gönüllü kuruluşlarla işbirliği planlanmaktadır. 53

62 F.4. Hassas Yöreler Kapsamında Olup (*) Bölümdeki Bilgilerin İsteneceği Alanlar F.4.1. Ülkemiz Mevzuatı Uyarınca Korunması Gerekli Alanlar F Sayılı Milli Parklar Kanunu nun 2. Maddesinde Tanımlanan ve Bu Kanunun 3. Maddesi Uyarınca Belirlenen Milli Parklar, Tabiat Parkları, Tabiat Anıtları ve Tabiat Koruma Alanları İlimiz sınırları içerisinde Göreme Tarihi Milli Parkı Tarih ve 86/11135 Sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile Milli Park olarak ilan edilmiştir. F Sayılı Kara Avcılığı Kanunu Uyarınca Çevre ve Orman Bakanlığı nca Belirlenen Yaban Hayatı Koruma Sahaları ve Yaban Hayvanı Yerleştirme Alanları İlimizde 3167 sayılı kanun uyarınca ayrılmış Yaban Hayatı Koruma ve Yaban ve Yaban Hayvanı Yerleştirme Alanları bulunmamaktadır. F Sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu nun 2. Maddesinin a - Tanımlar Bendinin 1., 2., 3. ve 5. Alt Bentlerinde Kültür Varlıkları, Tabiat Varlıkları, Sit ve Koruma Alanı Olarak Tanımlanan ve Aynı Kanun İle 3386 Sayılı Kanunun (2863 Sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu nun Bazı Maddelerinin Değiştirilmesi ve Bu Kanuna Bazı Maddelerin Eklenmesi Hakkında Kanun) İlgili Maddeleri Uyarınca Tespiti ve Tescili Yapılan Alanlar Nevşehir Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulunun gün ve 1123 sayılı kararı ve Kapadokya Bölgesi sit irdeleme ve derecelendirme çalışmaları ile İlimizde bulunan sit alanları belirlenmiştir. F Sayılı Su Ürünleri Kanunu Kapsamında Olan Su Ürünleri İstihsal ve Üreme Sahaları İlimiz sınırları içerisinde su ürünleri istihsal ve üreme sahaları bulunmamaktadır. F /9/1988 Tarihli ve Sayılı Resmi Gazete de Yayımlanan Su Kirliliği Kontrol Yönetmeliği nin 17 nci ve 1/7/1999 Tarihli ve Sayılı Resmi Gazete de Yayımlanan Yönetmelikle Değişik 18.,19. ve 20. Maddelerinde Tanımlanan Alanlar İlimizde bulunan içme ve kullanma suyu kaynaklarının Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliğinin 17., 18., 19., ve 20. maddelerince tanımlanan alanlar bulunmamaktadır. F /11/1986 Tarihli ve Sayılı Resmi Gazete de Yayımlanan Hava Kalitesinin Korunması Yönetmeliği nin 49. Maddesinde Tanımlanan Hassas Kirlenme Bölgeleri Hava Kalitesinin Korunması Yönetmeliği nin 49. maddesinde tanımlanan Hassas Kirlenme Bölgeleri İlimiz sınırları içerisinde bulunmamaktadır. F Sayılı Çevre Kanunu nun 9. Maddesi Uyarınca Bakanlar Kurulu Tarafından Özel Çevre Koruma Bölgeleri Olarak Tespit ve İlan Edilen Alanlar İlimizde Özel Çevre Koruma Bölgeleri bulunmamaktadır. F Sayılı Boğaziçi Kanunu na Göre Koruma Altına Alınan Alanlar Nevşehir de Boğaziçi Kanunu na göre koruma altına alınan alan bulunmamaktadır. 54

63 F Sayılı Orman Kanunu Gereğince Orman Alanı Sayılan Yerler Bu bölüm F.1.1. Ormanlar başılığı altında incelenmiştir. F Sayılı Kıyı Kanunu Gereğince Yapı Yasağı Getirilen Alanlar İlimizin denize kıyısı yoktur. F Sayılı Zeytinciliğin Islahı ve Yabanilerinin Aşılattırılması Hakkında Kanunda Belirtilen Alanlar İlimizde zeytin üreticiliği yapılmamaktadır. F Sayılı Mera Kanununda Belirtilen Alanlar Bu bölüm F.1.2. Çayır ve Meralar başığı altında incelenmiştir. F Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de Yayımlanarak Yürürlüğe Giren Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği nde Belirtilen Alanlar İlimizde bulunan Kızılırmak Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği kapsamındadır. F.4.2. Ülkemizin Taraf Olduğu Uluslararası Sözleşmeler Uyarınca Korunması Gerekli Alanlar (**) F Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de Yayımlanarak Yürürlüğe Giren Avrupa nın Yaban Hayatı ve Yaşama Ortamlarını Koruma Sözleşmesi (BERN Sözleşmesi) Uyarınca Koruma Altına Alınmış Alanlardan Önemli Deniz Kaplumbağası Üreme Alanları nda Belirtilen I. ve II. Koruma Bölgeleri, Akdeniz Foku Yaşama ve Üreme Alanları İlimizde Avrupa nın Yaban Hayatı ve Yaşama Ortamlarını Koruma Sözleşmesi uyarınca koruma altına alınmış alan bulunmamaktadır. F Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de Yayımlanarak Yürürlüğe Giren Akdeniz in Kirlenmeye Karşı Korunması Sözleşmesi (Barselona Sözleşmesi) Uyarınca Korumaya Alınan Alanlar İlimizde Barcelona Sözleşmesi uyarınca koruma altına alınan alan bulunmamaktadır. F Tarihli ve Sayılı Resmi Gazetede Yayımlanan Akdeniz de Özel Koruma Alanlarının Korunmasına Ait Protokol Gereği Ülkemizde Özel Koruma Alanı Olarak Belirlenmiş Alanlar İlimizde Özel Çevre Koruma Alanı yoktur. F Tarihli Cenova Bildirgesi Gereği Seçilmiş Birleşmiş Milletler Çevre Programı Tarafından Yayımlanmış Olan Akdeniz de Ortak Öneme Sahip 100 Kıyısal Tarihi Sit Listesinde Yer Alan Alanlar İlimizin Akdeniz e kıyısı bulunmamaktadır. F Cenova Deklerasyonu nun 17. Maddesinde Yer Alan Akdeniz e Has Nesli Tehlikede Olan Deniz Türlerinin Yaşama ve Beslenme Ortamı Olan Kıyısal Alanlar İlimizin Akdeniz e kıyısı bulunmamaktadır. 55

64 F Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de Yayımlanarak Yürürlüğe Giren Dünya Kültür ve Tabiat Mirasının Korunması Sözleşmesi nin 1. ve 2. Maddeleri Gereğince Kültür ve Turizm Bakanlığı Tarafından Koruma Altına Alınan Kültürel Miras ve Doğal Miras Statüsü Verilen Kültürel, Tarihi ve Doğal Alanlar Dünya Kültür ve Tabiat Mirasının Korunması Sözleşmesi nin 1. ve 2. maddeleri gereğince Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından koruma altına alınan, İlimizde 177 envanter numarası ile tescilli Kapadokya Bölgesi Kültürel Miras ve Doğal Miras statüsü verilen kültürel, tarihi ve doğal alan olarak bulunmaktadır. F Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de Yayımlanarak Yürürlüğe Giren Özellikle Su Kuşları Yaşama Ortamı Olarak Uluslararası Öneme Sahip Sulak Alanların Korunması Sözleşmesi (RAMSAR Sözleşmesi) Uyarınca Koruma Altına Alınmış Alanlar İlimizde Özellikli Su Kuşları Yaşama Ortamı Olarak Uluslararası Öneme Sahip Sulak Alanların Korunması Sözleşmesi uyarınca koruma altına alınmış alanlar bulunmamaktadır. F.4.3. Korunması Gereken Alanlar (***) F Onaylı Çevre Düzeni Planlarında, Mevcut Özellikleri Korunacak Alan Olarak Tesbit Edilen ve Yapılaşma Yasağı Getirilen Alanlar (Tabii Karakteri Korunacak Alan, Biogenetik Rezerv Alanları, Jeotermal Alanlar vb.) İlimizi de kapsayan Kırşehir-Nevşehir-Niğde-Aksaray Planlama Bölgesi 1/ Ölçekli Çevre Düzeni Planı nda, Avanos, Çat, Göreme, Sulusaray, Uçhisar, Ürgüp, Mustafapaşa ve Ortahisar; Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgesinde kalmaktadır. Çevre Düzeni Planı nda Hacıbektaş, Gülşehir, Sarıhıdır, Narköy, Güvercinlik, Göre yerleşimlerinde kentsel sit alanı; Gülşehir, Karacaşar, Göre, Acıgöl, Tilköy, Karaburna, Ovaören, Aksalur, Topaklı yerleşimlerinde arkeolojik sit alanı; Mustafapaşa, Başdere yerleşimlerinde doğal sit alanı gösterilmektedir. Çevre Düzeni Planı nda Gümüşkent, Kavak, Kaymaklı, Suvermez, Yazıhüyük, Derinkuyu, Karaburna, Taşkınpaşa, Topaklı yerleşimlerinde jeolojik sakıncalı alanlar gösterilmektedir. Ayrıca Çevre Düzeni Planı nda Gümüşkent, Karakaya, Kozaklı yerleşimlerinde kaplıca bulunduğu gösterilmektedir. F Tarım Alanları: Tarımsal Kalkınma Alanları, Sulanan, Sulanması Mümkün ve Arazi Kullanma Kabiliyet Sınıfları I, II, III ve IV Olan Alanlar, Yağışa Bağlı Tarımda Kullanılan I. ve II. Sınıf İle, Özel Mahsul Plantasyon Alanlarının Tamamı İlimizde özel mahsul plantasyon alanı bulunmamaktadır. F Sulak Alanlar: Doğal veya Yapay, Devamlı veya Geçici, Suların Durgun veya Akıntılı, Tatlı, Acı veya Tuzlu, Denizlerin Gel-Git Hareketinin Çekilme Devresinde 6 Metreyi Geçmeyen Derinlikleri Kapsayan, Başta Su Kuşları Olmak Üzere Canlıların Yaşama Ortamı Olarak Önem Taşıyan Bütün Sular, Bataklık Sazlık ve Turbiyeler İle Bu Alanların Kıyı Kenar Çizgisinden İtibaren Kara Tarafına Doğru Ekolojik Açıdan Sulak Alan Kalan Yerler 56

65 İlimizden geçen Kızılırmak Nehri Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği kapsamındadır. F Göller, Akarsular, Yeraltısuyu İşletme Sahaları Nevşehir ili sınırları içerisinde korunması gereken alan olarak göller, akarsular ve yeraltısuyu işletme sahaları bulunmamaktadır. F Bilimsel Araştırmalar İçin Önem Arzeden ve/veya Nesli Tehlikeye Düşmüş veya Düşebilir Türler ve Ülkemiz İçin Endemik Olan Türlerin Yaşama Ortamı Olan Alanlar, Biyosfer Rezervi, Biyotoplar, Biyogenetik Rezerv Alanları, Benzersiz Özelliklerdeki Jeolojik ve Jeomorfolojik Oluşumların Bulunduğu Alanlar İlimizde benzersiz özelliklerdeki jeolojik ve jeomorfolojik oluşum olarak Kapadokya Bölgesi yer almaktadır. Bu alana ilişkin özellikler F.5.1. Milli Parklar başlığı altında incelenmiştir. F Mesire Yerleri; 6831 Sayılı Orman Kanununa Tabi Alanlarda Halkın Rekrasyonel Kullanımını Düzenleyip, Kullanımının Doğal Yapının Tahribine Neden Olmadan Yönlendirilmesini Sağlamak Üzere Ayrılan Alanlar İlimizde 6831 sayılı Orman Kanununa tabii korunması gereken mesire yerleri bulunmamaktadır. F.4. HASSAS YÖRELER KAPSAMINDA OLUP (*) BÖLÜMÜNDEKİ BİLGİLERİN İSTENECEĞİ ALANLAR F Milli Parklar 1.Alanın Resmi Adı: Göreme Tarihi Milli Parkı 2. Coğrafi Konumu ve Koordinatları (Rakım vb. bilgiler dâhil): İç Anadolu Bölgesi nde, İlimiz sınırları içerisinde yer almaktadır. Milli Park sahası içerisindeki Ürgüp, Göreme, Çavuşin, Uçhisar, Ortahisar ve Zelve yerleşimleri, dünyaca ünlü Kapadokya mimarisi ve sokak dokusunu sergileyen, geleneksel yaşamın muhafaza edildiği yerleşim birimleri olup bölgenin doğal zenginliğinin yanında, kültürel zenginliğini ve peyzajını da ziyaretçilere sunmaktadır. Yerleşimlerdeki arkeolojik alanlar bölgenin yüzyıllar öncesine dayanan geçmişine ışık tutarken aynı zamanda bir araştırma ve eğitim alanı özelliğine sahiptir. Tablo F.6: Göreme Tarihi Milli Parkı Coğrafi Durum COĞRAFİ BÖLGESİ İL İLÇELER KASABALAR KÖYLER ORMAN İÇİ KÖYLER ORMAN DIŞI 1. Merkez İç Anadolu Nevşehir 2. Avanos 3. Ürgüp Kaynak: İl Çevre ve Orman Müdürlüğü, Göreme Uçhisar Aktepe (Zelve) - 2. Çavuşin 1. Merkez Ortahisar

66 Göreme Tarihi Milli Parkı nın alanı 4 adet 1/ ölçekli pafta üzerine oturmaktadır. Bu paftalar; 1- Kayseri K 33 c 1, 2- Kayseri K 33 c 2, 3- Kayseri K 33 c 3, 4- Kayseri K 33 c 4 dür. 3.Alanı: 3.1 Toplam Alan (km 2 ) Göreme Tarihi Milli Parkı nın toplam alanı 95,72 km 2 dir. Turizm Alanı: Bakanlar Kurulunun Tarih ve 97/9985 Sayılı Kararı ile Nevşehir ve Çevresinde Turizm Alanı daraltılmasına gidilmiştir. Yapılan bu düzenlemeye göre Göreme Tarihi Milli Parkı nın tamamı Turizm Alanı içerisinde kalmaktadır. Milli Park alanı içerisinde Turizm Merkezi bulunmamaktadır. Sit Alanları ( Doğal, Tarihi, Arkeolojik, Kentsel ): Gayrimenkul Eski Eserler ve Anıtlar Yüksek Kurulunca, gün ve A-69 sayılı kararı ile Kapadokya Bölgesi için belirlenen doğal sit alanlarının irdelenmesine yönelik Nevşehir Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulunun gün ve 891 sayılı öneri kararına istinaden yapılan değerlendirmeler sonucunda benimsenip gün ve 1123 sayılı karar ekinde sunulan 1/ ölçekli sit alanlarını gösteren haritaya göre Milli Park alanının tamamı sit alanları içerisinde kalmaktadır. Milli Park alanı içerisinde, 1nci Derece, 2nci Derece ve 3ncü Derece Doğal Sit Alanları, Kentsel Sit Alanları ve 1nci Derece Doğal Sit Alanı ve Arkeolojik Sit Alanı bulunmaktadır Kara Yüzeyi (km 2 ) Göreme Tarihi Milli Parkı 95,72 km 2 dir. Toplam ha alanı kapsayan Göreme Tarihi Milli Parkı nın içerisinde ormanlık ve sulak alan bulunmamakla birlikte 7.359,64 ha tarım alanı ve 1.264,05 ha kayalık ve çalılık alan bulunmaktadır. Bunlardan tarım alanları toplam Milli Park alanının yüzde 76,89 unu kaplarken, kayalık ve çalılık alanlar toplam alanın yüzde 13,21 ini kaplamaktadır Su Yüzeyi (km 2 ) Göreme Tarihi Milli Parkı sınırları içerisinde su yüzeyi bulunmamaktadır Kıyı Uzunluğu (m) Göreme Tarihi Milli Parkı sınırlarının su yüzeylerine kıyısı bulunmamaktadır. 4. Alanın Açıklamalı Tanıtımı: Tablo F.7: Sahanın Adı ve İdari Durumu ÇEVRE VE ORMAN BAKANLIĞI GENEL MÜDÜRLÜK MÜDÜRLÜK MÜHENDİSLİKLER DOĞA KORUMA VE MİLLİ PARKLAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ ORMAN GENEL MÜDÜRLÜĞÜ Kaynak:İl Çevre ve Orman Müdürlüğü,2009 İL ÇEVRE VE ORMAN MÜDÜRLÜĞÜ BÖLGE MÜDÜRLÜĞÜ İŞLETME MÜDÜRLÜĞÜ ADANA POZANTI NEVŞEHİR Göreme Milli Park Mühendisliği Nevşehir D. K. ve M. P. Mühendisliği ORMAN İŞLETME ŞEFLİKLERİ 58

67 5. Yasal Konumu: tarih ve 86/11135 Sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile Milli Park olarak ilan edilmiştir. Milli Park, Birleşmiş Milletler Eğitim Bilim ve Kültür Teşkilatı (UNESCO) tarafından tarihinde 357. sırada Göreme Tarihi Milli Parkı ve Kapadokya nın Kayalık Alanları adıyla Dünya Doğal ve Kültürel Mirası Listesine alınmıştır. Ülkemiz bu listede bulunan 9 yerden birisi durumundadır. 6. Yerleşimler ve Nüfusları: Göreme Tarihi Milli Parkı sınırları içerisinde bir ilçe (Ürgüp), üç kasaba (Göreme, Uçhisar, Ortahisar) ve iki adet köy yerleşimi bulunmaktadır. Bu yerleşim yerlerinin 2000 yılı nüfus sayımına göre toplam nüfusu dir. Bu alanlardaki toplam yapılaşma alanı 422,79 ha. dır. Bu alan toplam milli park alanının yüzde 4,42 sine karşılık gelmektedir. 7. Sosyo-Ekonomik, Kültürel, Tarihsel Özellikler: Sosyo-Ekonomik Yapı: Milli Park içerisindeki seyir noktalarında yörenin kültürünü yansıtan ve yöre insanlarınca sergilenen el sanatlarını görme, inceleme ve satın alma imkânı bulunmakta iken Milli Parkın etki alanında bulunan Avanos yerleşiminde çömlekçilik sanatı ile ilgili bilgi edinilebilmekte, bireysel uygulamalar gerçekleştirilebilmektedir. Başta Ürgüp ve Göreme olmak üzere Milli Park sahası içerisinde bulunan turistik restaurant ve eğlence yerleri bölgenin erişilebilirliğinin yüksek olması nedeni ile sadece Milli Park sahası içerisine değil, tüm çevre İllere hizmet verebilmektedir. Kültürel ve Tarihsel Özellikler a) Tarihi Özellikler: Anadolu da yayılmaya başlayan ilk Hıristiyanların bir kısmı büyük şehirlerden köylere göç etmeye başlamışlardır. Kayseri nin önemli bir din merkezi haline geldiği 4. Yüzyılda kayalık Göreme ve çevresi önemli bir merkez haline gelmiştir. Alan; volkanik tüften oluşmuş ilgi çekici manzara yapısı içerisinde Bizans kilise mimarisi ve dinsel sanat tarihinden önemli bir devri sergilemektedir. Bölgenin özelliklerinden dolayı burada yaşayanlar savaşların etkilerinden, merkezi idarenin otoritesinden uzak kalmayı başarabilmişlerdir. Ana ulaşım yollarına uzaklığı ve engebeli bir alan olması, gizlenmek isteyen veya dini inzivaya çekilenler için uygun korunma yeri olmuştur. Manastır hayatı 3. yüzyıl sonları ile 4. yüzyıl başlarında başlamış ve hızla yayılmıştır. Manastırlar, kiliseler, şapeller, yemekhaneler ve keşiş hücreleri, depo ve şarap yapım yerleri bulunan mekânlar oyulmuş, duvar resimleri ile süslenmiştir. Arkeolojik Özellikler: Milli Park sahası içerisindeki Ürgüp, Göreme, Çavuşini, Uçhisar, Ortahisar ve Zelve yerleşimleri, dünyaca ünlü Kapadokya mimarisi ve sokak dokusunu sergileyen, geleneksel yaşamın muhafaza edildiği yerleşim birimleri olup bölgenin doğal zenginliğinin yanında, kültürel zenginliğini ve peyzajını da ziyaretçilere sunmaktadır. İlk çağ medeniyetlerinden kalan izler arasında arkeolojik kazılar sonucu değerli eserlerin bulunduğu höyüklerin önemli bir yeri vardır. Kapadokya da ilk medeniyetlere ait önemli izler yer altı şehirleri, tümülüsler, yazıtlar ve Kapadokya tabletleridir. 59

68 Bölgedeki kilise ve manastırların başlıcaları şunlardır: Göreme Açık Hava Müzesinde bulunanlar; Tokalı Kilise, Rahibeler Manastırı (Kızlar Manastırı), Yılanlı Kilise (Aziz Onuphrius Kilisesi), Elmalı Kilise, Aziz Basil Şapeli, Karanlık Kilise, Rahipler Manastırı, Çarıklı Kilise, Aziz Bardam Şapeli, Aziz Catherine Şapeli dir. Göreme Kasabası içerisindeki ve vadi içlerindeki kiliseler ise; Kadir Durmuş Kilisesi, Yusuf Koç Kilisesi, El-Nazar Kilisesi, Saklı Kilise, Kılıçlar Kilisesi, Meryem Ana Kilisesi (Kuşluk Kilisesi), Aziz Eustathius Şapeli, Yamalı Kilise, Eğri Taş Kilisesi, Eski Bacak Kilisesi, Teodorus Şapeli, Derphanion Kilisesi, Madolyon Kilisesi, Çift yüzlü şapel, Ağaçaltı Kiliseleri, Manastır Sütunlu Kilise ve Ala manastır Kilisesi dir. Bölgedeki diğer önemli kilise ve manastırlar ise; Ürgüp-pancarlık kilisesi, Ortahisar Üzümlü Kilise, Direkli Kilise, Haçlı Kilise, Çavuşin Vaftizci Yahya Kilisesi, Büyük Güvercinlik Kilisesi, Güllüdere Kilisesi, Zelve Kilisesi dir. Ayrıca Uçhisar Kasabası içerisindeki Uçhisar Kalesinin zirvesinde Bizans dönemine ait mezarlar bulunmaktadır. Şekil F.1:Uçhisar Kalesi Kaynak:İl Çevre ve Orman Müdürlüğü,2009 c- Mitolojik Özellikler: Bölgede mitolojik özelliğe sahip pek çok efsaneden en bilineni Amaz Köyü Göçü dür. Amaz, Ürgüp ün iki köyü olan Yeşilöz ve Taşkınpaşa köyleri sınırlarında bulunan bir mevkinin adıdır. Burada kayadan oyma harabeler bulunmaktadır. Geçmiş dönemde o mevkiide Amaz köylüleri yaşarmış bunlar oldukça fakir bir hayat sürermiş. O zaman komşu köy olan Damsa (Taşkınpaşa) köyü zengin köyü imiş. Bir de beyleri varmış. Bu bey Damsa ya sürekli büyük binalar yaptırırmış. Yalnız bunların inşaatında, Amaz köylülerini zorla çalıştırır haklarını vermezmiş, bu köylüler Damsa daki inşaatlarda çalışmaktan kendi işlerine bakamaz olmuşlar ve daha da fakirleşmişler. Kendilerine yapılan bu denli haksızlığa daha fazla tahammül edemeyen Amaz köylüleri oradan göç etmeye karar vermişler. Akşamdan göç hazırlıklarına başlamışlar. Sabah yola çıkarken de canlı bir tavuğun tüylerini yolarak bir kalburun altına koymuşlar Damsa lılara; siz de bizi bu tavuk gibi yoldunuz demek istemişler. Sabah Amaz köylülerini işe götürmek için gelen Damsa beyi kalburun altındaki yolunmuş tavuğu görünce yaptığı işin yanlış 60

69 olduğunu anlamış. Ama iş işten geçmiştir. Oradan göç eden insanlar Şam a kadar giderler. Burada Amaz isminde bir mahalle kurarlar. d- Etnoğrafik özellikler: I ) El Sanatları: Kapadokya nın tarihi ve doğal zenginliği çağlar boyunca bölge insanı tarafından doğal malzemelerle yoğrulup bütünleşmiş ve sanata dönüşmüştür. Kültürel mirası canlı tutmasının yanında ekonomik bir getirisi de olan el sanatları, çömlekçilik, halı (kilim) dokumacılığı, Çulfa (kaba kumaş dokumacılığı), el yapımı bebek üretimi ve onyx taş işlemeciliğidir. Dokumacılık Ürgüp, Avanos ilçelerinde dokuma sanatının bir türü olan halıcılık oldukça gelişmiştir. Bölge halıları istar tezgâhında dokunmaktadır. Geleneksel tarz halılarda üç boy halı tipi görülmektedir. Bunlar : Sedir Halısı ( ince uzun ) Taban Halısı ( uzun ve geniş ) Seccadelik Halı ( küçük boy )dan oluşmaktadır. Halılar, renkler bakımından çevrede bulunan doğal ( kök ) boyalardaki renklerle parelellik gösterir. En çok bulunan renkler yeşilin tonları, siyah, kahverengi, sarı ve vişne rengidir. Motif olarak daha çok geometrik ve madalyonlu kompozisyonlar tercih edilir. Motifine göre belli başlı halı adları olarak göbekli, manikli, yılan bahçesi gibi çeşitlerini sayabiliriz. Nevşehir Taşı XIX. yüzyıl Nevşehir evleri, yamaçlara ya kayaların oyulması suretiyle ya da kesme taştan inşa edilmişlerdir. Bölgenin tek mimari malzemesi olan taş, yörenin volkanik yapısından dolayı ocaktan çıktığında yumuşak olduğundan çok rahat işlenebilmekte ancak hava ile temas ettikten sonra sertleşerek çok dayanıklı bir yapı malzemesine dönüşmektedir. Kullanılan malzemenin bol olması ve kolay işlenebilmesinden dolayı yöreye has olan taş işçiliği gelişerek mimari bir gelenek halini almıştır. II) Yöresel Yemekler: Yemek çeşitlerine baktığımızda, kullanılan malzeme ağırlıklı olarak yörede yetişen patates, buğday, mercimek, nohut, fasulye, kabak gibi ürünlerden oluşmaktadır. Damak zevki olarak doyurucu özelliğe sahip bulunan un ve et ürünleri genel tercihlerdir. Geleneksel Nevşehir mutfağında, işler iki mekân içerisinde yürütülmektedir. Birincisi tandırın ve ocağın bulunduğu çardak (tandırevi), ikincisi ise malzemelerin bulunduğu kayıt damıdır. Nohutlu yahni, ayva dolması, zerde, zerde pilavı, etli mantı, aside, tandır fasulyesi, tarhana çorbası, gendime yemeği, köftür, bulgur, yufka ekmek yöresel yemeklerdir. Ayva Dolması Ayvanın kabukları soyulup, içi oyulduktan sonra kıyma orta kıyılmış bulgurla doldurulur. Pişerken de su ve pekmez katılır. Zerde Su içinde iyice pişirilen pirinç üzerine toz şeker dökülerek karıştırılır. Zerde Pilavı Bol suda pişirilmiş pirinç üzerine eritilmiş tereyağı dökülerek iyice karıştırılır. Önceden hazırlanan zerde, pilav üzerine dökülür. 61

70 Kayısı Yahnisi Genellikle bitirgen denilen tatlı kayısıdan yapılır. Eğer kayısı tatlı değilse, pişirilirken içine pekmez katılır. Parça et veya kıyma ile kayısılar, çömlekte pişirilir. Dolaz Bir tatlı çeşididir. Yumurta, un, su bulamaç haline getirilir. Isıtılmış olan yağ içine karıştırılarak pembeleşene kadar pişirilir. Sonra lengere alınıp, üzerine pekmez dökülerek yenilir. Aside Un ve yağ kavrulduktan sonra pekmezle karıştırılarak lengerlerle (yayvan tabak) dağıtılır. Gendime Yemeği Bir tavanın içine tereyağı konulur, soğan ve salçası konularak kavrulur. Bu karışımın içerisine yarması katılarak biraz daha kavrulur. Diğer yanda kurutulmuş kemik çömleğin altına konulur. Kurutulmuş haldeki yarma da eklenip, üstü basa su ilave edilir ve çömleğin ağzı kapatılarak tandırda pişer. Köftür Yapımı Yapılacak miktara göre un ayrılır. Bakır leğende karıştıra karıştıra içine üzüm şırası ilave edilir. Bu hali ile ocağa konur. Karıştırmak suretiyle koyulaşıncaya kadar pişirilir. Daha sonra geniş bir tepsiye boşaltılıp, orada iyice soğuyuncaya kadar bekletilir. Soğuduktan sonra baklava dilimi şeklinde kesilir ve güneşte kurutulur. III) Mahalli Kutlamalar: Yörede düğünlerde yapılan geleneksel kutlamalar vardır. Bayrak Kaldırma: Bu tören ile düğünün olacağı topluma haber verilir. Kız Başı Yakma ve Övülme (Kına Gecesi): Bölgede kutlanılan Mahalli Diğer Özel Günler ise; 1) Ürgüp Bağbozumu Festivali ve Şarap Yarışması 2) Ürgüp İlçesi / Aksalur Kasabası Kiraz Festivali (20 Haziran) 3) Nevşehir Türkmen Sofrası Şöleni (21 Eylül) 4) Avanos İlçesi Uluslar arası El Sanatları Festivali FAALİYETLER: Sosyal - Kültürel Faaliyetler: Şenlikler: Nevşehir Türkmen Sofrası Şöleni (21 Eylül) Nevşehir in İl Oluşu (20 Temmuz) Festivaller: Ürgüp Bağbozumu Festivali (3 5 / 4 6 Ekim) Ortahisar Limon Festivali ( Haziran) Aksalur Kiraz Festivali (20 Haziran) Avanos Festivali (Kapadokya El Sanatları ve Sanat Günleri) (18 Haziran, 25 Haziran, 13 Ağustos, 28 Ağustos, 10 Eylül tarihlerinde olmak üzere beş gün ) Diğerleri: Yarışmalar Limon Festivali / Ürgüp Şarap Yarışması (2-6 Haziran) IV) Yöresel Giyim Tarzı: Kadınlar şalvar giyip, başlarına yemeni takarlar. Erkekler ise günümüze uygun giyinmektedirler. e- Antropolojik Özellikler: f- Sosyolojik Özellikler: Kapadokya bölgesi dil ve anlatım bakımından İç Anadolu Bölgesinin özelliklerini taşır. Yerel ağız gelişme sürecinde geçirilen yönetsel ve toplumsal değişimlerden, bunların etnik yapıda doğurduğu karışımdan izler taşır. Halkın kullandığı dil kurallı Türkçeden bölgesel ağız olarak farklılaşır. Halk dilinde 20 ünlü, 43 ünsüz harf tespit edilmiştir. Uzun ve kırık hava grubunda da yeralan türküler yöreye özgü türkülerdir. 62

71 Geleneksel halk oyunları sınıflandırmasında Kapadokya Türkiye coğrafyasında halay grubunda yeralır. Nevşehir yöresinin geleneksel söz kesme, nişan ve düğün gelenekleri şehir merkezlerinde sürdürülmekte, bu gelenekler böylece devam ettirilmektedir. Estetik Kaynak Değerleri: Peyzaj Özellikleri: Bölge doğa olaylarının oluşturduğu pek çok peyzaj güzelliklerine sahiptir. İki adet örenyeri kapsamında olan ve bünyesinde kilise, şapel, manastır ve diğer kaya oyma yaşam mekânlarının topluca bulunduğu Göreme Açık Hava Müzesi Örenyeri ve Zelve Örenyeri dir. Yörede doğal aşınma sonucu ortaya çıkan ve yöre halkı tarafından savunma amaçlı kullanılan ve doğudan batıya doğru yöre halkı tarafından adlandırılan Başhisar (Ürgüp) Kalesi, Ortahisar Kalesi ve Uçhisar Kalesi bölgedeki önemli görsel kaynak değerlerindendir. Eskiden rahipler vadisi diye de bilinen Paşabağı ise bölgedeki peribacalarının bir değişik formu olan bir gövdeli üç-dört başlı peri bacası tipi ile farklı bir görsellik kazandırmaktadır. Şekil F.2: Paşabağı peribacaları Kaynak:İl Çevre ve Orman Müdürlüğü,2009 Güneşin batışının seyredildiği Ortahisar Kasabasında bulunan Kızılçukur mevkiindeki jeolojik oluşumların yapmış olduğu renk cümbüşü ile gün batımında kızıla dönüşen vadi ayrı bir görsel değerdir. Çavuşin de yöre taşlarından yapılmış kayalara oyulmuş evler köye farklı bir mimari kazandırmıştır. Güvercinleri ile birlikte Kayalara oyulmuş güvercinlikleri bir başka değerdir. Göreme Kasabası ve yakınlarında bulunan vadilerdeki farklı formlardaki peri bacaları Göreme Açık Hava Müzesi yolu üzerindeki Göreme harabeleri vadi içlerindeki kaya mekanlara oyulmuş kiliseler ise bir başka güzellik taşır. Uçhisar Kasabası Güvercinlik Vadisindeki sıralı üç veya dört katlı güvercinlikler bölgenin yine önemli kaynak değerlerindendir. Ayrıca bölge içerisinde yeralan Kızılçukur, Güllüdere, Bağlıdere, Zemidere ve Kılıç yürüyüş vadileri vadi içerisindeki jeolojik ve jeomorfolojik oluşumların sergilendiği bir 63

72 açıkhava müzesi görünümündedir. Ayrıca bu vadilerde bölgeye has pek çok bitki türüne rastlamak mümkündür. Şekil F.3: Vadiden bir görünüm Kaynak:İl Çevre ve Orman Müdürlüğü, Fiziksel Özellikler (Karasal-Denizsel): 8.1. İklim Özellikleri İç Anadolu Bölgesinin Orta Kızılırmak bölümünde yer alan Nevşehir İli sınırları içerisinde kalan Milli Park alanında karasal iklim egemendir. Yaz ayları sıcak ve kurak, kış ayları soğuk ve yağışlıdır Jeomorfoloji (Topografya vb. morfolojik özellikler) Milli Park alanındaki en önemli jeomorfolojik oluşumlar Peribacaları dır. Eski kütleler üzerinde sert, büyükce kaya parçaları (bazalt ya da ignimbrit) varsa, sözkonusu parçalar herbir piramidin üstünde bir örtü veya baş gibi yer alarak altındaki sütunu su süpürmesine (aşındırma) karşı korurlar. Ancak bu sütun biçimlerinin meydana gelmesi için bu sert kayaçların bulunması da şart değildir. Üstleri bir kaya parçası ile korunmuş bu sütunlara Peribacası denir. Milli Park alanındaki en ilginç peribacaları göreme, Zelve, Paşabağı, Kızıl Devrent (Periler Vadisi), Kılıçlar Vadisi, Güllüdere Vadisi, Bağlıdere Vadisi, Güvercinlik ve Zemidere Vadilerindedir. Bu yerlerdeki peribacaları biçim, renk ve boyutlar açısından farklılıklar göstererek etkileyici görünümler oluştururlar. Gövdeleri konik ya da silindirik, simetrik ya da asimetrik, tek ya da ikili üçlü bileşik gövdeli, başlıklı ya da başlıksız olan çeşitleri vardır. Birbirine benzeyen peribacaları aynı yerde toplanırken, farklı kesimlerde topoğrafya koşulları değiştiğinden biçimleri de değişmektedir. Biçim açısından peribacalarının gösterdiği farklılıklar gövdeyi meydana getiren kayaç türüyle yakından ilgilidir. Gövde tek bir kayaç türünden oluşuyorsa koni biçimini alır. Yatay tabakaların bulunduğu alanlarda peribacaları genellikle düzgün ve silindirik bir gövdeye sahiptirler. Tabaka eğimi ile yamaç eğimi arasında belirli bir açı bulunuyorsa asimetrik gövdeli peribacaları gelişir. Tüfleri örten lav akıntılarının bulunduğu yerlerde aşınma 64

73 sonucunda bu sert ve dirençli tabakanın çatlaklar boyu incelmesi ve sonra da ana tabakadan kopması ile başlıklı peribacaları oluşmuştur. Bu tiplere örnek vermek gerekirse; Bağlıdere Vadisinde silindir gövdeli ve başlıklı, Paşabağı Mevkiinde simetrik koni biçimli ve bitişik gövdeli iki-üç başlıklı, Ürgüp Çatalkaya mevkiinde ikisi bitişik üç adet koni biçimli ve başlıklı peribacaları sayılabilir. Milli Park alanındaki renk çeşitliliği de biçim çeşitliliğinden geri kalmaz. Beyaz, sarı, pembe, gri, siyah gibi açıklı koyulu renkler çevrede çok etkileyici bir renk yelpazesi oluştururlar. Bu renk farklılığına neden olan da yöredeki kayaç türlerinin kimyasal bileşimindeki farklılıklardır. Beyaz riyolotik tüflerin yaygınlaştığı alanlarda, eğer yüzeyde dirençli tabakalar yoksa badlands topoğrafyası (kırgı bayır) dediğimiz keskin veya yuvarlak sırtlı biçimler geniş sahalarda bembeyaz dalgalar halinde yayılır. Sarımsı beyaz peribacaları; ayrışmış riyolit tüflerin, kırmızı ve pembe renkli olanlar ise riyolotik tüflerin yayılma alanlarında görülür. Devrent Vadisinde yaygın olan pembe renkli peribacaları bu vadiye Pembe Vadi adının verilmesine neden olmuştur. Kırmızı renkli peribacalarının bulunduğu bir başka vadi ise Kızılçukur olarak adlandırılmıştır. Milli Park alanı içerisindeki peribacaları dışındaki jeomorfolojik oluşumlardan bir diğeri de doğal görünümlerin toplu olarak çok iyi seyredildiği kaleler mevcuttur. Halkın kale adına yakıştırdığı, aslında aşınım sonucu ortaya çıkan ignimbritlerden oluşmuş, bulunduğu zeminden yaklaşık 50 m. kadar yükselen Ortahisar ve Uçhisar Kaleleri (Tanık tepeler ) dir. Bu iki kaleye göre daha doğuda bulunan ve eski adı Başhisar olan Ürgüp Kalesi de sahanın içerisinde yeralmaktadır Jeoloji (Varsa sedimantoloji ile ilgili bilgiler de dahil) Yöreye özgü jeolojik doğal biçimler Üçüncü Jeolojik Zamanın ikinci yarısında, Neojen adına verdiğimiz dönemde ( yaklaşık 25 milyon yıl önce ) oluşmaya başlamıştır. Bu değişik manzaranın hazırlanmasında önce yerkürenin iç güçleri etkisini göstermiştir. İyice sertleşmiş durumdaki yer kabuğu derinlemesine kırıklarla yarılmaya başlamıştır. Yer kabuğunun derinliklerinde bulunan mağma adını verdiğimiz yarı akıcı kızgın maddeler, bu kırıkların araladığı yarıklardan dışarı çıkarak öncelikle Erciyes, Hasan Dağı ve Melendizler gibi volkan konilerini oluşturmuşlardır. Yörenin coğrafi yapısının mimarları bu volkanlardır. Bu üç volkanik dağın püskürttükleri maddeler için tek baca yetmemeye başlayınca çevrelerinde ikincil koniler (parazit koniler) oluşmaya başlamış ve yörede küçüklü büyüklü yeni kraterler meydana gelmiştir. Bu ikincil konilerde çeşitli volkanik maddeler püskürtmeye devam etmişlerdir. Volkan bacalarından püskürtülen lav ve tüflerin günümüzde kapladığı alanın genişliği gözönüne alındığında, bunların yalnızca Erciyes, Melendiz ve Hasan Dağından çıkıp yayıldığı düşünülemez. Bu nedenlede bugün aşınım ile ortadan kalkmış başka volkanik merkezlerde bölgenin oluşumunda etkinlik göstermişlerdir. Volkanların, Milli Park alanındaki bugünkü coğrafya manzarasını vermeleri bacalarından ve yan bacalarından attıkları maddelerle gerçekleşmiştir. Volkanlar her zaman aynı büyüklükte ve aynı katılıkta maddeler fırlatmazlar. Dışarı attıkları maddeler gaz halinde (fümeral safhası) olduğu gibi katı (piroklastik maddeler) ve akıcı maddeler (lav) halinde de olabilir. Coğrafyada piroklastik maddeler dediğimiz katı maddeler ya kül ya da daha büyük parçalar (lapili, volkan bombası) halinde fırlatılır. Milli Park alanı ve çevresine yayılmaya başlayan volkanik malzeme içinde küllerin ve lavların özel bir yeri vardır. Yörede alabildiğine uzanan ve her köşede karşımıza çıkan bu iki öge, renklerindeki zıtlıkla da hemen dikkati çekerler. Beyaz ve sarımsı küller tüf adını verdiğimiz yumuşak kayaçları meydana getirirken yarı akıcı madde biçimindeki lavlarda sert ve koyu renkteki kayaçları oluşturmuşlardır. Küller, volkan bacalarından kendilerini fırlatan ilk hızlarının etkisiyle dağıldıkları gibi, rüzgârlarda bu dağılıma yardımcı olmuşlardır. Savrulan küller, o günkü 65

74 topoğrafyanın elverişli yerlerinde ve özellikle sığ göllerinde yatay tabakalar halinde üst üste yığılmışlardır. Zamanla kalınlıkları yüzlerce metreye bulan bu kül katmanları altında eski temel arazi kaybolmuştur. Bu tabakanın bünyesinde tüften başka; tüffit, ignimbrit, lahar, volkan külü, kil, kumtaşı, marn, aglomera ve bazalt gibi jeolojik kayaçlarda bulunmaktadır. Milli Park alanındaki yüzey biçimleri, jeolojinin iç güçlerini dış güçlerin tamamlamasıyla daha da çeşitlenmiştir. Bu kez oluşan biçimlerin aşınma evresi başlamıştır. Devamlı ve bol yağışların egemen olduğu Pluviyal Dönemde geniş ölçüde aşınma biçimleri ortaya çıkmıştır. Aşınmayı kolaylaştırıcı coğrafya koşulları bu alanda bir araya gelmiştir. Örneğin: Kızılırmak Vadisi ile eski yayla yöresi arasındaki kot farkı; yörede yazla kış, geceyle gündüz arasındaki sıcaklık farkının tüf yüzeyinde meydana getirdiği aşınma; ilkbahar ve kırk ikindi yağmurlarının sağanak halinde düşmesi ve doğal bitki örtüsünün step (bozkır) görünümünde yani ormansız olması yöredeki jeolojik yapının oluşmasına katkıda bulunmuştur. Plato yüzeyinden Kızılırmak a doğru eğimli yüzey arazi üzerinde birbirine paralel uzanan vadiler, önce aralarında birtakım keskin sırtlar meydana getirmişler, daha sonra bu sırtlar yanlardan gelen daha küçük yarıntılarla koniler, piramitler ve sütunlar biçiminde parçalanmıştır Hidroloji-Hidrojeoloji (Yerüstü ve yeraltı suları, varsa jeotermal kaynaklar da dâhil) Andezitik ve riolitik bileşimde olan ve bazı seviyelerinde breş aglomeraları ihtiva eden volkanik tüfler içinde yüzeye yakın kısımlarda fazla yaygın olmayan, gelişmemiş ve muntazam olmayan bir çatlak sistemi vardır. Tüflerin poroziteleri orta derecededir. Bunların bünyevi ve permeabilitesi yoktur. Çatlakların bulunduğu zonlarda bu çatlak sisteminin tesiri ile lokal permeabiliteleri vardır. Kalınlıkları yüzlerce metreye bulmaktadır. Volkanik tüfler içinde bulunan çatlaklardan tüfler içine sızan yağış ve yüzey akış sularının çok az bir kısmı bu gelişmemiş, yaygın olmayan ve derinlere inmeyen çatlak sistemi içerisinde toplanarak, tüflerin yeraltı suyunu tutmalarını bir nevi akifer özelliği göstermelerini sağlamaktadır. Bu sular, topoğrafyanın çatlakları kestiği müsait yerlerden çıkış gözleri bularak çok küçük debili kaynaklar halinde yeryüzüne çıkarlar Toprak Yapısı Milli Park alanındaki toprakların büyük bir bölümü regesol topraklardır. Bu topraklar derin, pekişmemiş mineral depozitler üzerindeki genç topraklardır. A ve C horizonları oluşmuştur. A horizonu esas olarak mineraldir. Zayıf oluşumlu, kaba bünyeli, sığ veya orta derin A horizonu C horizonuna belirli bir geçiş yapmaz. Ana madde bağlantısız depozitler, volkanik tüf ve küllerdir. Göreme Kasabası ile Çavuşin Köyüne ait arazinin bir bölümünde Kolüviyal topraklar mevcuttur. Yüzey akışı ve yan derelerle taşınarak biriken materyaller üzerinde oluşmuş (A) C profilli genç topraklardır. Özellikleri bakımından daha çok çevredeki yukarı arazi topraklarına benzelerse de ana materyalde derecelenme ya hiç yok ya da yetersizdir Flora ve Fauna (Karasal, denizsel ve iç sular kapsamında, özellikleri, endemik ve tehdit altındaki) Flora: Milli Park alanındaki geniş kapsamlı flora çalışması, yıllarında Gazi Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Biyoloji Bölümü öğretim üyeleri ile Ankara Ormancılık Araştırma Enstitüsü Silvikültür Bölüm Başkanlığı nın ortaklaşa çalışması ile gerçekleştirilmiştir. Yapılan bu çalışma kapsamında alandan 1151 farklı bitki örneği toplanmış ve neticede tür ve tür altı düzeyde toplam 674 takson tespit edilmiştir. İran Turan floristik bölgesine dahil olan Milli Park alanındaki türlerin fitocoğrafi bölgelere dağılım oranları şu şekildedir: Bu 66

75 türlerin 200 tanesi İran-Turan, 35 tanesi Akdeniz (15 i Doğu Akdeniz), 24 tanesi Avrupa- Sibirya fitocoğrafi bölgelerine aittir. Ayrıca bu türlerin 116 sı Türkiye için endemiktir. Endemik olan 116 türün 87 tanesi İran-Turan, 5 tanesi de Doğu Akdeniz floristik bölgesine aittir. Diğer 24 endemik tür ise Türkiye de daha geniş yayılışlıdır. Geniş anlamda Milli Park vejetasyonu İç Anadolu Step formasyonu içerisinde yer alır. Bu formasyonun çoğu bitkileri otsu olmasına rağmen, alanda yer yer seyrek de olsa kuraklığa ve tahribata dayanıklı bodur Juniperus oxycedrus (Ardıç), Amygdalus orientalis (Yabani Badem), Crataegus spp. (birkaç Alıç türü), Rhamnus spp. (Cehriler) gibi ağaçlar ve çalılar da vardır. Diğer odunsu türlere çevresine göre daha nemli ve ılıman vadi içlerinde bol miktarda rastlanılmaktadır. Bunlardan bazıları; Populus tremula (Titrek Kavak), Salix spp. (Söğütler), Viburnum opulus (Kartopu), Colutea cilicia (Patlangaç), Lonicera etrusca (Hanımeli), Syringa spp. (Leylaklar) gibi türlerdir. Milli Park alanına ve yakın çevresine özgü bölgesel endemik olan iki tür tesbit edilmiştir. Bunlar Astracantha kırshirica ve Astracantha talassea (İki Geven türü) dır. Ayrıca, Allium nevsehirense (Nevşehir soğanı) ve Onosma decorticans ın bilim dünyasına tanıtıldığı ilk tip örnekleri Göreme den toplanmıştır. Milli Park alanında yetişen ilginç bir türaltı taksonda Scrophularia libanotica var. nevshehirensis tir. İlk defa Derinkuyu dan toplanarak tanıtılan bu salgı tüylü, kırmızı çiçekli varyete sadece Nevşehir yöresinde yetişmektedir. Ekim ve ark.., tarafından 1989 yılında Türkiye nin tehlike altında nadir ve endemik bitkilerinin IUCN Red Data Book kategorilerine göre yapmış olduğu sınıflandırma kapsamında, Milli Park alanında tesbit edilen 116 endemik türün 2 si V yani önlem alınmazsa zarar görebilir kategorisine, 21 tanesi de R yani dar alanda yayılış gösteren, nadir fakat tehdit altında olmayan bitkiler kategorisine girmektedir. Diğer endemikler (93 tür) ise n kategorisindedir. Yani bunlar için şimdilik herhangi bir tehlike sözkonusu değildir. Göreme Tarihi Milli Parkı alanında daha önce toplama yapan botanikçilerden başlıcaları şunlardır: P. H. Davis etc. al., F. Sorger, M. Koyuncu et. al., Roper, Alava, K. Karamanoğlu, A. Baytop, McNeill, Coode ve Jones dur. Bunlardan Türkiye Florası adlı eserin editörü olan P. H. Davis 19 Haziran 1952de Dodds la birlikte, 31 Ağustos 1957de Hedge ile birlikte ve 30 Nisan 1966da da Doroty Lygon la birlikte olmak üzere farklı senelerde ve birer günlük sürelerde Göreme ve çevresinden toplama yapmıştır. Fauna: Milli Park alanı ve çevresinin asırlar boyunca devamlı olarak iskân görmüş ve kullanılmış olması nedeniyle bir miktar kuş ve memeli türünün kaybolmasına, diğerlerinin de habitatlarının ve sayılarının büyük ölçüde azalmasına sebep olmuştur. Ayrıca Milli Park alanının ve çevresinin step karekteri göstermesi de sahadaki faunayı sınırlayıcı önemli bir etkendir. Milli Park alanında 5 tür sürüngen, 11 adet memeli türü ve 20 adet de kuş türü tesbit edilmiştir. Milli Park alanında sucul yaşamın makro göstergesi olarak ikiyaşamlılar 2 tür ile temsil edilmektedir. Bunun nedeni ise, Milli Park alanı içerisinde daimi su bulunduran kaynağının olmamasıdır. BİLİMSEL ADI TÜRKÇE ADI A) KUŞLAR 1. ACCIPITRIFORMES 1. YIRTICI KUŞLAR 1. ACCIPITRIDAE 1. ATMACAGİLLER 1. Buteo rufinus 1. Kızıl Şahin 2. GALLIFORMES 2. TAVUKLAR 2. PHASIANIDAE 2. TAVUKSULAR 2. Alectoris chuckar 2. Taş Kekliği 3. Coturnix coturnix 3. Bıldırcın 3. COLUMBIFORMES 3. GÜVERCİNGİLLER 3. COLUMBIDAE 3. GÜVERCİNGİLLER 4. Columba livia 4. Kaya Güvercini 67

76 5. Streptopelia decaocto 5. Kumru 4. APODIFORMES 4. SAĞANLAR 4. APODIDAE 4. EBABİLGİLLER 6. Apus apus 6. Ebabil ( Karasağan ) 7. Apus melba 7. Akkarılı Ebabil 5. CORACIFORMES 5. KUZGUN KUŞLARI 5. MEROPIDAE 5. ARIKUŞUGİLLER 8. Merops apiaster 8. Arıkuşu 6. UPUPIDAE 6. ÇAVUŞKUŞUGİLLER 9. Upupa epops 9. İbibik 6. PASSERIFORMES 6. ÖTÜCÜ KUŞLAR 7. ALAUDIDAE 7. TARLAKUŞUGİLLER 10. Melanocorypha calandra 10. Boğmaklı Tarlakuşu 11. Galerida cristata 11. Tepeli Toygar 8. HIRUNDINIDAE 8. KIRLANGIÇGİLLER 12. Hirundo rustica 12. İs Kırlangıçı 9. SITTIDAE 9. SIVACIKUŞUGİLLER 13. Sitta neumayer 13. Kaya Sıvacısı 10. CORVIDAE 10. KARGAGİLLER 14. Pica pica 14. Saksağan 15. Corvus corene cornix 15. Leş Kargası 11. STURNIDAE 11. SIĞIRCIKGİLLER 16. Sturnus vulgaris 16. Sığırcık 12. PASSERIDAE 12. SERÇEGİLLER 17. Passer domesticus 17. Ev Serçesi 18. Passer montanus 18 Dağ Serçesi 13. FRINGILLIDAE 13. İSPONOZGİLLER 19. Carduelis carduelis 19. Saka 14. EMBERIZIDAE 14. KİRAZKUŞUGİLLER 20. Emberiza melanocephala 20. Karabaş Kirazkuşu B) İKİ YAŞAMLILAR 1. AMPHIBIA 1. İKİYAŞAKLILAR 1. Bufo bufo 1. Siğilli Kurbağa 2. Bufo viridis 2. Gece Kurbağası C) SÜRÜNGENLER 1. REPTILIA 1. SÜRÜNGENLER 1. Testudo graeca 1. Adi Tosba (Kablumbağa) 2. Agama raderata 2. Bozkır Keleri 3. Typhlops vermicularis 3. Kör Yılan 4. Eirenis modestus 4. Uysal Yılan 5. Ophiops elegans 5. Kertenkele D) MEMELİLER 1. MAMALIA 1. MEMELİLER 1. Hemiechnus auritus 1. Uzun Kulaklı Kirpi 2. Sorex minitus 2. Cüce fare 3. Telpa europaea 3. Köstebek 4. Pipistrellus nathusii 4. Pürtüklü Derili Yarasa 5. Rattus rattus 5. Ev Sıçanı 6. Mesocricetus brandti 6. Avurtlak 7. Mus musculus 7. Ev Faresi 8. Vulpes vulpes 8. Tilki 9. Meles meles 9. Porsuk 10. Mortes foina 10. Sansar 11. Lepus europeus 11. Tavşan 9. Alan Kullanımı ve Mevcut Durumu (Tarım-envanter ve mülkiyet bilgileri varsa dahil, turizm, rekreasyon, ulaşım ve altyapı, vb.) Alan Kullanımı ve Mevcut Durumu: Milli Park alanındaki arazinin büyük bir bölümünün mülkiyeti özel şahıslara aittir. Arazinin diğer bölümü de hazine arazisine aittir. Bölgenin 7.359,64 ha tarım arazisidir. Ulaşım Olanakları: Göreme Tarihi Milli Parkı na İstanbul dan Ankara-Aksaray-Nevşehir ya da Ankara-Kırıkkale-Kırşehir-Nevşehir bağlantılı çift şeritli asfalt devlet karayolu ile ulaşılabilmektedir. İstanbul-Nevşehir arasındaki yol mesafesi 730 km, Ankara-Nevşehir 68

77 arasındaki yol mesafesi ise 276 km. dir. İstanbul dan ayrıca sahaya 35 km uzaklıkta bulunan Uluslararası Tuzköy Hava Limanına Türk Hava Yollarının haftada uyguladığı 2 gün tarifeli seferleriyle de ulaşmak mümkündür. Sahaya komşu olan İllerle bağlantılı yolların tamamı asfalt ve çift şeritli devlet karayoludur. Komşu İllerin sahaya olan uzaklıkları ise; Aksaray a 75 km, Kayseri ye 102 km, Kırşehir e 93 km, Niğde ye 76 km ve Yozgat a 204 km dir. Milli Park alanına; batı ve güney yönünde Ankara-Adana karayolundan Niğde ya da Aksaray üzerinden veya Ankara-Kayseri karayolundan Kırşehir ve Hacıbektaş üzerinden, doğu ve kuzeydoğudan ise Kayseri'den Avanos'a ya da Ürgüp'e gelen karayolu ile ulaşılır. Ayrıca turizm aktivitelerinin canlandığı ilkbahar, yaz ve sonbahar aylarında Uluslararası Tuzköy Hava Limanına yurt dışı bağlantılı charter uçuşları da mevcuttur. Havayolu ulaşımı Nevşehir Tuzköy Havaalanı ve Kayseri Erkilet Havaalanı ile sağlanabilmekte iken demiryolu ulaşımı Kayseri deki TCDD istasyonundan sağlanabilmektedir. Ziyaretçiler Milli park içerisinde ve yakınındaki yerleşim yerlerinde bulunan (Ürgüp, Göreme, Ortahisar, Uçhisar, Avanos ta) çok sayıdaki otel ve pansiyonda konaklayabilmektedirler. Saha içerisinde yüz civarında turistik tesisin yanında, Milli Parklar Genel Müdürlüğü ne ait idare ve ziyaretçi binası olarak Göreme evi adlı bir de tesis mevcuttur. Diğer : Balon Uçuşu, Atlı Gezi. Fotoğrafçılık için ilginç bir peyzaj sergileyen Milli Park sahasında doğal ve bozulmamış vadilerde düzenlenen yürüyüş güzergâhlarında yürüyüş etkinliklerinin yanında binicilik ve kampçılık etkinliklerine yönelik hizmetler de sunulmaktadır. Balonla dolaşmak için dünyadaki sayılı mekânlardan birisi durumundaki Milli Park sahasında özel balon şirketlerince düzenlenen balon gezilerine katılmak mümkündür. 10. Mevcut Sorunlar (Hassas Bölgenin Doğal Yapıdan Uzaklaştığı Alanlar, vb.): Göreme Tarihi Milli Park alanı içinde turizm baskısından dolayı sorunlarla karşılaşılmaktadır. Karşılaşılan başlıca sorunlar şunlardır: Mülkiyet Sorunları Kaçak Yapılaşma Plansız Yapılaşma Çevre Kirliliği Göreme Tarihi Milli Park alanı içerisinde özellikle Göreme ve Uçhisar yörelerinde bulunan peri bacalarının insanlar tarafından kullanımı engellendikten sonra bakımsızlıktan kaynaklanan çatlaklar ve yıkılmalar oluşmaktadır. (F) FLORA-FAUNA HASSAS YÖRELER, KAYNAKÇA İl Çevre ve Orman Müdürlüğü,2009 Nevşehir Orman İşletme Şefliği,2009 İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü,2009 Belediye Başkanlıkları,

78 G.TURİZM G. 1. Yörenin Turistik Değerleri Nevşehir in de içinde yer aldığı Kapadokya Bölgesinin sınırları Antik Dönemde güneyde Kilikya, kuzeyde Karadeniz, doğuda Malatya ve Elazığ, batıda ise Konya ya kadar uzanmakta idi. Günümüzde ise Kapadokya denilince Nevşehir, Niğde, Aksaray, Kayseri, Kırşehir İllerini içine alan bölge akla gelmektedir. Dar anlamda ise Kapadokya ile Nevşehir özdeşleşmiştir. Nevşehir ve yöresi tarihi hazineleri ve turistik değerleri yönünden dünyada hiç bir ülkeye nasip olmayan bir zenginliğe sahiptir. İlimiz Hitit, Bizans, Selçuklu ve Osmanlı devirlerine ait kıymetli eserlerini sinesinde saklayan çok yönlü bir bölgedir. Doğuda Erciyes ve batıda Hasan dağının volkanik tüflerinden meydana gelen yumuşak kalkerli arazi, tabii tesirler ve insan emekleri ile işlenmiştir. Yöremiz ilk Hıristiyanlara ev sahipliği yaptığından ayrıca bölgemiz dinsel ve görsel bir turizm cennetini andırır. Ülkemizde eski eser bilincinin artması ve bölgemize turistlerin gelmeye başlaması ile birlikte 1952 yılında Göreme Açıkhava Müzesi, daha sonra da Zelve Örenyeri, Kaymaklı ve Derinkuyu yer altı şehirleri temizlenerek ziyarete açılmıştır. Örenyerlerinin ziyarete açılması ve ziyaretçi potansiyelinin artması, günümüze kadar gelebilmiş eserlerin korunmasını ve restorasyonunu gündeme getirmiştir. Bölgedeki kaya kiliselerinin onarımına Kültür Bakanlığı ve ICCROM uzmanlarınca 1976 yılında Tokalı Kilisesinin restorasyonu ile başlanmıştır. Göreme Vadisi UNESCO tarafından 1985 yılında Dünya Kültür Mirasına dahil edilerek bölgenin korunmasına yönelik faaliyetlerin başlamasına yönelik çalışmaların hız kazanmasına neden olmuştur. Geçen sürede 18 adet kilisede restorasyon çalışmaları yapılmıştır. G Yörenin Doğal Değerleri Bölgemizde Göreme vadisi, Açık Hava Müzesi, Kadirak Deresi, Kızılırmak Kıyıları, Ballıkaya, Üzengi Deresi, Damsa Barajı gibi tarihi ve doğal güzellikleri bulunmaktadır. Ürgüp, Göreme, Uçhisar, Çavuşini, Ortahisar ve Göreme de bulunan güvercinlikler ve kaya oyma depolar yörenin bozulmamış kültürel özellikleri ve geleneksel kırsal yaşamını yansıtan alanlar durumunda olup ziyaretçilerin ilgisini çekecek niteliktedir. Milli parkın ilgi çekici manzara yapısını oluşturan peribacaları ve peribacalarının oyulmasıyla yapılan kilise, şapel ve benzeri mekânların bulunduğu Göreme Ören Yeri, Zelve Ören Yeri, Uçhisar Kalesi, Ortahisar Kalesi, Temenni Tepesi, Ürgüp-Kayakapı Mahallesi, Çavuşini Kilisesi, Kızılçukur Seyir Alanı, Paşabağı Mevkii görülmesi gereken yerlerdir. Ayrıca Kızıl Çukur, Bağlıdere, Güvercinlik, Kılıçlar, Meskendir, Güllüdere, Çallıdere Zindanönü ve Zemi Deresi Vadileri peribacalarının ve kaya oyma mekânların arasında bölgenin doğal güzelliklerinin yaşanabileceği yerlerdir. Bölge özellikle Bizans Dönemi nde yoğun bir yerleşmeye sahne olmuş, Göreme, Ürgüp ve Ortahisar dinsel merkezler olarak gelişmiştir. Bu devirlerde çok sayıda kaya oyma mekânlar, kiliseler, şapeller, yeraltı şehirleri inşa edilmiştir. Kaya kiliselerini süsleyen freskler Kapadokya Bizans sanatının önemli ürünleridir. Avanos ta çok sayıda çanak çömlek atölyesi bulunmaktadır. Kızılırmak ın getirdiği kırmızı toprak ve milden elde edilen seramik çamuru Avanoslu seramik sanatçılarının elinde şekil almaktadır. Ayrıca Kızılçukur, Güllüdere, Bağlıdere, Zemidere ve Kılıç yürüyüş vadileri vadi içerisindeki jeolojik ve jeomorfolojik oluşumların sergilendiği bir açıkhava müzesi 70

79 görünümündedir. Ayrıca bu vadilerde bölgeye has pek çok bitki türüne rastlamak mümkündür. Kozaklı civarında çok sayıdaki tümülüsler, Roma Dönemi ne ait olup Nevşehir arkeolojisi için önemli yer tutmaktadır. Acıgöl de ise M.Ö. VIII. yüzyıla ait yerleşim tespit edilmiştir. G Konum Turistik kaynaklar Merkez İlçe, Uçhisar Kasabası, Ortahisar Kasabası, Nar Kasabası, Göreme Kasabası, Çat Kasabası, Kaymaklı Kasabası, Mazı Köyü, Ürgüp İlçesi, Mustafapaşa Kasabası, Derinkuyu İlçesi, Avanos İlçesi, Çavuşin köyü, Özkonak Kasabası, Hacıbektaş İlçesi, Gülşehir İlçesi, Acıgöl ilçesi, Tatlarin Kasabası merkez ve mücavir alanları içerisindedir. G Fiziki Özellikleri Orta Anadolu daki Hasandağ, Göllüdağ ve Erciyes jeolojik devirlerde aktif birer volkandı. Değişik zamanlarda bu volkanların patlaması sonucunda ortaya çıkan küller m kalınlığında tüf tabakası meydana getirmiştir. Vadi yamaçlarından inen sel suları ve rüzgârın tüflerden oluşan bu yapıyı aşındırmasıyla peribacası adı verilen ilginç oluşumlar ortaya çıkarmıştır. Sel suları vadilerdeki çatlaklarda ve sert kayalarda oluşan kopuklarda yolunu bularak yamaçlardan aşağı inerken vadide bulunan sürüklenebilir maddeleri yanında götürür, geride aşınmamış konik şeklinde bazalt şapkalı şekiller ortaya çıkar. G Kültürel Değerler İlimizin başlıca kültürel varlıkları vadiler, peri bacaları, yeraltı şehirleri, ören yerleri, kiliseler, hisarlar, kaleler ve Türk İslam eserleridir. Kapadokya denilince akla ilk olarak Göreme vadisi gelmektedir. Merkez İlçe, Avanos, Ürgüp ilçeleri sınırları içinde bulunan 5 kasaba, 10 köy, 25 vadi, peri bacaları, kiliseler ve doğal güzellikler Göreme Vadisini oluşturmaktadır. Uçhisar, Ortahisar ve Başhisar aynı zamanda kale görevini yerine getiren büyük peri bacalarıdır. Avanos Saruhan Kervansarayı, Nevşehir Damat İbrahim Paşa Külliyesi, Hacıbektaş-ı Veli Külliyesi, Gülşehir Karavezir Külliyesi, Ürgüp te II. Rükneddin-i Kılıçaslan Külliyesi ve Medresesi en önemli Türk İslam eserleridir. Göreme Açık Hava Müzesi, Zelve Örenyeri, Çavuşin Ören Yeri başlıca ören yerleridir. Bölgede çoğunluğu kaya oyma olmak üzere 400 civarında kilise bulunmaktadır. G. 2. Turizm Çeşitleri İlimizde kültür, sağlık, termal, doğa yürüyüşü, atlı doğa yürüyüşü, inanç turizmi, sportif amaçlı turizm, golf, balon, eğlence, kongre turizmi gibi turizm çeşitleri yapılmaktadır. Kültür Turizmi: Bölgemizde kültür turizminin alt yapısını kaya oyma kiliseler (Göreme Tokalı, Elmalı, Karanlık, Çarıklı, Çavuşin Nicephoras Phocas, Mustafapaşa Aios Vasilios, Gülşehir St. Jean Kilisesi, Tatlarin Kiliseleri), yer altı şehirleri (Kaymaklı, Derinkuyu, Özkonak, Tatlarin, Mazı), Hacıbektaş Veli Külliyesi, Kervansaraylar (Ağzıkarahan, Sarıhan), Selçuklu ve Osmanlı Dönemine ait diğer dini ve kültürel yapılar (Taşkınpaşa Camii ve Medresesi, Damat İbrahim Paşa Camii ve Külliyesi, Gülşehir Karavezir Camii ve Külliyesi) oluşturmaktadır. 71

80 İnanç (Din) Turizmi: En yaygın olan turizm türüdür. Özellikle Göreme Vadisi, Zelve Vadisi, Gomeda Vadisi ve Açıksaray Vadisi kilise ve manastırlar açısından zengin vadilerdir. Ayrıca Hacıbektaş İlçesindeki Hacıbektaş Veli Türbesi de her yıl yüzbinlerce ziyaretçinin gezdiği önemli turizm merkezidir. Şekil G.1:Hacıbektaş Veli Türbesi Kaynak: İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü,2009 Atlı Doğa Turizmi: Önemli turizm etkinliklerinden birisi de atlı doğa turizmidir. Bölgedeki doğa harikası vadiler gelen ziyaretçilere at sırtında gezdirilerek farklı bir turizm etkinliği gerçekleştirilmektedir. Güzergahlar Avanos, Mustafapaşa, Gomeda Vadisi, Zelve, Paşabağları, Sarıhan, Zemi Deresi, Kılıçlar Vadisi, Çat Vadisi, Devrent Vadisi ile Aksaray Güzelyurt (Geveri) a kadar uzamaktadır. Şekil G.2: Atlı doğa gezisi Kaynak: nevsehir.gov.tr,

81 Trekking (Doğa Yürüyüşü): Kızılçukur, Gomeda, Çat, Meskendir, Güvercinlik Vadileri doğa yürüyüşleri ile ziyaretçilere daha yakından tanıtılmaktadır. Spor ve Golf Turizmi: Turistik tesislerin alt yapısı sportif faaliyetlerin yapılması ve büyük organizasyonların gerçekleştirilmesi için yeterlidir. Özellikle ulusal ve uluslar arası şampiyonalar ve bazı profesyonel lig futbol kulüplerinin kamp çalışmaları için, spor salonları, çim sahaları ve diğer spor alt yapısı yeterlidir. Golf turizmi açısından Kültür ve Turizm Bakanlığı nın 2004 yılı içerisinde yaptığı çalışma neticesinde 4 bölgede (Avanos, Çat, Mustafapaşa, Uçhisar) uygun yerler tespit edilmiştir. Şekil G.3: Golf alanı Kaynak: nevsehir.gov.tr,2009 Eğlence Turizmi: Turistler için bölgesel özelliklere dayalı olarak yapılmış kaya oyma restaurantlar mevcuttur. 10 adet restaurantta Türk Gecesi adı altında çeşitli folklor gösterileri yapılmaktadır. Ayrıca sema gösterileri de yapılmaktadır. Özellikle Sarıhan Kervansarayında sadece sema gösterisi yapılmakta ve yöremize gelen yabancıların büyük beğenisini kazanmaktadır. Balon Turizmi: Kapadokya Bölgesinin doğal güzelliklerinin daha iyi görülebilmesi için bölge özelliklerinden de faydalanılarak balon turizmi gelişmiştir. Özellikle yabancı turistler tarafından tercih edilen balon turizmi ile sabah erken saatlerde balona binilerek güneşin doğuşu ve doğan güneşin peribacaları üzerinde meydana getirdiği çeşitli ışık oyunları havadan daha net görülebilmektedir. İlimizde balon turizmi ile ilgilenen 8 firma ve bunların elinde de uçmaya hazır 50ye yakın balon bulunmaktadır. Balonlar 1 defada 20 yolcuya kadar taşıyabilmektedir. Yapılan uçuşlarla bir sezonda yaklaşık kişi uçurulmuştur. 73

82 Şekil G.4: Balon uçuşları Kaynak: nevsehir.gov.tr Termal Turizmi: Kozaklı İlçesinde bulunan termal kaynak kaplıca turizmi açısından çok büyük bir potansiyeldir. İlçede turizm ve belediye belgeli 30 adet otel ve motelde toplam yatak mevcuttur. Son yıllarda turizm yatırımcılarının gözdesi durumunda bulunan ilçede oteller yapılmaktadır. Kongre Turizmi: İlimizde yer alan 4 ve 5 yıldızlı otellerin salonları düzenlenecek kongre, seminer, konferans ve panel gibi faaliyetlerin yapılması için uygun durumdadır. Ancak kapasite olarak yeterli değildir. Özellikle kış aylarında kongre turizmi bölge turizmi için önemli bir kaynaktır. Ekonomik açıdan kente önemli faydalar sağlayabilecek olan bu potansiyel, sosyal açıdan da önemli etkiler yaratabilir. Kültür ve Turizm Bakanlığınca 2002 yılında kongre turizmine hizmet etmek üzere Ürgüp te yaklaşık 1000 kişi kapasiteli Uluslar arası Kongre merkezi inşaatına başlanmıştır. Belediyesince inşaatın tamamlanması halinde Uluslar arası Kongre Merkezi Ankara dan sonra İç Anadolu ve Kapadokya Bölgesinin yegâne Kongre Merkezi olacaktır. Ayrıca Nevşehir Belediye Başkanlığı tarafından çok amaçlı Kongre Merkezi inşaatı yapılmasına başlanmıştır. G. 3. Turistik Altyapı İlimizde 42 adet turizm belgeli, 11 adet yatırım belgeli tesis bulunmaktadır. Ayrıca 3 adet turizm belgeli lokanta, 207 adet belediye belgeli tesis bulunmaktadır. Yöremizde halkımızın ve turistik akışın ihtiyacını karşılayacak kapasitede bir otogar bulunmaktadır. Ankara ve Kayseri ye duble yollarla bağlı olan İlimizden Antalya ya, Aksaray-Konya hattından rahatlıkla ulaşmak mümkündür. İlimizde ülkemizin 6. büyüklükteki havalimanı mevcuttur. Düzenli seferlere 2006 yılında başlanmış olup, THY tarifeli seferleri yapılmaktadır. 74

83 G. 4. Turist Sayısı İlimizde ziyarete açık 5 adet müze, 13 adet örenyeri mevcuttur. Müze ve örenyerlerimizin ziyaretçi sayısı ve TÜRSAB indirimli bilet geliri de dahil ziyeretçi geliri Tabloda verilmiştir. Tablo G.1: Ziyaretçi Durumları Ziyaretçi sayısı Yerli Yabancı TOPLAM Kaynak: İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü,2009 G. 5. Turizm Ekonomisi İlimizde yaşayan halkın % 30 u turizm gelirinden istifade etmektedir. Buna karşılık turizmle ilgili işletmelerde çalışan personeller, ev pansiyonculuğu, yerel halk bölgemizde bulunan otel, pansiyon, acenta, turistik eşya satıcılarında çalışarak turizmden gelir sağlamaktadırlar. Bunun dışında bölgede tarımla uğraşan halk da yetiştirdiği sebze ve meyveleri, beslediği büyükbaş ve küçükbaş hayvanları pazarlayarak turizm gelirlerinden istifade etmektedirler. G. 6. Turizm-Çevre İlişkisi İl merkezi, ilçe ve beldelerimizde işyeri tabelalarının belirli bir standartta yapılmaması nedeniyle görsel kirlilik, özellikle şehir merkezinde yolların dar, sürücülerin bilinçsiz ve araç sayısına göre otoparkların yetersiz kalması nedeniyle gürültü kirliliği mevcuttur. (G) TURİZM, KAYNAKÇA İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü,2009 İl Çevre ve Orman Müdürlüğü,2009 nevsehir.gov.tr,

84 H-TARIM VE HAYVANCILIK H. 1. Genel Tarımsal Yapı İlimizde buğday, patates, şeker pancarı, çerezlik kabak, bakliyat üretilmektedir. Ayrıca bağcılık ve meyvecilik de yapılmaktadır. Tablo H.1: Ekilebilir Arazi Dağılımı Ürün Kategorileri Alan (Da) % Tahıllar ,3 Endüstri Bitkileri ,3 Baklagiller ,8 Yem Bitkileri ,4 Yumru Bitkileri ,02 Yağlı Tohumlar ,08 Sebze Ekilişleri ,8 Bağ Sahası ,6 Meyve Ağaç Sayısı Adet ,5 Nadas Alanı ,9 Tarıma Elverişli Kullanılmayan Arazi ,3 TOPLAM ,0 Kaynak: Tarım İl Müdürlüğü, 2009 Şekil H.1: Ekilebilir Arazi Dağılımı Tahıllar Yumru Bitkileri Sebze Ekilişleri Bağ Sahası Nadas Alanı Tarıma Elverişli Kullanılmayan Arazi Diğerleri Ekiliş alanı olarak buğdaydan sonra en çok ekimi yapılan patatestir. Bağcılık Nevşehir tarımında önemli bir yere sahiptir ha. bağ sahası Merkez, Avanos, Ürgüp, Gülşehir ve Acıgöl ilçelerinde yoğunlaşmıştır. Tablo H.2: Önemli Tarım Ürünleri Üretim, Pazarlama ve Tüketim Durumu Cinsi Ekiliş Alanı (Da) Üretim (Ton) Ort. Verim (kg./da.) Buğday Patates Bağ Şeker Pancarı Çerezlik Kabak Bakliyat Kaynak: Tarım İl Müdürlüğü,

85 Yaş üzüm Taskobirlik tarafindan, büyük kısmı özel şarap fabrikaları, sirke ve pekmez imalathaneleri tarafindan alınmaktadır. Bir kısmı da iç piyasada ve komşu illerde sofralık olarak tüketilmektedir. Çerezlik kabak üretimi Gülşehir, Acıgöl ve Merkez İlçeye bağlı köylerde yoğun olarak yapılmaktadır. İlimizde hayvancılık daha çok küçük aile işletmesi olarak yapılmakta olup, son yıllarda destekleme çalışmaları ile büyük işletmeler kurulmaya başlanmıştır. Büyük ve küçük baş hayvanlardan elde edilen sütün bir kısmı süt ve süt mamulleri üretim tesislerinde işlenerek piyasaya sunulmaktadır. Geri kalan kısmı süt, yoğurt, tereyağı ve peynir olarak değerlendirilip satılmaktadır. Tablo H.3:Hayvansal Ürün Miktarları Yıllık Üretim Miktarı Ürünler (Ton, adet) Süt Et Yapağı Yumurta Bal ton 860 ton 30 ton adet 86,8 ton Bal Mumu 1,1 ton Kaynak: Tarım İl Müdürlüğü, 2009 İlimiz tarımında ve hayvancılığında makinalaşma ileri bir safhada olup, tüm tarım kollarında toprak işlemeden hasada kadar birçok işlem makina ile yapılmaktadır. Tablo H.4: Tarım Alet Makina Sayıları ALET MAKİNA Traktör Biçerdöver 496 Batöz Mibzer Gübre Dağıtıcısı Sırt Pülverizatörü Kuyruk Milinden Hareketli Pülv Motopomp (Elektrikli) Motopomp (Termik) Derin kuyu Pompası Süt Sağım Makinesi Selektör 51 Pulluk Çapa Makinesi At Pulluğu Yağmurlama Tesisi Balya Makinesi 23 Silaj Makinesi 57 Kaynak: Tarım İl Müdürlüğü, 2009 ADET Patates İlimizde 2009 yılında üretilen ton patatesin büyük bir bölümü iç piyasada tüketilmektedir. Ekiliş alanı olarak buğdaydan sonra en çok ekimi yapılan patates, Türkiye üretiminin %10 unu teşkil etmektedir yılında kg patates ihraç edilmiştir. Bağcılık Nevşehir tarımında önemli bir yere sahiptir ha. bağ sahası Merkez, Avanos, Ürgüp, Gülşehir ve Acıgöl ilçelerinde yoğunlaşmıştır yılında üretilen yaş üzüm miktarı tondur. Bu miktarın; tonu kurutmalık için ayrılmış olup, bundan ton kuru üzüm elde edilmiştir. Yaş üzüm 77

86 Taskobirlik tarafından, büyük bir kısmı özel şarap fabrikaları, sirke ve pekmez imalathaneleri tarafından alınmaktadır. Bir kısmı da iç piyasada ve komşu illerde sofralık olarak tüketilmektedir ton kuru üzümün tamamı iç ve dış piyasada tüketilmektedir. Şeker pancarı İlimiz 2009 yılı üretimi ton olup, elde edilen ürünün tamamı Kayseri ve Niğde bor şeker fabrikaları tarafından alınmaktadır. Çerezlik kabak Gülşehir, Acıgöl ve Merkez ilçeye bağlı köylerde ekimi yoğun olarak yapılmaktadır. Üretim miktarı olan tonun tamamı iç ve dış piyasada tüketilmektedir. Bakliyat İlimizde toplam bakliyat üretimi ton olup tüccarlar tarafindan alinip iç piyasada tüketilmektedir. Meyvecilik ha meyvecilik sahası, Gülşehir, Avanos ve Ürgüp ilçesi köylerinde yoğunlaşmıştır. Kayısı, elma, armut, kiraz gibi çeşitler ekonomik değere haizdir. H. 2. TARIMSAL ÜRETİM H Bitkisel Üretim H Tarla Bitkileri Tablo H.5:Tarla Bitkileri Üretim Miktarı Ürün Adı Ekim Alanı (da) Hasat Edilen Alan (da) Üretim Miktarı (Ton) TAHILLAR , , ,0 Buğday Arpa , , ,0 Çavdar , , ,5 Yulaf (dane) , , ,5 BAKLAGİLLER , , ,7 ENDÜSTRİYEL BİTKİLER (Şeker Pancarı) , , ,0 YUMRU BİTKİLER , , ,5 Patates , , ,0 Soğan (Kuru) 535,0 535,0 627,5 Sarımsak (Kuru) 450,0 450,0 220,0 YAĞLI TOHUMLAR 3.050, ,0 461,0 Ayçiçeği(Çerezlik) 1.150, ,0 111,0 Ayçiçeği(Yağlık) 400,0 400,0 52,0 Aspir 1.500, ,0 298,0 YEM BİTKİLERİ , ,0 Hayvan Pancarı 32,0 32,0 144,0 Fiğ (Dane) 100,0 100,0 10,0 Hasıl mısır - - Dane Mısır 200,0 200,0 107,5 Silajlık Mısır 6.952, , ,0 Tritikale (dane) 830,0 830,0 331,5 Bakla (hayvan yemi) 30,0 30,0 3, Yeşil ot Kuru ot Fiğ (ot) , , , ,0 Yonca (ot) 5.950, , , ,0 Korunga (ot) 1.775, ,0 390,0 655,0 Tritikale (ot) 400,0 400,0 80,0 Sorgum (ot) 20,0 20,0 4,0 Yulaf (ot) 1.700, ,0 293,0 Mürdümük (ot) 5.355, ,0 545,0 437,5 TOPLAM EKİM ALANI (da) : ,0 Kaynak: Tarım İl Müdürlüğü,

87 H Buğdaygiller İlimizde 2009 yılında üretilen buğday miktarı tondur. Tablo H.6: Buğday Üretim Miktarı Ürün Adı Ekim Alanı (da) Hasat Edilen Alan (da) Üretim Miktarı (Ton) Buğday(Durum) , , ,0 Buğday(Diğer) , , ,0 Kaynak: Tarım İl Müdürlüğü, 2009 H Baklagiller İlimizde toplam bakliyat üretimi ton olup tüccarlar tarafından alınıp, iç piyasada tüketilmektedir. Tablo H.7: Baklagiller Üretim Miktarı Ürün Adı Ekim Alanı (da) Hasat Edilen Alan (da) Üretim Miktarı (Ton) BAKLAGİLLER , , ,7 Kuru Fasulye 8.170, , ,2 Yeşil Mercimek , , ,0 Nohut , , ,5 Kaynak: Tarım İl Müdürlüğü, 2009 H Yem Bitkileri İlimizde yem bitkilerinin ekim alanı da dır. H Endüstriyel Bitkiler İlimizde endüstri bitkilerinin ekim alanı da olup, şeker pancarı ve patates yetiştirilmektedir. H Bahçe Bitkileri H Meyve Üretimi Tablo H. 8: Meyve Üretimine Ait Bilgiler ÜRÜN ADI MEYVELİKLER KAPLADIĞI ALAN (DA) MEYVE VEREN AĞAÇ SAYISI (ADET) SERT KABUKLULAR ,9 Badem ,4 Ceviz ,5 TAŞ ÇEKİRDEKLİLER ,7 Erik ,3 İğde ,7 Kayısı ,2 Kiraz ,1 Şeftali ,9 Vişne ,2 Zerdali ,3 ÜZÜMSÜ MEYVELER ,9 Dut ,9 Çilek (örtüaltı dahil) ,0 YUMUŞAK ÇEKİRDEKLİLER ,6 Elma(Golden) ,6 Elma(Starking) ,6 Elma(Amasya) ,4 Elma(Grannysmith) ,5 Elma(Diğer) ,5 Armut ,1 Ayva ,9 Muşmula ,0 TOPLAM TOPLU MEYVELİK ALANI (da): Kaynak: Tarım İl Müdürlüğü, 2009 ÜRETİM MİKTARI (TON) 79

88 Tablo H. 9: Bağ Üretim Miktarı ÜRÜN ADI MEYVE VERMEYEN YAŞTAKİ BAĞ ALANI (DA) MEYVE VEREN YAŞTAKİ BAĞ ALANI (DA) ÜRETİM MİKTARI (TON) Bağ (Sofralık) Bağ (Kurutmalık) Bağ (Şaraplık) TOPLAM ALAN (da) : ,5 Kaynak: Tarım İl Müdürlüğü, 2009 H Sebze Üretimi Tablo H.10: Sebze Üretimine Ait Bilgiler ÜRÜN ADI EKİM ALANI (da) ÜRETİM MİKTARI (TON) BAKLAGİL SEBZELERİ 775,00 454,25 Fasulye 575,00 424,25 Barbunya Fasulye 200,00 30,00 MEYVESİ YENEN SEBZELER , ,20 Bamya 14,00 3,80 Biber(Dolmalık) 171,00 257,60 Biber(Sivri) 657, ,20 Domates (sofralık) 2.435, ,50 Domates (salçalık) 700, ,00 Hıyar (sofralık) 672, ,00 Hıyar (turşuluk) 50,00 90,00 Kabak (Çerezlik) , ,10 Kabak (Bal) 100,00 220,00 Karpuz 2.325, ,50 Kavun 855, ,50 Patlıcan 428,00 894,00 SOĞANSI YUMRU KÖK SEBZELER 513,00 479,10 Havuç 32,00 39,50 Sarımsak(Taze) 20,00 10,00 Soğan(Taze) 431,00 380,00 Kırmızıpancar 1,00 1,00 Yerelması 3,00 3,00 Bayır Turp 16,00 30,60 Kırmızı Turp 10,00 15,00 YAPRAĞI YENEN SEBZELER 467,00 507,22 Ispanak 172,00 171,00 Beyaz Lahana 59,00 120,52 Kırmızı Lahana 10,00 20,00 Göbekli Marul 97,00 101,20 Kıvırcık Marul 16,00 18,50 Pırasa 52,00 62,00 Nane 10,00 5,00 Maydanoz 51,00 9,00 TOPLAM SEBZE EKİM ALANI (da): ,00 Kaynak: Tarım İl Müdürlüğü,

89 H Süs Bitkileri İlimizde süs bitkileri ekimi ve pazarlaması yapılmamaktadır. H HAYVANSAL ÜRETİM İlimizde hayvancılık daha çok küçük aile işletmesi olarak yapılmakta olup, son yıllarda destekleme çalışmaları ile büyük işletmeler kurulmaya başlanmıştır. H BÜYÜKBAŞ HAYVANCILIK Tablo H.11: Büyükbaş Hayvancılığa Ait Bilgiler SIĞIR IRKI 2 YAŞINDAN KÜÇÜK DANA,TOSUN VE DÜVE 2 VE DAHA YUKARI YAŞTA (İNEK) 2 VE DAHA YUKARI YAŞTA (BOĞA- ÖKÜZ) TOPLAM IRKLARIN ORANI (%) Saf Kültür ,8 Kültür Melezi ,4 Yerli ,8 TOPLAM Kaynak: Tarım İl Müdürlüğü,2009 H KÜÇÜKBAŞ HAYVANCILIK Tablo H.12: Küçükbaş Hayvancılığa Ait Bilgiler CİNSİ 1 YAŞINDAN KÜÇÜK DİŞİ VE ERKEK 1 VE DAHA YUKARI YAŞTA (DİŞİ) 1 VE DAHA YUKARI YAŞTA (ERKEK) TOPLAM Koyun Kıl Keçisi TOPLAM Kaynak: Tarım İl Müdürlüğü,2009 H KÜMES HAYVANCILIĞI (KANATLI ÜRETİMİ) Tablo H.13: Kümes Hayvancılığı Bilgileri CİNSİ ADEDİ KANATLI Tavuk Hindi Ördek Kaz TOPLAM Kaynak: Tarım İl Müdürlüğü, 2009 H SU ÜRÜNLERİ Nevşehir İli genelinde su kaynaklarının kültür balıkçılığına uygun olmaması nedeniyle alabalık yetiştiriciliği yapılmamaktadır. Satılan alabalıklar yalnızca üretim yerlerinden getirilerek, ticari amaçla balıkların satışa kadar canlı tutulabilmesi için stoklanmaktadır. H KÜRK HAYVANCILIĞI İlimizde kürk hayvancılığı yapılmamaktadır. 81

90 H ARICILIK VE İPEKBÖCEKÇİLİĞİ İlimiz genelinde ipekböcekçiliği ile ilgili herhangi bir çalışma yoktur. Arıcılık yapan işletme sayısı 850 olup, üretilen bal miktarı 81,7 ton, balmumu üretimi ise 1,2 ton dur. Balın pazarlanması, genelde perakende olarak yapılmaktadır. Balmumunun değerlendirilmesi ise petek imal eden işletmelere veya ilaç satan bayilere verilerek yeni petekle takas etmek şeklinde olmaktadır. İlimizde çiçek balı üretilmekte, çam balı üretilmemektedir. Organik arıcılıkla ilgili herhangi bir çalışma yoktur. Bu konuda zaman zaman çiftçiler bilgilendirilmektedir. Tablo H.14: Arıcılık Bilgileri CİNSİ İlkel Kovan 145 ADEDİ Arıcılık Fenni Kovan TOPLAM Kaynak: Tarım İl Müdürlüğü, 2009 H. 3. ORGANİK TARIM İlimizde organik tarımın yaygınlaşması ve geliştirilmesi için çiftçi eğitim toplantıları düzenlenerek, Merkez ve ilçelere bağlı köylerde üreticiler ve çiftçiler bilgilendirilmektedir. Hem tüketicilere hem de yöredeki çiftçilere, organik tarımla üretilen ürün tüketiminin özendirilmesi ve güvenli gıda konularında basın ve yayın aracılığıyla bilgi akışı sağlanmaktadır. Özellikle organik tarım potansiyeli oluşturabilecek arazilerde ekim alanlarının ve üretim miktarlarının arttırılması planlanmaktadır. H. 4. TARIMSAL İŞLETMELER H KAMU İŞLETMELERİ İlimizde tarımsal üretim yapan kamu işletmesi bulunmamaktadır. H ÖZEL İŞLETMELER Büyük ve küçükbaş hayvanlardan elde edilen süt tondur. Bu miktarın bir kısmı süt ve süt mamulleri üretim tesislerinde işlenerek piyasaya sunulmaktadır. Geri kalan kısmı süt, yoğurt, tereyağı ve peynir olarak değerlendirilip satılmaktadır. H. 5. TARIMSAL FAALİYETLER H PESTİSİT KULLANIMI Bağ küllemesinde toz kükürt lik dozlarda, dekara kg olarak 3 tekerrürle kullanılır. Bağ salkım güvesi için azinphos methyl 25lik doz 200gr/100 Lt su, parathion methyl 360 Gr/Lt 100gr/100 Lt suya kullanılır. Patates böceği için imidochlorpid 100 kg tohum 30 g, azinphos methyl 25 Lik doz 200gr/100 Lt suya; patates mildiyösü için propineb Gr/100 Lt suya, bakırlı ilaçlar g arası 100 Lt suya; tahıllarda yabancı otlar için 2,4d dimethylamin 50 Ec dekara g; hububatta sürme-rastık için; tohum ilaçlaması carboxin Wp 100 kg tohuma 150 g ilaç kullanılır. 82

91 H GÜBRE KULLANIMI İlimiz tarımında ve hayvancılığında makinalaşma ileri bir safhada olup, tüm tarım kollarında toprak işlemeden hasada kadar bir çok işlem makina ile yapılmaktadır. İlimizde adet gübre dağıtıcısı bulunmaktadır. H.5.3. Toprak Kullanımı 5403 sayılı Toprak Koruma Kanunu çerçevesinde hareket edilmektedir. (H) TARIM, KAYNAKÇA Tarım İl Müdürlüğü,

92 I. MADENCİLİK I. 1. Maden Kanunu na Tabi Olan Madenler ve Doğal Malzemeler I Sanayi Madenleri Nevşehir de sanayi madenlerinden barit, kaolen, kaya tuzu, kum-çakıl, kükürt çıkarılmaktadır. Özellikle kum-çakıl ocakları yoğunluktadır. Tablo I.1: İlimizdeki Sanayi Madenleri Bilgileri Endüstriyel yatak ve zuhurları Barit Adres Gülşehir-Arafa sahası Tenör % 92,75 BaSO4 Rezerv ton görünür Kaolen Adres Avanos-Kayahamamı, Çakmaklı, Başağılın, Çakmakkaya sahaları Tenör % Al2O3, % 0,54-2,5 Fe2O3 Rezerv ton görünür, ton muhtemel. Kaya Tuzu (NaCl) Adres Gülşehir-Tuzköy sahası Tenör % 92 NaCl Rezerv ton görünür, ton muhtemel, ton mümkün Kum-Çakıl Adres Avanos Sarıhıdır Köyü Kalite Orta Rezerv m3 mümkün Kükürt (S) Adres Ürgüp- (Sarıhıdır, Avcılar) sahası Tenör % 0,55 43 S Rezerv 500 ton muhtemel Adres Gülşehir (Cemel, Arafa) sahası Tenör % 28 S Rezerv 200 ton muhtemel Kaynak:MTA Orta Anadolu II.Bölge Müdürlüğü,2009 Şekil I.1: Tuz Madeni Kaynak: İl Çevre ve Orman Müdürlüğü,

93 I Metalik Madenler Ürgüp ve Avanos İlçelerinde metalik maden yatakları bulunmaktadır. Tablo I.2: Metalik Maden Bilgileri Metalik Maden Yatak ve Zuhurları Boyalı Manganlı Demir Zuhuru İl Nevşehir İlçe Ürgüp İncesu Bucak - Köy Erdemisin Boyalı Karlık Cemilköy Akçaviran Mevki Olukderesi Pafta ve Koordinatları K 33-c2,c3 Y:- X :- Sahada, tersiyer volkanizmasına ait kayaçlar yüzeyler. Seri, altta aglomera ve tüfler ile başlar. Volkanizmanın Genel Jeoloji kesikliğe uğradığı dönemlerde marn, kil ve kalkerler gibi göl çökelleri gözlenir. aha üstte olivinli piroksenli bazalt, andezit ve ignimbritler izlenir. Cevher Mineralleri ve Psilomelan, Limonit Cevher hidrotermal oluşumlu olup, 10-15cm arasında değişen kalınlıklarda damarcıklar halindedir. Yer yer breş Yatak Özellikleri ve Cevherleşme dolgusu ve ince filon şeklinde izlenir. Tenör:Fe%28,5-50,5,Mn%0,2-0,18 Rezerv:Görünür+Muhtemel+Mümkün ton. Avanos Boksit Zuhuru İl Nevşehir İlçe Avanos Bucak - Köy - Mevki Başağılın Dölek Yamanın Dağı Pafta ve Koordinatları K 33-C1 Y: X : Genel Jeoloji Cevher Mineralleri ve Parajenez Sahanın K-KB sında Paleozoik yaşlı metamorfitler yüzeyler. Batısında ise, Ü.Kretase yaşlı granitler bulunur. G-GB da Kuvaterner yaşlı Acıgöl, Erciyes, Hasan Dağı volkanizmaları yer almaktadır. Oligosen e ait konglomera ve kum taşları geniş alanlar kaplar. Bunun üzerine ise karasal kökenli çökeller gelir. Diaspor, Kavolin Asidik volkanik kayaçların alterasyonu ile oluşmuşlardır. Yamanın Dağı kavolinleri 7km 2 lik bir alana yayılmışlardır. Neojendeki tektonik olaylarla ortaya çıkan sıcak sular ve yer altı-yerüstü sularının etkisi ile primer boksit oluşumları Yatak Özellikleri ve da gözlenir. Başağılın mevkiindeki zuhurlar ise, 0,5 m-1cm kalınlıktaki silisifiye zonun üzerindeki dasitin Cevherleşme alterasyonu ile oluşmuştur. Tenör:Al 2 O 3 %30-40, F 2O 3 %1,5, SiO 2 %50 Rezerv:Görünür+Muhtemel ton. Kaynak:MTA Orta Anadolu II.Bölge Müdürlüğü,2009 I Enerji Madenleri Gülşehir İlçesinde linyit yatakları bulunmaktadır. Tablo I.3: Linyit özellikleri Adres Gülşehir-Arafa sahası Tenör % 92,75 BaSO4 Rezerv ton mümkün Nem Oranı % 3,32 Kül Oranı % 19,38 Kükürt Oranı % 6,05 Alt Isıl Değeri Kkal/kg Kaynak:MTA Orta Anadolu II.Bölge Müdürlüğü,2009 I Maden Kanunu na Tabi Olan Doğal Malzemeler İlimizde pomza, taş, kum-çakıl, tuğla kiremit kili, mermer, kireç taşı, kaoleni dolomit gibi madenlerle ilgili ocaklar bulunmaktadır. Bu ocaklar ÇED Yönetmeliği ve ilgili diğer yönetmelikler çerçevesinde izinler almaktadır. Ocakların denetimi yapılmaktadır. 85

94 Şekil I.2:Kireç ocağı Kaynak: İl Çevre ve Orman Müdürlüğü,2009 Avanos ve Gülşehir İlçelerinde kum ocakları, Merkez ve Ürgüp ilçelerinde pomza ocakları yer almaktadır. Şekil I.3:Kum ocağı Kaynak: İl Çevre ve Orman Müdürlüğü,

95 POMZA Ülkemizde bulunan pomza sahaları içerisinde, en iyi kalite ve en fazla kullanım alanına sahip olan (inşaat sektörü dışında) Nevşehir ili pomzalarıdır. Merkez İlçe ve Ürgüp İlçesinde çok sayıda pomza yatakları bulunmaktadır. Bu yatakların toplam rezervi yaklaşık 450 milyon m3 civarındadır. Tekstil sektöründe kullanılan iyi kalitedeki pomzaların büyük bir bölümü ilimizden karşılanıp ihraç edilmektedir. I. 2. Madencilik Faaliyetlerinin Yapıldığı Yerlerin Özellikleri Taş Ocağı İşletmeciliği yapılan yerler volkanik tüf özelliğindedir. Pomza maden ocakları yerleri ise andezitik, riyolitik ve dasitik volkanik erüpsiyon sonucu fışkıran gazlarını ani olarak kaybetmeleri sonucu oluşan çok poroz volkanik lavlardır. I. 3. Cevher Zenginleştirme İlimizde cevher zenginleştirme tesisi bulunmamaktadır. I. 4. Madencilik Faaliyetlerinin Çevre Üzerine Etkileri Maden işletmeleri kazı faaliyetleri sonucunda alanların bozulması, araziye bırakılmış olan dekapaj atık ve artıklarının çevreye olabilecek olumsuz etkileri söz konusu olabilmektedir. İlimizdeki madencilik faaliyetleri Müdürlüğümüz tarafından denetlenmektedir. Ayrıca ilgili yönetmelikler gereği madencilikle ilgili faliyet sahipleri tarafından Doğaya Yeniden Kazandırma Planı ile Çevre Yönetim Planı sunulmaktadır. Bu planlarda, faaliyet ile bozulan arazilerin düzeltilerek yeniden kullanıma hazır hale getirilmesini sağlayacak tedbirler ve işlemlerle ilgili taahhütler yer almaktadır. I.5. Madencilik Faaliyetleri Sonucunda Arazi Kazanım Amacıyla Yapılan Rehabilitasyon Çalışmaları Madencilik faaliyetlerinin çevreye olabilecek olumsuz etkileri Çevresel Etki Değerlendirmesi sürecinde kontrol altına alınmaktadır. ÇED Gerekli Değildir kararı verilen projeler hakkında denetimler yapılmaktadır. Arazilerin tekrar eski haline getirilerek yeniden kullanıma kazandırılması amacıyla yapılması düşünülen gerekli rehabilitasyon çalışmalarının, faaliyetin sona ermesini beklemeden işletme aşamasındayken başlatılması konusunda uyarılar yapılmaktadır. Ağaçlandırma çalışmalarına önem verilmektedir. Çalışması biten ocaklar tespit edilip, rehabilitasyon ile ilgili yükümlülükleri faaliyet sahibine bildirilerek önlem aldırılmaktadır. I) MADENCİLİK, KAYNAKÇA MTA Orta Anadolu II. Bölge Müdürlüğü,2009 İl Çevre ve Orman Müdürlüğü,

96 J-ENERJİ J. 1. Birincil Enerji Kaynakları J Taşkömürü İlimizde taşkömürü rezervi bulunmamaktadır. J Linyit İlimiz Gülşehir İlçesi Dadağı-Arafa Mevkiinde linyit rezervi bulunmaktadır. Kömür kalınlığı cm arasında değişmektedir. Kükürt oranı çok yüksek olması nedeni ile ısınma amaçlı kullanılmamaktadır.yalnızca sanayi amaçlı kullanılmaktadır. J Asfaltit İlimizde rezervi bulunmamaktadır. J Bitümlü Şist İlimizde rezervi bulunmamaktadır. J Hampetrol İlimizde petrol rezervi bulunmamaktadır. J Doğalgaz İlimizde doğalgaz rezervi bulunmamaktadır J Nükleer Kaynaklar (Uranyum ve Toryum) Ilimizde rezervi bulunmamaktadır. J Orman Ormanlık alan toplamı ha olup, bu ormanların 3.356,5 ha kısmı koru ormanı, 3.958,5 ha kısmı baltalık ormandır. J Hidrolik İlimizde Ürgüp İlçesi Sarıhıdır Kasabası, Avanos İlçesi Bozca Köyü ve Gülşehir İlçesi Tuzköy Kasabasında hidroelektrik santraller bulunmaktadır. J Jeotermal Termal turizm Kozaklı İlçesi nde görülmektedir. İlçede bulunan kaplıca tesisleri, sera ve yerleşim yerleri jeotermal kaynak ile ısıtılmaktadır. 88

97 Tablo J.1: Jeotermal envanteri Kozaklı-Kozaklı Doğal çıkış değerleri Sondaj değerleri Sıcaklık: 29 C 0 Sıcaklık: C 0 Debi: 10 l/s Debi: 275 l/s Acıgöl-Karacaören Doğal çıkış değerleri Sıcaklık 27,5 C 0 Debi 2,5 l/s Acıgöl-Karacaören Doğal çıkış değerleri Sıcaklık 27,5 C 0 Debi 2,5 l/s Acıgöl-Sevincili Doğal çıkış değerleri Sıcaklık 25 C 0 Debi 0,01 l/s Avanos-Gölbağları Sıcaklık 26,5 C 0 Debi 0,1 l/s Kaynak: MTA Orta Anadolu II.Bölge Müd.,2009 J Güneş İnsanların birçok ihtiyaçlarının karşılanmasında kullanılabilen güneş enerjisi yenilenebilir enerji kaynağıdır. Güneş pilleri, termal güneş santralleri, pasif güneş enerjisi sistemleri konut ve işyerlerindeki güneş kolektörleri ile enerji elde etmek mümkündür. Türkiye genelinde olduğu gibi İlimizde de güneş enerjisinin en yaygın kullanımı ekonomik olması nedeni ile sıcak su ısıtma sistemleridir. J Rüzgâr Atmosferde bol ve serbest halde bulunan rüzgâr yenilenebilir ve temiz bir enerji kaynağıdır. Enerjinin depolanması başka bir enerjiye çevrilmesi mümkündür. İlimizde yıllık ortalama rüzgâr hızı 1,8 m/sn, en hızlı esen rüzgar yönü SE ve hızı 20,2 m/sn dir. İlimizde rüzgâr enerjisinden faydalanmak için herhangi bir çalışma yapılmamıştır. J Biyokütle Biyokütle organik maddelerin dönüşümü ile enerji eldesidir. Bitki, hayvan ve sanayi atıkları kaynak olarak kullanılır. İlimizde kırsal kesimlerde odun ve tezek yakılarak geleneksel biyokütle kullanılmaktadır. İlimizde biyogaz üreten herhangi bir tesis bulunmamaktadır. 89

98 J. 2. İkincil Enerji Kaynakları J Termik Enerji Termik santraller kömür, motorin, doğalgaz, fuel-oil, jeotermal enerji kaynaklarının kullanılması ile elektrik enerjisinin üretildiği tesislerdir. İlimizde termik enerji santralleri yoktur. J Hidrolik Enerji Hidrolik santrallerde akarsuların gücünden yararlanarak elektrik enerjisi elde edilmektedir. İlimizde Avanos İlçesi Sarıhıdır Köyünde ve Gülşehir İlçesi Tuzköy Kasabasında toplam 3 adet hidroelektrik santrali bulunmaktadır. J Nükleer Enerji Hızla tükenmekte olan petrole karşı alternatif olarak gösterilen ve atomun parçalanması ile elde edilen nükleer enerji günümüzde en çok konuşulan enerji türüdür. İlimizde radyoaktif minarelerle ilgili rezerv mevcut değildir. İlimizde nükleer enerji santralleri yoktur. J Yenilenebilir Elektrik Enerjisi Üretimi Doğanın kendi evrimi içinde bir sonraki gün aynen mevcut olabilen enerji kaynağına yenilenebilir enerji denilmektedir. Bugün yaygın olarak kullanılan fosil yakıtlar, yakılınca biten ve yenilenemeyen enerji kaynaklarıdır. Oysa su, güneş, rüzgâr ve jeotermal gibi doğal kaynaklar yenilenebilir olmalarının yanı sıra temiz enerji kaynaklarıdır. İlimiz Kozaklı ilçesinde bulunan jeotermal kaynaklar konutların ısıtılmasında kullanılmaktadır. J. 3. Enerji Tüketiminin Sektörlere Dağılımı İlimizde elektrik enerjisi tüketimi ağırlıklı olarak tarım sektöründedir. Daha sonra sırasıyla konut ve hizmetler, sanayi ve ulaştırma sektörleri gelmektedir. J. 4. Enerji Tasarrufu İle İlgili Yapılan Çalışmalar Enerji tasarrufu için, tasarruflu ampül kullanılması önerilmektedir. İl genelinde kaçak tarama çalışmaları ekipler halinde rutin olarak yapılmaktadır. Kaçak kullanımın azaltılması ile ilgili olarak sayaçlar dışarı alınmıştır. 10 yıllık damga süresi dolmuş sayaçların ayarı yapılmaktadır. (J) ENERJİ; KAYNAKÇA Maden Teknik ve Arama Genel Müdürlüğü,2009 Meram Elektrik Dağıtım A.Ş. Genel Müdürlüğü Nevşehir İşletme Müdürlüğü,2009 İl Çevre ve Orman Müdürlüğü,

99 K-SANAYİİ VE TEKNOLOJİ K. 1. İl Sanayiinin Gelişimi, Yer Seçimi Süreçleri ve Buna Etkileyen Etkenler İlimiz ekonomisi tarım ve hayvancılığa dayalıdır. Bölgenin doğal yapısı nedeniyle sit alanlarının fazla olması sanayi sektörünün gelişmesini azaltmaktadır. İlde çok büyük ölçekli fabrikalar yoktur ancak son dönemlerde organize sanayi bölgeleri kurulmakta ve sanayileşme artmaktadır. Sanayi sektörü tarım, ulaştırma, haberleşme, ticaret ve inşaat sektörlerinden sonra gelmektedir. K. 2. Genel Anlamda Sanayinin Gruplandırılması İlimizde gıda, un, yem ve içki fabrikaları yoğunluktadır. Organize Sanayi Bölgesi bulunmamaktadır. Sanayi sektörü olarak ihracatımız bulunmamaktadır. K Sanayii Alanları Merkez İlçe, Ürgüp, Gülşehir, Avanos, Hacıbektaş ve Kozaklı İlçelerinde sanayi sitesi bulunmaktadır. Nevşehir küçük sanayii sitesi: m 2 Nevşehir Lale sanayii sitesi: m 2 Nevşehir metal işleri küçük sanayii sitesi: m 2 Ürgüp küçük sanayii sitesi: m 2 Gülşehir küçük sanayii sitesi: m 2 Avanos küçük sanayii sitesi: m 2 Hacıbektaş küçük sanayii sitesi: m 2 Kozaklı küçük sanayii sitesi: m 2 K Küçük Sanayii Siteleri İl Merkezinde 3 adet, Ürgüp, Avanos, Kozaklı, Hacıbektaş, Gülşehir İlçelerinde 1 adet küçük sanayii siteleri mevcuttur. K Organize Sanayii Bölgeleri Nevşehir İlinde sanayi kuruluşları tarım ve toprağa dayalı olduğundan daha çok un, yem, tuğla-briket üzerine yoğunlaşmıştır. Hammaddeye dayalı sanayi kuruluşları Avanos İlçesi Mahmatlar, Kalaba, Topaklı kasabalarında yoğunlaşmıştır. Son zamanlarda Nevşehir Ticaret ve Sanayi odasının girişimleri ile Merkez Boğaz Köyü civarında Özel Organize Sanayi Bölgesi (OSB) yapılandırılması başlamıştır. Bundan sonraki sanayi yoğunluğunun bu bölgeye kayacağı düşünülmektedir. Ayrıca; Acıgöl İlçesi İğdeli Mevkiinde OSB Devlet Kredisi ile yapılandırılmaktadır. Avanos İlçesi Kalaba kasabasında da Özel OSB yer seçimi yapılmış olup, henüz bir faaliyeti yoktur. K. 3. Sanayiinin İlçelere Göre Dağılımı Merkez İlçe ve Avanos İlçesinde gıda sanayi yoğundur. Ayrıca Avanos İlçesinde tuğla ve kiremit fabrikaları da yoğunluktadır. Ürgüp, Avanos ve Gülşehir İlçelerinde içki fabrikaları bulunmaktadır. 91

100 K. 4. Sanayi Gruplarına Göre işyeri Sayıları ve İstihdam Durumu K Gıda, İçki ve Tütün Sanayii Ürgüp, Avanos ve Gülşehir İlçelerinde içki fabrikaları bulunmaktadır. Merkez İlçede bakliyat depolama ve paketleme tesisleri bulunmaktadır. Özellikle Mahmat İlçesinde un fabrikalarının sayısı fazladır. İlimizde tütün sanayi tesisi bulunmamaktadır. K Dokuma, Giyim eşyası ve Deri Sanayii İlimizde 1 adet dokuma fabrikası ve 3 adet tekstil fabrikası bulunmaktadır. Deri sanayi ile ilgili işletme bulunmamaktadır. K Orman Ürünleri ve Mobilya Sanayii İlimizde orman ürünleri sanayi bulunmamaktadır. Mobilya sanayii küçük çapta imalatla faaliyetini sürdürmektedir. K Kağıt-Kağıt Ürünleri ve Basım Sanayii İlimizde 6 adet matbaa bulunmaktadır. K Kimya-Petrol, Kömür, Kauçuk ve Plastik Ürünleri Sanayii İlimizde 1 adet tesiste, plastik malzemelerin geri dönüşümü ile boru üretimi yapılmaktadır. Ayrıca 1 adet tesiste de plastik boru imalatı yapılmaktadır. İlimizde kimya-petrol ile kauçuk ve plastik ürünleri sanayii bulunmamaktadır. İlimizde kömür ocakları bulunmakat olup, kömürle ilgili sanayi tesisi bulunmamaktadır. K Taş ve Toprağa Dayalı Sanayii İlimizde 10 adet tuğla fabrikası, 3 adet briket fabrikası, 1 adet kireç fabrikası ve 1 adet çimento fabrikası mevcuttur. Genellikle bims fabrikaları ve Nevşehir taşı denilen sarı renkli taşın kesim ve işçiliği yapılan tesisler bulunmaktadır. K Metal Ana Sanayii İlimizde 1 adet döküm sanayii faaliyet göstermektedir. Ayrıca 1 adet tesiste metal malzemeden boru ve profil üretimi yapılmaktadır. K Metal Eşya-Makine ve Teçhizat, Ulaşım Aracı, İlmi ve Mesleki Ölçme Aletleri Sanayi İlimizde metal eşya-makine ve teçhizat, ulaşım aracı, ilmi ve mesleki ölçme aletleri ile ilgili sanayi tesisi bulunmamaktadır. K Diğer İmalat Sanayii İlimizde oto yedek parça sanayi ve karoser ekipmanları imalatı yapan tesisler bulunmaktadır. K. 5. Sanayi Gruplarına Göre Üretim Teknolojisi ve Enerji Kullanımı İlimizde bulunan sanayi tesislerinde genellikle gelişen teknolojiye ayak uyduracak şekilde makine ve teçhizat kullanarak üretim yapılmaktadır. 92

101 K. 6. Sanayiden Kaynaklanan Çevre Sorunları ve Alınan Önlemler K Sanayi Tesislerinden Kaynaklanan Hava Kirliliği Sanayi tesislerinden kaynaklanan hava kirliliğini en az düzeyde tutulabilmek için denetimlerimiz devam etmektedir. Yönetmelik gereği emisyon iznine tabii olan tesislerin izin alması sağlanmakta ve izinli tesislerin denetimi yapılmaktadır. K Sanayi tesislerinden Kaynaklanan Su Kirliliği İlimizde atık sularını Kızılırmak Nehrine veren çok fazla tesis bulunmamakla bereber Avanos ilçesindeki kuru sistemle çalışmayan tavuk çiftliklerinin atıksularını Kızılırmak nehrine vermeleri engellenmektedir. Gülşehir İlçesinde bulunan Kavaklıdere Şarapları A.Ş. ye ait şarap fabrikasında biyolojik atıksu arıtma tesisi bulunmaktadır. Merkez İlçedeki Mey İçki fabrikasında da atıksu arıtma tesisi bulunmaktadır. K Sanayi tesislerinden Kaynaklanan Toprak Kirliliği Sanayi tesisleri büyük oranda Belediye imar planlarında gösterilen sanayi bölgelerinde bulunmaktadır. Bu nedenle toprak kirliliği büyük ölçüde önlenmiştir. K Sanayi Tesislerinden Kaynaklanan Gürültü Kirliliği İlimizde genellikle küçük sanayi siteleri bulunmaktadır. Gürültü kirliliğine etkileri yok denecek kadar azdır. K Sanayi Tesislerinden Kaynaklanan Atıklar İlimizde genellikle küçük sanayi sitelerinde bulunan tesislerin atıkları çevreye zarar vermeyecek şekilde kaplarda toplanarak, Belediye tarafından alınmaktadır. Sanayi tesislerinde oluşan katı atıklar da sahada depolanıp, ilgili Belediyenin katı atık deponi sahasına bırakılmaktadır. K. 7. Sanayi Tesislerinin Acil Durum Planı İlimizde büyük endüstriyel kazalar için acil durum planı Müdürlüğümüz tarafından 2001 yılında yapılmıştır. Bu planda Nesteks Tekstil Fabrikası, Yibitaş Çimento Fabrikası, Anadolu Gaz LPG Dolum Tesisi, Taskobirlik Şarap ve Sirke Fabrikası, döküm fabrikası ve Tekel İçki Fabrikası vb. tesislerin acil durumlarda yapması gereken işlemler belirtilmiş ve konu ile ilgili kişilerin açık kimlik ve adresleri belirtilmiştir. (K) SANAYİ ve TEKNOLOJİ, KAYNAKÇA Sanayi ve Ticaret İl Müdürlüğü, 2009 İl Çevre ve Orman Müdürlüğü,

102 L-ALTYAPI, ULAŞIM VE HABERLEŞME L. 1. ALTYAPI L Temiz Su Sistemi İlimizdeki temiz su sistemine ait bilgiler Tablo L.1de verilmektedir. Tablo L.1: Temiz Su Sistemi Bilgileri Belediye Adı Mevcut Durum Yazıhüyük İller Bankası tarafından açılan 2 adet su kuyusundan saniyede 14 litre su akmaktadır. Su sürekli klorlanmaktadır. Karahasanlı Nar Kalaba Avanos Başdere Acıgöl Gülşehir Hacıbektaş Ortahisar Topaklı Mustafapaşa Suvermez 3 adet kaynaktan içme suyu temin edilmektedir. İsale hattı boruları PVC olup, toplam uzunluğu 38 km dır. İçme suyu kapasitesi 15 lt/sn.dir. PVC ve asbest borudan oluşan şebeke mevcuttur. İçme suyu sondajla verilmektedir. Su borularının toplam uzunluğu 30 km dir. Bozca köyündeki 3 adet kuyudan toplam 87 m³/sn su sağlanmaktadır. İçme suyu arıtma tesisi vardır. Arıtılan su depolara oradan da şebekeye pompalanmaktadır. Dağıtımda plastik ve astbest borular bulunmaktadır. Bozca Avanos arası isale hattı 30 km, şehir içi şebeke hattı 140 km dir. 2 adet kuyudan toplam 10 l/sn su sağlanmaktadır. İsale hattı boruları PVCdir. İsale hattı 3 km, şebeke 35 km dir. 4 adet kuyudan 50 l/s su verilmektedir. İsale hattı boruları PVCdir. Depolar sürekli klorlanmaktadır. İçme suyu cazibe ile kaynak suyundan verilmektedir. İçme suyu alt yapısının % 95i tamamlanmıştır. İçme suyu cazibe ile kaynaktan asbest borularla verilmektedir. Debisi 52 l/s dir. Su analizi yapılmaktadır. Şebeke ağının uzunluğu 10 km.dir. Aralıklı olarak klorlanmaktadır. İsale hattı boruları asbest olup, uzunluğu 12 km dır. 4 adet kaynaktan sağlanmaktadır. Borular PVC ve asbesttir. Toplam sertlik 28,6 F.S., Ph:7,81 olarak ölçülmüştür. 2 adet kuyudan sağlanmaktadır. Sağlık İl Müdürlüğünce alınan numunelerde arsenik düzeyi sınır değerin üzerinde çıkmıştır. (12,31 Ug/l). Arıtma tesisi kurulması için şartlı ödenek alınmış, ihalesi yapılarak sondaj kuyusu vurulmuştur. Mevcut şebeke 40 km dir. Yeni kuyu hizmete açılacaktır. Kozaklı 3 adet kuyudan içme suyu temin edilmektedir. İsale hattı boruları PVC ve asbest olup, toplam uzunluk 54 kmdir. Merkez Temiz su şebekesi m, isale hattı m, isale terfi hattı m dir. Ayrıca 100 ve 600 mm çaplı PVC boru ile AÇB boru kullanılmaktadır. Kaymaklı Temiz su kaynağımızın kapasitesi 24lt/sn. olup, analizleri yapılmaktadır. Hat PVC boru olup yaklaşık metredir. Özkonak 15 Km den isale hattı ile cazibeli olarak depolara iletilmektedir. Toplam 2 adet 150 m3 lük, 1 adet 250 m3 lük, 2 adet 75 m3 lük 5 depo vardır. Sarılar İçme suyu günlük kapasite 550 m3 dür. Klorür 142 mgr/ltd ir. Ana hat atermit tali hatlar 14 atülük PVC borular ile döşenmiştir. Sürekli klorlama yapılmaktadır. Kurugöl İçme ve kullanma suyu 2 adet derin kuyudan elde edilmektedir. İçme suyu, kapasiteleri 10 Lt/Sn. İçme suyu hattı uzunluğu depo içi hattı ile birlikte m dir. İnallı İçme ve kullanma suyu 2 adet derin kuyudan elde edilmektedir. İçme suyu kapasitesi 15Lt/sn, İçme suyu hattı uzunluğu depo içi hattı ile birlikte 25,215 Km dir. Göre İçme ve Kullanma suyu 3 adet derin kuyudan elde edilmektedir. İçme suyu kapasitesi 9 Lt/sn, İçme suyu hattı uzunluğu 3 km dir. Karasenir 2 adet kuyudan içme suyu temin edilmektedir. İsale hattı 15 km, şebeke uzunluğu 20 km dir. Abuuşağı Göreme Kaynak:Belediye Başkanlıkları, adet kuyudan su sağlanmakta olup, debisi 20 m3/sn. dir. Borular plastik ve asbesttir. 5 adet kuyu bulunmaktadır. İçme suyu asbest borularla ulaştırılmakta ve şehir içi dağılımları plastik borularla yapılmaktadır. Ayda 2 kez Sağlık İl Müdürlüğünce ölçümleri yapılmaktadır. L Atık Su Sistemi, Kanalizasyon ve Arıtma Sistemi İlimiz genelinde ilçelerde kanalizasyon bulunmakta ya da tamamlanma aşamasındadır. İlimiz Merkez ilçenin kanalizasyon sistemi mevcuttur. Ürgüp (Ürgüp-Ortahisar-Mustafapaşa ile ortak) ve Avanos (Uçhisar ın bir kısmı, Göreme ve Çavuşin ile ortak) İlçelerinde atıksu arıtma tesisleri vardır. Avanos İlçesinde biyolojik atık su arıtma tesisi bulunmakta olup kapasitesi 60 m³/sndir. Arıtılan atık su Kızılırmak a deşarj edilmektedir. Avanos İlçesinde yağmur suları özel yağmur hattıyla toplanmaktadır. Nevşehir Belediyesi atıksu arıtma tesisi ihale aşamasındadır. Gülşehir İlçesinde doğal arıtma tesisi mevcut olup, kanalizasyondan sonra doğal arıtma tesisine atıksular verilmektedir. Kanalizasyon sistemi bulunmayan yerlerde evsel atıksular fosseptikte biriktirilmektedir. 94

103 L Yeşil Alanlar Mevcut yeşil alanlar bu gün için azdır. Yoğun konut alanları içinde büyük yeşil alanlar ayrılamamaktadır. Dere yatakları çevresinde oluşturulan yeşil kuşaklar, yerleşme alanları içinde ferahlık yaratacak doğal boşluklar olarak değerlendirilmiştir. İlçelerde genellikle kayısı, elma, armut ağaçları bulunmaktadır. Karaçam, sedir çamı, meşe, palamut ve akasya ile ağaçlandırma yapılmaktadır. Müdürlüğümüz tarafından yapılan ağaçlandırma çalışmaları ile yeşil alanlar arttırılmaktadır. Tablo L.2: Yeşil Alan Bilgileri Belediye Başkanlığı Yeşil Alanlar (m2 ) Yazihüyük Başdere Nar Kalaba Avanos Acıgöl ,6 Gülşehir Hacıbektaş Ortahisar Mustafapaşa Suvermez Kozaklı Merkez Kaymaklı Özkonak Sarılar - 5 Ovaören 17,500 7 Kurugöl 127, İnallı 135,550 54,30 Göre Karasenir Abuuşağı Kaynak: Belediye Başkanlıkları,2009 L Elektrik İletim Hatları Kişi Başı Yeşil Alan Miktarı (m2 ) İl genelinde bulunan elektrik iletim hatlarının yeraltına alınması çalışmaları devam etmektedir. L Doğalgaz Boru Hatları İlimizde doğalgaz altyapı çalışmaları tamamlanmıştır. 95

104 L. 2. ULAŞIM L Karayolları L Karayolları Genel İlimizde Karayolları 6. Bölge Müdürlüğü ne bağlı 67. Bakım Şube Şefliği ve bu şefliğe bağlı bakımevleri bulunmaktadır. İlimizde 238 km devlet yolu, 252 km il yolu olmak üzere toplam yol uzunluğu 490 km dir. 265 km bölünmüş yol bulunmaktadır. Otoyol bulunmamaktadır. L Ulaşım Planlaması İlimiz Aksaray, Kayseri, Kırşehir, Niğde ve Yozgat illerine komşu olup Adana, Ankara, Antalya, Bursa, Diyarbakır, Gaziantep, İstanbul, İzmir, Konya, Trabzon ve Van İllerine ulaşımlar yapılmaktadır. L Toplu Taşıma Sistemleri Kent içi taşımacılık midibüslerle yapılmaktadır. Bir midibüsün yolcu kapasitesi 20 koltuk ve 30 ayakta taşıma olarak 50 kişidir. Yakıt olarak motorin kullanılmaktadır. L Kent İçi Yollar Kent içi m2 lik yol alanının %48,99 i tamamlanmış olup, kişi başına 113 m2 alan düşmektedir. L Araç Sayıları İl genelindeki araç sayıları bilgileri Tablo L.3. te verilmiştir. L Demiryolları İlimiz Kozaklı İlçesinin Kanlıca ve Karasenir kasabalarından demiryolu geçmektedir. Ulaştırma Bakanlığı, Demiryollar, Limanlar ve Hava Meydanları İnşaatı Genel Müdürlüğü tarafından yapım ve işletilmesi planlanan Kayseri-Şefaatli Demiryolu Projesi; İlimiz idari sınırlarından da geçmektedir km uzunluğunda planlanan demiryolu hattının; yaklaşık 16 km lik kısmı Nevşehir sınırları içerisindedir. L Kullanılan Raylı Sistemler İlimizde raylı sistem yoktur. L Taşımacılıkta Demiryolları İlimizde taşımacılıkta demiryolu ağı kullanılmamaktadır. L Deniz, Göl, Nehir Taşımacılığı İlimizde deniz ve göl bulunmamaktadır. Kızılırmak nehrinde taşımacılık yapılmamaktadır. L Limanlar İlimiz denize kıyısı bulunmadığından liman bulunmamaktadır. L Taşımacılık İlimizde deniz bulunmadığından deniz taşımacılığı yoktur. 96

105 L Havayolları İlimiz Gülşehir İlçesi ne bağlı Tuzköy Kasabası nda Kapadokya Havalimanı bulunmakta olup, Nevşehir merkeze 27 km uzaklıktadır. Havalimanında toplam 3500 m²'lik ortak kullanımlı, yolcu/yıl kapasiteli iç ve dış hatlar terminali mevcuttur. L. 3. HABERLEŞME Yerleşim merkezlerinde ihtiyaç duyulan yerlere yeraltı şebekesi yapma çalışmaları devam etmektedir. İlimizde havai kablo oranı %59, yeraltı kablo oranı % 41 dir. L. 4. İLİN PLAN DURUMU Nevşehir in mevcut imar planı 1966 yılında İller Bankası bünyesinde Yüksek Mimar Nezihe Taner yönetiminde hazırlanmış ve halen uygulanmaktadır. Eski imar planı 1960 yılı nüfusu baz alınarak, 1990 yılı nüfusu olacağına göre hazırlanmıştır. İmar planının ana hatları ile uygulanmasına çalışıldığı halde, planda henüz gerçekleşmeyen ana kararlar olduğu gibi, plan dışı gelişmeler oldukça dağınık olup, geniş alanlar kapsamaktadır. Uygulamaya paralel 152 plan değişikliği ( tarihine kadar) İmar ve İskan Bakanlığı nca onanmıştır. Nevşehir de en önemli ve kent gelişmesini etkileyen plan değişiklikleri, sanayi siteleri ile ilgili olanlardır. Kentin güney batısındaki bu yoğun iş alanları, yeni konut alanlarını da bu yöne çekerek plan dışı gelişmelere neden olmuştur. Nevşehir de bu tür plan dışı gelişmelerle, mevcut yerleşmedeki eski plan kararlarını bütünleştirmek ve 2000 yılı için saptanan nüfusun kentsel donatım ihtiyacı ile yeni yerleşme kararları verilerek yeni bir plan üretilmesi, planlama amaçlarının başında gelmektedir. 97

106 L. 5. İLDEKİ BAZ İSTASYONU SAYISI İlimizde toplam 280 adet baz istasyonu vardır. Yapılan ölçüm ve denetimlerde baz istasyonlarının yönetmelik limit değerleri altında çalıştığı tespit edilmiştir. Tablo L.3: Baz İstasyonları Bilgileri OPERATÖR SİTE ADRESİ Avea KUYULUTATLAR KASABASI Avea YENİ KAYSERİ CADDESİ HOTEL DİLARA Avea ORSAN OTEL YENİ KAYSERİ CADDESİ Avea KAHVECİ DAĞI MEVKİİ Avea İMRAN MAHALLESİ GÜLLÜCE SOKAK NO:1 EREN HOTEL Avea B. EVLERİ MAHALLESİ KARASEKİ MEVKİİ Avea ÇORAKLI YOLU BELEDİYESİ SU DEPOSU YANI Avea GÖRÇEKLİ MEVKİİ KULESİ YANI GÖREME Avea AŞAĞI MAHALLE ÇUBUK KUMESİ UÇHİSAR Avea ŞAHİN TEPESİ Avea GÜZELYURT MAHALLESİ KIZILTEPE MEVKİİ 24. CADDE NO:7 Avea BAHÇELİEVLER MAHALLESİ SARUHAN CADDESİ TV VERİCİLERİ VE AKBEL SOKAK AVONOS-NEVŞEHİR Avea HERİKLİ MAHALLESİ MUSTAFA PARMAKSIZ CADDESİ KOÇ APARTMANI NO:27 Avea 2000 EVLER MAHALLESİ CUMA PAZARI YERİ TT ARASI Avea YENİ SANAYİ SİTESİ 9. BLOK SİTE MEYDANI SANAYİ CAMİİ Avea İBRAHİM PAŞA MAHALLESİ OSMAN GAZİ SOKAK NO:31 VE KARATAŞ MEVKİİ Avea KAYA CAMİİ MAHALLESİ MEHMET AĞA SOKAK NO:16 NEVŞEHİR Avea TV VERİCİLERİ KARŞISI NARLI TEPE MEVKİİ NEVŞEHİR Avea ESENTEPE MAH. ÜRGÜP CAD. NO:16 Avea GÜZELYURT MAHALLESİ ERCAN SOKAK NO:1 VE 24.CAD. NO:5 Avea YUKARI MAH. BADINTEPE MEVKİİ TELSİM VERİCİLERİ YANI Avea TV VERİCİLERİ YANI SULUSARAY KASABASI Avea AKSARAY YOLU 6. KM GOODYEAR LASTİK FABRİKASI YANI Avea GÖRÇELİ MEVKİİ TVVERİCİLERİ GÖREME / NEVŞEHİR Avea ORUÇ REİS MAHALLESİ ERTEPE MEVKİİ AİLE PARKI GÜLŞEHİR-NEVŞEHİR Avea BALA MAHALLESİ ÇANAKLIK MEVKİİ ARIA İSTASYONU YANI Avea KAYSERİ CADDESİ ALMİRA HOTEL ÜRGÜP-NEVŞEHİR Avea FATİH MAHALLESİ KARAYAZI MEVKİİ SU DEPOSU YANI ÜRGÜP-NEVŞEHİR Avea TV VERİCİLERİ MEVKİİ TELSİM İSTASYONLARI YANI Avea BELEDİYE PAZAR YERİ Avea ORTAHİSAR PTT MERKEZ MÜD. Avea Avea Avea Avea Avea Avea Avea Avea Avea Avea Avea Avea Avea Avea Avea Avea Avea Avea Avea Avea Avea Avea Avea ORTA MAH. RAGIP ÜNER CAD. YUKARI MEZARLIK TELSİM KULESİ ÖZKONAK PARSEL KIRATLIOĞLU MAHALLESİ YUNUS EMRE CADDESİ NO:67 AVUÇ KÖYÜ EVRAN TEPESİ TUZKÖY ALAADİN MAH. GÜL VEREN SOK. NO:25 BAĞLARBAŞI MAHALLESİ ŞİRİN SOKAK TOPAKLI KASABASI ESBELLİ TEPESİ SU DEPOSU ÖNÜ ÜRGÜP / NEVŞEHİR YENİYAPAN KÖYÜ TOPRAKLI RL KARAHASANLI BELDESİ KULESİ YANI GÖZTEPE MEVKİİ KAYMAKLI LİLİMAY MAHALLESİ AYVALI KÖYÜ NEVŞEHİR KAVAK KÖYÜ KARŞISI KULESİ MEVKİİ SARILAR SU DEPOSU YANI SARILAR BEKDİK MAHALLESİ AKSARAY CADDESİ NETSEK KARŞISI NO:37 NEVŞEHİR ÜNİVERSİTE YOLU ÜZERİ 5. KM YURTKUR KIZYURDU KARŞISI GÜRCALİ MEVKİİ 3.PAFTA 9388 PARSEL GÖREME FATİH MAH. KARYAZ MEVKİİ MUSTAFA OTEL ARKASI SU DEPOSU ÜRGÜP TV VERİCİ YANI VODAFONE KULE RAGIP ÖNER MAH. VEFA KÜÇÜK CAD. NO:89 ÇAYİÇİ KÖYÜ TEPETARLA MEVKİİ MEMİŞ BEY MAHALLESİ FESTİVAL SOKAK NO:11 KARASOKUM MAHALLESİ OSMANLI CADDESİ NO:10 98

107 Avea Avea Avea Avea Avea Avea Avea Avea Avea Avea Avea Avea Avea Avea Avea Avea Avea Avea Avea Avea Avea Avea Avea Avea Avea Avea Avea Avea Avea Avea Avea Avea Avea YENİMAHALLE 11.SOKAK PAFTA:24 ADA:16 NO:5 BAHÇELİ MAHALLESİ SEFA SOKAK NO:3 ENSAR UN DEĞİRMENİ ÇAYIRLI MAHALLESİ 478 ADA 13 PARSEL EMEK MAHALLESİ SAATÇİ HOCA CADDESİ SAĞLAYANLAR YAPI KOOPARATİFİ NO: EVLER TOKİ İŞ MERKEZİ KARAPINAR BAHÇELİEVLER MAHALLESİ 123 ADA K33D22-A PAFTA MEHMET AKİF BULVARI NO:3 TATLARIN KASABASI YUVA YOLU İSTİKAMETİ 1. KM VODAFONE KULESİ KARSIDAG MEVKİİ TRT VERİCİSİ YANI DERİN KUYU İLÇESİ GİRİŞİ OPET BENZİNLİK BAHÇESİ ORUC REIS MAH. ERTEPE MEVKİİ AİLE PARKI KAYSERİ CADDESİ BÜYÜK OTEL NECİP FAZIL KISAKÜREK BULVARI ESKİ OTOGARI YERİ KAPADOKYA AVM AKSALUR VODAFONE VE KULESİ AKSALUR ATATÜRK BULV. UZAY İŞ MERKEZİ NO:7 İBRAHİM PAŞA MAH. OSMANGAZİ SOK. NO: EVLER MAH. CUMA PAZARI YERİ TÜRK TELEKOM ARSASI DERE MAH. HAFIZ İNCEKARA CAD. NO:69 ESENTEPE MAH. MURAT SOK. NO:25 KAPADOKYA DEDEMAN HOTEL ÜRGÜP YOLU 2.KM ASOS THERMAL DELUXE HOTEL KAPLICALAR MEVKİİ ÇAT KASABASI MEZARLIK GİRİŞİ VODAFONE KULESİ ÇAT TOPAÇ SU DEPOSU KULESİ YANI İNANLI SU DEPOSU ARKASI İNANLI ÖZYAYLA KÖYÜ BİLEN MEVKİİ KULE YANI ÖZYAYLA KÖYÜ İŞ BANKASI DERİNKUYU ŞUBESİ ATATÜRK CAD. ESKİ BELEDİYE ALTI NO:31/A DOĞALAR KÖYÜ ÇAKMAK MAH. NO:120 CUMHURİYET MEYDANI TT BİNASI NO:8 KARACAŞAR GÖYNÜK TT BİNASI GÖYNÜK GÜMÜŞKENT BELEDİYE YANI VODAFONE KULESİ GÜMÜŞKENT KAVAK KÖYÜ MEVKİİ TRT KULESİ YANI PAFTA:133C-05C ADA:136 PARSEL:7 YANI KARASENİR BELDESİ BAŞDERE TT BİNASI BAŞDERE AVANOS TV VERİCİLERİ TEPESİ ADA NO:54,PAFTA NO:5,PARSEL NO:1 TV VERİCİLERİ TEPESİ KARŞIDAĞ TV VERİCİLERİ YENİ MAHALLE OTEL SOKAK GÜMÜŞKENT NEVŞEHİR BELEDİYE SU DEPOSU HACI BEKTAŞ BULVARI TV VERİCİLERİ YANI KAPADOKYA DEDEMAN HOTEL GÖREME TV VERİCİLERİ AVANOS YOLU BEĞENDİK MAĞAZASI NEVŞEHİR KAVAK BELEDİYESİ BÜYÜKBURUN TEPESİ ÇALLIGEDİK TRT VERİCİLERİ (HİMMET SARIKAYA RL İSTASYONU) TEPESİ KALABA ACIGÖL BELEDİYE VERİCİLERİNİN OLDUĞU TEPE BAYRAMLI MAHALLESİ NİĞDE CAD. NO:97 SHELL BAYİİ YANI BEKİR AGA MAHALLESİ ZİLE YOLU SK. GÖZTEPE MEVKİİ KAYMAKLI SASLAR TEPESİ AKTOP GIDA SAN. TEKSTİL ARKASI AKSULAR MUSTAFA PARMAKSIZ CADDESİ NO:47 PINAR APARTMANI İLİCEK KÖYÜ HACIBEKTAŞ NEVŞEHİR ÖZYEL OTEL BAHÇELİEVLER MAHALLESİ NO:20 ORTAHİSAR MEVKİİ ESKİ SANAYİ NEVŞEHİR TÜRK TELEKOM MÜDÜRLÜĞÜ DAMAT İBRAHİM PAŞA BUL. YENİ KAYSERİ CADDESİ NO:3 AVLANMAZ İŞHANI BAŞDERE BELDESİ KAYSERİ CADDESİ TEPE BAŞI BAYRAK TEPE MEVKİİ AKSALUR GÖRE KASABASI TV VERİCİLERİ TEPESİ CAMİKEBİR MAH. HASTANE CAD. ÖZKONAK MUSTAFAPAŞA SÜMER MAHALLESİ EYÜP SOKAK ÖDEMİŞLER APARTMANI NO:2 SUVERMEZ BELDESİ NEŞAT ERTAŞ SK. SUVERMEZ 2000 EVLER MAHALLESİ YETİŞTİRME YURDU YANI BELEDİYE YEŞİL ALANI 99

108 ALTIKAPI MAHALLESİ SARIHAN SOKAK PAFTA:18 ADA:30 PARSEL TÜRK TELEKOM İDİŞ RL İSTASYONU ÖZKONAK AYDINLI MAH. GÖRÇELİ SOKAK GÖRÇELİ TEPESİ GÖREME ŞAHİNEFENDİ KASABASI RAGIP ÜNER MAHALLESİ ZÜBEYDE HANIM CADDESİ NO:110 KARLIK KÖYÜ YENİ SANAYİ SİTESİ EK BLOKLAR HURDALIK YANI CAMİ ARKASI NO:17 ADA NO:2357 PARSEL NO:1 KARANESİR KASABASI BAĞLICA MAHALLESİ KAPLICA CADDESİ BOZOĞLAN TEPESİ MAZIKÖY ESKİ TRT VERİCİSİ TEPESİ AKSARAY YOLU 7.KM BOĞAZKÖY İLFAT MEVKİİ KOZAKLI NEVŞEHİR BAHÇELİ KÖYÜ BAHÇELİ YENİ CAMİİ ÜRGÜP KARAHASANLI KASABASI ÜRGÜP YOLU 6.KM HAPİSANE YOLU OYLU DAĞI GÖRE AKSARAY CADDESİ NO:2 31 NOLU ADA 92 NOLU PARSEL ÇİLEHANE MEVKİİ NEVŞEHİR KALESİ GÜNEYİ TELSİZ ROLESİ YANI HACIBEKTAŞ CADDESİ AYIŞIĞI SOKAK GÖBELDİ TEPESİ KARABURNA İLİCEK KASABASI UNSAN UN FABRİKASI DUAYERİ MAH. MEHMET AKİF BUL. NO:1/C ESENTEPE MAHALLESİ ÜRGÜP CADDESİ NO:22 TATLARIN KASABASI SU DEPOSUNUN 25 METRE GÜNEYİ FEVZİ ÇAKMAK MAHALLESİ YEŞİL HAT YOLU ABUUŞAĞI MERKEZ ÖZYAYLA KÖYÜ L33A03B1A PAFTA 144 ADA 1 NOLU PARSEL MEZARLIK YANI GÖREME OTEL AÇIKHAVA MÜZESİ YOLU GÖREME YALÇINLAR UN FABRİKASI MAHMAT KASABASI ATATÜRK BULVARI İSTİKLAL CAD. YAVUZ SULTAN SELİM CAMİİ KARACASAR YAVUZ SULTAN SELİM MAHALLESİ OĞUZHAN CADDESİ NO:24 SARILAR ÜRGÜP GİRİŞİ YENİ OTOGAR YANI,ADA NO:231,PAFTA NO:37,PARSEL NO:39 UÇHİSAR KASABASI ADNAN MENDERES CADDESİ BELEDİYE BİNASI CUMHURİYET MAHALLESİ KARŞIDAĞ TV TEPESİ 69 PAFTA 781 ADA 32 PARSEL MAZI KÖYÜ ESKİ TV VERİCİLERİ TEPESİ L33B-02C PAFTA,2931 PARSEL GÜZELYURT MAH. 80. YIL BUL. OĞUZLAR GAZNEVİ CAMİİ SOFULAR KÖYÜ TRT BINASI KIZILAĞIL KASABASI,KAYSERİ CAD. KIZILAĞIL HABEŞ CAMİİ YANI PAFTA J33C-21D-3B KURUGÖL BELEDİYESİ DOĞALA CAD. KURUGÖL MERKEZ CAMİİ TOPAÇ KÖYÜ SU DEPOSU YANI 132 ADA 46 PARSEL YENİ MAH.YENİ KAYSERİ CAD. VALİLİK KARŞISI NİSA OTEL NO:35 NEVŞEHİR-AKSARAY KARAYOLU YOLU ÜZERİ NARSU GIDA KARŞISI AKARCA KAS. KAYSERİ-KIRŞEHİR YOLU ÜZERİ KÜÇÜKÇAL TEP. YUVA KÖYÜ ORTABEL TEPESİ K32C-19A PAFTA,104 ADA,126 PARSEL HERİKLİ MAH.MUSTAFA PARMAKSIZ CAD. NARYOLU(NARYOLU SK.) VİLTON OTEL NO:8 TUZKÖY BEL.KOOP. EVL. KAYADİBİLİ SK. GEDİKKAYA (EVREN BURNU) TEPESİ ÇALIŞ KÖYÜ TEPESİDELİK TEPESİ K33B-03B PAFTA HACIHALİLLİ KÖYÜ KIZILYAVŞANLI MEVKİİ BUZAGILIK TEPESİ K32B-22C PAFTA 115 ADA 101 PARSEL KALECİK KASABASI J33C-06D PAFTA 131 ADA 29 NOL KIRATLIOĞLU MAH. YUNUS EMRE CADDESİ ŞERAFETTİN APT. NO:67 ÜRGÜP YOLU ÜZERİ 4. KM HAFLI MEVKİİ YÜKSEL HALI UCKISAR OVAÖREN KASABASı CAMININ 125M. KUZEYI PAFTA K32C-2B ADA:126 PARSEL:1 ÜRGÜP GİRİŞİ YENİ OTOGAR YANI AYDINLI MAH. GÖRÇELİ SOK. GÖRÇELİ TEPESİ GÖREME YENİ MAH. KAYSERİ CAD. AVLANMAZ İŞHANI ÇATI KATI AVANOS TV VERİCİLERİ TEPESİ ÜRGÜP TV VERİCİLERİ YANI ÇAYİÇİ KÖYÜ TEPETARLA MEVKİİ AVEA BAZ İSTASYONU NEVŞEHİR-AKSARAY KARAYOLU YOLU ÜZERİ NARSU GIDA KARŞISI YAPRAKLI SEKİ MEVKİİ PAFTA:56 ADA:626 PARSEL:2 NEVŞEHİR BELEDİYE SU DEPOSU GÜMÜŞYAZI KÖYÜ ÜMMET TEPESİ ADA NO:144,PARSEL 366 SU DEPOSUNUN 290M. GÜNEYDOĞUSU YENİ MAH. YENİ KAYSERİ CAD. NO:35 VALİLİK KARŞISI NİSA OTEL 100

109 YENİ SANAYİ SİTESİ EK BLOKLAR HURDALIK YANI CAMİİ ARKASI NO:17 OVAÖREN KÖYÜ BELEDİYE ÇAMLIK ALANI İÇİ KAPADOKYA FORUM AVM 2000 EVLER MAH.YETİŞTİRME YURDU BELEDİYE YEŞİL ALANI CUMHURİYET MEYDANI İSTİKLAL MAHALLESİ DEPOLU SOKAK SU DEPOSU YANI CAT KAPADOKYA FORUM AVM BİNASI VODAFONE GÖZTEPE MEVKİİ BELEDİYE TV ANTENLER YANI KAYMAKLI VODAFONE ATATÜRK BULVARI RASİM ÜZER İŞ HANI NO:74 VODAFONE KOZAKLI BOZOĞLAN MEVKİİ VODAFONE NEVŞEHİR - AKSARAY YOLU ÜZERİ ORGANİZE SANAYİİ KARŞISI FATİH UN FABRİKASI VODAFONE ÖZKONAK BELEDİYE MEZARLIĞI ÖZKONAK VODAFONE ORUÇ REİS MAH. ERTEPE MEVKİİ ESKİ TV VERİCİLERİ YANI VODAFONE YENİ MAHALLE ÇAĞLAYAN MEVKİİ GÜMÜŞKENT VODAFONE VAROL DİNLENME TESİSLERİ DERİNKUYU GİRİŞİ VODAFONE YUKARI MAHALLE TEPESİ TV VERİCİLERİ YANI VODAFONE BELEDİYE TV VERİCİLERİ KARASEKİ MEVKİİ VODAFONE MEHMET DİNLER BULVARI NO: 7 DİNLER OTEL VODAFONE 2000 EVLER MAHALLESİ KARAYAZI MEVKİİ 1964 ADA 3 NOLU PARSEL VODAFONE GÜZELYURT MAHALLESİ ÜRGÜP CADDESİ NO: 59 NURAY APARTMANI VODAFONE ORTAHİSAR BELEDİYE SU DEPOSU MEVKİİ ORTAHİSAR VODAFONE AYDINLI MAHALLESİ GÖRECELİ TEPESİ GÖREME VODAFONE GÜZELYURT MAHALLESİ VEFA KÜÇÜK CADDESİ NO: 9 GÖKÇEN PETROL ARKASI VODAFONE TRT VERİCİLERİ YANI GÖRE VODAFONE KAYSERİ / KIRŞEHİR YOLU ÇİMENTO FABRİKASI YANI TOPRAKLI R/L VODAFONE MUSTAFAPAŞA BELEDİYESİ SU DEPOSU VODAFONE AVANOS TT BİNASI, HACIBEKTAŞ PTT, MERKEZ İLÇE TT BİNASI VODAFONE KARŞIDAĞ VERİCİLERİ MEVKİİ VODAFONE KARAHASANLI KASABASI KARŞI MAHALLE KARTAL TEPESİ MEVKİİ ADA 120 PARSEL 59 ARSA VODAFONE KALECİK KASABASI BELEDİYE HUB.DEP. BAH.BEL. KANT. YANI ADA:156 PARSEL:10 ARSA VODAFONE NEVŞEHİR MR GÖRÜNTÜLEME MERKEZİ TİCARET BORSASI KARŞISI NO: 19 / NEVŞEHİR VODAFONE YENİMAHALLE MAHALLESİ 11. SOKAK NO: 5 PAFTA 24 ADA 16 PARSEL 18 ARSA AVANOS VODAFONE AHMET DEDEOĞLU SOKAK KARATAŞ MEVKİİ PAFTA 19.K.3 ADA 1458 PARSEL 3 MERKEZ VODAFONE KIRATLIOĞLU MAHALLESİ CENGİZ TOPEL SOKAK 2376 ADA 14 NOLU PARSEL VODAFONE HACIBEKTAŞ - KIRŞEHİR KARAYOLU 2. KM VİRANBAĞLARI MEVKİİ PAFTA VODAFONE KARASOKU MAHALLESİ NAR CADDESİ NO: 38 / NEVŞEHİR VODAFONE TRT VERİCİLERİ CİVARI ÜRGÜP / NEVŞEHİR VODAFONE KARASOKU MAHALLESİ ATATÜRK CADDESİ NO: 89 VODAFONE AVUÇ KÖYÜ PAFTA 2-3 ADA 14 PARSEL 68 HACI BEKTAŞ / NEVŞEHİR VODAFONE HACIHALİLİ KÖYÜ BEŞİKTEPE MEVKİİ PAFTA kb2b18d4c ADA 177 PARSEL 4 GÜLŞEHİR / NEVŞEHİR VODAFONE KARABURNA KASABASI YENİ MAHALLE HACIBEKTAŞ CADDESİ HACIBEKTAŞ / NEVŞEHİR VODAFONE TURGUT ÖZAL CADDESİ KARAKUM MEVKİİ (91/A NO'LU EVİN KARŞISI BAĞ) UÇHİSAR / NEVŞEHİR VODAFONE YENİ MAHALLE HASTANE CADDESİ NO: 18 ÖRNEK UN FABRİKASI KALABA VODAFONE SARILAR CADDESİ YENİ MAHALLE DEDEOĞULLARI UN FABRİKASI TOPRAKLI VODAFONE TOPTANCILAR SİTESİ MUSTAFA PARMAKSIZ CADDESİ GÖREME TUZ FABRİKASI NO: 50 VODAFONE FABRİKA CADDESİ (MEHMET AKİF CADDESİ) NO: 11 LADİN MOBİLYA ÜRGÜP / NEVŞEHİR VODAFONE MEHMET AKİF ERSOY MAH. FEVZİ ÇAKMAK KALDIRIM MEVKİİ 17-K PAFTA, 2195 ADA, 5 PARSEL VODAFONE HERİKLİ MAHALLESİ MUSTAFA PARMAKSIZ CADDESİ KOÇ APARTMANI NO: 27 VODAFONE MAHMATLAR - KALABA KARAYOLU 3.KM YALÇINLAR UN FABRİKASI MAHMATLAR VODAFONE İBRAHİMPAŞA MAHALLESİ FATİH SOKAK NO: 1 / NEVŞEHİR VODAFONE AKSALUR GİRİŞİ KULE YANI ZEFİRİUM FABRİKASI ARKASI AKSALUR VODAFONE BEKDİK MAH. AKSARAY CAD. NO:37 ADA NO:196 PARSEL NO:30 PAFTA NO:19-L-1 VODAFONE AKPINAR-KURUAĞIL KARAYOLU 1.5KM ADA NO:119 PARSEL NP:109 HAZİNE ARAZİSİ VODAFONE İBRAHİMPAŞA MAH. DOKTOR SADIK AHMET CADDESİ FATİH SOKAK ÖZSA EKMEK FABRİKASI ÜZERİ VODAFONE YENİMAHALLE MAH. 11.SOK. NO:5 PAFTA:24,ADA:16,PARSEL:18, ARSA VODAFONE GÜZELYURT MAH. VEFA KÜÇÜK CAD. NO:9 GÖKÇEN PETROL ARKASI VODAFONE HERİKLİ MAH. MUSTAFA PARMAKSIZ CAD. KOÇ APT. NO:27 VODAFONE BEKDİK MAHALLESİ AKSARAY CAD. NO:37 ADA NO:196 PARSEL NO:30 PAFTA NO:19-L-I VODAFONE MEHMET DİNLER BULVARI NO:7 ÜRGÜP DİNLER OTEL VODAFONE YENİ MAHALLE MAH. 11 SOKAK NO:8 PAFTA NO:24 ADA NO:16 PARSEL NO:18 ARSA VODAFONE KIRATLIOĞLU MAHALLESİ CENGİZ TOPEL SOKAK ADA NO:2376 PARSEL NO:14 VODAFONE YENİ MAHALLE KAYSERİ CADDESİ VALİLİK KARŞISI NO:35 NİSA OTEL 101

110 VODAFONE ATATÜRK BULVARI HACI RASİM ÜZER İŞ HANI NO:74 VODAFONE GÜZELYURT MAHALLESİ ÜRGÜP CADDESİ NO:59 NURAY APARTMANI VODAFONE SARILAR BELEDİYESİ GİRİŞİ GÜRTEPE MEVKİİ VODAFONE MAZI KÖYÜ KAYABAŞI MEVKİİ PAFTA NO:L33B-02B PARSEL NO:350 VODAFONE BOZCA KÖYÜ BAYRAMHACILI BARAJ ŞANTİYE ALANI VODAFONE BAŞ MAH.ŞEHİT ALİ GÜVEN CAD. DİNK SOKAK NO:12 ÜNFA OTEL ÜSTÜ VODAFONE EVLER MAH. KARAYAZI MEVKİİ 1964 ADA 3 NOLU PARSEL VODAFONE BAŞDERE KÖYÜ VODAFONE KARASENİR KASABASI KULESİ YANI VODAFONE KAVAK KASABASI ARDIÇLI BAYIR MEVKİİ PARSEL:1276 K.33.C.17AD DEKİ BELEDİYE ARSASI VODAFONE KAVAK KÖYÜ MEVKİİ -TRT KULESİ PAFTA NO:133C-05C ADA NO:176 PARSEL NO:7 VODAFONE TURGUT ÖZAL BULVARI ÇUBUK MEVKİİ AVEA KULESİ YANI BELEDİYE SU DEPOSU VODAFONE KARAHASANLI KASABASI KARŞI MAHALLE TEPESİ MEVKİİ 120.ADA 59.PARSELDEKİ ARSA VODAFONE TATLARIN KASABASI GİRİŞİ BALLIK MAH. KÖY İÇİ MEVKİİ KULESİ YANI VODAFONE KARAÖZÜ MAH. EĞRİM MEVKİİ ÜRGÜP TV VERİCİLERİ YANI VODAFONE TUZKÖY KASABASI EVRAN TEPESİ PARSEL NO:5880 AVEA VE İSTASYONLARI YANI VODAFONE SÜMER MAH. AHMET DEDEOĞLU SOK. KARATAŞ MEVKİİ PAFTA NO:19.K.3 ADA NO:1458 PARSEL NO:3 VODAFONE FABRİKA CAD.(MEHMET AKİF CAD.) NO:11 LADİN MOBİLYA VODAFONE KAYSERİ NEVŞEHİR YOLU BOZCA KÖYÜ GİRİŞİ BEŞİKTEPE MEVKİİ VODAFONE SULUSARAY TV VERİCİ TEPESİ AVEA KULESİ SULUSARAY VODAFONE ÇAT KASABASI BELEDİYE MEZARLIĞI GİRİŞİ VODAFONE KARASENİR KASABASI ÇORAKBAŞI MEVKİİ ADA NO:156 PAFTA NO:J3B,17C PARSEL NO:64 VODAFONE HACIHALİLİ KÖYÜ BEŞİKTEPE MEVKİİ PAFTA NO:KB2B18D4C ADA NO:177 PARSEL NO:4 VODAFONE KARABURNA KASABASI YENİ MAH. HACI BEKTAŞ CAD. PAFTA NO:K 32 B 15 ADA NO:108 PARSEL NO:3 VODAFONE AVUÇ KÖYÜ PAFTA NO:2-3 ADA NO:14 PARSEL NO:68 VODAFONE KARLIK KÖYÜ KARŞIDAĞ TEPESİ KULESİ YANI VODAFONE CUMHURİYET MAH. KARŞIDAĞ SOK. MEVKİİ ADA NO:781AVEA VE KULESİ ARASI VODAFONE AKSARAY YOLU 7.KM BOĞAZ KÖYÜ İLFAT MEVKİİ PAFTA NO:K33-D-18D ADA NO:102 PARSEL NO:219 VODAFONE KALABA-TOPAKLI KARAYOLU 4.KM ERCİYES KİREÇ İŞLETMESİ KARŞISI ÇALIŞKÖYÜ VODAFONE NEVŞEHİR GÖREME MÜZE YOLU GİRİŞİ TOURİST OTEL GÖREME VODAFONE DEDEMAN KAPADOKYA OTELİ ÜRGÜP YOLU 2.KM Kaynak: Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu, Ankara Bölge Müdürlüğü,2009 (L) ALTYAPI, ULAŞIM VE HABERLEŞME, KAYNAKÇA Karayolları 6. Bölge Müdürlüğü,2009 Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu Ankara Bölge Müdürlüğü,2009 İl Emniyet Müdürlüğü,2009 Belediye Başkanlıkları,2009 İl Çevre ve Orman Müdürlüğü,2009 İl Telekom Müdürlüğü,

111 M-YERLEŞİM ALANLARI VE NÜFUS M. 1. KENTSEL VE KIRSAL PLANLAMA M Kentsel Alanlar Doğal Güzelliklerin Kent Formuna Etkileri M Jeolojik Yapısı Nevşehir ve civarı, Premesozoyik-Paleozoyik birimleri, Kretase birimleri, Tersiyer birimleri ve kuvarterner birimlerinden oluşmaktadır. İl alanı, Orta Anadolu da Erciyes, Melendiz ve Hasandağı gibi eski yanardağların kül ve lavlarının birikmesiyle oluşmuş çok geniş bir plato üzerinde yer almaktadır. Bu platoyu, ülkenin en uzun akarsuyu olan Kızılırmak, doğu-batı doğrultusunda ve derinliğine vadilerle sık bir şekilde parçalamıştır. İl merkezi Kızılırmak platosu adıyla anılan bu geniş ve yüksek düzlüklerin batı yamaçlarında kurulmuştur. Neojen gölleri altındaki yanardağlardan çıkan lavlar, platoda, göller ve akarsular üzerinde m. kalınlığında farklı sertlikte tüf tabakaları oluşturmuştur. Bu tabakanın içerisinde tüften başka tüffit, ignimbrit tüf, lahar, volkan külü, kil, kum taşı, marn, aglomera ve bazalt gibi jeolojik kayaçlar bulunmaktadır. Üst pliosenden başlayarak başta Kızılırmak olmak üzere akarsuların, göllerin ve hava şartlarının bu tüf tabakalarını aşındırmaları nedeniyle bölge bugünkü halini almıştır. M Topoğrafyası İl alanı, Orta Anadolu da Erciyes, Melendiz ve Hasandağı gibi eski yanardağların kül ve lavlarının birikmesiyle oluşmuş çok geniş bir plato üzerinde yer almaktadır. Bu platoyu, ülkenin en uzun akarsuyu olan Kızılırmak, doğu-batı doğrultusunda ve derinliğine vadilerle sık bir şekilde parçalamıştır. Bölgede bulunan orman alanları insan tahribatı sonucu nispeten tarıma uygun olmayan, eğimin yüksek olduğu dağlık ve taşlık alanlara sıkışmıştır. Orman alanları Nevşehir in belli başlı dağlık alanlarında bulunmaktadır. Bunlar Erdaş Dağı, Hırka Dağı, Hodul Dağı, Oylu Dağı, Topuz Dağı, Ziyaret Dağı ve bunların uzantılarından oluşmaktadır. M İklim Özellikleri Nevşehir İç Anadolu Bölgesi nde 38 o 12 ve 39 o 20 kuzey enlemleri ile 34 o 11 ve 35 o 06 doğu boylamları arasında kalır. Konya kapalı havzasında kalan Derinkuyu İlçesi dışında, bütünüyle orta Kızılırmak havzası na giren Nevşehir, konum itibariyle Türkiye nin tam ortasındadır. Yazları sıcak ve kurak, kışları ise soğuk ve yağışlı geçen tipik karasal iklim özelliklerini taşır. Denizden yüksekliği metredir. M Genel Toprak Yapısı İklim, topoğrafya ve ana madde farklılıkları nedeniyle Nevşehir İlinde çeşitli büyük toprak gruplarına ait topraklara rastlamak mümkündür. Bunun yanında toprak örtüsünden yoksun arazi tipleri de mevcuttur. İlimiz genelinde tarım, mera, orman arazileri bulunmaktadır. Alüviyal Topraklar Bu topraklar akarsuların taşıdığı alüviyal ana materyalin ayrışması sonucu meydana gelmiş genç topraklardır. Profil oluşumu tamamlanmamış, yer yer A-C Horizonlarına sahip, derin ve verimli olan bu topraklar İlimizde Kızılırmak Vadisi ve diğer bazı akarsuların kenarlarında ince bantlar şeklinde bulunmaktadır. 103

112 Hidromorfik Alüviyal Topraklar Bu topraklar sık sık taşkınlara uğrayan, yüksek taban suyuna ve gleyleşmiş profile sahip topraklardır. Kolüviyal Topraklar Genellikle dik eğimli yamaçların eteklerinde ve vadi ağızlarında yer alırlar. Yer çekimi, toprak kayması, yüzey akışı ve yan derelerden taşınarak biriken materyallerin ayrışması ile oluşmuş A-C Horizonlarına sahip genç topraklardır. Bu toprakların drenajları iyidir. Tuzluluk ve sodiklik gibi sorunları yoktur. Nevşehir ilinde çok değişik yerlerde görülen kolüviyal topraklar hektarlık bir alan kapsar. Kireçsiz Kahverengi Topraklar A B C Profilli topraklardır. A horizonu kahverengi, kırmızımsı kahverengi, grimsi kahverengi olabilir. B horizonu kahverengi veya kırmızımsı kahverengidir. B horizonu dâhil solumun tamamına sulandırılmış asit damlatıldığında köpürmez. Solumdan yıkanan kireç C horizonunda birikmiştir. Bu nedenle C horizonunun rengi daha açıktır. Bazen C horizonunda kireç yumruları gözlenebilir. Bu topraklar iyi drenajlı ve verimli topraklardır. M Deprem Kuşağı Nevşehir ve çevresi 3. derecede tehlikeli deprem bölgesindedir. Kırşehir ve Kayseri gibi bölgesel deprem sahalarının etkisinde kalabilir. En önemli fay, Hırkadağı güneyinde, Civelek-Gümüşkent arasında 20 km uzunluğundaki kırık hattır. M Kentsel Büyüme Deseni Nevşehir nüfusunun % 40 ı merkezde yaşamaktadır yılı adrese dayalı nüfus sayım sonuçlarına göre merkez nüfusu dir. Nüfusun büyük çoğunluğu yeni konut alanlarını tercih etmektedir. M Planlı Kentsel Gelişme Alanları İl genelinde belediyelerin imar planlarında bu planın projeksiyon nüfusunun ihtiyaç olacağı alandan çok daha fazla bir alan gelişmeye konut alanı olarak açılmıştır. Kırşehir-Nevşehir-Niğde-Aksaray Planlama Bölgesi 1/ Ölçekli Çevre Düzeni Planı nda belediye bazında önerilen gelişme alanları Tablo M.1de verilmiştir. 104

113 Tablo M.1 Kentsel gelişme alanı bilgileri İLÇE ACIGÖL AVANOS DERİNKUYU GÜLŞEHİR HACIBEKTAŞ KOZAKLI MERKEZ BELEDİYE ADI YERLEŞİK ALAN (HA) ACIGÖL İNALLI KARAPINAR KURUGÖL TATLARIN AKARCA GÖYNÜK KALABA MAHMAT ÖZKONAK SARILAR TOPAKLI AVANOS PLAN HESAPLARI ÖNERİ KENTSEL GELİŞME ALANI (HA) Turizm Koruma ve Gelişim Bölgesinde kaldığı için gelişme alanı önerilmemiştir. ÇALIŞ DERİNKUYU SUVERMEZ YAZIHÜYÜK ABUUŞAĞI GÜLŞEHİR GÜMÜŞKENT KARACAŞAR OVAÖREN TUZKÖY HACIBEKTAŞ KARABURNA KIZILAĞIL KALECİK KANLICA KARASENİR KOZAKLI KARAHASANLI GÖRE KAVAK KAYMAKLI NARKÖY NEVŞEHİR 1, ÇAT GÖREME SULUSARAY ÜÇHİSAR Turizm Koruma ve Gelişim Bölgesinde kaldığı için gelişme alanı önerilmemiştir. AKSALUR BAŞDERE ÜRGÜP ÜRGÜP Turizm Koruma ve Gelişim Bölgesinde kaldığı için gelişme MUSTAFAPAŞA alanı önerilmemiştir. ORTAHİSAR TOPLAM 8,359 4,899 Kaynak: İl Çevre ve Orman Müdürlüğü,2009 Konut Nevşehir de konut yerleşme alanları yapılaşma yönünden iki ana grup olarak belirlenmektedir. Bunların bir bölümü, Kale çevresinde dik eğimli eteklerde kentin eski yerleşme alanları, diğeri ise planlı gelişme ile muntazam oluşmuş yerleşme alanlarıdır. 105

114 Kentin gelişmesinde ve şekillenmesinde, kent içinden geçen Aksaray-Kayseri karayolu da etkili olmuştur. Bu aks üzerinde yer alan sanayi ve küçük sanatlar siteleri, konut alanlarını da bu yönlere çekerek yol boyu gelişen bir kent yapısı ortaya çıkmıştır. Kentin gelişmeye elverişli ve henüz boş alan bölgesi, Avanos yolu doğusunda, Göreme yoluna kadar uzanan kısmıdır. Ticaret Nevşehir de mevcut ticaret, eski imar planında ayrılan yerde gelişmiş ve alan yetmediğinden ana yollar boyunca bir dağılım başlamıştır. Ayrıca, Aksaray yolunda kurulan sanayi ve küçük sanatlar dolaylı olarak ticari faaliyetleri bu yöne çekmiş, gerek siteler içinde gerekse bu bölgedeki ana yollar üzerinde iş yerleri gelişmiştir. Ayrıca mevcut pazar yerleri de yetersiz duruma gelmiş, yeni pazarlama alanlarına gerek duyulmaya başlanmıştır. Kent için gerekli, yeni toptancı hali ve hayvan pazarı yerleri seçilmiştir. Sanayi Nevşehir de köklü bir sanayi gelişmemiştir. Dağınık olarak inşa edilmiş un fabrikaları ve şarap fabrikaları kısmen korunmuştur. M Kentsel Alanlarda Yoğunluk Nevşehir nüfusunun % 40 ı merkezde yaşamaktadır yılı adrese dayalı nüfus sayım sonuçlarına göre merkez nüfusu dir. Nüfusun büyük çoğunluğu yeni konut alanlarını tercih etmektedir. M Kentsel Yenileme Alanları Koruma Kurulunca onaylı koruma imar planı bulunan kentsel yerleşim alanlarında mevcut planın hükümleri geçerlidir. İlgili idarelerce yapılan imar planı değişiklikleri için Nevşehir Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu onayının alınması gereklidir. Mevcut planlarda değişiklik yapılabilmesi için, hazırlanacak revizyon imar veya uygulama planlarının Nevşehir Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu nun görüşüne sunulması gerekir. M Endüstri Alanlarda Yer Seçimi Endüstri alanlarında yerseçimi genellikle İl merkezinde toplanmıştır. İlimiz genelinde sanayi alanları aşağıda sıralanmıştır. Nevşehir küçük sanayii sitesi: m 2 Nevşehir Lale sanayii sitesi: m 2 Nevşehir metal işleri küçük sanayii sitesi: m 2 Ürgüp küçük sanayii sitesi: m 2 Gülşehir küçük sanayii sitesi: m 2 Avanos küçük sanayii sitesi: m 2 Hacıbektaş küçük sanayii sitesi: m 2 Kozaklı küçük sanayii sitesi: m 2 M Tarihi, Kültürel, Arkeolojik ve Turistik Özellikli Alanlar Nevşehir Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu tarafından onarım izni verilen yapılar için Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulu nun gün ve 660, 661 sayılı ilke kararı geçerlidir. Nevşehir Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu tarafından yapı izni verilecek parsellerdeki yeni yapılaşmaların projelendirilmesinde, aşağıdaki koşullar geçerlidir. 106

115 a-doğal çevre içinde yer alan yeni yapılaşmada doğal görünüm ve topoğrafyayı zedelemeyen mimari çözümlerin geliştirilmesi esastır. Bu amaçla, yeni yapılaşmanın yakın çevresiyle birlikte etüt edilerek, doğal yapıyla etkileşimini gösteren vaziyet planı ve silüet çizimleri yanısıra, gerekli görüldüğünde, projenin maket veya 3 boyutlu gösterim teknikleriyle takdimi istenir. b-geleneksel doku içinde yer alan yeni yapılaşmada, doku karekterini zedelemeyen mimari çözümlerin geliştirilmesi esastır. Bu amaçla, yeni yapılaşmanın bulunduğu yapı adası ve yakın çevresiyle birlikte etüd edilerek, mevcut dokuyla etkileşimini gösteren vaziyet planı ve silüet çizimleri yanı sıra, gerekli görüldüğünde, projenin maket veya üç boyutlu gösterim teknikleriyle takdimi istenir. c-yerel mimariyle dilbirliği (benzeşim) içinde bulunmak veya yerel mimariyle uyumlu çağdaş yorumlara yönelmek olasıdır. Her iki durum içinde de ölçü, oran, biçim, üslup, inşaat tekniği ve malzeme kullanımı bakımlarından çevreye aykırı olmayan, nitelikli çözümler aranır. Yerel mimariyle uyumlu çözümlerin geliştirilmesinde, örnek alınan doku veya tekil yapıdaki belirgin yapı, plan, kesit cephe özelliklerinin topluca dikkate alınması beklenir. Dokunun önemli unsurları olan, avlu duvarlarıyla çevrili açık mekan (avlu, bahçe) düzeni ile, yarı açık mekan (revak, arkat) tipolojilerinin sürekliliği gözetilir. Pencere, kapı, cumba gibi ögelerin tasarımında, yerel mimarinin kütle kompozisyonlarındaki dolu-boş ve çıkma oranları, açıklıkların gruplanış tarzları ve zemin ile üst katlardaki düzen farklılaşmaları göz önüne alınır. Çatı çözümlerinde yeni yapılaşmanın bulunduğu yörede egemen olan biçimlenme ve malzemelerin kullanılması esastır. Yerine göre düz çatı mecbur olabileceği gibi, eğimli çatı (beşik, kırma vb.) söz konusu olduğunda çatı arası ve cihannüma (Yıldızköşk, Sinekliköşk) çözümlerine, kat alanının %15 ini aşmama koşuluyla gidilebilir. Doku içinde yer alan yapılaşmada, bina cephe hattı ve bahçe duvarları, mevcut sınırı izler. Mevcut yol güzergahları ve özgün kaplama malzemesi değiştirilemez. M Kırsal Alanlar Son yıllarda görülen nüfus artışı incelendiğinde Merkez İlçede kent nüfus artış oranının, kırsal nüfus artış oranından fazla olduğu görülmektedir. Bu da Nevşehir de kentleşme eğiliminin arttığını ortaya koymaktadır sayımlarından sonra kırsal kesimde, bu alanlardaki kuraklık, tarıma elverişli toprağın sınırlı oluşu nüfusun azalmasına neden olurken Nevşehir de yeni açılan iş alanları bu nüfusu çekmekte ve ilerisi için ümit verici gelişmeler izlenmektedir. M Kırsal Yerleşme Deseni İlimiz nüfusunun % 30 u kentlerde % 70 i kırsal kesimde yaşamakta ve nüfusun yaklaşık % 65 i tarımla uğraşmaktadır. Mevcut ekilebilir arazi çiftçi aileleri tarafından işletilmektedir M Arazi Mülkiyeti İlimiz genelinde tarım, mera, orman arazileri bulunmaktadır. 107

116 M. 2. ALTYAPI İlimiz Merkez ilçede kanalizasyon sistemi mevcut olup, atıksu arıtma tesisi yapımı devam etmektedir. İlçelerin çoğunda kanalizasyon sistemi bulunmaktadır. Kanalizasyonu olmayan ilçelerde fosseptik kullanılmakta olup, kanalizasyon sistemi yapılma aşamasındadır. İl genelinde kanalizasyonu olmayan köylerde çalışmalar devam etmektedir. İlimizde kullanma suyu kuyulardan sağlanmaktadır. Genellikle isale hattı boruları PVC dir. Bazı yerleşimlerde isale hattında asbest borular kullanılmaktadır. M. 3. BINALAR VE YAPI ÇEŞITLERI M Kamu Binaları Nevşehir de, geniş saha isteyenler dışındaki resmi kurumlar genellikle sıkışık ve yetersiz binalarda hizmet görmektedir. Resmi kurumların çoğu Hükümet Konağı nda bulunmaktadır. M Okullar İlimizde 163 ilköğretim okulu, 43 ortaöğretim, 1 adet eğitim uygulama okulu, 4 adet anaokulu, 8 adet özel eğitim okulu bulunmaktadır. Ayrıca İlimizde 1 adet üniversite bulunmaktadır. Üniversitede 3 adet fakülte, 1 adet yüksekokul, 3 adet meslek yüksekokulu, 2 adet enstitü mevcuttur. Tablo M.2: Üniversite öğrenci sayısı Fakülte/Yüksekokul Mevcut öğrenci İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi 1180 Ticaret ve Turizm Eğitim Fakültesi 129 Fen Edebiyat Fakültesi 615 Nevşehir Meslek Yüksekokulu 1319 Semra ve Vefa Küçük Sağlık Y.O. 209 Turizm İşl. ve Otel.Y.O. 141 Hacıbektaş Veli M.Y.O. 607 Ürgüp Sebahat ve Erol Tok Söz M.Y.O. 171 Gülşehir M.Y.O. 139 Avanos M.Y.O. 34 Fen Bilimleri Enstitüsü 40 Sosyal Bilimler Enstitüsü 133 TOPLAM 4717 Kaynak: Nevşehir Üniversitesi Rektörlüğü,2009 M Hastaneler ve Sağlık Tesisleri İlimizde toplam 5 adet devlet hastanesi, 64 adet sağlık ocağı, 8 adet özel sağlık kurumu, 2 adet dispanser bulunmaktadır. İlimiz Merkez, Ürgüp ve Hacıbektaş ilçelerinde devlet hastaneleri bulunmaktadır. M Sosyal ve Kültürel Tesisler Nevşehir İli Ürgüp ve Hacıbektaş İlçelerinde Kültür Merkezi mevcuttur. Nevşehir Gazi Stadı, Merkez deki Damat İbrahimpaşa spor salonu (1500 kişi kapasiteli), Ticaret Lisesi spor salonu (500 kişi kapasiteli), ilçelerde Ürgüp spor salonu (500 kişi kapasiteli ), Avanos spor salonu (500 kişi kapasiteli), Hacıbektaş 60. yıl spor salonu (2500 kişi kapasiteli), 108

117 Gülşehir spor salonu ( 500 kişi kapasiteli ) bulunmaktadır. 1 adet tenis kortu faal durumdadır. İlimizde 2 adet atış poligonu bulunmaktadır. Merkezde Gazi Stadı spor kompleksi içerisinde 2 ve 3 nolu çim futbol sahaları, ilçelerde Avanos, Ürgüp, Gülşehir, Derinkuyu olmak üzere 7 adet çim futbol sahası ve 103 adet toprak futbol sahası vardır. Gençlik ve Spor İl Müdürlüğü nün spor kompleksi içerisinde 1 adet tenis kortu faal durumdadır. Ayrıca İlimizde Kapadokya Sporcu Kamp Eğitim Merkezi, Nevşehir Gençlik Merkezi ile Gülşehir İlçesi Gençlik Merkezi bulunmaktadır. Nevşehir Gençlik Merkezi ile Gülşehir Gençlik Merkezi nde resim kursu, satranç kursu, bilgisayar kursu, gençlik haftası kutlamaları, halk oyunları kursu, izcilik, fotoğrafçılık kursu, kompozisyon ve şiir yarışmaları, gençlik şenlikleri, yaz spor kursları, ulusal ve merkez gençlik kampları, zihinsel engelli gençlerin spor eğitimleri faaliyetleri yapılmaktadır. M Endüstriyel Yapılar İlimizde Merkez ilçede 85, Ürgüp te 9, Avanos ta 40, Gülşehir de 5, Kozaklı da 4, Ürgüp te 8, Hacıbektaş ta ise 2 adet sanayi sicil belgeli sanayi kuruluşu bulunmaktadır. M Göçer ve Hareketli Barınaklar İnşaat şantiyesindeki barınaklar göz önüne alınmadığı takdirde İlimizde göçer ve hareketli binalar bulunmamaktadır. M Otel-Motel ve Turizm Amaçlı Diğer Yapılar İlimiz genelinde çok sayıda otel bulunmaktadır. 4 adet 5 yıldızlı, 15 adet 4 yıldızlı otel bulunmaktadır. Oteller Ürgüp, Kozaklı ve Merkez İlçede yoğundur. Ayrıca pansiyon ile özel işletme belgeli tesisler de bulunmaktadır. M Bürolar ve Dükkânlar Tablo M.3: Büro ve Dükkânlara Ait Bilgiler İş Hanlarının Adı İşyeri Sayısı Merkez İşhanı 72 Kemerli Çarşı 38 Modern Çarşı 104 Işıksaçan-Çınar İşhanı 20 Kubbeli Çarşı 25 Görgünler Pasajı 42 Mıhcılar İş Merkezi 12 Yaylaklı İşhanı 35 Kolukısa İş Merkezi 70 Çekirdekçiler İşhanu 150 Avşaroğlu İşhanı 25 Avlanmaz İşhanı 60 Atasavun İşhanı Evler Belediye İşyerleri 12 Toptancılar Sitesi+Depo 80 Forum AVM 100 Kaynak: Nevşehir Belediye Başkanlığı,

118 M Kırsal Alanda Yapılaşma Kırsal alanda bağ evleri ile mandıralar bulunmaktadır. Buralarda tarla, bağ ve bahçelerde arazinin % 5 ini geçmeyecek şekilde yapılaşmalar oluşturulmaktadır. M Yerel Mimari Özellikler İlimizde yerel mimari özellik olarak; yığma kargir, yöresel kesme taştan bahçeli, içerisinde avlusu olankışlık malzemenin depolandığı kilerli bir yapı tarzı var idi. Kentleşme ve bunun getirdiği apartman mimarisinin yoğun olması sebebiyle kent dokusunun tamamen bozulduğu gözlenmektedir. Arsa stokçuluğunun fazla olması, arsa üretiminde yoğunluğun artması ile eski kent dokusu terk edilmiştir. Ancak sadece köylerde eski tarz yapım şekli görülebilmektedir. İlimiz büyüdükçe ve kentleşme olgusu yerleştikçe yerel mimari özelliklerini kaybedecektir. Bu özelliklerin yitirilmemesi için eski binaların restorasyonuna ağırlık verilebilir. Yerel mimari özellikleri yoğun olan sokaklar korunup, restorasyonu yapılabilir. M Bina Yapımında Kullanılan Yerel Materyaller Yöresel mimari tarzın etkin yapı elemanı kesme taştır. Kesme taş ocakları Nevşehir merkez Karayazı da bulunmaktadır. Ayrıca ilçelerde bulunan taş ocakları Ürgüp ve Kavak gibi sit alanında kalmış olmaları nedeniyle kapatılmıştır. M. 4 SOSYO-EKONOMIK YAPI M İş Alanları ve İşsizlik İlimizde hizmet, sanayi ve tarım sektöründe istihdam sağlanmaktadır adet kayıtlı işsiz bulunmaktadır. Bu kişilere meslek edindirmek amacıyla kurslar açılmaktadır. Web tasarımı, iş makineleri kullanımı, kaynakçılık, tesisatçılık, aşçılık vb. kurslara kursiyerler devam etmektedir. M Göçler Nevşehir in aldığı göçte iş arama ve bulma, verdiği göçte ise hane fertlerinden birine bağımlı durumlar etkilidir. Yurt dışına işçi olarak giden aileler vardır. Özellikle Avanos ve Ürgüp ilçesi halkında işçi olarak yurt dışına giden aileler yoğunluktadır. Ankara-İstanbul ve İzmir gibi büyük şehirlere çok miktarda göç olmaktadır. M Göçebe İşçiler (Mevsimlik) İlimizde turizm sektöründe göçebe (mevsimlik) işçi bulunmamaktadır. İnşaat sektöründe göçebe işçiler çalışmaktadır. Bu göçebe işçilerin asıl ikamet yerleri; Boyabat (Sinop), Kavak (Samsun), Kadınhanı ve Ilgın (Konya), İskilip ve Oğuzlar (Çorum), Aksaray ve Yozgat İlleridir. Bu İllerden göçebe olarak Nisan ayında İlimize gelinmekte ve Eylül ayında tekrar ikamet yerlerine dönülmektedir. M Kent Toprağının Mülkiyet Dağılımı İlimizde, devlet hüküm ve tasarrufu altındaki alanlar ile tescilli alanların toplamı ,54 m2 dir. Tescilli alan miktarı ,73 m2dir. Devlet hüküm ve tasarrufu altındaki alanlar ,62 m2 dir. 110

119 M Konut Yapım Süreçleri Konut üretiminde ağırlıklı olarak kooperatifçilik ve yeni yeni hız kazanan yap-sat üretimi görülmektadir. Kentin genelinde konut ihtiyacı karşılanmış gibi görünse de gelişen ve büyümekte olan İlimiz için konut üretimi devam etmektedir. M Gecekondu Islah ve Önleme Projeleri İlimizde gecekondu türünde yapılaşma görülmemekle birlikte, imar planlarında gecekondu önleme bölgeleri kaldırılmıştır. Ayrıca 5609 sayılı Gecekondu Kanunu nda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun terih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe girmiş olup söz konusu kanun uyarınca, 775 sayılı Gecekondu Kanununda Bayındırlık ve İskan Bakanlığına ait hak, yetki, görevler, alacak, borç ve mükellefiyetler Başbakanlık- Toplu Konut İdaresi Başkanlığına (TOKİ) devredilmiştir. Bu nedenle 775 sayılı gecekondu uygulamaları TOKİ tarafından yürütülmektedir. M. 5 YERLEŞİM YERLERİNİN ÇEVRESEL ETKİLERİ M Görüntü Kirliliği 2001 tarih ve 02 sayılı İl Mahalli Çevre Kurulunda alınan kararda özetle İlimiz hudutları dâhilinde karayolları veya diğer köy yolları güzergâhlarında, gerek görüntüsü gerekse yapısı itibari ile çevre kirliliğine yol açan her türlü ilan ve reklam panolarının belediye hudutları dâhilinde belediyelerce, belediye hudutları haricinde Karayolları, Köy Hizmetleri, Emniyet Müdürlüğü ve Jandarma Komutanlığınca tespit edilerek kirlilik yaratan levhaların kaldırılmasına ve bahsi geçen kuruluşlarca kaldırılan levhaların yeniden konulduğunun tespiti halinde ilgililer hakkında gerekli cezai işlemlerin uygulanmasına denilmiştir. Tabelalar konusunda alınan tarih ve 2004/06 sayılı İl Mahalli Çevre Kurul Kararında İlimizde görüntü kirliliğinin nedenlerinden biri olan tabelalar konusunda mevcut uygulamanın devamına; eskiyen, bozulan levhaların yerine güncelleştirilmiş tabelaların konulması, bakım ihtiyacı olanların bakımlarının ilgili belediyelerce yapılması denilerek tabelalar konusu gündeme taşınmış ve İlimiz genelindeki bu sorunun giderilebilmesi için bazı kurum ve kuruluşlara görevler düşmüştür. Görüntü kirliliği ile ilgili değerlendirmeler ve denetimler İl Mahalli Çevre Kurulu kararları çerçevesinde yapılmaktadır. M Binalarda Ses İzolasyonu Binalarda ses izolasyonu ile ilgili yürürlükteki imar kanunu ve yönetmeliklerinde herhangi bir madde bulunmamaktadır. Ancak ısı yalıtımı zorunlu olduğundan özellikle cam yünü, yöresel taş, ekstrüde polistren ve özellikle bims malzemeleri ısı yalıtımında kullanılmaktadır. Bu malzemelerin istenilen düzeyden daha az ses yalıtımı özelliği de bulunmaktadır. Yöremizde de inşaatlarda bu malzeme ve imalatlar kullanılmaktadır. M Hava Alanları ve Çevresinde Oluşturulan Gürültü Zonları İlimiz Tuzköy kasabasında havaalanı bulunmaktadır. Hava alanının Gülşehir ilçesine uzaklığı 10 km, İlimize olan uzaklığı ise 27 km dir. Hava alanı trafiği yoğun değildir. Gürültü hakkında çalışma bulunmamaktadır. M Ticari ve Endüstriyel Gürültü Konu hakkında herhangi bir çalışma bulunmamaktadır. 111

120 M Kentsel Atıklar İlimizdeki atıklar katı ve sıvı atıklar olarak değerlendirilebilir. Merkez ilçede ton/yıl evsel katı atık oluşmaktadır. Bu atıklar; mutfak artıkları, kâğıt, karton, plastik, cam ve metalden oluşmaktadır. Katı ve hafriyat atıkları ile ilgili olarak Müdürlüğümüzce denetimler yapılmaktadır. Katı Atıklar: Evsel atıklar genelde plastik çöp torbalarında biriktirilip, belediye tarafından belirtilen muhtelif saatlerde araçlarla toplanmaktadır. Hiçbir yerleşim yerimizde düzenli çöp toplama sahaları oluşturulmamıştır. Evsel katı atıkların içinde bulunan teneke, demir, sac, alüminyum gibi metaller, naylon pet şişe ve plastik maddeler, şişe, bez, kâğıt gibi maddeler çöplüklerde ayıklanarak geri dönüşümü sağlanmaktadır. Çöplerin içerisinde geri kazanılabilen çöplerin miktarı düzenli çöp alanlarının olmayışı nedeni ile tespit edilememektedir. Çöplerin ayrıştırılması Belediye tarafından ihaleye verilerek özel sektöre verilmektedir. Çöpler belediyelik yerleşim yerlerinde belediyesince tesbit edilen yerlere dökülmektedir. Köylerde ise rastgele yerlere dökülmekte ve bu da rüzgârlı havalarda etrafa dağılmalara ve çevre kirliliğine sebep olmaktadır. Bazı seyahat eden araçlardan yol kenarlarına atılan veya dökülen çöplerinde çevre kirliliğine neden olduğu görülmektedir. İnşaat atıkları olarak hafriyat ve moloz atıklarının yol kenarlarına veya belediyelik yerleşim yerlerinde belediyesince tesbit edilen yerlere döküldüğü, yol kenarlarına dökülen atıkların oluşturduğu kirlilik görülmektedir. Atıkların Bertaraf Edilmesi: Kentimizde üretilen çöpler merkezde Nevşehir Belediyesi tarafından toplanarak şehir merkezine yaklaşık 8 km uzaklıkta bulunan Sulusaray yolu İçmece mevkiinde bulunan katı atık deponi sahasında depolanmaktadır. Depolanan çöpler özel sektör tarafından ayrıştırılarak geri kazanılacak maddeler alındıktan sonra üzerleri toprakla kapatılarak alıcı ortama verilmektedir. Atıkların geri dönüştürülmesine yönelik çalışmalar, vahşi depolama alanlarından Nevşehir Belediye Başkanlığı ve Ürgüp Belediye Başkanlığı olmak üzere 2 tanesinde pet, plastik, cam, metal vb. malzemelerin kaynağından ayrıştırılıp toplanması şeklinde yapılmaktadır. Bu şekilde evsel katı atıklar iki kategoride ( geri dönüşebilir malzemeler ve organik atıklar ) ayrı poşetlerde toplanmakta ve değerlendirilmektedir. Şekil M.1: Katı atık deponi sahası Kaynak: İl Çevre ve Orman Müdürlüğü,

121 İlimizde katı atıklar Sulusaray İçmece mevkinde bulunan katı atık deponi sahasında depolanmaktadır. Tesise tarihinde ÇED Olumlu kararı verilmiş olup, ihale aşamasındadır. Düzenli depolama yapılmamaktadır. Çöp deponi alanları sızdırmasız ve geçirmesiz tabanlarla kaplı olmadığından yeraltı sularının ve toprak kirliliğinin olması söz konusudur. Katı Atık Düzenli Depolama Alanı hafriyat çalışmaları tamamlanmak üzeredir. Sıvı Atıklar: İl merkezi ve Merkez ilçeye bağlı kasabalara ait atık suları arıtacak olan arıtma tesisi proje aşamasında olup çalışmalar devam etmektedir. Proje aşamasında bulunan arıtma tesisinin Nar Kasabası ile Sulusaray Kasabaları içerisinde yapılarak arıtılan suyun Kızılırmak a verilmesi tasarlanmıştır. Mülkiyeti Nevşehir Belediyesine ait m 2 lik alanı kaplayan Atıksu Arıtma Tesisi Nevşehir in kuzeyinde Nar-Burgaz Mevki olarak geçen yerde ve Nevşehir e 4.5 km uzaklıktadır. Tesisten faydalanacak yerleşimler tarihli veriler ışığında Nevşehir Belediyesi ( kişi), Göre Belediyesi (2.520 kişi), Uçhisar Belediyesi (3.420 kişi), Nar Belediyesi (2.637 kişi), Çardak Köyü (1.947 kişi), Güvercinlik Köyü (613 kişi) olarak toplam kişidir. Turizm sektörünün yoğun olduğu Avanos ve Ürgüp İlçelerinde arıtma tesisleri kurularak faaliyete geçmiş olup tam kapasite ile çalıştırılmaktadır. Bu tesislerde biyolojik arıtım yapılmaktadır. Ürgüp Belediyesi atıksu arıtma tesisine Mustafa Paşa, Ortahisar Kasabası ile İbrahim Paşa Köyünün kanalizasyonu bağlıdır. Göreme Kasabası kanalizasyonunun tamamı Uçhisar Kasabası kanalizasyonunun bir kısmı Avanos Belediyesi atık su arıtma tesisine verilmektedir. Bunun yanında Dedeman oteli, Kapadokya Lodge oteli, Türkmen et entegre tesisi, Arapoğlu et kesim ve muhafaza tesisi, Yibitaş Lafarge Çimento fabrikası ve MEY rakı fabrikası gibi bazı özel işletmelerde biyolojik arıtma tesisi bulunmaktadır. Arıtması olmayıp kanalizasyon olan yerleşim yerlerinde; sıvı atıkların şebekede toplanarak direk alıcı ortama deşarj edildiği görülmektedir. Kanalizasyon olmayan yerlerde atıksular fosseptik çukurlarında toplanmaktadır. Hastane Atıkları: İlimiz genelindeki hastane ve benzeri sağlık kuruluşlarında tıbbi atıkların tümü yönetmeliğe uygun torbalarda toplanmaktadır. Merkez İlçede atıklar geçici atık depolarından en fazla iki gün sürede Nevşehir Belediyesince bekletilerek alınmaktadır. Tıbbi atıklar özel temizlik şirketi tarafından toplanmaktadır. İlimizde tıbbi atıklarla ilgili olarak 1 adet firmaya lisans verilmiştir. Tıbbi atık yakma tesisi mevcut değildir. Hastane ve sağlık ocakları, diş hekimleri, eczaneler, özel kliniklerde açığa çıkan tıbbi atıklar için günler belirlenmiş olup, tıbbi atıklar deponi sahasında kireçlenip gömülerek bertaraf edilmektedir. M Binalarda Isı Yalıtımı Isı yalıtımı Belediyelerce imar yönetmeliği çerçevesinde yaptırılmaktadır. Isı yalıtımı uygulamasında yeni alternatifler geliştirilerek, ısı yalıtımında maksimum verim ve buna bağlı olarak yakıt giderlerinde azalma ve hava kirliliğine de kısmen çözüm üretilmektedir. Ayrıca yakıt giderlerinin fazla olması, ısı yalıtımı uygulandığında giderlerin azalmasından dolayı vatandaşların ısı yalıtımına olan ilgisi artmaktadır. Bu nedenle tek satıhlı pencerelerin sökülerek, ısı yalıtımlı cam kullanılarak çift satıha dönüştürüldüğü, dış cephelerde mantolama ile eski ve yeni binalarda ısı yalıtımının uygulandığı görülmektedir. 113

122 M. 6. NÜFUS M Nüfusun Yıllara Göre Değişimi 2000 yılı nüfus sayımında İl genel toplamı , ilçeler toplamı , beldeler toplamı , köyler toplamı dir yılı adrese dayılı nüfus sayımında ise İl genel toplamı , ilçeler toplamı , beldeler toplamı , köyler toplamı tür dir yılındaki toplam nüfus tir. M Nüfusun Yaş, Cinsiyet ve Eğitim Gruplarına Göre Dağılımı 2007 yılı adrese dayılı nüfus sayımı sonuçlarına göre, toplam nüfus , erkek nüfusu , kadın nüfusu ise dır yılında ise toplam nüfus olup, bu sayının i erkek, si kadındır. Tablo M.4:Yaş Gruplarına göre nüfus dağılımı Yaş Grubu Toplam Nüfus Kaynak:tuik.gov.tr,2009 Şekil M.2:Yaş-nüfus dağılımı Nüfus Kaynak: İl Çevre ve Orman Müdürlüğü,

123 M İl ve İlçelerin Nüfus Yoğunlukları Nüfus yoğunluğu sırasıyla Merkez, Ürgüp, Gülşehir ve Avanos ilçelerinde görülmektedir. Ürgüp ün yüzölçümüne göre nüfusunun fazla olması, yoğunluğunun ilk nedeniyse de arazi miktarına göre nüfusunun artma sınırına gelmesi, artış hızını düşürmektedir. Hacıbektaş ilçesindeki nüfus azalışını da yurt dışına fazla işçi göndermesi ve sanayi yönünden gelişmemesiyle açıklayabiliriz. İlimiz Kapadokya bölgesi sınırları içerisinde olduğundan turizm sezonunda yerli ve yabancı turistlerden dolayı gözle görülür bir yoğunluk meydana gelmektedir. Bunun yanında hasat zamanı ilçelerimize genellikle güneydoğu illerimizden gelen işçilerden dolayı da nüfus yoğunluğu olmaktadır. M Nüfus Değişim Oranı 2007 yılında İl genel toplam nüfusu iken, 2009 yılında tir. Nüfus değişim oranı 1,4 tür. (M)YERLEŞİM ALANLARI VE NÜFUS, KAYNAKÇA İl Çevre ve Orman Müdürlüğü,2009 Tarım İl Müdürlüğü,2009 Sanayi ve Ticaret İl Müdürlüğü,2009 İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü,2009 Nevşehir Belediye Başkanlığı,2009 İl Milli Eğitim Müdürlüğü,2009 İl Milli Emlak Müdürlüğü,2009 İl Bayındırlık ve İskân Müdürlüğü,2009 Meteoroloji İl Müdürlüğü,2009 İl Sağlık Müdürlüğü,2009 Gençlik ve Spor İl Müdürlüğü,2009 Nevşehir Üniversitesi Rektörlüğü,

124 N. ATIKLAR N. 1 Evsel Katı Atıklar Çöpler genelde plastik torbalarda biriktirilip belediye tarafından belirli saatlerde araçlarla toplanmaktadır. Düzenli çöp toplama sahaları oluşturulmamıştır. Evsel katı atıkların içinde bulunan teneke, demir, sac, aliminyum gibi dönüşümü sağlanmaktadır. Çöplerin içerisinde geri kazanılabilen çöplerin miktarı düzenli çöp alanlarının olmayışı nedeni ile tespit edilememektedir. Çöplerin ayrıştırılması Belediye tarafından ihaleye verilerek özel sektöre verilmektedir. Çöplerin köylerde rastgele yerlere dökülmesi rüzgârlı havalarda etrafa dağılmalara ve çevre kirliliğine sebep olmaktadır. Bazı seyahat eden araçlardan yol kenarlarına atılan veya dökülen çöplerin çevre kirliliğine neden olduğu görülmektedir. İnşaat atıkları olarak hafriyat ve moloz atıkları yol kenarlarına veya belediyelik yerleşim yerlerinde belediyesince tesbit edilen yerlere dökülmekte olup, yol kenarlarına dökülen atıklar kirlilik oluşturmaktadır. İlimizde 34 adet belediyenin üye olduğu toplam nüfusu olan Kapadokya İl Özel İdareler ve Belediyeler Birliği bulunmaktadır. Katı atıklar için tartım çizelgesi düzenlenmekte olup, bu çizelgeye göre mutfak atıkları katı atıkların büyük çoğunluğunu oluşturmakta olup, bu oran yaz mevsiminde %78, kış mevsiminde %48dir. N. 2 Tehlikeli ve Zararlı Atıklar İlimizde tehlikeli ve zararlı atıklar konusunda Müdürlüğümüzce denetimler ve çalışmalar sürdürülmektedir. Tehlikeli atıklar ile ilgili yönetmeliklerde belirtilen şartları taşıyan firmalar ve taşıma araçları ile ilgili olarak Müdürlüğümüze başvurular yapılmakta, uygun görülenler lisanslandırılmaktadır. Kontamine varil, plastik bidon ve tankların geri kazanım tesisine Bakanlığımız tarafından Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği kapsamında İşletme Lisansı verilmiştir. Ayrıca Valiliğimizce anılan tesise ait iki araca Tehlikeli Atık Taşıma Lisansı verilmiştir. Hurda kablo ve yağlı kablo geri kazanım tesisine de Bakanlığımız tarafından Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği kapsamında geçici çalışma izni verilmiştir. N. 3 Özel Atıklar N Tıbbi Atıklar İlimizde 6 hastane, 2 adet diyaliz merkezinden tıbbi atıklar özel firma tarafından lisanslı tıbbi atık aracı ile tıbbi atık üreten kurum ve kuruluşlardan belirlenen gün ve saatlerde alınarak çöp alanında ayrı bir yerde bertaraf edilmektedir. İl merkezinde toplanan tıbbi atıkların mevcut depolama sahasında evsel atıklardan ayrı bir alanda bertaraf edilmektedir. Pazartesi, çarşamba, cuma günleri olmak üzere ayda ortalama 13 gün toplanmaktadır. İlçelerde tıbbi atıklar, evsel atıklarla birlikte toplanmaktadır. İlçelerde, tıbbi atıklar sağlık ocaklarından kaynaklanmakta olup, bunlar genel olarak enjektör, pamuk, gazlı bez, boş iğne ambalajları, ilaç kutuları, cam şişeler vb. şeklindeki atık malzemelerdir. Atıklar gömülüp üzerine kireç dökülmektedir. 116

125 Tablo N.1: İl Merkezi Tıbbi Atık Miktarları Sağlık Kuruluşu Atık Miktarı (kg/yıl) Dr. İ. Şevki Atasagun Yeni Devlet Has. ve SSK hastanesi Kadın Doğum ve Çocuk Hastalıkları Hastanesi Yimpaş Çağrı Hastanesi Özel Kapadokya Hastanesi Özel Versa Hastanesi Özel Kapadokya Diyaliz Merkezi Kaynak: Nevşehir Belediye Başkanlığı, 2009 N Atık Yağlar İlimizde sanayi tesislerinden kaynaklanan sıvı yağların tespiti ve geri kazanımı ile ilgili çalışmalar sürdürülmektedir. Atık yağ üreticilerine, atık yağları lisanslı firmalara vermeleri bildirilmiş olup, atık yağlarla ilgili Ulusal Atık Taşıma Formları Müdürlüğümüze gönderilmektedir. Toplam 14,5 ton atık madeni yağ, lisanslı firmalara verilmiştir. 18 adet otel, bitkisel atık yağlarla ilgili olarak lisanslı firmalarla yaptığı sözleşmeyi Müdürlüğümüze gönderilmiştir. N Bitkisel ve Hayvansal Atıklar İlimizde hayvansal atıklar ile ilgili yapılan şikayetlerde, yerinde inceleme yapılarak gerekli kurum ve kişilere bilgilendirme ve ikazlar yapılmaktadır. İlimizde gübre vb. hayvansal atıkların çevreye zarar vermeyecek şekilde depolanması için, Belediyelere ve şahıslara uyarılar ve bilgilendirme çalışmaları yapılmaktadır. Kurban kesimi ile ilgili olarak alınan kararlar, dikkat edilmesi gereken hususlar belediyelere bildirilmektedir. Bayram süresince, oluşturulan komisyon ile birlikte denetimler yapılmıştır. N Pil ve Aküler Atık akü teslimi yapıldığında, Ulusal Atık Taşıma Formları Müdürlüğümüze gönderilmektedir. İlimizdeki belediyelere ve ilgili kurumlara yönetmelikle ilgili bilgilendirme yapılmış olup, 2 adet Ulusal Atık Taşıma Formu sunulmuş ve kg pil ve akünün lisanslı firmalara teslimi sağlanmıştır. N Cips ve Diğer Yakma Fırınlarından Kaynaklanan Küller İlimizde yakma fırınları bulunmamaktadır. N Tarama Çamurları Bu konuda herhangi bir çalışma bulunmamaktadır. N Elektrik ve Elektronik Atıklar Bu konuda herhangi bir çalışma bulunmamaktadır N Kullanım Ömrü Bitmiş Araçlar Bu konuda herhangi bir çalışma bulunmamaktadır. 117

126 N. 4 Diğer Atıklar N Ambalaj Atıkları 200 m 2 den büyük kapalı alana sahip toptan veya perakende olarak ambalajlı ürünleri satan mağaza, market, süpermarket vb. alışveriş yerlerinin yükümlülükleri ve dikkat etmesi gereken hususları hakkında bilgilendirme yapılmıştır. 10 adet firma Müdürlüğümüze başvuruda bulunarak, atık miktarlarını bildirmiştir. Ambalaj Atıkları Yönetmeliği kapsamında bir adet geri kazanım tesisi lisans almak üzere valiliğimize müracaat etmiş olup süreç devam etmektedir. Ürgüp ilçesinde ambalaj atıkları, katı atıklardan ayrı olarak özel bir araç ile toplanmaktadır. N Hayvan Kadavraları İlimizdeki hayvan kadavraları gömülerek bertaraf edilmektedir. Bu tür atık üreten tesislerde geri kazanım yapılmamaktadır. N Mezbaha Atıkları İlimizde üç adet mezbahane bulunmaktadır. Değerlendirilebilir atıklar (bağırsak, deri vs.) işlevine göre kullanılmaktadır. Kesim esnasında ortaya çıkan kan ise ayrı olarak tanklarda biriktirilmesine rağmen rendering tesisilere gönderilememektedir. Ürgüp ve Avanos İlçelerindeki belediyelere ait mezbahanelerin atık suları, belediye atıksu arıtma tesisinde arıtılmaktadır. Diğer mezbahanelerdeki biriken kanlar ise gömülmektedir. N. 5. ATIK YÖNETIMI Ambalaj atıklarının toplanması ve geri kazanımı için Ürgüp Belediye Başkanlığı tarafından atık yönetim planı sunulmuş ve onaylanmıştır. N. 6 KATI ATIKLARIN MİKTAR VE KOMPOZİSYONU Merkez ilçedeki katı atıklara ait tartım çizelgesine göre toplam atık miktarının büyük çoğunluğunu mutfak artıkları oluşturmaktadır. Ağırlık olarak sırasıyla kül, plastik, kağıt, karton, cam ve metal atıklar bulunmaktadır. N. 7 KATI ATIKLARIN BİRİKTİRİLMESİ, TOPLANMASI, TAŞINMASI VE AKTARMA MERKEZLERİ İlimizde katı atık deponi alanı ile ilgili problemler bulunmaktadır. Depolama alanında düzensiz depolama yapılmaktadır. Atıklar kaynağında ayrı toplanmamaktadır. Her tür atık için ayrı taşıma aracı bulunmamaktadır. Transfer istasyonu bulunmamaktadır. Nevşehir Belediyesinin çöpleri özel şirket tarafından toplanmaktadır. 10 adet sıkıştırmalı araç evsel atıkları hergün akşam belirlenen saatlerde alarak düzensiz depolama alanına götürmektedir. İlçelerde katı atıklar Belediyeler tarafından kamyonlarla toplanmaktadır. Genellikle atıkların kışın büyük kısmını soba külü, yazın ise mutfak çöpleri oluşturmaktadır. Belediyelerde çöp toplama araçlarının eski olması, personelin kıyafet eksikliği gibi sıkıntılar bulunmaktadır. 118

127 N. 8. ATIKLARIN BERTARAF YÖNTEMLERI N Katı Atıkların Depolanması İlimizde Merkez İlçeye 8 km. mesafedeki Sulusaray İçmece Mevkiinde bulunan evsel katı atık bertaraf alanına Merkez İlçe, Nar, Sulusaray Kasabaları ve Kapadokya İl Özel İdareleri Belediyeler Birliğine üye 34 adet belediyenin atıkları getirilmektedir. Merkez ilçede bulunan düzenli depolama tesisinde, 2007 yılı başından 2026 yılı sonuna kadar 20 yıllık ihtiyacı karşılayacak şekilde atıkların depolanması hedeflenmektedir. Düzenli depolama sahasının hücrelere bölünerek inşa edilmesi ve doldurulması planlanmıştır. 20 yıllık süre için ton atık depolanması planlanmıştır. Depolama sahasında kompaktörle sıkıştırılmış atık yoğunluğu 0,75 ton/m3 alındığında m3 depolama hacmi gerekmektedir. İlçelerde katı atıklar, genellikle kasaba dışındaki açık alanda depolanıp, iş makineleri ile üzeri toprakla kapatılmaktadır. Atıklarda ağırlık olarak kül ilk sıradadır. N Atıkların Yakılması İlimizde Yönetmeliğe uygun yakma tesisi bulunmamaktadır. N Kompost İlimizde kompost tesisleri bulunmamaktadır. N. 9. ATIKLARIN GERI KAZANIMI VE DEĞERLENDIRILMESI İlimizde üretilen çöpler ihaleye vermek sureti ile özel sektör tarafından ayıklanarak değerlendirilmektedir. Ambalaj atıklarının toplanması ve geri kazanımı için Ürgüp Belediye Başkanlığı tarafından atık yönetim planı sunulmuş ve onaylanmıştır. N. 10. ATIKLARIN ÇEVRE ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ İlimizde Sulusaray İçmece mevkiinde katı atık deponi sahası mevcut olup, tarihinde ÇED Olumlu Kararı verilmiştir. Ancak düzenli depolama yapılmamaktadır. Söz konusu atıkların içerisinde evsel atıkların yanında zararlı maddeleri ihtiva eden atıklar da bulunmaktadır. Çöp deponi alanları sızdırmasız tabanlarla kaplı olmadığından yeraltı sularının ve toprak kirliliğinin olması söz konusudur. (N) ATIKLAR, KAYNAKÇA İl Çevre ve Orman Müdürlüğü,2009 Nevşehir Belediye Başkanlığı,

128 O. GÜRÜLTÜ VE TİTREŞİM O. 1. GÜRÜLTÜ O Gürültü Kaynakları Gürültü kaynakları, nicelik ve nitelik bakımından yaşam düzeyinin yükselişine paralel olarak artmıştır. Bu nedenle gürültü, insanların sağlığını etkileyen çevre kirletici faktörler arasında yer almaktadır. İlimizde gürültü kaynaklarını karayolları, havayolları, inşaat makinaları ve sanayi bölgeleri olarak gruplayabiliriz. Hava alanına iniş ve kalkışlar, inşaat makinaları, şehir içi ve şehir dışı trafik yolları gürültü oluşturmaktadır. O Trafik Gürültüsü Karayoluna çıkan motorlu taşıtların susturucu veya ses giderici parçalar olmadan trafiğe çıkması, araç üzerinde veya içinde korna veya ses çıkaran başka cihazlar gürültüye sebep olmaktadır. O Endüstri Gürültüsü İlimizde endüstri gürültüsüne dair, Müdürlüğümüzde gürültü ölçüm cihazı bulunmaması nedeniyle ölçüme dayalı çalışma yapılamamıştır. Sanayi kuruluşlarının sanayi bölgelerinde toplanması ile, oluşacak gürültünün kontrolü ve azaltılması sağlanabilinmektedir. O İnşaat Gürültüsü Diğer gürültü kaynaklarına göre, inşaat gürültüsü süreklilik göstermemektedir. İlimizde inşaat gürültüsü belirlemeye yönelik çalışma yapılamamıştır. O Yerleşim Alanlarında Oluşan Gürültüler İlimizde bu konuda gürültü ölçüm cihazı bulunmaması nedeniyle çalışma yapılamamıştır. Ancak, yerleşim yerlerinde yaşanan gürültü şikayetlerinde denetim yaparak, gürültünün önlenmesi için önlem alınması gerektiği bildirilmekte ve önlem alınıp alınmadığı kontrol edilmektedir. Şikayete konu olan yerleşim alanı, gürültü konusunda yetki devri yapılan belediye başkanlığı sınırlarında ise, ilgili belediye başkanlığı konu hakkında bilgilendirilerek, şikayete konu olumsuzluğun giderilmesi bildirilmektedir. O Hava Alanları Yakınında Oluşan Gürültü İlimizde Tuzköy İlçesinde hava alanı bulunmakta olup, hava alanı ve yakınındaki gürültü seviyesi ile ilgili çalışma yapılamamıştır. O Gürültü ile Mücadele Müdürlüğümüze yapılan gürültü şikayetlerinde durum tespit edilip, gürültünün azaltılması amacıyla tedbirler alınması sağlanmaktadır. O Gürültünün Çevreye Olan Etkileri O Gürültünün Fiziksel Çevreye Olan Etkileri Nevşehir İlinde uygulanmakta olan imar planlarında gürültüye dönük yaptırımlar bulunmamaktadır. Gürültü kirliliğinin en belirgin şekli trafik gürültüsüdür. O Gürültünün Sosyal Çevreye Olan Etkileri Nevşehir ilinde trafik, sanayii ve turizm tesislerinden kaynaklanan gürültü kirliliği konusunda bu güne kadar bir çalışma yapılmamıştır. 120

129 O Gürültünün İnsanlar Üzerindeki Etkileri O Fiziksel Etkileri Gürültünün işitme sistemi üzerindeki etkisi; gürültü ile karşılaşma süresi, gürültünün sürekli veya kesikli olması, kişinin yaşı, bireysel duyarlılık derecesi, iç kulağın fonksiyon durumu, kulağın önceden geçirmiş olduğu veya mevcut olan hastalığına bağlı olarak değişir. Gürültü belirli bir düzeyin üzerine çıktığı zaman iç kulak etkilenmekte ve işitme yeteneği tiz seslerden başlayarak gerilemektedir. Gürültünün işitme kaybına sebep olduğu 1830 lardan beri üzerinde durulan bir olaydır. Sabit ve kararlı gürültüler ile işitme duygusunun kaybolma riski arasında sürekli bir bağıntı bulunduğundan bu kriter milletler arası düzeyde büyük ölçüde kullanılmaktadır. Gürültü kulak zarında ve kalpte rahatsızlıklar yapabilir. Gürültünün insanlarda baş ağrısı, alınganlık ve öfkeli davranışlar yaptığı kabul edilmektedir. O Fizyolojik Etkileri Vücut aktivitesinde değişiklikler kan basıncında artış, dolaşım bozuklukları, solunumda hızlanma, kalp atışlarında hızlanma, ani reflekslerdir. Gürültünün en bilinen etkileri, uykusuzluğa ve uykuya geç başlamaya neden olması, stresi artırmasıdır. Gürültüye uzun süre maruz kalınması kalp atışlarında kan basıncında, solunumda, göz bebeğinde değişiklik oluşturmakta, kandaki ürik asit ve lipit seviyelerini etkilemektedir. O Psikolojik Etkisi Davranış bozuklukları, öfkelenme, genel rahatsızlık duygusu, sıkılma gibi rahatsızlıklar görülmektedir. Gürültü şiddeti arttıkça rahatsızlık, uyumsuzluk, uykuya geç başlama, uyuyamama ve yorgunluk şikâyetleri artmaktadır. O Performans üzerine Etkileri Gürültünün; morali ve çalışma etkinliğini düşürdüğü, yorgunluğa neden olduğu bilinmektedir. Fakat bu etkinin ölçülebilir olmaması nedeniyle direk ilişki gösterilmemekte ve bir hipotez olarak ele alınmaktadır. İş veriminde azalma, konsantrasyon bozukluğu, hareketlerin engellenmesi vb. rahatsızlıklar olmaktadır. O. 2. Titreşim Titreşim kaynakları olan madenler ve taş ocakları yerleşim bölgelerinden uzak olduğu için halk sağlığını etkilememektedir. Tuzköy havaalanı Tuzköy kasabasına çok yakın olmasına rağmen titreşime karşı alınmış herhangi bir tedbir bulunmamaktadır. (O) GÜRÜLTÜ, KAYNAKÇA İl Çevre ve Orman Müdürlüğü,

130 P. AFETLER P. 1. DOĞAL AFETLER P Depremler İlimizin kuzeyi 3.derece, güneyi 4. derece deprem kuşağında olup günümüze kadar hayatı olumsuz etkileyecek kayda değer deprem olmamıştır. İlimiz yakınında aktif bir fay hattı yoktur. Tablo P.1: İlçelerin Deprem Bölgesi Haritasındaki Yeri Acıgöl 3 4 Avanos 3 Derinkuyu 3 4 Gülşehir 3 4 Hacıbektaş 3 Kozaklı 2 3 Ürgüp 3 Merkez 3 4 Kaynak: Bayındırlık ve İskân İl Müdürlüğü,2009 Şekil P.1: Nevşehir Deprem Bölgeleri Haritası Kaynak: Bayındırlık ve İskân İl Müdürlüğü,

131 P Heyelan ve Çığlar İlimiz ve çevresi jeolojik olarak volkanik tüf birimine sahiptir. Bu tüflerin dayanımı az olduğundan ve su ile temasında zamanla ayrıştığından sıkça kaya düşmesi olayına rastlanılmaktadır. Bu alanlar Bayındırlık ve İskân Bakanlığı teknik elemanlarınca etüt yapılıp, yasaklı alanlar olarak ilan edilmiştir. İlimizde herhangi bir çığ olayı ile ciddi anlamda heyelan olayına rastlanmamıştır. Heyelan ve çığ ile ilgili olarak 2007 yılında Ürgüp ilçesi Temenni Tepesi mevkiinde meydana gelen heyelan olayında 3 vatandaşımız hayatını kaybetmiş, 3 vatandaşımız da enkazdan sağ olarak çıkartılmıştır. Bunun haricinde İlimizde başka herhangi bir heyelan veya çığ olayı yaşanmamıştır. P Seller İlimiz sınırları içerisinde sel olarak adlandırılabilecek tek kayıt önceki yıllarda Kaymaklı kasabasında görülen sel olayıdır. P Orman, Otlak ve Sazlık Yangınları Dünyanın birçok ülkesinde olduğu gibi, ülkemizde de ormanlarımız için en büyük tehlike orman yangınlarıdır. İlimizde tarihinde orman yangını gerçekleşmiş olup, 9 hektarlık alan yanmıştır. Yanan alanın 7 hektarı tarım arazisi (anız), 2 hektarı orman yangınıdır. Orman yangının 1 hektarı örtü yangını, 1 hektarı tepe yangını şeklinde gerçekleşmiştir. Yanan ağaçlar meşe olup, meşcere tipi bozuk meşe baltalık tesisidir. P.1.5. Ormanlar Üzerinde Biyotik veya Abiyotik Faktörlerin Etkileri Bölgede karasal iklim tipi söz konusudur. Haziran, temmuz, ağustos, eylül, ekim ayları rutubet ekonomisi açısından en kritik aylardır. Orman alanları iklim tipi yarı kurak sınırındadır. Buna bağlı olarak vejetasyon tipi park görünümlü kurak mıntıka ormanları içerisinde kalmaktadır. Orman ağaçlandırma çalışmalarında toprak işleme zamanı kasım, şubat, mart, nisan, mayıs aylarıdır. Dikim ayları ise kasım, aralık, mart, nisan aylarıdır. P Fırtınalar İlimizde yıllık ortalama fırtınalı gün sayısı (hızı 17,2 m/sec dan fazla) 0,3 tür. P. 2. Diğer Afetler P Radyoaktif Maddeler Nevşehir İlinde radyoaktif madde kullanılmamaktadır. P Denize Dökülen Petrol ve Diğer Tehlikeli Atıklar Nevşehir İlinin denize sınırı yoktur. P Tehlikeli Maddeler İlimizde tehlikeli maddelerle ilgili herhangi bir afet meydana gelmemiştir. P. 3. Afetlerin Etkileri ve Yardım Tedbirleri Tüm ülkemizde afete ilişkin çalışmalar 7269 sayılı Yasa ve 88/12777 sayılı Afetlere İlişkin Acil Yardım Teşkilatı ve Planlama Esaslarına Dair Yönetmelik hükümlerine göre İl Afet ve Acil Durum Müdürlüğü tarafından yürütülmektedir. Yapılan tüm çalışmalar İl Afet Planı içerisinde yer almaktadır. 123

132 P Sivil Savunma Birimleri İlimizde mahalli mükelleflerden oluşan sivil savunma klavuzları ve servisleri mevcut olup, buna ilaveten İl Afet ve Acil Durum Müdürlüğü bünyesinde Arama Kurtarma Ekibi (10 kişilik kadro, 4 mevcut) donanımlı olarak mevcuttur. Ayrıca İlimizde planlamaya tabi kurum, kuruluş ve müesseselerin sivil savunma servisleri mevcut olup, gerektiğinde bu servis görevlilerine afetlerde görev verilmektedir. P Yangın Kontrol ve Önleme Tedbirleri 2007/12937 sayılı Binaların Yangından Korunması Hakkındaki Yönetmelik gereğince kurum ve kuruluşların Yangın Yönergesinin hazırlanması, kamu ve özel binaların kendi yangın güvenliklerinin alınmasının sağlanması, bununla ilgili eğitimin yapılması, yangın istatistiklerinin tutulması, İl Afet ve Acil Durum Müdürlüğü nün görevi olup, yangın önlemleri ile ilgili diğer yangın tedbirleri Belediye İtfaiye Teşkilatının görevidir. P İlkyardım Servisleri İl Afet ve Acil Durum Müdürlüğü bünyesinde mükellefiyet sistemine dayalı İlkyardım ve Ambulans Servisi (56 kişi) ile Acil Kurtarma ve Yardım Ekibi içerisinde Sağlık Müdürlüğü personellerinden oluşan ilkyardım ekibi bulunmaktadır. Bu ekiplerin eğitim ve tatbikatları yapılmakta olup gerektiğinde ve istendiğinde 112 Acil Yardım hizmetlerine katılacaktır. İlkyardım görevi Sağlık Müdürlüğü ne bağlı kuruluşlarda oluşturulan 112 Acil Yardım Servisine aittir. P Afetzedeler ve Mültecilerin Yeniden İskanı Afetzedeler ve mültecilerin yeniden iskânı için İl Özel İdaresi nce İlimizde Tarım İl Müdürlüğü ne ait arazide yer tahsisi yapılması sağlanmıştır. Plan ve krokisi mevcuttur. P.3.5 Tehlikeli Maddelerin Yurtiçi ve Sınırlar Arası Taşınımı İçin Alınan Tedbirleri Bu amaçlı bir plan bulunmamaktadır. P.3.6 Afetler ve Büyük Endüstriyel Kazalar Afetlere ilişkin olarak İl Afet Planı ve İl İcra Planları mevcut bulunup olası afet durumlarında uygulamaya konulacaktır Büyük endüstriyel kazalarla ilgili olarak İlimizde büyük endüstriyel sektör bulunmadığından planlaması yapılmamıştır. P. AFETLER, KAYNAKÇA İl Bayındırlık ve İskan Müdürlüğü,2009 İl Sivil Savunma Müdürlüğü,

133 R. SAĞLIK VE ÇEVRE R. 1. Temel Sağlık Hizmetleri R Sağlık Kurumlarının Dağılımı İlimiz sağlık kurumlarının ilçelere göre dağılımı ile Tablo R.1 de verilmiştir. Tablo R.1: Sağlık Kurumlarının İlçelere Göre Sayısı İlçe Hastane Sağlık Ocağı Dispanser Özel Sağlık Kurumu Merkez Acıgöl Avanos Derinkuyu Gülşehir Hacıbektaş Kozaklı Ürgüp Kaynak: İl Sağlık Müdürlüğü,2009 R Bulaşıcı Hastalıklar Tablo R.2: Bulaşıcı Hastalıklarla İlgili Bilgiler Yaş Hastalık İsimleri Grupları Akut Kanli İshal Bruselloz Hepatit A Hepatit B Hepatit C Kuduz Riskli Temas Vaka Ölüm Vaka Ölüm Vaka Ölüm Vaka Ölüm Vaka Ölüm Vaka Ölüm Erkek Kadın TOPLAM Kaynak: İl Sağlık Müdürlüğü,2009 R İçme, Kullanma ve Sulama Suları İlimizde içme ve kullanma suyu ihtiyacı yer altı sularından karşılanmaktadır. Yer altı suları derin kuyu yöntemiyle yeryüzüne çıkartılarak belirli bölgelerde yapılmış olan depolarda toplanmakta daha sonra dağıtım depolarında klorlanarak şebeke kanalıyla sunulmaktadır. Suların kontrolleri düzenli bir biçimde tüm yerleşim yerlerinin içme-kullanma sularından bakteriyolojik ve kimyasal numuneler alınarak yapılmaktadır. İlimizde büyük bir bölümü turistik tesislerde olmak üzere yüzme havuzları bulunmaktadır. Bunların çoğu Kozaklı İlçesinde faaliyet gösteren kaplıca tesisleri bünyesinde yer almaktadır. Ayrıca İşletme İzni alarak faaliyet gösteren ve tamamı Kozaklı İlçesi sınırları dahilinde bulunan kaplıca tesislerinden ilgili Yönetmelikte belirlenen sıklıkta bakteriyolojik ve kimyasal su numuneleri alınarak Sağlık Bakanlığı tarafından yetkilendirilmiş olan laboratuarda analizleri yaptırılmaktadır. Böylece tedavi amacıyla kullanılan termomineralli suların da kontrolleri sağlanmaktadır. R Denizler Nevşehir İli nin denize kıyısı bulunmamaktadır. 125

134 R Zoonotik Hastalıklar Tablo R.3.: Zoonotik Hastalıklar HASTALIĞIN ADI VAKA SAYISI Kuduz 0 Brucellosis 54 Leptospirosis 0 Antraks 0 Salmonellosis 11 Tüberkülosis 29 Uyuz 71 Chlamydiosis 0 Listeriosis 0 Q Humması 0 Sıtma 0 Toxoplazma 1 Ekinokokkosis 5 Sistiserkoz 0 Distamatosis 0 Kala Azar 0 Leishmaniosis 0 Trichomoniasis 54 Teniasis 311 Ascariasis 283 Trişiniosis 0 Shigellosis 0 Tuleramie 0 TOPLAM 819 Kaynak: İl Sağlık Müdürlüğü,2009 R.1.3. Gıda Hijyeni tarihli ve Sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren 5179 Sayılı Gıdaların Üretimi, Tüketimi ve Denetlenmesine Dair Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulü Hakkında Kanunun 23. maddesi çerçevesinde gıda kaynaklı zehirlenme vakalarında gerekli olan epidemiyolojik çalışmalar İl Sağlık Müdürlüğü nce yapılmaktadır. R Aşılama Çalışmaları Tablo R.4: Aşı Oranları 0 Yaş Grubu Hedef Nüfus DaBT-İPA-Hıb 3 KPA 3 HEP B 3 BCG 3 K Td 2 + Doz Doz Doz Doz Doz Doz 0 Yaş Hedef Nüfus Bakanlık O Yaş Hedef Nüfus Kaynak:İl Sağlık Müdürlüğü,

135 R.1.5. Bebek Ölümleri Tablo R.5: Bebek Ölüm Nedenleri İlçe Ölüm Nedeni AVANOS MERKEZ HACIBEKTAŞ DERİNKUYU ACIGÖL ÜRGÜP KOZAKLI GÜLŞEHİR MASERE ÖLÜ DOĞUM/ PREMATÜRE/ANİ BEBEK ÖLÜM SEND./ K.K.H./ TAZE ÖLÜ DOĞUM TAZE ÖLÜ DOĞUM/ MASERE ÖLÜ DOĞUM/ RDS-PNÖMOTORAKS/ ASFİKSİ/ PNÖMOTORAKS+YENİDOĞAN SOL. YETM. +ŞOK/ PREMATÜRE/ KONJENİTAL ANOMALİ/ K.K.H./ PREMATÜRE-SEPSİS-BÖBREK YETMEZLİĞİ-ANEMİ/ K.K.H.+DOWN SENDR/ KONJENİTAL ANOMALİ DOWN SENDROMU PREMATÜRE PREMATÜRE/ ANİ BEBEK ÖLÜMÜ/ MASERE ÖLÜ DOĞUM/ İMMATÜRE/ PREMATÜRE+PERİNATAL ASFİKSİ/ K.K.H./ TAZE ÖLÜ DOĞUM/ İSHALLİ HASTALIKLAR+MALNÜTRİSYON/ PREMATÜRE +RDS+SESPİS NÖROMETBOLİK HAST./ KONJENİTAL ANOMALİ/ TAZE ÖLÜ DOĞUM/ PREMATÜRE/ NÖROLOJİK PROBLEM (EPİLEPSİ)/ EVDE ÖLÜM SEPSİS/ K.K.H./ KKH+KONJENİTAL ANOMALİ/ MASERE ÖLÜ DOĞUM/ SOLUNUM YETMEZLİĞİ/ PREMATÜRE +RDS KONJENİTAL ANOMALİ/MASERE ÖLÜ DOĞUM/ PREMATÜRE+RDS SEPSİS/ MASERE ÖLÜ DOĞUM Kaynak: İl Sağlık Müdürlüğü,2009 R Ölümlerin Hastalık, Yaş ve Cins Gruplarına Göre Dağılımı Tablo R.6: Ölümlerin Dağılımı Yaş Cinsiyet grubu Erkek/ Kadın Toplam Erkek/ Kadın Toplam Erkek/ Kadın Toplam Erkek/ Kadın Toplam Erkek/ Kadın Toplam Erkek/ Kadın Toplam Erkek/ Kadın Toplam Erkek/ Kadın Toplam Erkek/ Kadın Toplam Sayı 26/ /2 3 1/2 3 1/1 2 3/0 3 17/ / / / Erkek/ Kadın 620/514 TOPLAM Toplam 1134 Kaynak: İl Sağlık Müdürlüğü,

136 R.1.7. Aile Planlaması Çalışmaları Tablo R.7: Aile Planlaması Çalışmaları Danışmanlık Alan Kişi Sayısı Polikliniğe Başvuran Kişi Sayısı RİA Tüp Ligasyonu Sağlık Ocakları AÇSAP Merkezleri Devlet Hastaneleri ve Doğumevleri Özel TOPLAM Kaynak: İl Sağlık Müdürlüğü,2009 Vazektomi R.2. Çevre Kirliliği ve Zararlarından Oluşan Sağlık Riskleri R.2.1. Kentsel Hava Kirliliğinin İnsan Sağlığı Üzerine Etkileri Hava kirlenmesinin stres etkisi önemli bir faktördür. Solunan karbondioksit kandaki oksijenin yerini alır ve kanla taşınan oksijen miktarının büyük oranda azalmasına neden olur. Tepkilerin ağırlaşmasına, süregen bir yorgunluk ve uyku haline neden olmaktadır. Kükürtoksitleri soluk borusunu ve akciğerleri olumsuz etkilemektedir. Geçici ve kalıcı zedelenmelere yol açmaktadır. Genellikle yaşlı ve kronik akciğer kalp hastalığı olan hastalar hava kirliliğinden olumsuz etkilenmektedir. Bu etkilenme akciğerlerde zedelenme sonucu ortaya çıkan hafif belirtilerden, söz konusu kişilerde ölüm oranının artımına kadar değişen etkiler yapabilmektedir. Geçici zedelenmelerden var olan kronik sorunların ağırlığının artmasına kadar değişen bu etkilerin tek bir madde ya da kirletici öğe ile açıklanabilmesi mümkün olmamaktadır. Bütün kirletici faktörlerin bir arada birbirine eklenen etkilerine bağlanmaktadır. Hava kaynaklı kurşuna bağlı olarak zekâ geriliğine neden olmaktadır. Bu nedenle benzinde bulunan kurşun tetraetilin azaltılması ve kullanımının yasaklanmasına yönelik çabalar başlatılmıştır. Kurşun seviyeleri ile incelenen toplumun zekâ düzeyleri arasındaki ters ilişki birçok çalışmada gösterilmiştir. R Su Kirliliğinin İnsan Sağlığı Üzerine Etkileri Su kirlenmesinin yaratacağı sonuçlar birçok önemli hastalık nedeni olabilmektedir. Kanalizasyon suları ile kirlenen sularda bakteri ve virüs oranı artar. Tifo, dizanteri, hepatit, kolera ve diğer bulaşıcı hastalıkların bu yolla yayılımına sebep olur. Sağlık için uygun olmayan su, taşıdığı ve içerdiği birçok maddelerle çeşitli hastalıkların nedeni olabilir. İçinde taşıyabildiği çözünmüş veya çözünmemiş inorganik tuzlar, bakteriler, parazitler, virüsler ve bitkisel maddelerle birçok hastalığın gelmesine yol açarlar. a) Suda Eriyebilir, İnorganik Tuzların Neden Olduğu Hastalıklar: Sulardaki sülfat, nitrat, endüstri atıklarından ya da çeşitli sebeplerle sulara karışan arsenik, kurşun, siyanür, bakır, krom gibi birçok maddeler zehirlenme ve hastalıkların sebebi olabilmektedir. b) Suda Erimeyen İnorganik Maddelerin Neden Olduğu Hastalıklar: İçme suyu içerisinde süspansiyon halindeki ince kum diğer tanecikler barsak mukozasının tahrişi suretiyle ishallere sebep olabilirler. Asbest elyafları da bu grupta incelebilir. 128

137 c) Sudaki Bitkisel Maddelerin Neden Olduğu Hastalıklar: Küçük yosunların içme suyunda varlığına bağlı olarak ishalleri meydana getirdiği muhtelif yayınlarda bildirilmektedir. Ayrıca özellikle şişeleme yapılan su teknolojisinde dolumdan bir süre sonra sporlarından çıkarak çimlenebilen alglerden başka küf mantarları, maya mantarları patojen olmasalar bile çok büyük problem teşkil ederler. d) Suda Bulunan Özel Bakterilerin Neden Olduğu Hastalıklar: Su araçları ile kolaylıkla geçebilecek en önemli ve en tehlikeli hastalık şüphesiz koleradır. Ayrıca hayvan hastalıklarından antrax, salmonellose, burucellose, tuleremi, pasteurellose, toxoplasmosis, leptospirosis, domuz kızılı, psittacosis, mantar hastalıkları gibi birçok hastalık etkenleri hep su ile geçebilecek hastalık meydana getirmektedirler. e) Su İle Geçebilen Virüslerin Sebep Olduğu Hastalıklar: Çocuk felci, Enfeksiyöz hepatit, Enterisit, Şap hastalığı, Sığır vebası v.b. R Atıkların İnsan Sağlığı Üzerine Etkileri Çöplerin tekniğine uygun bir şekilde uzaklaştırılmamaları halinde halk sağlığı ile ilgili problemler ortaya çıkar. Katı atıklar yoluyla en az 20 tip hastalığın taşınıp bulaştığı bilinmektedir. Çöplerden hastalık taşıyan en önemli iki faktör, sinekler ve farelerdir. Sinekler çok çabuk ve fazla üreme kabiliyetine sahiptir. 1 dm 3 çöpte 2500 sinek üreyebilir ve bunlar, dizanteri ve benzeri pek çok salgın hastalığı taşıyabilir. Çöplerin halk sağlığı ile ilgili en tehlikeli yönü, belediyelerin, katı atıkların planlanması sırasında sağlık tesirlerini gözönünde bulundurmamalarıdır. R Gürültünün İnsan Sağlığı Üzerine Etkileri İlimizde gürültü kaynaklı olarak karayolları, havayolları, inşaat makinaları ve sanayi bölgeleri adı altında gruplayabiliriz. Karayoluna çıkan motorlu taşıtların susturucu veya ses giderici parçalar olmadan trafiğe çıkması, araç üzerinde veya içinde korna veya ses çıkaran başka cihazların sebep olduğu hava alanına iniş ve kalkışlarında, inşaat makinalarının etkisi, şehir içi ve şehir dışı trafik yollarının düzensiz yerleşime bağlı sebepler olduğu görülmektedir. Gürültünün insanlara olan etkileri, fizyolojik, psikolojik, sosyal durumlarına ve eylemlerine bağlı olarak değişmektedir. Gürültü karşılıklı konuşma ile iletişimi ve konsantrasyonu engelleme, dinleme ve algılama güçlüğü yaratma, uykuyu bozma, baş ağrısı ve genel sıkıntılar oluşturma gibi olumsuzlukllara neden olmaktadır. Sürekli gürültüye maruz kalma durumunda ise kalıcı duyma bozuklukları ortaya çıkmaktadır. R Pestisitlerin İnsan Sağlığı Üzerine Etkileri Pestisit etkilenimindeki kişilerde görülen kronik etkileşim sonuçları; kanser, doğum defektleri, nörotoksisite, üreme ve fertilite üzerindeki istenilmeyen etkiler olarak sıralanabilir. İlimizde pestisitler patates üretiminde yoğun olarak kullanılmaktadır. Kimi zaman çiftçiler tarafından bilinçsizce kullanılabilmektedir. Pestisitlerin hedef alınmayan canlılar üzerindeki etkileri çok çeşitlidir. Bu etkileri mutajenik, kanser yapıcı, hastalık yapıcı ve gelişmeyi durdurucu olarak sıralamak mümkündür. Ekolojik dengenin bozulmasına da neden olan bu maddelerin uzun vadeli etkileri olabilmektedir. 129

138 R İyonize Radyasyondan Korunma Ultraviyole ışınlarının temel kaynağı Güneş tir. Elektrik ve kaynak arkları, ultraviyole lambaları ve güneş lambası olarak bilinen ultraviyole lambalarının bu özelliği bulunmaktadır. Güneş ten dünyaya ulaşan ışın miltarı; koruyucu ozon tabakası, bulut durumu, mevsim, günün saati, enlem, deniz düzeyinden yükseklik gibi durumlara bağlıdır. UV ışınları su, kar veya kumdan yansıyarak etkili olabilir. Bu gibi durumlarda kar veya güneş körlüğü denilen durumlar ortaya çıkar. İlimizde insan sağlığını etkileyecek herhangi bir iyonize radyosyon problemi bulunmamaktadır. R.2.7. Baz İstasyonlarından Yayılan Radyasyonun İnsan Sağlığı Üzerine Etkileri Konu hakkında İlimiz genelinde yapılmış çalışma bulunmamaktadır. (R ), SAĞLIK VE ÇEVRE KAYNAKÇA İl Sağlık Müdürlüğü,2009 İl Çevre ve Orman Müdürlüğü,

139 S. ÇEVRE EĞİTİMİ S. 1. Kamu Kuruluşlarının Çevre Eğitimi ile İlgili Faaliyetleri Çevre eğitimi; toplumun tüm kesimlerinde çevre bilincinin geliştirilmesi, çevreye duyarlı, kalıcı ve olumlu davranış değişikliklerinin kazandırılması ve doğal, tarihi, kültürel, sosyal ve estetik değerlerinin korunması, aktif olarak katılımın sağlanması ve sorunların çözümünde görev alma olarak tanımlanabilir. İlimizde çevre eğitimi ile ilgili olarak Müdürlüğümüz, Milli Eğitim Müdürlüğü ile işbirliği yaparak okullarda faaliyetlerde bulunmaktadır. Öğrencilerin yaş gruplarına göre hazırlanan çevre konulu ve atıkların geri kazanımı ile ilgili slâytlar, düzenli depolama ile vahşi depolamanın farkının fotograf ve slâytlarla anlatılması vb. çalışmalar ile öğrencilere bilgi verilmektedir. S. 2. Çevreyle İlgili Gönüllü Kuruluşlar ve Faaliyetleri S Çevre Vakıfları Nevşehir Çevre Koruma Vakfı 1990 yılında kurulmuştur. Kurulduğu yılda okullar arası çevre ile ilgili çeşitli yarışmalar düzenlenmiştir. Şu anda herhangi bir faaliyeti yoktur. TEMA Vakfı Nevşehir Şubesi vardır. Ağaçlandırma çalışmaları mevcuttur. İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesine bağlı olarak Çevre Kulubü kurulmuştur. S Çevre Dernekleri Nevşehir ilinde çevre dernekleri bulunmamaktadır. S Çevreyle İlgili Federasyonlar Nevşehir ilinde çevreyle ilgili federasyonlar bulunmamaktadır. S, ÇEVRE EĞİTİMİ, KAYNAKÇA İl Çevre ve Orman Müdürlüğü,

140 T. ÇEVRE YÖNETİMİ VE PLANLAMA T. 1. Çevre Kirliliğinin ve Çevresel Tahribatın Önlenmesi Bilindiği gibi canlı yaşamının devam edebilmesi için hava, su ve toprak gibi doğal kaynaklara ihtiyaç göstermektedir. İlimizdeki turistik tesislerin çokluğu nedeni ile su kaynaklarımızın korunması yönünde yapılan çalışmalar aralıksız devam etmektedir. İlimizde sürekli denetim programları yapılmakta mevcut çevre sorunları tespit edilerek çevresel tahribatın önlenmesi için çalışmalar yapılmaktadır. İlimiz Halk Sağlığı Laboratuarı tarafından SO2 ve partiküler madde ölçümleri yapılmaktadır. Ayrıca İlimize ait Hava Kalitesi İzleme İstasyonu ile de SO2 ve partiküler madde ölçümleri yapılmaktadır. T. 2. Doğal Kaynakların Ekolojik Dengeler Esas Alınarak Verimli Kullanımı, Korunması ve Geliştirilmesi İlimizde mevcut doğal kaynakların, ekolojik dengenin bozulmaması göz önünde bulundurularak verimli kullanılması için gerekli tedbirler alınmaktadır. Çevre olacak zararın en az seviyede kalmasına ve doğal yapının zarar görmemesine azami dikkat gösterilmektedir. T. 3. Ekonomik ve Sosyal Faaliyetlerin, Sonuçlarını Çevrenin Taşıma Kapasitesini Aşmayacak Biçimde Planlaması Bölgemizin önemli bir kısmının sit alanı olması sebebi ile faaliyetlerin çoğunluğu uygulanmamaktadır. Müdürlüğümüz, çevreye olumsuz etkileri olabilecek faaliyetlerle ilgi olarak tüm kurum ve kuruluşlara konu hakkındaki yönetmeliklere uygun olarak raporları hazırlatmakta, gerekli tedbirleri aldırmakta ve denetimler yapmaktadır. T. 4. Çevrenin İnsan-Psikososyal İhtiyaçlarıyla Uyumunun Sağlanması Çevre bilincinin yaygınlaşması ile insanların kurallara uyması ve doğa tahribatının en aza indirilmesi hedeflerimiz arasındadır. T. 5. Çevre Duyarlı Arazi Kullanım Planlaması Konu hakkında İlimiz genelinde herhangi bir çalışma bulunmamaktadır. T.6. Çevresel Etki Değerlendirmesi İlimizde Çevresel Etki Değerlendirmesi kapsamında değerlendirilen faaliyetlere yönelik olarak Çevre ve Orman Bakanlığı tarafından tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği hükümleri doğrultusunda işlemler yapılmaktadır yılında ÇED Gerekli Değildir kararı verilen faaliyetlere ait bilgiler Tablo T.1 de verilmiştir. 132

141 Tablo T.1: 2009 yılında ÇED Gerekli Değildir kararı verilen faaliyetler FAALİYET SAHİBİ FAALİYET KONUSU FAALİYET YERİ Çelikler Metal Bakır ve Kablo Ürünleri Pazarlama San. ve Acıgöl İlçesi, Kurugöl Hurda ve Yağlı Kablo Geri Kazanım Tesisi Tic. Ltd. Şti. Kasabası Varilci Geri Dönüşüm San. ve Tic. Ltd. Şti. Gümüş Geri Kazanım Tesisi Merkez İlçe, Boğaz Köyü Avanos Belediye Başkanlığı Kum ocağı Merkez İlçe, Sulusaray Köyü Koyuncu Mad. San. Ve Tic. Ltd. Şti. Pomza ocağı Ürgüp İlçesi, Mazıköyü Güney Doğalgaz San. ve Tic. A.Ş. Sondaj yöntemi ile CO2 gazı çıkarılması Gülşehir İlçesi Başbakanlık Toplu Konut İdaresi Başkanlığı Kentsel Yenileme Projesi Merkez İlçe Molu Enerji Üretim A.Ş Nehir tipi HES Ürgüp İlçesi, Sarıhıdır Köyü Metin SERTKAYA Pomza ocağı Derinkuyu İlçesi Usaş Uğur Serdaroğlu İnş. Taah. San. ve Tic. A.Ş. Hazır Beton Tesisi Avanos İlçesi, Bozca Köyü Gülşehir Belediye Başkanlığı Kum çakıl ocağı Gülşehir İlçesi Ünal Agrege Mad. San. ve Tic. Ltd. Şti. Kum çakıl ocağı ve elek tesisi Gülşehir İlçesi Civelekler Mad. İnş. Taah. San. Tic. Ltd. Şti. Pomza ocağı Merkez İlçe TEİAŞ Enerji İletim Hattı Avanos İlçesi Şerafettin ÇETE Kum çakıl ocağı ve eleme tesisi Ürgüp İlçesi, Sarıhıdır Köyü Usaş Uğur Serdaroğlu İnş. Taah. San. ve Tic. A.Ş. Bazalt ocağı Avanos İlçesi, Bozca Köyü Süha Tur. Taş. Sey. Ac. Taah. İnş. Tic. A.Ş. Elmas Grup Mad. En. İnş. Akar. San. Tic. A.Ş. Nev Beton Acerler İnş. Taah. Mad. Ltd. Şti. Konkasör tesisi Kömür ocağı ve eleme tesisi Bazalt ocağı ve konkasör tesisi Taş ocağı ve konkasör tesisi kapasite artırımı Ata Turizm Otel Avanos İlçesi Avanos İlçesi, Çalış Kasabası Gülşehir İlçesi,Gümüşyazı Köyü Acıgöl İlçesi, Tatlarin Kasabası Merkez İlçe, Sulusaray Kasabası Nurdal Mermer Traverten ocağı Avanos İlçesi, Balkaya Köyü Baten Enerji Molu Enerji Üretim A.Ş. Kaynak: İl Çevre ve Orman Müdürlüğü,2009 HES Projesi 6,4 MW HES için yatak düzenleme ve beton santrali Gülşehir İlçesi,Tuzköy Kasabası Ürgüp İlçesi, Sarıhıdır Köyü T. ÇEVRE YÖNETİMİ VE PLANLAMA, KAYNAKÇA İl Çevre ve Orman Müdürlüğü,