T.C. NEVŞEHİR VALİLİĞİ İL ÇEVRE ve ORMAN MÜDÜRLÜĞÜ

Transkript

1 T.C. NEVŞEHİR VALİLİĞİ İL ÇEVRE ve ORMAN MÜDÜRLÜĞÜ NEVŞEHİR İLİ 2006 YILI ÇEVRE DURUM RAPORU 2006 NEVŞEHİR I

2 T.C. NEVŞEHİR VALİLİĞİ İL ÇEVRE ve ORMAN MÜDÜRLÜĞÜ NEVŞEHİR İLİ 2006 YILI ÇEVRE DURUM RAPORU 2006 NEVŞEHİR II

3 İÇİNDEKİLER Sayfa No A. COĞRAFİK KAPSAM 1 A.1. Giriş 1 A. 2. İl ve İlçe Sınırları 5 A. 3. İlin Coğrafi Durumu 22 A.4. İlin Topografyası Ve Jeomorfolojik Durumu 22 A. 5. Jeolojik Yapı ve Stratigrafi 27 B. DOĞAL KAYNAKLAR 31 B. 1. Enerji Kaynakları 31 B. 2. Biyolojik Çeşitlilik 32 B. 3. Toprak 34 B. 4. Su Kaynakları 34 B. 5. Mineral Kaynakları 35 C. HAVA (ATMOSFER VE İKLİM) 37 C. 1. İklim ve Hava 37 C. 2. Havayı Kirletici Gazlar ve Kaynakları 44 C. 3. Atmosferik Kirlilik 47 C. 4. Hava Kirleticilerinin Çevreye Olan 47 Etkileri D-SU 49 D. 1. Su Kaynaklarının Kullanımı 49 D. 2. Doğal Drenaj Sistemleri 50 D. 3. Su Kaynaklarının Kirliliği Ve Çevreye Etkileri 50 D. 4. Su ve Kıyı Yönetimi, Strateji ve Politikaları 50 D.5. Su Kaynaklarında Kirlilik Etkenleri 51 E-TOPRAK ve ARAZİ KULLANIMI 52 E. 1. Genel Toprak Yapısı 52 E. 2. Toprak Kirliliği 52 E. 3. Arazi 53 F-FLORA-FAUNA VE HASSAS YÖRELER 57 F.1. Ekosistem Tipleri 57 F. 2. Flora 58 F. 3. Fauna 59 F. 4. Hassas Yöreler Kapsamında Olup (*) Bölümdeki Bilgilerin İsteneceği Alanlar 60 G.TURİZM 78 G. 1. Yörenin Turistik Değerleri 78 G. 2. Turizm Çeşitleri 80 III

4 G. 3. Turistik Altyapı 81 G. 4. Turist Sayısı 82 G. 5. Turizm Ekonomisi 82 G. 6. Turizm-Çevre İlişkisi 83 H-TARIM VE HAYVANCILIK 84 H. 1. Genel Tarımsal Yapı 84 H. 2. Tarımsal Üretim 85 H. 3. Organik Tarım 89 H. 4. Tarımsal İşletmeler 89 H. 5. Tarımsal Faaliyetler 89 I. MADENCİLİK 91 I. 1. Maden Kanununa Tabii Olan Madenler ve Taş Ocakları Nizamnamesine Tabii olan Doğal Malzemeler 91 I. 2. Madencilik Faaliyetlerinin Yapıldığı Yerlerin Özellikleri 94 I. 3. Cevher Zenginleştirme 94 I. 4. Madencilik Faaliyetlerinin Çevre Üzerine Etkileri I. 5. Madencilik Faaliyetleri Sonucunda Arazi Kazanım Amacıyla Yapılan Rehabilitasyon Çalışmaları 94 J-ENERJİ 95 J. 1. Birincil Enerji Kaynakları 95 J. 2. İkincil Enerji Kaynakları 96 J. 3. Enerji Tüketiminin Sektörlere Dağılımı 97 J..4..Enerji Tasarrufu İle İlgili Yapılan Çalışmalar 97 K-SANAYİİ VE TEKNOLOJİ 98 K. 1. İl Sanayiinin Gelişimi, Yer Seçimi 98 Süreçleri ve Buna Etkileyen Etkenler K. 2. Genel Anlamda Sanayinin Gruplandırılması IV

5 K. 3. Sanayiinin İlçelere Göre Dağılım 101 K. 4. Sanayi Gruplarına Göre işyeri Sayıları ve İstihdam Durumu K. 5. Sanayi Gruplarına Göre Üretim Teknolojisi ve Enerji Kullanımı K. 6. Sanayiden Kaynaklanan Çevre Sorunları ve Alınan Önlemler K. 7. Sanayi Tesislerinin Acil Durum Planı L-ALTYAPI, ULAŞIM VE HABERLEŞME 104 L. 1. Altyapı 104 L. 2. Ulaşım 105 L. 3. Haberleşme 106 L. 4. İlin Plan Durumu 106 L. 5. İldeki Baz İstasyonu Sayısı 107 M-YERLEŞİM ALANLARI VE NÜFUS 111 M. 1. Kentsel ve Kırsal Planlama 111 M. 2. Altyapı 116 M. 3. Binalar ve Yapı Çeşitleri 116 M. 4 Sosyo-Ekonomik Yapı 119 M. 5 Yerleşim Yerlerinin Çevresel Etkileri 120 M. 6. Nüfus 122 N. ATIKLAR 124 N. 1 Evsel Katı Atıklar 124 N. 2 Tehlikeli ve Zararlı Atıklar 124 N. 3 Özel Atıklar 124 N. 4 Diğer Atıklar 125 N. 5. Atık Yönetimi 125 N.6 Katı Atıkların Miktar ve Kompozisyonu 126 N. 7 Katı Atıkların Biriktirilmesi, Toplanması, Taşınması ve Aktarma Merkezleri V

6 N. 8. Atıkların Bertaraf Yöntemleri N. 9. Atıkların Geri Kazanımı ve Değerlendirilmesi N. 10. Atıkların Çevre Üzerindeki Etkileri O. GÜRÜLTÜ VE TİTREŞİM O. 1. Gürültü O. 2. Titreşim P. AFETLER P. 1. Doğal Afetler P. 2. Diğer Afetler P. 3. Afetlerin Etkileri ve Yardım Tedbirleri R. SAĞLIK VE ÇEVRE 132 R. 1. Temel Sağlık Hizmetleri 132 R.2. Çevre Kirliliği ve Zararlarından Oluşan Sağlık Riskleri 138 S. ÇEVRE EĞİTİMİ 141 S. 1. Kamu Kuruluşlarının Çevre Eğitimi ile İlgili Faaliyetleri S. 2. Çevreyle İlgili Gönüllü Kuruluşlar ve Faaliyetleri T. ÇEVRE YÖNETİMİ VE PLANLAMA T. 1. Çevre Kirliliğinin ve Çevresel Tahribatın Önlenmesi T. 2. Doğal Kaynakların Ekolojik Dengeler Esas Alınarak Verimli Kullanımı, Korunması ve Geliştirilmesi T. 3. Ekonomik ve Sosyal Faaliyetlerin, Sonuçlarını Çevrenin Taşıma Kapasitesini Aşmayacak Biçimde Planlaması T.çç4..Çevrenin..İnsan-Psikososyal İhtiyaçlarıyla Uyumunun Sağlanması T. 5. Çevre Duyarlı Arazi Kullanım Planlaması 142 T.6. Çevresel Etki Değerlendirmesi VI

7 TABLOLAR Tablo A.1: Nevşehir İli Sulama Projeleri Tablo A.2: Nevşehir İli Su Yüzeylerinin Dağılımı Tablo A.3. Kayaç Gruplarının Yaşları Sayfa No 25 Tablo B.1. Güneşlenme Durumları 31 Tablo B.2: Nevşehir İli Hidroelektrik Enerji Potansiyeli Tablo B.3: Nevşehir İli Ormanlık Alan Bilgileri Tablo B.4 : Baraj ve Göletler 34 Tablo B.5: Yer altı Su Kaynakları Durumu Tablo B.6: Nevşehir İli Metalik Maden Envanteri 36 Tablo C.1: Meteorolojik Elemanların Aylık Bilgileri 37 Tablo C. 2: Nevşehir İlinin basınç tablosu 37 Tablo C. 3: Nevşehir İlinin Buhar basıncı ve bağıl nem tablosu Tablo-C.4: Nevşehir İlinin sıcaklık tablosu Tablo C.5: Nevşehir İlinin Buharlaşma Tablosu 38 Tablo-C. 6: Nevşehir İlinin yağış tablosu 39 Tablo C.7: Nevşehir İlinin Kar, Dolu, Sis ve Kırağı Bilgileri 39 Tablo C.8: Sınır Değerlerinin Aşıldığı İl ve İlçelerde Kullanılacak Isınma Amaçlı Yerli Kömürlerin Özellikleri Tablo C.9: Sınır Değerlerinin Aşılmadığı İl ve İlçelerde Kullanılacak Isınma Amaçlı Yerli Kömürlerin Özellikler Tablo C.10: Nevşehir İli Köy ve Beldelerinde Kullanılabilecek Kömür Özellikleri Tablo C.11: Nevşehir İli Merkez İlçe Ve Tüm İlçelerde Isınma Amaçlı Kullanılacak İthal Kömür Özellikleri Tablo C.12: Nevşehir İli Merkez İlçe Ve Tüm İlçelerde Isınma Amaçlı Kullanılacak İthal Kömür Özellikleri Tablo C.13: Nevşehir İli Merkez İlçe Ve Tüm İlçelerde Sanayi Amaçlı Kullanılacak Yerli Kömür Özellikleri VII

8 Tablo C.14: Nevşehir İli Merkez İlçe Ve Tüm İlçelerde Kömür Briketlerinin Fiziksel ve Kimyasal Özellikleri Tablo C.15: Nevşehir İli 2006 Yılı Egzoz Ölçümü Yapılan Araç Sayısı Tablo C.16: Hava Kirliliği Aylık Ortalama Ölçüm Değerleri (µg/m3) (Ocak-2001, Aralık-2006) Tablo D.1 : Merkez İlçenin Yer altı Suları Bilgileri 49 Tablo D.2: Jeotermal Kaynak Bilgileri 49 Tablo E. 1. Büyük Toprak Gruplarının İlçelere Dağılımı (Hektar) Tablo E. 2: Büyük Toprak Gruplarına Göre Arazi Sınıfları 54 Tablo E. 3: Büyük Toprak Gruplarına Göre Arazi Kullanma 54 Tablo E.4: İlçelere Göre Şimdiki Arazi Kullanma Şekillerinin Dağılımı (Hektar) 55 Tablo E. 5:İlçelere Göre Arazi Sınıflarının Dağılımı (Hektar) Tablo E.6: Arazilerin Tarımsal Potansiyellerine Göre Sınıflandırılması Tablo F.1: Orman Kadastrosu Tamamlanmış Orman Alanı ve 2B Alanı Tablo F.2: Tescili Yapılmış ve Tahsise Alınmış Orman Alanı Tablo F.3: Sahanın adı ve İdari Durumu Tablo F.4. İklim Özellikleri (2006 yılı) Tablo H. 1: Ekilebilir Arazi Dağılımı (2006 yılı) Tablo H. 2: Arazi genişliğine göre işletme sayıları Tablo H. 3: Önemli Tarım Ürünleri Üretim,Pazarlama ve Tüketim Durumu 85 Tablo H.4: Baklagillere ait istatistik bilgileri (2006 yılı ) 86 Tablo H.5: Yem bitkilerine ait istatistik bilgileri (2006 yılı ) Tablo H.6: Endüstri bitkilerine ait istatistik bilgileri (2006 yılı ) Tablo H.7: Meyve üretimine ait istatistik bilgileri (2006 yılı ) 87 Tablo H.8: Sebze üretimine ait istatistik bilgileri (2006 yılı ) 87 Tablo H. 9 Büyükbaş Hayvancılığı VIII

9 Tablo H.10 Küçükbaş Hayvancılığı Tablo H. 11. Kümes Hayvancılığı Tablo H.12. Arıcılık (Kovan Sayısı) Bilgileri Tablo H. 13: Süt tesisleri bilgileri Tablo H. 14: Et ve Et Ürünleri Üretim Tesisleri Bilgileri Tablo H. 15: Pestisitler ve Kullanım Miktarları (2005 Yılı) Tablo H.16: Nevşehir İli 2006 Yılı 1. Altı Aylık Gübre Sarfiyat Cetveli 90 Tablo I.1.Nevşehir İli Taş ve Kum Ocakları (2006 Yılı) 93 Tablo I. 2: Pomza Rezervleri (2006 Yılı) Tablo J.1: Nevşehir İli Jeotermal Envanteri (2006) 95 Tablo J. 2 Enerji Tüketiminin Sektörlere Göre Dağılımı (2006) 97 Tablo K.1:Geçmiş Yıllar İtibariyle Sanayi Üretimi Tablo K.2 Nevşehir İli Küçük ve Orta Ölçekli Sanayi Tesislerinin İlçeler İtibariyle Dağılımı Tablo K.3 Nevşehir İli küçük sanayi sitelerinin bilgileri 100 Tablo K. 4: Sanayiinin İlçelere Göre Dağılımı 101 Tablo K.5. Nevşehir İlindeki Bazı Sanayi Tesislerinin Arıtma Tesisi Bulunma Durumu 103 Tablo L.1: Belediye Başkanlıklarının Yeşil Alan Bilgileri (2006 Yılı) 104 Tablo L.2: Nevşehir İl Sınırları İçerisindeki yolların durumu (2006 Yılı) 105 Tablo L.3 Nevşehir İl Geneli Merkez Birimdeki Tescilli 105 Araçların Dağılımı (2006 Yılı) Tablo L.4: Baz İstasyonları Bilgileri (2006 Yılı) 107 Tablo M. 1: Nevşehir İli Ormanlık Alan Bilgileri 116 Tablo M.2. Küçük ve Orta Ölçekli Sanayi Kuruluşlarının Sayısı (2006 Yılı) 117 Tablo M.3: Turizm İşletme Belgeli Tesisler (2006 Yılı) Tablo M.4: Büro ve Dükkanlara Ait Bilgiler (2006 Yılı) 119 Tablo M. 5: Nüfusun yıllara göre değişimi Tablo N.1: Tıbbi Atık Miktarları (2006 Yılı) 124 IX

10 Tablo N.2: Belediye Atık Miktarlarının Yıllara Göre Miktarı (2006 Yılı) Tablo N.3: Düzenli Depolaması Planlanan Belediye Atıkların Miktarları ve Gerekli Depolama Kapasiteleri (2006 Yılı) Tablo N.4: Depolama Hücrelerinin Kapasiteleri ve Kullanım Süreleri (2006 Yılı) 127 Tablo R. 1: Sağlık Kurumlarının Dağılımı (2006 Yılı) Tablo R. 2: Bulaşıcı Hastalıklar İle İlgili Bilgiler (2006 Yılı) Tablo R.3: Bulaşıcı Hastalıklar İle İlgili Analiz Bilgileri (2006 Yılı) 134 Tablo R.4: Zoonotik Hastalıklar İle İlgili Bilgiler Tablo R.5: Aşılama Bilgileri (Ocak-Eylül 2006) 137 Tablo R.6: Bebek Ölümlerinin Nedenleri (2006 Yılı) 138 Tablo R.7: Aile Planlaması Çalışmaları (2006 Yılı) 138 Tablo T.1: ÇED Gerekli Değildir Kararı Verilen Faaliyetler X

11 ŞEKİLLER SAYFA NO Şekil A.1.:Acıgöl İlçesi nden bir görünüm 6 Şekil A.2. : Tatlarin Yer altı Şehrinden Bir 7 Görünüm Şekil A.3. : Karavezir (Kurşunlu ) Camii 9 Şekil A.4. : Hacıbektaş-ı Veli Türbesi 12 Şekil A.5. : Çanak çömlek yapımı 13 Şekil A.6. : Zelve Pasabağından görünüm 16 Şekil A.7. : Derinkuyu Yeraltı Şehri 21 Şekil A.8. : Kızılırmaktan bir görünüm. 24 Şekil C.1: Yılları Arası SO2 Değerleri (µg/m3) 44 Şekil C.2: Kış Dönemi Kükürtdioksit Değerleri (µg/m3) 45 Şekil C.3: Yaz Dönemi Kükürtdioksit Değerleri (ug/m3) 45 Şekil C.4: Yılları Arası Partikül Madde Değerleri (ug/m3) 46 Şekil C.5: Kış Dönemi Partiküler Madde Değerleri (ug/m3) 46 Şekil C.6: Yaz Dönemi Partiküler Madde Değerleri (ug/m3) 47 Şekil F.1: Kaymaklı Yeraltı Kenti Kilisesi 67 Şekil F.2 : El Nazar Kilisesi 68 Şekil F.3 : Kızılçukur Vadisi 72 Şekil G.1. : Göreme Vadisi. 78 Şekil G.2. : Doğa Yürüyüşü. 81 Şekil G.3. : Balon Uçuşları. 81 Şekil G.4. : Hamur İşi Yapan Kadınlar. 83 Şekil H.1: Nevşehir İlinde Yetiştirilen Üzüm Çeşitleri 94 Şekil M.1: Yerel Mimari Örneği.(2006 Yılı) 115 Şekil M.2: Nüfusun Yerleşim Yerlerine Dağılımı (2006 Yılı) 116 Şekil R.1: Su Numune Sonuçları (2006 Yılı) 135 Şekil R.2: Bakiye Klor Ölçüm Sonuçları (2006 Yılı) 136 XI

12 LİSTELER Sayfa No Liste B.1:a) IUCN-Red Data Book V Kategorisinde bulunan (Önlem alınmazsa zarar görebilecek bitkiler) 33 Liste B.1b) IUCN-Red Data Book R Kategorisinde bulunan (Türkiye genelinde az bulunan endemik türler) 33 Liste B.2: Madencilik Faaliyetlerinin Yapıldığı Yerlerin Özellikleri İle İlgili Bilgiler 36 Liste F.1: Milli Park alanında tesbit edilen Fauna listesi 75 XII

13 XIII

14 A. COĞRAFİK KAPSAM A.1. GİRİŞ Nevşehir, İç Anadolu Bölgesi nde 38º 12 ve 39º 20 kuzey enlemleri ile 34º 11 ve 35º 06 doğu boylamları arasında kalır. Konya kapalı havzasında kalan Derinkuyu ilçesi dışında, bütünüyle Orta Kızılırmak Havzası na giren Nevşehir, konum itibariyle Türkiye nin tam ortasında olup, yüzölçümü 5467 km² dir. Ülke topraklarının binde 7 sini kaplar. Kızılırmak vadisinin güney yamacına kurulmuş olan il merkezinin rakımı 1150 m dir. Uzantıları, kuzeyinde Delice Irmak vadisi, güney ve güneybatısında Erdaş dağı ve uzantıları vardır. Kullanım bakımından % 97 si tarıma elverişlilik gösteren il topraklarının yeryüzü şekillerine göre dağılımında en büyük pay platolarındır. İl alanının % 56,6 sı platolarla, %24,9 u ovalarla, % 18,5 i ise dağlarla kaplıdır. Erciyes Dağı ile Hasan Dağının aktif birer yanardağ olduğu dönemlerde püskürttükleri lav ve tüflerin milyonlarca yılda yağmur, rüzgar, akarsular gibi etkenler yoluyla aşınması sonucu oluşan ve şeklinden dolayı peribacası olarak adlandırılan, dünyada bu kadar yoğun örneği olmayan oluşumlar, bölgemizde turizmi etkileyen en önemli doğal kaynaktır. Bölgedeki ilginç oluşumlardan biri olan peri bacaları erozyonun getirdiği tüf tabakasının rüzgar ve sel sularının aşınımıyla oluşmuştur. Bu sel suları vadilerdeki çatlaklarda ve sert kayalarda oluşan kopuklarda yolunu bularak yamaçlardan aşağı iner, inerken de vadide bulunan sürüklenebilir maddeleri yanında götürür. Geride aşınmamış konik şeklinde bazalt şapkalı sekiler ortaya çıkar. Şapkalı peribacaları dediğimiz oluşumlar en çok Ürgüp yakınlarında görülür. Konik gövde tüf ve volkanik kül den oluşurken şapka ise daha sert olan lahar veya ignimbritten oluşmuştur. Kapadokya da şapkalılar, mantar şeklinde olanlar, sütunlar, sivri uçlular gibi çeşitli peri bacaları vardır ve genelde Uçhisar, Ürgüp, Avanos, Şahinefendi, Soğanlı, Nevşehir ve Kayseri de görülür. Bölgedeki bir diğer ilginç oluşum ise dalgalı yer şekilleri ve yağışların sonucu oluşmuş vadi kenarlarındaki desenlerdir. Peribacalarının dışında vadi yamaçlarında yağmur sularının oluşturduğu ilginç kıvrımlar bölgeye ayrı bir özellik katmaktadır. Kapadokya Bölgesi nde erozyonun oluşturduğu diğer peribacası tipleri ise, konili, mantar biçimli, sütunlu ve sivri peribacalarıdır. Vadilerde tortulaşma sonucu lavların ısı farkından kaynaklanan bir renk yelpazesi oluşmuştur. Bütün bu yer şekilleri Uçhisar, Çavuşin, Güllüdere, Göreme, Meskendir, Ortahisar, Kızılçukur ve Pancarlık vadilerinde görülebilir. Milyonlarca yıl boyunca İç Anadolu Platosunun dev volkanları patlamışlar ve sonradan medeniyetin beşiği olacak bu topraklara lavlarını püskürtmüşler. Uygun iklim şartları ve bereketli toprakları sayesinde dünyanın bilinen ilk medeniyeti yıl önce Konya yakınlarında Çatalhöyük de kurulmuş. İnsanoğlunun 9000 yıl önce Hasan Dağı nda gerçekleşen patlamayı resmettiği ilk manzara resmi burada bulunmuştur. Bu yörede manastır hayatı yaşanan 3 büyük vadi vardır. Bunlar: Nevşehir deki Göreme vadisi, Aksaray daki Ihlara Vadisi ve Kayseri deki Soğanlı vadidir. A.1.1. Nevşehir in Tarihi Gelişimi Nevşehir (Muşkara; Muşkara kelimesi Arapça kökenli bir kelime, ism-i zaman, ism-i mekan olup anlamı, kumral olmaktır.) İlinin en eski yerleşim yeri Gülşehir ilçesi Civelek Mağarası nda görülür. Avanos un Sarılar beldesi yakınlarındaki Zank Höyük te DTCF Öğretim üyelerinden Doç. Dr. Hüseyin Sever in başkanlığında yapılan kazılar sonucunda Eski Tunç Çağı na (M.Ö ) ve Assur Ticaret Kolonileri Çağı na (M.Ö ) ait 1

15 eserler ele geçmiştir. Nevşehir civarında bulunan çok sayıdaki höyüklerde özellikle Eski Tunç Çağı na ait kalıntılar tespit edilmiştir. M.Ö yılları arasında Kuzey Mezopotamya da yaşayan Assur tacirler Anadolu da ticari koloniler kurarak ilk ticaret örgütünü oluşturmuşlardır. Bu ticaretin merkezi Kayseri Kültepe, Kaniş-Karum dur. (Karum: Ticaretin yapıldığı pazar yeri, ticari organizasyonun yapıldığı yer, liman, koy anlamındadır.)belgelerde adı geçen ve yeri saptanabilen karumlardan biri de Karum-Hattuş tur (Boğazköy). Karumlardan daha küçük pazar yerleri ise Wabartum olarak adlandırılmıştır. Nevşehir civarında sayısız wabartumlar tespit edilmiş ancak bu yerleşim yerlerinde yazılı belge bulunamadığından yerleşimlerin wabartum adları bilinememektedir. M.Ö. II. binin başlarında Avrupa dan Kafkaslar üzerinden gelerek Kapadokya Bölgesi ne yerleşen Hititler, daha sonra yerli halkla kaynaşarak imparatorluk kurmuşlardır. Dilleri Hind-Avrupa dil grubundandır. Başkentleri Hattuşaş (Boğazköy) olan Hititlerin önemli şehirleri Alacahöyük ve Alişar dır. Kapadokya Bölgesi nde bulunan bütün höyüklerde Hititlere ait kalıntılara rastlamak mümkündür. Friglerin Orta Anadolu nun önemli kentlerinin hemen hepsini yıkarak Hitit İmparatorluğu nu ortadan kaldırılmasından sonra Orta ve Güneydoğu Anadolu da Geç Hitit Krallıkları ortaya çıkmıştır. Kapadokya Bölgesi ndeki Geç Hitit Krallığı ise Kayseri, Niğde Nevşehir i içine alan Tabal Krallığı dır. Bu döneme ait Gülşehir-Sivasa (Gökçetoprak), Acıgöl-Topada, Hacıbektaş-Karaburna Köyü nde Hitit Hiyeroglifi ile yazılmış kaya anıtları bulunmaktadır. Kimmerler in Frig egemenliğine son vermesi sonucu Anadolu da Medler (M.Ö. 585), daha sonra da Persler (M.Ö. 547) görülür. Persler bölgeyi Satrap adını verdikleri valilerce yönettiler. Eski Pers dilinde Katpatuka olarak adlandırılan Kapadokya bölgesi, Cins Atlar Ülkesi anlamına gelmekteydi. Persler, Zerdüşt dinine bağlı olduklarından ve ateşi kutsal saydıklarından bölgedeki volkanları özellikle Erciyes ve Hasandağı nı kutsal saymışlardır. Persler, Kapadokya dan geçerek başkentlerini Ege ye bağlayan, Kral Yolu nu geliştirmişlerdir. Makedonya Kralı İskender M. Ö. 334 ve 332 de Pers ordularını arka arkaya bozguna uğratarak bu büyük İmparatorluğu yıkmıştır. Pers İmparatorluğu nu yıkan İskender, Kapadokya da büyük bir dirençle karşılaştı. İskender, komutanlarından Sabiktas ı bölgeyi denetimi altına almakla görevlendirince, halk buna karşı çıktı ve eski Pers soylularından Ariarathes i kral ilan etti. Çalışkan bir yönetici olan I. Ariarathes (M.Ö ) Kapadokya Krallığı nın sınırlarını genişletti. Kapadokya Krallığı, Roma nın bir eyaleti olduğu M.S. 17 yılına kadar varlığını korumak için Makedonyalılarla, Pontuslularla, Galatlarla, Romalılarla mücadele etmiştir. M.S. 17 de Tiberius Kapadokya yı Roma ya bağlayarak bölgedeki kargaşaya son verdi. Romalılar bölgeyi ele geçirdikten sonra batıya bir yol yaparak Ege ye ulaşımı sağladılar. Bu yol hem askerî hem de ticari açıdan önemliydi. Bu sırada Anadolu da yayılmaya başlayan ilk hristiyanların bir kısmı büyük şehirlerden köylere göç etmeğe başladılar. Kayseri nin önemli bir din merkezi haline geldiği 4. yüzyılda, kayalık Göreme ve çevresini keşfeden hristiyanlar, Kayseri Piskoposu da olan Aziz Basil in dünya görüşünü benimseyerek kayalar içinde manastır hayatını başlattılar. Roma İmparatorluğu nun ikiye bölünmesiyle Kapadokya Doğu Roma İmparatorluğu nun etkisi altında kaldı. 2. yüzyıl sonlarında Kapadokya da önemli sayıda hristiyan toplulukları bulunmaktaydı. 2

16 3. yüzyılda kuvvetli şahsiyete sahip rahipler bölgeyi dini düşünce ve yaşantının merkezi haline getirdiler. 4. yüzyılda Kapodokya üç büyük azizin (Kayseri Piskoposu Büyük Basil, kardeşi Nyssalı Gregory ve Nazianuslu Gregor) memleketi olarak bilinirdi. Bunlardan Kayseri Baş piskoposu Büyük Basil bölgedeki kaya kilise ve manastırların kurucusudur. Bölge halkı Greko-Roma fikirlerinden ziyade İran ın etkisi altında kalmıştır. Orta ve Doðu Anadolu da olduğu gibi Kapadokya da Bizans ın ilk yıllarında sakin bir dönem yaşamıştır. İmparatorluk sınırları Akdeniz havzasından Kafkaslara kadar uzandığı için Kapadokya Bölgesi bu imparatorluğun merkezi haline geldi. Ancak 7. yüzyıldan itibaren Persler tekrar Anadolu yu istila ettiler ve Kayseri yi işgal altında tuttular. Daha sonra Kudüs ü ele geçirdiler ve Hakiki Haçı Ctepsiphon a taşıdılar (Ctepsiphon: Bağdat sınırları içinde antik bir yerleşim yeri). Bunun üzerine İmparator Heraclius Anadolu nun elde kalan kısımlarını askerî eyaletlere ayırdı ve Kapadokya, askerî açıdan organize edildi. Orduda hizmet edenlere topraklar verildiğinden toprağa sahip askerî aristokrat grubu ortaya çıktı. Daha sonra imparator Heraclius kaybedilen toprakları geri alıp Hakiki Haçı Kudüs e geri götürdü. Ancak doğu eyaletlerinde askerî bir düzen bulunmadığından Araplar tarafından işgal edildi. Kayseri 647 ve 726 da iki kez el değiştirdi. Derinkuyu ve Kaymaklı gibi düz ovalarda yaşayan halk yer altı yerleşimini tercih ederek kendilerini savundular. Dağlık bölgelerdeki kaya kiliseleri ve hücreler sığınak oldu. Malazgirt Zaferinden sonra Bizans ın elinde bulunan Anadolu nun Fethi hareketi içinde başta Kutalmışoğlu Süleyman Şah olmak üzere Artuk, Tutak, Danişmend, Mengücek, Ebulkasım, Ebulgazi vb. Türkmen Beyleri yer almışlardı. Büyük Selçuklu Sultanı Melikşah ın ölümünden sonraki iktidar kavgası sırasında Doğu Anadolu da Saltuklu, Danişmend, Mengücek ve Artuklu Türkmen Beylikleri oluşmuşken, 1075 tarihinde Kutalmışoğlu Süleyman Şah tarafından İznik merkez olmak üzere Nevşehir in de içinde bulunduğu Orta Anadolu, Güney Marmara, İç Ege ve Doğu Akdeniz Bölgeleri nin geniş bölümlerinde de Türkiye Selçukluları Devleti kurulmuştur. Aslında 1067 de Kayseri yi fetheden Türkmen Beyleri nden Afşin Bey Kızılırmak ın orta çığırı boyunca fetihlerine devam ederek Nevşehir ve çevresini de Selçuklu toprakları içerisine katmıştı. Süleyman Şah 1081 yılında Bizansla yaptığı antlaşma ile Anadolu da egemenliğini fiilen olduğu gibi hukuken de kabul ettirmiş, sultanlığını ilan ederek kudretli bir devlete sahip olduğunu ortaya koyup Büyük Selçuklu Devleti ile olan sembolik bağlılığını sona erdirmiştir. Türkiye Selçuklu Devleti nin kuruluşu Süleyman Şah Antakya ya düzenlediği ilk sefer sırasında Ebul Gazi yi (Hasan Bey ki Hasandağı bu zatın ismi ile anılır.) Kapadokya ya vali tayin eder. Nevşehir Türkiye Selçukluları Dönemi nde doğu-batı istikametinde birer menzillik mesafede yapılmış Çay Hanı-Horozlu Han-Zazadın Hanı-Sultan Hanı-Ağzı Karahan- Tepesidelik Han- Alay Hanı ve Sarıhan gibi kervansaraylarla ve bunlar arasındaki güzergahı izleyen ticaret yolu üzerinde küçük bir yerleşim yeri idi. Bu yol batıda Ege kıyıları, Doğuda Orta Asya Türk Dünyası ve Çin e, Mezopotamyaya yönelen çok işlek, canlı bir ticari hayata sahip, kültür köprüsü görevi de gören önemli bir yoldur. Özellikle I. Alaaddin Keykubat Döneminde ( ) bu yol üzerinde kervansaraylarla çok zengin yükler taşınarak doğubatı, kuzey- güney istikametinde iç ve dış ticaret canlılık kazanmış, Türkiye Selçukluları en parlak dönemlerini yaşamıştır. Bu dönem ve sonrasında yapılan şifahaneler, aşevleri, yollar, köprüler, kaleler ve külliyelerle Anadolu bayındır hale gelmiştir. Türkiye Selçuklu Sultanı II. Keykavus ile IV. Rüknettin Kılıçarslan ın birlikte saltanat sürdükleri dönemde anlaşmazlığa düşünce IV. Rüknettin Kılıçarslan Ürgüp e sığınmıştır. Türkiye Selçuklu Devleti 1243 Kösedağ Savaşında mağlup olduktan sonra fiili idare Moğollara geçmiş ve Sultanın yanında Moğol valileri tarafından yönetilmeye başlanmıştır. Son Selçuklu Sultanlarından III. Alaaddin Keykubat da Moğol Hükümdarı 3

17 Gazan Han la anlaşmazlığa düştüğünde Ürgüp yakınlarında sığındığı mağarada sıkı bir takiple yakalanmıştı. II. Mesut son Türkiye Selçuklu Sultanı olarak Kayseri de 1308 de ölünce Moğollar sembolik de olsa Selçuklu tahtına kimseyi oturtmadılar. Anadolu yu merkezden gönderdikleri valilerle yönetmeyi sürdürdüler. Bu idari yetersizlik sonucunda Anadolu nun çeşitli yerlerinde beylikler ortaya çıktı. Osmanlılar, Karamanlılar, Menteşeoğulları, Germiyanoğulları gibi. Türkiye tarihinde Anadolu Türk Beylikleri Dönemi bağladı. Beylikler Dönemi Anadolu Selçuklu Devleti parçalanınca Moğalların Anadolu Valisi Timurtaş ın daha sonra da Eratna Bey in egemenliğini taşıyan Nevşehir, 1381 de Kadı Burhanettin tarafından ele geçirildiseyse de 1397 de yöreye Karamanoğulları egemen oldular. Bir Oğuz boyu olan Karamanlı Aşireti 13. yüzyılda Anadolu ya gelmişti. Türkiye Selçuklu Hükümdarı I. Alaaddin Keykubat onları İçel Bölgesi ne yerleştirmişti. Kerimüddin Karaman Bey başkenti Ermenek olan Karamanlı Beyliğini kurdu. Kerimüddin Karaman Bey in yerine geçen Mehmet Bey 1277 de Türkçe yi resmi dil ilan ederek Türk kültürüne büyük hizmet etmiş oldu. Karamanoğulları Türkiye Selçuklu Devleti başkenti Konya yı zaptederek merkezlerini burayı taşıyıp, Türkmenler arasında büyük saygınlık kazandılar. Karamanoğulları Nevşehir in de içinde bulunduğu Orta Kızılırmak Konya Bölümü ve Anamur- Mersin kıyılarına kadar Doğu Akdeniz de egemenlik alanlarını genişlettiler de Yıldırım Bayezit Karaman ilini topraklarına katınca Nevşehir (Muşkara) Osmanlı Beyliğine dahil oldu. Yıldırım Bayezıt ın Konya yı fethinden sonraki gelişmeleri anlatan Aşık Paşazade Tarihi nde: Etrafın şehirlerine haber vardı kim bu gelen padişah gayet adildir. Ve ol şehirlerden dahi adam geldi kim hana gelip şehri tımar edin!... Aksaray ı, Niğde yi ve Kayseri yi verdiler. Develi, Karahisarı ve Uçhisarı cümlesini nevalisi ile teslim ettiler. der. Ancak bu dönem kısa sürdü. Yıldırım Bayezıt 1402 Ankara Savaşında Timur a yenilince Karamanlı Beyliği yeniden kuruldu. Bir ara Nevşehir Kadı Burhaneddin Beyliği egemenlik alanına dahil olmuştur. Osmanlıları en çok uğraştıran bu beyliğe II. Bayezit 1487 de son verince Karaman Beyliği ne ait topraklarla beraber Muşkara da Osmanlı Devleti sınırları içine dahil oldu. Nevşehir ve yöresi Osmanlı idaresi altında bir süre barış içinde yaşadı. Özkonak ta Yavuz Sultan Selim in Doğu Seferi sırasında yapılan köprü Nevşehir deki Erken Osmanlı yapısı olması açısından önemlidir. Kanuni Sultan Süleyman tahtta çıktığında (1520) hazinenin gelirini arttırmak için yeni bir arazi tahriri yaptırdı. İl yazıcılarının bir kısmı ürün miktarını ve tarla ölçümlerini fazla göstererek vergileri arttırdılar. Bazı dirlik sahiplerinin toprağı ellerinden alındı. Bu durum halk ve asker arasında hoşnutsuzluğa neden oldu. Ayrıca 1582 den başlayıp ardarda gelen İran seferleri de Anadolu tımar düzenini bozmuşt0u. Sefere çağrılan dirlik sahiplerinden bazıları ailelerini karışık ortam içerisinde bırakıp gidemeyeceklerini ileri sürerek yasala karşı çıkarak Celâli oldular. Devlet isyanları güçlükle bastırabildi. Tüm bu olumsuzluklar Nevşehir de etkisini şiddetli şekilde gösterdi. Yöre halkı arzuladığı barış, huzur ve kalkınma dönemini Damat İbrahim Paşa zamanında yaşamıştır. Cumhuriyet Döneminde Nevşehir Nevşehir Mondros Mütarekesi günlerinde 12. Kolordu ya bağlı 11. tümenin denetim alanı içindeydi. Karargâhı Niğde de bulunan tümenin önemli silah ve cephane depolarından biri de Nevşehir de idi. Orta Anadolu, Mütareke nin belirlediği paylaşım alanlarının dışında kaldığı için Nevşehir, Milli Mücadele yıllarında önemli bir siyasi olaya tanık olmadı. Bununla birlikte 4 Eylül 1919 da toplanan Sivas Kongresi ne, Nevşehir adına bir delege katıldı: Dellalzade Hacı 4

18 Osman Efendi, Hacı Osman Efendi, kongrede alınan bütün vilayet ve kazalarda Anadolu ve Rumeli Müdafa-i Hukuk Cemiyeti Şubeleri oluşturulmasını öngören kararın Nevşehir de uygulanmasına öncülük etti. Bu cemiyetin önde gelenleri Eyüp Bey, Müftü Süleyman Hakkı Efendi, Belediye Başkanı Ahmet Efendi idi. Bugün Nevşehir e bağlı olan Avanos ta da cemiyetin bir şubesi kurulmuştu. Bu cemiyetin çalışmalarında en etkin kişi Belediye Başkanı Nuri Bey dir. Milli Mücadele yıllarında Nevşehir e ilişkin olarak anılması gereken bir başka gelişme de Mustafa Kemal in 22 Aralık 1919 da Hacı Bektaş a gelmesidir. Bektaşileri Milli Mücadele ye kazanmak amacını güden Mustafa Kemal Hacı Bektaşı Veli Tekkesi Çelebisi Cemalettin Efendi ve tekke şeyhi Salih Niyazi Baba ile görüştü. Ülkenin içinde bulunduğu durum uzun uzadıya ele alındı. Her iki Bektaşi önderi de Mustafa Kemal ile aynı düşüncede olduklarını ve Milli Mücadele saflarına katıldıklarını açıkladılar. Bu Mustafa Kemal in Sivas Kongresi sonrasında kazandığı en önemli başarılarından biriydi. Bu görüşmeden sonra Anadolu nun her yanındaki Bektaşi Tekkeleri birer Kuvay-i Milliye karargahı işlevi gördü. Nevşehir Osmanlıların son dönemlerinde Niğde Sancağı na bağlı bir kaza idi. Cumhuriyetimizin ilanından sonra 1924 te Niğde yeni idari yapılanmada bir il olarak ortaya çıkarken Nevşehir de ilçelerinden biri oldu sayılı yasa ile Nevşehir 20 Temmuz 1954 tarihinde il haline getirildi. Kırşehir ve Kırşehir e bağlı Mucur, Avanos, Hacıbektaş (1945 te ilçe oldu.), Kayseri ye bağlı Ürgüp (1935 te ilçe oldu.), Niğde ye bağlı Arapsun (1948 de Gülşehir adını aldı.) Nevşehir in ilçeleri haline getirildi. Kozaklı ve Hamamorta köyleri Avanos a bağlı birer köy iken birleştirilerek 1954 te Kozaklı adıyla ilçe olarak Nevşehir e bağlandı. Kırşehir 1957 de tekrar il yapıldı. Mucur ilçesi ile beraber Nevşehir den ayrıldı. Daha önceleri Melegübü ismi ile anılan bir bucak merkezi olan Derinkuyu 1 Nisan 1960 ta ilçe durumuna getirildi. Acıgöl kasabası ise 4 Temmuz 1987 de ilçe olmuştur. A. 2. İL VE İLÇE SINIRLARI Nevşehir İli Merkez ilçe dahil 8 (sekiz) ilçe ile İç Anadolu Bölgesinde yer almış olup ad ve konumları itibariyle aşağıda sıralanmıştır. 1. Merkez 2. Acıgöl 3. Avanos 4. Derinkuyu 5. Gülşehir 6. Hacıbektaş 7. Kozaklı 8. Ürgüp A Acıgöl Aksaray-Nevşehir yolu üzerinde yer alan ve Nevşehir e uzaklığı yaklaşık 20 km olan Acıgöl de tespit edilebilen en eski yerleşim M.Ö. VIII. yüzyıla aittir. Ağıllı köyü yakınlarındaki Topada Geç Hitit Dönemi ne ait Hitit hiyeroglifi ile yazılmış kaya anıtında bölgenin siyasi durumu ve liderinin icraatları ile ilgili bilgiler yer almaktadır. 5

19 Nevşehir Müze Müdürlüğü nün Kurugöl de yaptığı kazılar sonucunda M.Ö. II. yüzyıla ait taştan yapılmış lahitler içerisinde ve ölü küpleri içerisinde Arkaik Dönem e ait lekithoslar (koku şişesi), yüzük, fayanstan kolyeler ele geçmiştir. Acıgöl ün bir başka özelliği de yerleşim merkezinde yer alan yeraltı yerleşimidir. İki tanesi orjinal olmak üzere üç girişi tespit edilebilmiştir. Orjinal olmayan üçüncü girişin her iki tarafında kapı yüksekliğinde taşlar konulmuş, yatay tek taşla da (lento ) kapı desteklenmiştir. Girişin uzantısında yer alan mekanlar bazalt taştan kemerli olarak yapılmıştır. Ancak yıl öncesine aittirler. Gerek teknik, gerekse şekil açısından Özlüce ve Mazı Yeraltı Şehri ne benzerlik göstermektedir. Henüz tam olarak temizlenmemiş olan yeraltı şehrinde büyük salonlar birbirlerine tünellerle bağlanmıştır. Kısa bir koridor vasıtasıyla yeraltı şehrinin kaya oyma mekanlarına ulaşılır. Girişteki kısa koridorun karşısındaki sürgü taşlı alan şehrin birinci orjinal girişi ve ilk salonudur. Kısa bir koridorla ikinci büyük salona geçilir. Bu mekanda yer alan üç büyük niş oturma ya da yatak odalarıdır. Bu kısıma giriş dar bir aralık vasıtasıyladır. Tavan kısımları iyi oyulmuş beşik tonozlu gibidir. Burada havalandırma bacalarının yanı sıra haberleşme delikleri de bulunmaktadır. Bu kısımdan üçüncü büyük salona geçiş dar, alçak, oldukça kavisli bir galeri sayesindedir. Galeri boyunca kandil koymak için küçük nişler bulunur. Küçük mekanın üç tarafında kaya kiliselerinin apsisleri gibi oyulmuş küçük odalar yeralır. Buradaki havalandırma bacası diğerlerinden farklı olarak yukarıya doğru konik bir biçimde daralmaktadır. Bugüne kadar pek çok yeraltı şehrinin orjinal girişleri bulunamamıştır. Bilinenler ise fazla bir özellik göstermezler. Acıgöl yeraltı şehrinin ikinci orjinal girişi Mazı yeraltı şehrinin tam benzeri olup ustaca düşünülmüş bir örnektir. Girişin yan duvarları düzensiz taşlardan, tavan kısmı ise düzgün, ince, uzun taşlardan örülmüştür. Aynı tip örgü sistemi, civardaki ev kapılarında da görülmektedir. Şekil A.1: Acıgöl İlçesi nden bir görünüm Kaynak: Tatlarin Acıgöl ilçesinin 10 km kuzeyinde yer alan Tatlarin kasabası, gerek yeraltı kenti ve kiliseleri gerekse konut mimarisi ile Kapadokya Bölgesi nin ilginç yörelerinden birisidir. 6

20 Tatlarin halkı tarafından kale olarak adlandırıldığı tepesinde yer alan yeraltı şehri ilk olarak l975 yılında tespit edilmiş, 1991 yılında ziyarete açılmıştır. Halen iki katı gezilebilen yeraltı yerleşiminin mekanlarının büyüklüğü, -Güzelyurt Yeraltı Yerleşimidışında hiçbir yeraltı yerleşiminde bulunmayan tuvaletlere sahip oluşu, erzak depolarının ve kilisele rin çokluğu, normal bir yeraltı yerleşiminden ziyade askeri garnizon ya da manastır kompleksini akla getirir. Tatlarin Kilisesi Acıgöl ilçesine bağlı olan ve Acıgöl ün 10 km kuzeyinde yer alan Tatlarin kasabasının kale olarak adlandırıldığı tepesinin yamacında yer alır. İki nefli iki apsisli, beşik tonozlu olan kilisenin narteksi yıkılmıştır. Oldukça iyi korunmuş olan fresklerdeki sahneler bantlarla birbirinden ayrılmıştır. Zeminde koyu gri, tasvirlerde ise mor, hardal ve kırmızı renkler kullanılmıştır. Sahneleri: Apsiste Meryem ve Çocuk İsa, Michael ve Gabriel; Konstantin ve Helena, başkalaşım, İsa nın cehenneme inişi, Kudüs e giriş, İsa nın çarmıha gerilmesi ve dokuz azizin yanı sıra kiliseyi yaptıran kişinin portresi de yer almaktadır. Tatlarin Yeraltı Şehri Nevşehir ili, Acıgöl ilçesinin 10 km kuzeyinde, Tatlarin kasabasının kale olarak adlandırıldığı tepesinde yer alır. Yeraltı şehri ilk olarak l975 yılında tespit edilmiş, 1991 yılında ziyarete açılmıştır. Kale mevkiinde yeraltı yerleşimlerinin dışında pek çok kilise bulunmakta ancak bunların büyük bir bölümü doğal nedenlerle yıkılmıştır. Asıl giriş kapısı yıkılmış olan yeraltı şehrine batı yönündeki iki mekan sayesinde girilebilmektedir. Yeraltı şehri, oldukça geniş alanlara yayılmış, ancak küçük bir kısmı temizlenebilmiştir. Halen iki katı gezilebilmektedir. Mekanların büyüklüğü, erzak depolarının sayısının ve kiliselerin çokluğu normal bir yeraltı yerleşiminden ziyade askeri garnizon ya da manastır kompleksini akla getirir. Şekil A.2: Tatlarin Yer altı Şehrinden Bir Görünüm Kaynak: Girişten 15 metre uzunluğundaki kavisli bir koridor vasıtasıyla dikdörtgen planlı geniş bir mekana ulaşılır. Girişteki 1,5 metre çapında ortası delikli bir sürgü taşı bu mekanın giriş çıkışını kontrol altına alınmasını sağlamaktadır. Sağ taraftaki nişin içinden aşağıya doğru oyulan ve halk tarafından zindan olarak adlandırılan mekanda üç iskelet bulunmuştur. Tuvaletin de yer aldığı bu ana mekanın sağ tarafında kiler/mutfak bulunmaktadır. Bu alanın Roma Dönemi nde mezarlık alanı, Bizans Dönemi nde de kiler olarak kullanılmış olması 7

21 gerekmektedir. Çünkü bu odadaki nişler, yöredeki Roma Dönemi kaya mezarlarındaki - ölülerin yatırıldığı- nişlerden farksızdır. Ancak daha sonraki dönemlerde bu nişlerin tabanları oyulmuş ve içine erzak konulmuştur. İkinci girişte ahır yer alır. Daha önce erzak deposu olarak kullanıldığı şüphesiz olan bu geniş mekan sütunlarla desteklenmiştir. Tabanında beş adet ambar bulunmaktadır. Tavan kısmında yeraltı yerleşiminin başka mekanlarına ulaşılabilen havalandırma bacası yer alır. Birinci büyük mekan ile ikinci büyük mekan dar bir koridorla birbirine bağlanır. Zikzak biçimli bu koridorda tuzak ve bağlantıyı kesen sürgü taşı bulunmaktadır. A Gülşehir Nevşehir e 20 km uzaklıkta, Kızılırmak ın güney kenarında yer alan antik adı Zoropassos olan Gülşehir in, eski adı Arapsun dur. Damat İbrahim Paşa nın Nevşehir e yaptığı imarı, bir başka Osmanlı Sadrazamı Karavezir Mehmet Seyyid Paşa da Gülşehir e yapmış, 30 haneli Gülşehir i bir külliye ile donatmıştır. Külliye; cami, medrese ve çeşmeden oluşmaktadır. Civelek Mağarası Gülşehir in 4 km doğusunda yer alan Civelek köyü yakınlarındaki mağara, sadece Gülşehir in değil aynı zamanda Nevşehir in de en eski yerleşimidir. Mağara, köyün Gürlek Tepe olarak adlandırılan tepesinde yer alır. Kalkerli bir yapıya sahip olan mağaraya 14 m uzunluğunda aşağıya doğru uzanan bir galeri vasıtasıyla inilebilmektedir. Ana mekanı 22x11 m olan mağaranın tavan kısımlarında kalsit kristalden oluşan 5-15cm arasında değişen uzunluktaki sarkıtlar yer almaktadır. Nevşehir Müzesi ve İtalyan mağara bilimcileri ile birlikte yapılan çalışmalarda mağara tabanında, özellikle göçen kaya parçaları arasında ve galerilerde Kalkolitik Döneme (M.Ö ) ait, elde şekillendirilmiş tek kulplu fincanlar, çeşitli boylarda çömlekler, dokumacılıkta kullanılan ağırşaklar, taştan ve kemikten aletler ele geçmiştir. Ayrıca mağaranın çevresinde yapılan yüzey araştırmalarında da obsidiyenden ve sileksten yapılmış aletler bulunmuştur. Mağara koruma altına alındığından ziyarete kapalıdır. Açık Saray Harabeleri Nevşehir-Gülşehir yolu üzerinde, Gülşehir e 3 km uzaklıktaki Açık Saray Harabeleri, tüf kayalar içine oyulmuş sayısız mekanları, Roma Dönemi kaya mezarları, IX. ve X. yüzyıla tarihlenen kaya kiliseleri ile önemli bir piskoposluk merkeziydi. Halk arasında Hacı Bektaş Veli Mescidi olarak adlandırılan mekanın mihrabının günümüze kadar korunmuş ve İslami bir yapı olması açısından dikkat çekmektedir. Kareye yakın planlı mescidin batı kesiminde yüksekçe nişler yeralmaktadır. Bu ören yerinde bulunan mantar biçimindeki peribacaları yörede tektir. Aziz Jean (Karşı) Kilisesi Gülşehir in hemen girişinde yer alan ve iki katlı olan Aziz Jean Kilisesi nin alt katında kilise, şarap mahzenleri, mezarlar, su kanalı ve görevlilere ait mekanlar, üst katında ise İncil den alınmış sahnelerle süslenmiş bir diğer kilise yer almaktadır. Alt kata ait kilise, tek apsisli, haç planlı, haç kolları, beşik tonozludur. Merkezi kubbesi çökmüştür. Süsleme açısından direk ana kaya üzerine kırmızı aşı boyası ile stilize hayvan, geometrik ve haç tasvirleri resmedilmiştir. Üst kattaki kilise ise tek apsisli ve beşik tonozludur. Ana apsisteki resimlerin dışında oldukça iyi korunmuş olan kilise siyah bir is tabakası ile kaplıydı. Kilisenin restorasyonu ve konservasyonu 1995 yılında Restoratör Rıdvan İşler tarafından yapıldıktan sonra bugünkü haline gelmiştir. İsa ve İncil siklusunu içeren kilisede sahneler, bantlar içinde frizler halindedir. Siyah zemin üzerine sarı ve kahverengi renkler kullanılmıştır. Niş tonozlarında ve cephelerinde bitkisel ve geometrik motifler tercih edilmiştir. Batı ve güney duvarında, Kapadokya 8

22 Bölgesi nde oldukça nadir olarak resmedilen son yargı sahnesi yer alır. Kilise, apsisinde yer alan yazıtına göre 1212 yılına tarihlenmektedir. Sahneleri: Apsiste Deesis, ön cephesinde kuş tasvirleri altında müjde, tonozunda madalyonlar içinde aziz tasvirleri; tonozun güney kanadında son yemek, ihanet, vaftiz, altında Meryem in ölümü; kuzey kanadında İsa nın çarmıhtan indirilmesi, kadınlar boş mezar başında, İsa nın cehenneme inişi; batı ve güney duvarında ise son yargı. Sivasa Gökçetoprak Yeraltı Şehri Yeraltı şehri, Gülşehir ilçesinin 35 km batısında yer alan Gökçetoprak köyü yakınlarındadır. İlk kez 1989 yılında Fransız araştırma ekibi, 1991 yılından itibaren de İtalyan asıllı Roberto Bixio ve Stefano Saj Commissione Nazionale Cavita Artificiali yeraltı şehirlerinde çalışmalarda bulunmuştur. Sivasa yeraltı şehri, bölgeye göre farklı bir jeolojik karaktere sahiptir. En altta kızılımsı kahverengi renkte olan çamuş taşı, üstünde kalınlığı 3-4 m yi bulan aglomera (iri taneli tüf) ve en üst kısımlarında da sert bir volkanik kayaç olan andezit kaya blokları bulunmaktadır. Yeraltı şehri, çamur taşı ve aglomera formastasyonunun içine kazılmıştır. Platonun yamacına oyulan yeraltı şehrinin girişi dar bir kaya bloğu vasıtasıyladır. Henüz tam olarak temizlenmemiş ve ışıklandırılmamış olan yeraltı şehrinin iki katı tespit edilebilmiştir. Her iki katında da büyük düzgün olmayan dikdörtgen mekanlar birbirlerine dar ve uzun koridorlarla bağlanmıştır. Koridorların girişlerinde bulunan kapı taşları, dışarıda kesilip içeriye getirilmişlerdir. (Yeraltı şehrinin 1,5 km uzağında bulunan kaya bloklarının üzerindeki izler bunu kanıtlayan en iyi delildir.) Yeraltı şehrinin ikinci. katında yer alan su kuyusu 25 m derinlikte olup içinde halen su bulunmaktadır. Gökçetoprak köyünün kuzey ve batı yamaçlarında da yöre halkı tarafından halen ahır, depo ve samanlık olarak kullanılan çok sayıda yeraltı yerleşimleri bulunmaktadır. Karavezir (Kurşunlu ) Camii 1779 yılında Gülşehir li Karavezir Silahtar Seyyid Mehmet Paşa tarafından yaptırılmıştır. Vakfiyesinden cami mimarının 8 akçe yevmiye ile çalışan Ebu Bekir Veledi Halil Efendi olduğu anlaşılmaktadır. Şekil A.3: Karavezir (Kurşunlu ) Camii Kaynak: 9

23 Üç kapılı bir avluda yer alan Karavezir Camii, yaklaşık 400 m² bir alanı kaplamaktadır. Osmanlı mimarisinin karakteristik özelliklerini taşıyan cami, iki renkli kesme taştan yapılmış, kare planlı, ana mekanını kaplayan 11 m çapındaki kubbe dört kemer üzerine oturtulmuştur. Kubbe dört sivri kemer ve köşelerde pandantifler ile beden duvarları üzerine oturmuştur. Kubbe ağırlığını kısmen köşe kuleleri ve payeler, kısmen de kemerler taşır. Kuzey cephesinde fazla simetrik olmayan 6 sütunun taşıdığı üç gözlü son cemaat yeri bulunmaktadır. Üç kubbede de derinlemesine aynalı tonozla örtülüdür. Sütunlar birbirlerine basık sivri kemerle bağlanmıştır. Son cemaat yeri kubbeleri, içten pandantiflerle, dıştan kasnağa oturur. Kubbelerde yer yer nemden dökülmüş olmakla beraber kalem işi süslemeler bulunmaktadır. Giriş kapısı çerçevesinin üzerinde profilli barok üslupta mermer kitabe bulunmaktadır. Yeşil zemin üzerine altın yaldızla işlenmiş madalyon şeklinde I. Abdülhamid in tuğrası yer alır. Tuğranın yan taraflarında siyah, yeşil, mavi renkte yağlı boya ile boyanmış birer demet çiçek bulunmaktadır. Şahı-Şahani Hamidi Şeyh Sadr-ı Zişan-ı Silahtar Paşa, hayr-ı niyetiyle razı-i Hak içün, kıldı bu cami pür nuribina, sıdkile aşafı alişane, beş vakitte idelim hayr ve dua, tam tarih-i itmamın da oldı bir beyt ile lüfti göya, kıldı bu camii ehya-e lillah-i sahibi Sadr Mehmed Paşa A Hacıbektaş Nevşehir-Kırşehir yolu üzerinde Nevşehir e 45 km uzaklıkta olan Hacı Bektaş, ilçe merkezinde yapılan kazılar sonucunda Eski Tunç Çağı, Hitit, Frig, Hellenistik ve Roma Dönemi ne ait ele geçen eserler, Hacıbektaş Arkeoloji Müzesi nde sergilenmektedir. Hacıbektaş yakınlarındaki Karaburna köyü yakınlarında Topada ve Sivasa da olduğu gibi Geç Hitit Dönemi ne ait Hitit hiyeroflifi ile yazılmış Karaburna kaya anıtı bulunmaktadır. Bu yazıtta Kral Sapas ın NIAS SAPAS ile yaptığı anlaşma ve bu anlaşmaya uymadıkları takdirde Haran tanrısı Armas, tanrıçası Kumiapi ve Datti Kubaba nın aşağılayacağından bahsetmektedirler. Hacı Bektaş-ı Veli Müzesi Nevşehir İli Hacıbektaş ilçesinde Hacı Bektaş-ı Veli Külliyesi nin 1. avlusunda girişin sağındaki yapı yılları arasında restore edilmiş, 16 Ağustos 1964 tarihinde Etnografya Müzesi olarak düzenlenmiş ve ziyarete açılmıştır. Müze, 1. avlu (Nadar avlusu ), 2. avlu (Dergah avlusu ) ve 3. avlu ( Hazret avlusu ) olmak üzere ana bölümden oluşmaktadır. 1. Avlu: Eskiden Nadar (At) avlusu da denilen bu bölüme, güneydeki anıtsal görünümlü Çatal Kapı dan girilir. Girişin hemen sağında 1902 yılında Tekke Postnişini Feyzulla Dedebaba zamanında Sadrazam Halil Paşa nın eşi Fatma Nuriye Hanım tarafından yaptırılan ve üzerinde Mühr-ü Süleyman motifi bulunan Üçler Çeşmesi yer alır. Eskiden bu avlu içinde günümüze kadar ulaşmayan; atevi, ekmekevi, hamam, tuvalet, mihmanevi, çamaşırhane gibi bölümler bulunmaktaydı. 2. Avlu: Eskiden Dergah Avlusu da denilen bu bölüme, üçgen alınlıklı ve sivri kemerli Üçler Kapısı ndan girilir. Bu avlu içinde sırasına göre sağda; Arslanlı Çeşme, aşevi, Baba Köşkü, Tekke Camii, ortada; havuz, solda; mihmanevi, meydanevi, kilerevi ve Dedebaba Köşkü gibi bölümler bulunmaktadır. 10

24 Arslanlı Çeşme: Klasik Mısır Sanatı tarzında İskenderiye mermerinden yapılmış olan arslan yontusu, ünlü Mısır Valisi Kavalalı M. Ali Paşa soyundan Fatma Hanım tarafından, M yılında Tekke ye hediye babında gönderilmiştir. Arslanların içine yerleştirildiği esas çeşme, M yılında eski Silistre Valisi Malkoç Bali Bey hayrına yaptırılmıştır. Aşevi Baba Köşkü: Protokolde, Dedebaba dan sonra gelen Aşevi Babası nın oturduğu köşk, bugün Müze idaresi olarak hizmet vermektedir. Aşevi: Kitabesinden M ta Malkoç Bali Bey hayrına yaptırıldığı anlaşılan aşevi nde meşhur karakazan, halife kazanları ve diğer mutfak eşyaları sergilenmektedir. Tekke Camii: M yılında, Padişah II. Mahmut tarafından yaptırılan camii klasik tarzda; içten kubbeli görünümüne rağmen dıştan kurşun kaplamalı ve basık külahlı olarak inşaa edilmiştir. Güdük minaresi orjinal olmayıp restorasyon ürünüdür. Havuz: Giriş kapısının tam karşısında bulunan havuzun kitabesinden anlaşıldığına göre; yılları arasında dönemin Beyrut Valisi nin (H. Rıfat Paşa) eşi Nazlı Hanım tarafından yaptırılmıştır. Güney duvarı, üçgen alınlıklı olarak yapılmış olup; oniki dilimli Hüseyni taç ile sonlandırılmıştır. Fıskiyesinde, Korinth tipi antik başlık kullanılmıştır. Mihmanevi: Tekke faal iken, gelen konukların ağırlandığı bu bölüm, bugün müze deposu olarak kullanılmaktadır. Meydanevi: Tekke nin en önemli bölümlerinden biri olup, kitabesine göre; M yılında Sultan Murat tarafından yaptırılmıştır. Burada tarikata intisap etme yani ikrar verme ve nasip alma törenleri yapılıyordu. Meydan Odası nın rekonsrüksiyon olarak bingi tekniğinde inşaa edilen tavanı ilgi çekicidir. Bu bölümde; oniki makamı simgeleyen postlar, levhalar, Bektaşi Tahtı, müzik aletleri, tablolar, eski siyah-beyaz fotoğraflar, mühürler ve diğer etnoğrafik eserler sergilenmektedir. Kilerevi: İki katlı olan bu bölümün alt katı, eskiden Tekke kasası ve depo olarak; üst kat ise, Dedebaba Köşkü olarak hizmet veriyordu. Şimdi ise Kütüphane deposu olarak hizmet vermektedir. 3. Avlu: Eskiden Hazret avlusu da denilen bu bölüme, basık kemerli, yeşil kanatlı, Altılar Kapısı ndan girilir. Atatürk Köşesi, Pirevi, Balım Sultan Türbesi ve Hazire bulunmaktadır. Pirevi: Girişin tam karşısında yer alan bu yapı kompleksi, M. XIII. -XVI. yüzyıllar arasında tamamlanmıştır. Girişin sağ ve sol yanında; Tekke ye hizmet etmiş bulunan Dede ve Babalar ın mezarları bulunmaktadır. Akkapı denilen süslemeli mermer kapıdan, kalem işi motiflerle bezeli olan Orta Methal yani salona girilir. Sağ tarafta; Tekke nin çekirdeği sayılan ve Dervişlerin zikredip, olgunlaştıkları Çilehane (kızılcahalvet) denilen hücre yer alır. Üstünde kitabesi bulunan, mütevazi bir kapıdan, Kırklar Meydanı na geçilir. Tavanı ahşap, duvarları kalem işi bezemelerle süslü olan bu bölümde; muhtemel olarak Hindistan dan Tekke ye hediye olarak gelmiş olan ünlü Kırkbudak şamdan, Hz. Ali nin el yazması Kur an-ı Kerim den bir sure, İran Şahı nın adağı ipek halı, sancaklar, fincan takımları, Türbe nin süslemeli orijinal gümüş kapısı, bazı silahlar ve Bektaşi kültürüne ait bazı etnoğrafik eserler sergilenmektedir. Meydanın doğusunda; Horasan Erleri, batısında Çelebiler in mezarları bulunmaktadır. Gökeşik de denilen, mütevazi ve süslemeli mermer kapıdan Huzur-u Pir e yani Hünkar Hacı Bektaş-ı Veli Türbesine girilir. Yapı Selçuklu mimarisi geleneğinde inşaa edilmiş olup; kubbe ve duvarları kalem işi bezemelerle süslenmiştir. Yüksek tip sandukası yeşil puşidelerle süslüdür. Türbe nin üst kısmı; dıştan sivri külahlı ve kurşun kaplamalıdır. Güvenç Abdal Türbesinde ise Güvenç Abdal, eşi Dünya Güzeli ve hizmetkarlarının 11

25 sandukaları bulunmaktadır. Türbe kemerli tonozla örtülü olup, restorasyon ürünü bezemelerle süslüdür. Balım Sultan Türbesi: Avlunun sağ tarafında, piramidal külah örtülü ve Selçuklu mimari si tarzında inşaa edilmiştir. Balım Sultan; Dimetoka daki Bektaşi Tekkesinde yetişmiş ve dah a sonra merkez Tekke ye gelerek, Bektaşilik e önemli hizmetlerde bulunmuştur. Bu nedenle de Bektaşilik te Pir-i Sani (İkinci Pir) olarak kabul edilir. Balım Sultan sandukasından başka Kalender Şah mezarının da bulunduğu Türbe, ölümünden üç yıl sonra M da; Yavuz Sultan Selim in komutanlarından Dulkadiroğulları Beyi, Şeyhsuvar Ali Bey tarafından inşaa ettirilmiştir. Kubbe içi ve duvarları kalem işi bezemelerle süslü olan türbe içinde; şamdan, orijinal kapı ile bazı levhalar sergilenmektedir. Türbenin önünde ise kutsal sayılan tarihi Dilek Ağacı (Karadut-Morus Nigra) bulunmaktadır. Hazire: Balım Sultan Türbesi nin hemen yanında bulunan mezarlıkta, Tekke ye hizmette bulunan dervişler yatar. Hüseyni, Elifi ve Ethemi tipteki mezar taşı başlıkları, Türk - İslam Sanatı nın özgün eserlerindendir. Şekil A.4.: Hacıbektaş-ı Veli Türbesi Kaynak: Diğer Müze ve Örenyerleri Arkeoloji ve Etnoğrafya Müzesi: İlçe merkezinde ve Hacıbektaş Veli Müzesi nin 100 m kadar batısındadır. Sulucakarahöyük te, yılları arasında yapılmış olan bilimsel kazılarda ortaya çıkan arkeolojik buluntular sergilenmektedir. Hacıbektaş arkeoloji ve etnografya müzesinin belli başlı eserleri arasında Eski Tunç, Asur Ticaret Kolonileri, Hitit, Frig, Helenistik, Roma ve Bizans dönemlerine aitçift kulplu kaplar, kaseler, pişmiş topraktan ölü gömme küpleri gibi eserler bulunmaktadır. Kadıncık Ana Evi: Velayetname de adı geçen ve Bektaşilik te önemli sayılan bir kişinin ikamet ettiği evdir. Müze Müdürlüğü ne başvurulması halinde görevli sağlanarak ziyaret edilebilir. 12

26 Bektaş Efendi Türbesi: M yılında ölmüş olan Bektaş Efendi ile ilgili pek bir bilgi yoktur. Kubbesi ve duvarları kalem işi bezemelerle süslü olan türbe, Selçuklu Kümbet Mimarisi tarzında inşaa edilmiştir. Çilehane-Deliklitaş: İlçenin 3km. doğusundaki Arafat Dağı nda bulunan mağaradır. Hacı Bektaş-ı Veli nin bu mekanda halvette bulunduğuna inanılır. Ayrıca, bu delikten geçenlerin günahlarından arındığı yönünde bir inanç da vardır. Zemzem çeşmesi, Hacı Bektaş-ı Veli, Yunus Emre ve Ozanlar Anıtları ile kişilik modern amfitiyatro bu tepede bulunmaktadır. Beştaşlar: İlçenin 5 km kadar kuzeyinde; Çivril Köyü yakınlarında bulunmaktadır. Jeolojik bakımdan önem taşıyan, beş adet dev boyutlu taş vardır. Taşların efsanesi, Velayetname de ayrıntılı olarak anlatılır. Atatürk Evi: İlçe merkezinde bulunan evde; M. Kemal Atatürk, Aralık 1919 tarihlerinde konuk edilmiştir. XIX. yüzyılda inşaa olunan ev, restore edildikten sonra, Müze- Ev olarak halkın ziyaretine açılacaktır. A Avanos Nevşehir in 18 km kuzeyinde olan Avanos un antik dönemdeki adı Venessa dır. Çok sayıda çanak çömlek atölyesi bulunan ilçede seramik yapım geleneği Hititlerden beri süregelmektedir. Kızılırmak ın getirdiği kırmızı toprak ve milden elde edilen seramik çamuru, Avanoslu seramik sanatçılarının elinde şekil almaktadır. Şekil A.5. : Çanak çömlek yapımı. Kaynak: Avanos u ikiye ayıran ve Anadolu nun en uzun nehri olan Kızılırmak ve onun çevresi, çağlar boyunca çok sayıda olaylara sahne olmuştur. Avanos yakınlarında, Kızılırmak ın hemen kenarındaki bir Roma mezarlığında ele geçen mermerden lahit, Merkez Kapadokya Bölgesi nde bugüne kadar ele geçen tek lahit olması açısından ilginçtir. Lahit, 1971 yılında tesadüfen ortaya çıkmış, semerdam biçimindeki kapağı kimliği tespit edilmeyen şahıslarca açılmış ve içindeki buluntular ne yazık ki çalınmıştır. Ceset üzerinde yapılan patolojik ve paleoantropolojik araştırmalar sonucunda lahitin, saçları kına ile boyanmış bir kadına ait olduğu anlaşılmıştır. Avanos un Sarılar kasabası yakınlarındaki Prof. H. Sever in başkanlığındaki Zank Höyük te yapılan arkeolojik kazılarda Eski Tunç Çağı ndan Geç Roma Dönemi ne kadar değişik kültürlere ait kalıntılar açığa çıkarılmıştır. Avanos ta XIII. yüzyıl Selçuklu Dönemi ne tarihlenen Saruhan Kervansarayı ve Alaaddin Camii bulunmaktadır. 13

27 Saruhan Nevşehir in Avanos ilçesinin 5 km güney doğusunda Ürgüp ün ise 6 km kuzeyinde, Damsa vadisinde yer alır. Han, doğu-batı bağlantısındaki Aksaray-Kayseri güzergahındadır. II. İzzettin Keykavus zamanında -belki de onun tarafından yılında yaptırılan Saruhan 2000 m² lik bir alanı kaplamaktadır. Zelve Avanos a 5 km, Paşabağlarına 1 km uzaklıktaki Zelve, Aktepe nin dik ve kuzey yamaçlarında kurulmuştur. Üç vadiden olaşan Zelve Ören Yeri, peribacalarının en yoğun olduğu yerdir. Vadideki peribacaları sivri uçlu ve geniş gövdelidir. Şekil.A.6: Zelve Pasabağından görünüm Kaynak: Uçhisar, Göreme, Çavuşin gibi kaya oyma mekanlardaki trogloditik yaşamın ne zaman başladığı bilinmeyen Zelve, özellikle IX. ve XIII. yüzyılda hıristiyanların önemli yerleşim ve dini merkezlerinden biri olmuş; aynı zamanda rahiplere ilk dini seminerler de bu yörede verilmiştir. Yamaçların dibinde yeralan Direkli Kilise Zelve deki manastır hayatının ilk yıllarına aittir. Kilise süslemelerinde tercih edilen kabartma haçlar daha çok ikonoklastik düşünce ile yakından ilgilidir. İkonoklastik Dönem öncesine tarihlenen Balıklı, Üzümlü ve Geyikli Kiliseler vadinin önemli kiliselerindendir yılına kadar iskan edilmiş vadide manastır ve kiliselerden başka yerleşim yerleri, iki vadiye açılan tünel, değirmen, cami ve güvercinlikler bulunmaktadır. 14

28 Paşabağları ve Aziz Simeon Hücresi Göreme-Avanos yolunun sağında, yoldan 1km içeridedir. Eskiden Rahipler Vadisi bugün Paşabağı olarak adlandırılan bu alan, kendine özgü peribacalarıyla doludur. Çok gövdeli ve çok başlı olan bazı peribacalarının içlerine şapel ve oturma mekanları oyulmuştur. Üç başlı peribacalarının birinde Aziz Simeon adına yapılmış bir şapel ve inziva hücresi bulunmaktadır. Dar bir baca vasıtasıyla ulaşılabilen hücrenin girişini antitetik haçlar süslemektedir. İçinde ocak, oturma ve yatma mekanları ile ışık girmesini sağlayan pencere aralıkları mevcuttur. V. yüzyılda Halep yakınlarında münzevi bir hayat sürdüren Aziz Simeon, mucizeler yarattığı söylentileri çıkınca, halkın aşırı ilgisinden kaçarak önce iki metre yüksekliğinde bir sütun üzerinde daha sonra 15 m yüksekliğinde bir sütun üzerinde yaşamaya başlar. Aziz Simeon, aşağıya sadece müritlerinin getirdiği az miktarda yiyecek ve içeceği almak için iner. Kapadokyalı münzeviler ise bir sütun yerine hazır buldukları peribacalarını oyarak dünyevi hayattan uzaklaşırlar. Peribacasını aşağıdan yukarı doğru oyarak m yükseklikte kaya odalarda yaşar, kaya yataklarda yatarlar. Çavuşin Bölgenin en eski yerleşim yerlerinden biri olan Çavuşin, Göreme-Avanos yolu üzerinde, Göreme ye 2 km uzaklıktadır. Çavuşin deki Vaftizci Yahya adına yapılan kilise bölgeye hakim bir yerdedir. Muhtemelen V. yüzyılda yapılmış -boyanmış- olduğundan bölgenin en eski kilisesidir. Kapadokya da pek görülmeyen geniş avlusu son yıllarda kayaların kopması sonucu yıkılmıştır. Eski Çavuşin vadisindeki harabeler, hristiyan dervişlerinin ve topluluklarının yaşadığı yerlerdi. Çavuşin in hemen yanındaki Güllüdere de beş kilise bulunmaktadır. Vadinin yakınındaki Haçlı Kilise aynı zamanda müslüman Arapların akınlarına karşı savunma amaçlı olarak da kullanılmıştır. Çavuşin (Nicephorus Phocas) Kilisesi Göreme-Avanos yolu kenarında, Göreme ye 2,5 km uzaklıktadır. Oldukça yüksek tek nefli, beşik tonozlu, üç apsisli olan kilisenin narteksi yıkılmıştır. 964/965 yıllarına tarihlenmektedir. Sahneleri: Tonozda müjde, ziyaret, bakireliğin ispatı, Mısır a kaçış, Yusuf un ikinci rüyası, Havarilerin Tanrı yolunda görevlendirilmesi, üç müneccimin tapınması, masum çocukların katliamı, Elizabeth in takip edilişi, Zekeriya nın öldürülmesi; batı duvarında Yusuf ve Meryem deney sonrası, Beytüllahim e yolculuk, doğum, son yemek, ihanet, İsa nın cehenneme inişi, vaftiz; kuzey duvarında İsa Platus önünde, İsa Golgota yoluna, İsa çarmıhta, İsa nın ölümü; güney duvarında Kudüs e giriş, Lazarus un diriltilmesi, kör adamın iyileştirilmesi, İsa nın çarmıhtan indirilmesi, kadınlar boş mezar başında; apsis duvarında başkalaşım resmedilmiştir. Güllüdere (Aziz Agathangelus) Kilisesi Çavuşin köyüne yaklaşık 2 km uzaklıktaki Güllüdere vadisinin en soldaki kolunda yer alır. Vadinin hemen başlangıcında, solda dik bir yamaç üzerine yapılmıştır. Nef, dikdörtgen planlı, düz tavanlı ve geniş tek apsislidir. VI-VII. yüzyıla tarihlenen mimariye IX.-X. yüzyılda apsis ilave edilmiştir. Apsisteki iki ya da üç fresk seviyesi apsisin devamlı olarak boyandığını gösterir. Madalyon içinde tahtta oturan İsa nın sağında ve solunda yeralan İncil yazarlarının sembolleri simetrik olarak resmedilmiştir. 15

29 Düz tavan, kabartma olarak yapılmış, ortada daire içinde haç, kenarlarda ise palmiye motiflerinin arasında çelenk motifleriyle dekore edilmiştir. Bu şekilde haçı esas alan dekorasyonlar daha çok İkonoklastik Döneme aittir. Kapadokya da yaşayan halkın haça karşı özel sevgisinden dolayı İkonoklastik Dönem sonrasında da sevilerek yapılan bir motiftir. Çünkü haç Kudüs teki Kutsal Haç ı temsil etmekteydi. Sahneleri: Geniş apsiste Peygamberin görünümü, Melekler Gabriel ve Michael, İsaac, Ezekiel, kiliseye adını veren Aziz Agathangelus ve Anastasia, apsisin ön cephesinde ise vaftiz sahnesi. Özkonak Yeraltı Şehri Avanos un 14 km uzağında yer alan yeraltı şehri, İdiş dağının kuzey yamaçlarına volkanik granit bünyeli tüf tabakalarının oldukça yoğun olduğu yere yapılmıştır. Geniş alanlara yayılmış olan galeriler birbirlerine tünellerle bağlanmıştır. Kaymaklı ve Derinkuyu yeraltı şehirlerinden farklı olarak katlar arası haberleşmeyi sağlayacak çok dar ve uzun delikler bulunmaktadır. Düzgün oyulmuş odaların girişleri kapatıldığında havalandırma da bu dar (5cm) ve uzun deliklerle sağlanmıştır. Yine diğer yeraltı şehirlerinden farklı olarak sürgü taşından sonra, tünel üzerine (düşmana kızgın yağ dökmek maksadıyla) delikler oyulmuştur. Özkonak yeraltı şehrinde Kaymaklı ve Derinkuyu yeraltı şehrinde olduğu gibi hava bacası, su kuyusu, şırahane ve sürgü taşları bulunmaktadır. A Ürgüp Nevşehir in 20 km doğusunda olan Ürgüp Kapadokya Bölgesinin en önemli merkezlerindendir. Göreme de olduğu gibi tarihsel süreç içerisinde çok sayıda isme sahip olmuştur. Bizans Döneminde Osiana (Assiana), Hagios Prokopios; Selçuklular Dönemi nde Başhisar; Osmanlılar zamanında Burgut kalesi; Cumhuriyetin ilk yıllarından itibaren de Ürgüp adıyla anılmıştır. Ürgüp ve civarındaki ilk yerleşim antik adı Tomissos olan Damsa Çayı nın doğusundaki Avla Dağı etekleridir. İngiliz Arkeolog Ian Todd un burada yaptığı yüzey araştırması sonucunda çok sayıda obsidiyenden ve sileksten Paleolitik Döneme ait aletler bulmuştur. Daha geç dönemlere ait en önemli kalıntılar ise Ürgüp kasaba ve köylerinde bulunan Roma Dönemi ne ait kaya mezarlardır. Bizans Döneminde de önemli bir dini merkez olan Ürgüp, köy, kasaba ve vadilerindeki kaya kiliselerin ve manastırların piskoposluk merkeziydi. XI. yüzyılda Ürgüp, Selçuklular ın önemli kentleri Konya ya ve Niğde ye açılan önemli bir kale konumundaydı. Bu döneme ait iki yapı kentin merkezindeki Altıkapılı ve Temenni Tepesi Türbeleri dir. Bir anne ve iki kızına ait olan ve XIII. yüzyılda yaptırılan Altı Kapılı Türbe altı cepheli, her cephesinde kemerli pencereli ve üstü açıktır. Ürgüp ün Temenni Tepesi nde bulunan iki türbeden birinin, 1268 yılında Vecihi Paşa tarafından yaptırılan ve halk arasında Kılıçarslan Türbesi olarak da anılan Selçuklu Sultanı IV. Rüknettin Kılıçarslan a, diğerinin ise III. Alaaddin Keykubat a ait olabileceği düşünülmektedir. Ancak araştırmacılara göre bu olasılıklar oldukça zayıftır yılında Osmanlı topraklarına katılan Ürgüp, XVIII. yüzyılda Osmanlı Sadrazamı Damat İbrahim Paşa nın kadılık makamını doğduğu kent olan Nevşehir e (Muşkara) bağlaması nedeniyle ilk kez ikinci planda kalır. Ancak Paşa da Ürgüplüleri mağdur etmemek için Nevşehir yakınlarındaki Kavak köyünden yaklaşık 20 km bir yeraltı yolu ile su getirtir. Sokak ve meydanlara mermerden çeşmeler yaptırarak şiirlerini dönemin meşhur şairlerine 16

30 yazdırmış, kitabelerini de en iyi ustalara kazıtmıştır. Bu kitabeli çeşmelerin sadece bir kaçı orjinal yerindedir. Ürgüp teki bir diğer önemli yapı da Rum Hamamı dır. Rumca kitabesinden temelinin 1900 de atıldığı tüm halkın ortak çalışması sonucunda 1909 da tamamlandığı anlaşılmaktadır. Şemsettin Sami yıllarında yazdığı Kamus-ül Alem adlı tarih ve coğrafya ile ilgili eserinde Ürgüp te 70 cami, 5 kilise ve 11 kütüphane olduğunu belirtir. Ürgüp civarındaki Pancarlık, Üzengi ve Keşlik vadisi hem tarihi, hem de doğal değerleri olan vadilerdir. Ürgüp Müzesi 1971 yılında açılan müze, Ürgüp ve civarından ele geçen fosil örneklerinin dışında Prehistorik, Eski Tunç Çağı, Hitit, Frig, Pers, Hellenistik, Roma, Bizans ve Osmanlı Dönemi eseri mevcuttur. Müze de ayrıca yörenin mahalli kıyafetlerinin, eşyalarının ve silahların bulunduğu etnoğrafik seksiyon da bulunmaktadır. Ürgüp Müzesi ne bağlı ören yerleri Mustafapaşa (Sinasos) Aios Vasilios Kilisesi, Manastır Vadisi Kiliseleri, Yeşilöz (AzizTheodor) Kilisesi ve Pancarlık Kilisesi dir. Aziz Theodore (Tağar) Kilisesi Ürgüp-Kayseri yolundan 8,5 km sonra sağa dönülüp 8 km daha gidildiğinde Ürgüp ilçesinin Yeşilöz köyüne ulaşılır. Buradaki kilise T planlı, merkezi kubbelidir. (Kubbe çöktüğünden camla kapatılmıştır.) Üst katta bulunan galeriye bir merdiven sayesinde çıkılmaktadır. Bu nedenle Kapadokya kiliseleri içinde tek örnektir. Genelde resimleri iyi korunmuş olan kiliseyi üç sanatçı kendi stillerine göre farklı zamanlarda süslemiştir. Aziz Theodore adına yapılmış olan Tağar Kilisesi, XI-XIII. yüzyıllara tarihlenmektedir. Sahneleri: Deesis, müjde, doğum, peygamberlerin görünümü, havarilerin görünümü, İsa çarmıhta, melekler Gabriel ve Michael, madalyonlar içinde aziz tasvirleri. Pancarlık Kilisesi Ortahisar kasabasının güneyinde, Ürgüp-Mustafapaşa yolunun sağındaki Pancarlık vadisindedir. Düz tavanlı, tek nefli ve tek apsislidir. Kilisedeki duvar resimleri daha çok yeşil zeminlidir ve oldukça iyi korunmuştur. İlk bakışta kiliseyi iki farklı sanatçının farklı zamanlarda boyadığı düşünülse de sahneler ve tüm yazılar ayrı ayrı incelendiğinde aynı sanatçı tarafından süslendiği anlaşılmaktadır. Zengin İncil siklusunu içeren kilisede sahneler, frizler halinde birbirini takip etmekte, frizin her iki yanını madalyonlar içinde aziz tasvirleri sınırlamaktadır. Pancarlık Kilisesi XI. yüzyılın ilk yarısına tarihlenmektedir. Sahneler: Peygamberlerin görünümü, müjde, ziyaret, bakireliğin ispatı, Beytüllahim e yolculuk, doğum, üç müneccimin tapınması, Joseph in ikinci rüyası, Mısır a kaçış, masum çocukların katliamı, İsa nın mabete takdimi, Elizabeth in takip edilişi, Vaftizci Yahya nın görevlendirilmesi, vaftiz, İsa nın denenmesi, Kana düğünü, şarap mucizesi, balık ve ekmeklerin çoğaltılması, havarilerin tanrı yolunda görevlendirilmesi, şeytan çarpmış adamın iyileştirilmesi, cüzzamlı adamın iyileştirilmesi, sakat kadının iyileştirilmesi, Jairus un kızının iyileştirilmesi, balıkların çoğaltılması mucizesi, İsa ve Samarralı kadın, başkalaşım, İsa Golgota yolunda, İsa çarmıhta, İsa nın cehenneme inişi, İsa nın göğe yükselmesi, melek Gabriel ve Michael ve madalyonlar içinde aziz tasvirleri. Ürgüp/Taşkınpaşa Camii Nevşehir, Ürgüp ilçesinin, Damsa köyü merkezinde yer alan Taşkınpaşa Camii, Karamanlılar Dönemi ne aittir. Bugün beyaz badana ile boyanması nedeniyle çirkinleştirilmiş portali geometrik bezeli bordürlerle süslüdür. Kesme taştan inşa edilmiş cami, kıble yönünde 17

31 üç nefli, on bir tonozla örtülüdür. Kemerler mermer başlıklı payeler üzerine oturur. Camiinin üzeri ise düz toprak damdır. Halen Ankara Etnoğrafya Müzesi nde sergilenen cevizden kakma tekniğinde yapılmış mihrabı, bugüne kadar kalan tek ahşap örnek olması nedeniyle önemlidir. Mihrabın etrafındaki iki sıra bordür arabesk süsleme ve ayetlerle süslenmiştir. Mimberi ise büyük bir özenle işlenmiş, Selçuklu Dönemi nden beri Anadolu da uygulanmaya başlanan kündekari tekniğinde yapılmışlardır. Bir çatma tekniği olan kündekaride sekizgen, baklava ve yıldız şeklinde olan ahşap parçalar birbirlerine iç içe geçerek bağlanmış, birbirlerine tutturmak için çivi ya da yapıştırıcı kullanılmamıştır.parçalar geçme olduğundan ahşabın kuruması nedeniyle ayrılmalar ve çatlaklar oluşmaz. Ürgüp/Taşkınpaşa Türbesi Ürgüp ün Damsa (Taşkınpaşa) köyü merkezinde yer alan, Selçuklu Beyi Taşkın paşa ya ait türbe, dörtgen gövdeden sekizgen başlıklı çatıya dıştan pandantif şeklinde üçgenlerle geçilir. Türbenin mezar odasına doğu yönünde ve L biçiminde birkaç basamaklı merdiveni vasıtasıyla inilebilmektedir. Tüf kayanın oyulmasıyla inşa edilmiş, basık beşik tonozlu mezar odası, 4,30 m uzunluğunda, 2,10 m genişliğinde, 2,10 m yüksekliğindedir. Odanın ortasında sembolik olarak yapılmış taş sanduka bulunur. Türbenin gövdesi ise düzgün kesme taşlardan inşa edilmiştir. Kuzey yönündeki portali, geometrik motiflerle bezelidir. Portalin dışındaki cephelerde sadece pencerelerin üstünde oldukça sade, geometrik süslemeler yer alır. Türbenin iç kısmı ise merkezi kubbelidir. Duvarlarda kırmızı aşı boyası ile yazılmış dualar, ortada ise üç adet taş sanduka bulunmaktadır. Taşkınpaşa nın hemen karşısında yer alan türbe ise Hızır Reis e aittir. Aynı döneme tarihlenen türbe baldaken tarzda inşa edilmiş, altıgen planlıdır. Türbeye iki taraflı basamaktan oluşan merdivenle çıkılmaktadır. Türbenin ortasında ise mermerden yapılmış üzerleri tamamen Arapça kitabe ve geometrik motiflerle süslenmiş üç adet taş sanduka yer alır. Ürgüp/Taşkınpaşa Medresesi Ürgüp-Soğanlı yolu kenarında, Ürgüp ün 20 km güneyindeki Damsa (Taşkınpaşa) köyündedir. Karamanoğulları na ait medrese, 22,60x23,85 m ölçülerindedir. Portali, mescitteki mihrabı, kapı ve pencereleri düzgün kesme taşlardan duvarları ise moloz taşlarla örülüdür. Üst örtüsü tamamen yıkılmış olmasına karşın girişin hemen solundaki merdivenlerden en az iki katlı olduğu anlaşılmaktadır. Batı taraftaki portalinde görülen zengin taş işçiliği klasik Selçuklu üslubundadır. Portal, tamamen geometrik ve bitkisel motiflerle süslüdür. Girişin üstünde yer alması gereken kitabesi kayıptır. Basık kemerli girişin hemen sağında medresenin mescidi bulunur. Mihrabı portalde olduğu gibi zengin bitkisel motiflerle süslüdür. Üst kısım palmet dizileri, çift sıra bordürü ise bitkisel motiflerle bezelidir. Dikdörtgen planlı, üzeri açık avlunun etrafında birbirinden bağımsız mekanlar yer alır. Ortahisar Nevşehir-Ürgüp karayolu üzerinde, Ürgüp e 6 km uzaklıktadır. Ortahisar Kalesi hem stratejik hem de yerleşim amacıyla kullanılmıştır. Kalenin eteklerinde Kapadokya nın karakteristik sivil mimari örnekleri bulunmaktadır. Ayrıca hemen hemen tüm vadilerin yamaçlarına oyulan soğuk hava depolarında yörede yetişen patates ve elma, Akdeniz Bölgesi nden getirilen portakal ve limon saklanmaktadır. 18

32 Ortahisar vadilerinde son derece ilginç manastır ve kiliseler bulunmaktadır. Bunlar Sarıca Kilise, Cambazlı Kilise, Tavşanlı Kilise, Balkan Deresi Kiliseleri, Hallaç Dere Manastırı dır. Üzümlü Kilise Ortahisar kasabasının batısındaki Kızılçukur vadisinin hemen başında, yoldan yaklaşık 1 km uzaklıktadır. Üzümlü Kilise nin bulunduğu peribacası, keşişlerin yaşadığı bir manastır kompleksi gibi oyulmuştur. Peribacasının alt kısmında kilise, üst kısımda ise -duvarları kısmen yıkıldığından dışarıdan rahatça görülebilen- tavanında kabartma haç bulunan bir mekan yer alır. Kilise tek apsisli ve nefli ve kare planlıdır. Nefin arka kısmında mezar nişi bulunmaktadır. Kilise nin ithaf yazısında Stylite Nichitas a ait bir yazıt bulunduğundan dolayı bu kilise Aziz Nichitas Kilisesi olarak da anılmaktadır. Düz tavanlı nef oldukça zengin bir bezeme ile dekore edilmiştir. Portakal renkli zemin üzerine daire ve dörtgenlerden oluşan haç motifi, etrafında üzüm salkımları ve geometrik motifler resmedilmiştir. Bordür ise içinde malta haçı bulunan madalyonlarla süslüdür. Kesin olmamakla birlikte VIII. ya da IX. yüzyıla ait olabileceği düşünülmektedir. Sahneleri: Apsiste tahtta oturan Meryem ve kucağında çocuk İsa, yanlarda ise melekler Gabriel ve Michael, nefin kuzey ve güneyinde sütunlar arasında on iki havari ve doktor azizler. Mustafapaşa Ürgüp ün 6 km güneyinde yer alır. Mustafapaşa nın batısında bulunan Gömede Vadisi jeomorfolojik açıdan Ihlara vadisi nin küçük bir benzeridir. Ihlara vadisi nde olduğu gibi kaya oyma kiliselere, barınaklara ve vadinin içinden geçen bir dereye sahiptir. Mustafapaşa daki önemli kilise ve manastırlar; Aios Vasilios Kilisesi, Konstantin- Eleni Kilisesi, Manastır Vadisi Kiliseleri ve Gömede vadisi nde Alakara Kilise ve Aziz Basil Şapeli dir. Ayrıca Osmanlı Dönemi nde inşa edilmiş güzel taş ve ağaç işçiliği gösteren bir de medresesi bulunmaktadır. Aziz Basil Şapeli Mustafapaşa kasabasının yaklaşık 2 km batısında, Gömede vadisinin batı yakasındadır. İki apsisli, dikdörtgen planlı ve düz tavanlı iki nefli şapel, iki sütunla desteklidir. Batı nefinin duvarlarında üzeri kırmızı aşı boyası ile süslü yarı kabartma sütunlar ve aralarında nişler yer alır. Doğudaki nef ise oldukça zengin geometrik ve bitkisel motiflerle dekore edilmiştir. Gömede vadisi ne bakan, kısmen yıkılmış kapısı olan bu nefin yanında kilise banisine ait olabilecek bir mezar bulunmaktadır. Doğu nefin apsisi herbirinde bir patriğin adı yazılı, etrafı palmetlerle çevreli üç malta haçı ile süslüdür. Tasvirlerin yerine isimleri yazılı bu üç malta haçlarından ortadaki Abraham ı, diğerleri İsaac ve Yakup u temsil etmektedir. Araştırmacılar bu malta haçlarının cenneti ya da Golgota daki üç haçı sembolize ettiğini belirtmektedirler. Tavandaki büyük boyutta, etrafı geometrik ve bitkisel motiflerle boyalı haç, kornişte yer alan yazıta göre Aziz Konstantin i simgelemektedir. İkonoklastik düşünce ile ilgili bu motiflerin yanı sıra, apsisin ön cephesine iki önemli aziz, Aziz Basil ve Nazianuslu Aziz Gregory resmedilmiştir. Aziz Basil Şapeli, bazı araştırmacılara göre İkonoklastik Dönem e ( ) yada daha geç döneme tarihlenmektedir. 19

33 Mazı Yeraltı Şehri Antik adı Mataza olan Mazı köyü, Ürgüp ün l8 km güneyinde, Kaymaklı Yeraltı Şehri nin ise l0 km doğusundadır. Vadinin her iki dik yamaçlarında Erken Roma Dönemi ne ait kaya mezarları bulunmaktadır. Platoda ise çok sayıda Bizans Dönemi ne ait mezarlar yer alır. Yeraltı şehri, derin vadide yer alan köyün batı dik yamacına oyulmuştur. Değişik yerlerde dört girişi tespit edilebilmiş, asıl giriş düzensiz taşlardan örülü bir koridorladır. Kısa koridordaki iri sürgü taşı, yeraltı şehrinin giriş çıkışı kontrol altına alınmasını sağlamaktadır. İç kısımdaki küçük oda, sürgü taşının rahat bir şekilde hareket etmesi için yapılmıştır. Ayrıca sürgü taşının karşısında kapının tam olarak kapanması için bir girinti bulunmaktadır. Böylece dışarıdan içeriye girmek imkansız hale gelmektedir. Girişin tam karşısındaki sütunlu mekan ahırdır. Yeraltı yerleşiminin geniş alanlarına yayılan ahırlar, diğerlerinden farksızdır. Ancak bir ahırın ortasında kayadan oyulmuş, hayvanların su içmesini sağlayan yalak bulunması diğerlerinden farklı özelliğidir. Ahırların çok sayıda olması hayvansal üretimin bolluğunu dolayısıyla refah seviyesinin yüksek olduğunu gösterir. Ahırların arasında kalan bir mekan, şırahane olarak kullanılmıştır. Tavan kısmında moloz taşlardan örülmüş, üzümleri aşağıya doğru dökmeye yarayan bir baca yer alır. Ahırlardan kısa bir koridor vasıtasıyla yeraltı şehrinin kilisesine ulaşılır. Bu mekanın girişi sürgü taşı ile kapatılabilmektedir. Kilise apsisi, Kaymaklı Yeraltı Şehri ndeki kilisenin aksine uzun kenar köşesine oyulmuş, fasatı kabartmalarla süslenmiştir. Kilisenin kenarlarına oturmaya yarayan alçak platformlar yapılmıştır. Girişin yanında bulunan oda ise din görevlisine ait olmalıdır. Kilisede bulunan aşağıya doğru yaklaşık 20 m derinlikteki su kuyusu, yeraltı şehrinin gerçek derinliğini göstermesi açısından önemlidir. Kilise apsisinin karşısındaki küçük oyuk aynı zamanda gizli baca olup yeraltı şehrinin diğer mekanlarına geçişi sağlar. Bacanın iki tarafındaki küçük oyuklar tırmanmayı kolaylaştırmıştır. Üst katlara geçiş gizli bacalar sayesindedir. Üst kat salonları ve odaları birbirlerine dar, uzun tünellerle bağlanmıştır. Mazı yeraltı şehrinin genel özelliği alt kat mekanlarının bağlant ıları kısa pasajlarla, üst kat mekanlarının ise uzun, dar pasajlarla sağlanmasıdır. Bu pasajların çoğu kapandığından dolayı yeraltı şehrinin ne kadar bir alana yayıldığı bilinememektedir. Dini mekana sahip Kaymaklı ve Derinkuyu yeraltı şehirleri büyük alanlara yayılmıştır. Mazı yeraltı yerleşiminde de bir kilise bulunduğundan dolayı onlar gibi geniş alanlara yayılmış olması olasıdır. A Derinkuyu Nevşehir-Niğde karayolu üzerinde eski adı Melegobia olan Derinkuyu Nevşehir e 29 km uzaklıktadır. Akarsuyu ve gölü bulunmayan bu ilçenin içme suyu m derinlikteki kuyulardan temin etmesinden dolayı Derinkuyu olarak adlandırılmıştır. Bu ilçenin en önemli özelliği, yerin altına oyulmuş oldukça geniş alanlara yayılan yeraltı yerleşimidir. Derinkuyu da ayrıca yeraltı yerleşiminin güneyinde yer alan XIX. yüzyıla ait ortodoks kilisesi ve Cumhuriyet Mahallesinde tüf kayaya oyulmuş Aya Meryeros Manastırı da bulunmaktadır. Derinkuyu Yeraltı Şehri Derinkuyu yeraltı şehrinin derinliği yaklaşık 85 m dir. Bu yeraltı şehri, bir yeraltı şehrinde bulunan tüm özelliklere sahiptir (ahır, kiler, yemekhane, kilise, şırahane v.s.). Ayrıca 2. katta misyonerler okulu bulunmaktadır. Geniş bir alan olan okulun tavanı, yeraltı 20

34 şehirlerinde pek rastlanmayan beşik tonoz ile örtülüdür. Salonun solundaki mekanlar, çalışma odalarıdır. Şekil A.7: Derinkuyu Yeraltı Şehri Kaynak: Yeraltı şehrinin 3. ve 4. katlarından sonra merdivenle doğrudan doğruya derinlemesine inilmekte ve 7. katta bulunan haç planlı kiliseye ulaşılmaktadır. Oldukça geniş olan bu mekan sütunlarla desteklenmiş olup buradan uzanan dar, kavisli tünel bir mezarla son bulmaktadır. Yeryüzü ile bağlantısı bulunan 55 m derinliğindeki havalandırma bacası, aynı zamanda su kuyusu olarak da kullanılmaktadır. Alt kata kadar uzanan kuyulardan her kat yararlanamaz, ayrıca istila anında zehirlenmeyi önlemek için bazı kuyuların ağzı yeryüzü ile bağlantısızdır yılında açılan Derinkuyu yeraltı şehrinin halen yüzde onu gezilebilmektedir. Derinkuyu ilçesine bağlı Suvermez ve Doğala köylerinde de henüz tam olarak araştırılmamış yeraltı şehirleri bulunmaktadır. Özlüce Yeraltı Şehri Eski adı Zile olan Özlüce Köyü merkezindeki yeraltı şehri, Nevşehir-Derinkuyu karayolu üzerindeki Kaymaklı Kasabasının 6 km batısındadır. Özlüce yeraltı şehri, diğer yeraltı yerleşimlerinden hem jeolojik yapısı hem de mimari açıdan oldukça farklıdır. Yeraltı şehrinin bünyesinde değişik renklerden oluşan tüfler bulunmaktadır. Tam olarak temizlenmemiş olan bu yeraltı yerleşiminde kat sistemi yoktur, ancak oldukça geniş alanlara yapılmıştır. Girişte bazalttan yapılmış, birbirine geçmeli iki kemerli mekan bulunmaktadır. Daha sonra yine moloz taşlarla örülü 15m uzunluğunda bir geçit vasıtasıyla asıl tüf kayaya ulaşılır. Yeraltı şehrine girişi sağlayan taştan yapılmış mekanlar, asıl yeraltı şehrini oluşturan kaya oyma mekanlara nazaran daha yenidir. Bu koridorun bitiminde 1,75 m çapında sert granit taştan yapılmış sürgü taşı bulunmaktadır. Girişteki ana mekan, yeraltı yerleşiminin en geniş olanı olup, iki bölümden ibarettir. Büyük mekanın sağında erzak depoları, solunda ise oturma odaları bulunmaktadır. Oldukça uzun olan galerilerin kenarlarında hücre tipi odalar, tabanlarda ise tuzaklar yer alır. A Kozaklı Nevşehir in yaklaşık 100 km kuzeyinde yer alan Kozaklı nın eski adı Hamamorta dır. Kozaklı civarında çok sayıdaki tümülüsler, Roma Dönemi ne ait olup Nevşehir arkeolojisi için önemli yer tutmaktadır. 21

35 Sağlık turizmi açısından önemli bir yere sahip Kozaklı kaplıcaları, Batı Alman Kaplıcalar Birliği sınıflamasına göre sodyumlu, kalsiyumlu, klorürlü olup A ve C grubu şifalı sular grubuna girmektedir. Kozaklı kaplıcalarından iltihabı olmayan romatizmal hastalıkların, kireçlenmelerin, cilt hastalıklarının, kemik, eklem ve kas hastalıklarının, kronik iltihaplı kadın hastalıklarının, damar sertliklerinin, mantar hastalıklarının tedavisinde başarılı sonuçlar alındığı gözlenmiştir. Kozaklı ya yaklaşık 7 km uzaklıktaki Kanlıca kasabasında Nevşehir bölgesinde sıkça rastlanan yeraltı yerleşimi de bulunmaktadır. A. 3. İLİN COĞRAFİ DURUMU Nevşehir, İç Anadolu Bölgesi nde 38º 12 ve 39º 20 kuzey enlemleri ile 34º 11 ve 35º 06 doğu boylamları arasında kalır. Konya kapalı havzasında kalan Derinkuyu ilçesi dışında, bütünüyle Orta Kızılırmak Havzası na giren Nevşehir, konum itibariyle Türkiye nin tam ortasında olup, yüzölçümü 5467 km² dir. Ülke topraklarının binde 7 sini kaplar. Kızılırmak vadisinin güney yamacına kurulmuş olan il merkezinin rakımı 1150 metredir. İl alanı, yöresel açıdan, doğudan Kayseri nin Yeşilhisar, İncesu ve Merkez, kuzeydoğudan Yozgat ın Boğazlıyan ve Şefaatli, güney, güneybatı ve batıdan Niğde, Aksaray merkez ve Ortaköy ilçesi ile çevrilidir. Yüzey şekilleri açısından ise, ilin doğusunda Hodul dağı ve uzantıları, kuzeyinde Delice Irmak vadisi, güney ve güneybatısında Erdaş dağı ve uzantıları vardır. A. 4. İLİN TOPOGRAFYASI VE JEOMORFOLOJİK DURUMU Nevşehir il alanı, Orta Anadolu da, Erciyes, Melendiz ve Hasandağı gibi eski yanardağların kül ve lavlarının birikmesiyle oluşmuş çok geniş bir plato üzerinde yer almaktadır. Bu platoyu, ülkenin en uzun akarsuyu olan Kızılırmak, doğu-batı doğrultusunda ve derinliğine vadilerle sık bir şekilde parçalamıştır. İl merkezi Kızılırmak platosu adıyla anılan bu geniş ve yüksek düzlüklerin batı yamaçlarında kurulmuştur. Dağlar Nevşehir il alanında rastlanan yeryüzü şekillerinden en az ağırlıklı olanı, dağlardır. İl alanının %18,5ini kaplayan dağlar, genellikle Kızılırmak vadisinin kuzeyinde ve güneyinde toplanmıştır. İldeki dağların asıl oluşum dönemi III. Jeolojik zamandır. Alp kıvrımlaşması sırasında Kuzey Anadolu ve Güney Anadolu dağları şekillenirken ortaya çıkan sıkışmalarla Orta Anadolu da yer yer yükselme çökmeler olmuştur. Çöken kesimde uzanan Nevşehir toprakları, III. Jeolojik zamanda (Neojende) göl suları altında kalmıştır. Daha sonra yörede çok yoğun volkanik ve tektonik hareketler oluşmuş, il alanının büyük bir bölümü çıkan lav ve tüflerle örtülürken bir yandan da yeni kırılmalar ve püskürmelerle yükselmiş böylece dağlar oluşmuştur. İldeki başlıca dağlar şöyle sıralanabilir: Erdaş Dağı İlin güneybatısındaki bu dağ, Niğde topraklarında geniş ve yüksek kütleler oluşturan Melendiz ve Hasandağı eteklerine dek uzanan Kızılırmak platosu üzerindedir. Aslında bir yanardağ olan Erdaş kütlesi, Kızılcin, Ağıllı, Kurugöl, Doğala ve Çakıllı köylerinin arasını doldurur. Eğimi genellikle %20 nin üzerinde olan Erdaş dağında iklim çok sert geçer. Toprak tabakasının sığlığı da bunlara eklenince, çıplak bir görünüm ortaya çıkar metre yüksekliktedir. Bu doruk aynı zamanda ilin en yüksek noktasıdır. Hodul Dağı İlin doğusunda yer alan Hodul dağı, Erdaş dağına göre daha düzenli bir sıra oluşturur. Derinkuyu yöresinin doğusundan başlayan sıra, yer yer daralıp genişleyerek doğu ve kuzeydoğu yönünde uzanır. Kuzey yönünde Kızılırmak a karışan akarsuların açtığı vadilerle derin bir şekilde parçalanan Hodul dağı, volkanik yapılıdır. En yüksek noktasının yükseltisi 22

36 1.949 metre olan bu dağ sırası, Erciyes yanardağından püsküren lav ve tüflerin birikmesiyle ortaya çıkmıştır. III. Jeolojik zamanın sonlarıyla IV. Jeolojik zamanın başlarında iyice şekillenen Kayseri-İncesu, Yeşilhisar çöküntü oluğuyla Erciyes kütlesinden ayrılarak bağımsız bir sıra oluşturmuştur. Aynı zamanda Nevşehir-Kayseri sınırını oluşturan Hodul dağı, akarsu vadileri ve çöküntü alanlarının yakınında %20 nin üzerinde eğimli yamaçlara dönüşür. Hodul dağı genellikle bitki örtüsünden yoksundur. Eteklere doğru, bozuk ardıç, meşe, a lıç, ahlat gibi ağaç türleri ile bazı otsu bitkilere rastlanır. Kızıldağ İl alanının kuzeyinde Kozaklı yöresiyle Kızılırmak vadisini birbirinden ayıracak şekilde doğu-batı doğrultusunda uzanan bu dağ, Erciyes dağından çıkan lavlarla tüflerin Kızılırmak vadisi ile oyulmasından sonra bağımsız bir kütle durumuna dönüşmüştür. En yüksek noktası 1.768m ile Altıpınar köyünün doğusundaki kesimdedir. Yarı kurak kuşak üzerinde yer alan dağ, bozkır bitkileri dışında doğal örtüden yoksundur. Hırka Dağı İl alanının kuzeyinde Gülşehir ile Hacıbektaş arasında yükselen bu dağ da yine Kızılırmak vadisine parelel olarak doğu-batı istikametinde uzanır. En yüksek noktası m olan dağın zirveleri tamamı ile çıplak ve kayalık olup eteklerde bozkır bitkileri yanında özellikle kuzey yamaçlarda meşe ağacının oluşturduğu orman toplulukları vardır. Oylu Dağı Nevşehir ilinin doğusunda yer alan bu dağda oluşum olarak diğerleri ile benzerlik göstermektedir. En yüksek noktası 1642 metre ile sivri tepedir. Uzun yıllar az eğimi olan yamaçlarında ve üzerindeki geniş düzlüklerde tarım yapılmıştır. Bitki örtüsü olarak yine, bozkır bitkileri meşe, ardıç, ahlat, alıç gibi ağaçlara rastlanır. Aşıklı Dağ Oylu dağı ile kuzey-güney istikametinde Niğde yolu kenarında bağımsız büyük bir kütle halindedir. istikametinde paralel konumda olan bu dağ, Nevşehir in güney-güneydoğu güneybatısında aynı silsile üzerinde olup yüksekliği 1543m dir. En yüksek noktası 1695 m olan Aşıklı dağ, volkanik bir birikimdir. Üzerinde yine meşe ve ardıçlar yanında bozkır bitkileri vardır. Eteklerinde halen bağcılık devam etmektedir. Kermil Dağı Nevşehir ilinin doğusunda Uçhisar kasabası güneyinde yer alan dağ, Ürgüp yolu kenarındadır. En yüksek noktaları 1486 metre ile Beşik Kaya tepe ve 1516 metre ile Çıplak tepedir. Genellikle bitki örtüsünden yoksun olup, tüf tabakası açığa çıkmaya başlamıştır. Uçhisar (Akdere Dağı) Kermil dağının Tamamen bitki örtüsünden yoksundur. Topuz Dağı Ürgüp ilçesinin doğusundan başlayıp uzun bir silsile ile Hodul dağına doğru uzanır. Çökek köyü üzerinde Topuzkara dağ olarak başlayıp güneydoğu istikamette Fakıd dağ, Topuz dağ olarak Tekke dağına oradan da Hodul a birçok tepe ile sıralanır. Ortalama rakımı 1600 metre civarında olup birçok tepecikten oluşmaktadır. Üzerinde yer yer meşe toplulukları yanında, ahlat, alıç, ardıç gibi ağaç türleri ve bozkır bitkileri vardır. Ziyaret Dağı (İdiş Dağı) İlin kuzey doğusunda Avanos un kuzeyinde yükselen bu dağ silsilesinin güney ve doğu kenarı Kızılırmak a dayanır. En yüksek noktası 1581 metre olan Ziyaret dağı ortalama % 50 meyile sahiptir. Kızılırmak vadisine doğu-batı istikametindeki dağ silsileleri genelde bitki örtüsünden yoksundur. Kuzey yamaçlarında Özkonak, Göynük kasabalarına doğru meşe toplulukları vardır. Son yıllarda yapılan ağaçlandırmalarla bir miktar daha bitki örtüsü ile kaplanmıştır. Bu dağların yanında ilin genel yapısını teşkil eden ve volkanik hareketler sonucu oluşmuş kepez tabir edilen düz tepeler vardır. Bunlardan Nevşehir çevresinde Akkepez, Karakepez, Ortakepez, Bucakkepez sayılabilir. 23

37 A Nevşehir İli Platoları İl alanının yarısından çoğu platolarla kaplıdır. III. Jeolojik zamanın sonlarıyla IV. Jeolojik zamanın başlarında ortaya çıkan kıvrılma-sıkışmalar ve volkanik hareketler sonucunda, daha önce neojen gölleri altınd a olan il alanı yükselmiştir. Doğudaki Erciyes, güneyde ve güneybatıdaki Melendiz ve Ha sandağı gibi yanard ağlardan çıkan lavlar çevreye yayılarak geniş platolar oluşturmuştur. Bu plat olar, Kızılırmak tarafından ortadan yarılarak günümüzdeki görünümünü kazanmıştır. Akarsuyun yöredeki önemi nedeniyle, il topraklarında platoların tümüne birden Kızılırmak platosu adı v erilmektedir. Kızılırmak Platosu metreye kadar çıkan yükselti basamak larına diz ilmiş olan bu platolarda eğim genellikle %20 nin altındadır. Ancak akarsu vadileri yakını nda eğimin %20 nin üzerine çıktığı görülür. Püskürük ana maddenin çözünmesi ile oluşan plato toprakları çoğunlukla pek sığdır. Kış ve ilkbahar yağışlarını yeterince almadığı için, bu topraklar genellikle çıplaktır. Bunun bir nedeni de yaz aylarını n sıcak ve kurak geçmesidir. İlkbaharda yeşillenen ve çiçek açan bozkır bitkileri, sıcakların bastırmasıyla kurur. Geniş platolara karşın, ilde zengin otlakları olan yaylalar azdır. Buna bağlı olarak, geleneksel yöntemlerle yapılan hayvancılık gelişmemiştir. Mera niteliği taşıyan düşük yükseltili platoların bir bölümünde, nadaslı kuru tarım yapılmaktadır. A Nevşehir İli Akarsular ı ve Göletleri İlimiz toprak ve jeolojik bünyesinin sonuc u olarak akarsu bakımından fakirdir. Akarsular, faydanılam ayacak kadar derinden akar. İlimizin belli başlı akarsuyu Kızılırmak tır. Kızılırmak N evşehir volkanik kütlesi önünden kuzeyb atıya doğru yön değiştirerek akan tek akarsudu r. İki tarafta yükselen birisi volkanik, diğeri strüktüral yaylalar arasında serilen geniş ve çıplak bir vadi içerisinde akar. Arazi yapısı bakımından bu yörede çok su kaybeder. Buna karşılık kendisinin akışı üzerinde tesir yapabilecek kudrette beslenecek kol almaz. Değişik topraklı yerlerden geçtiği için suyu daima bulanı ktır. D erinden aktığı için de sulama ve diğer işlerde pek fazla faydalanılamaz. Ş ekil A.8. : Kızılırmaktan bir görünüm. K aynak: Göletler İlimizde gölet ve barajlar, Acıgöl, Avanos, Ürgüp, Gülşehir, Hacıbektaş ve Kozaklı da bulunmaktadır. 24

38 Tablo A.1: Nevşehir İli Sulama Projeleri SULAMA PROJELERİ (ha) PROJENİN DURUMU CAZİBE POMPAJ TOPLAM Ön İnc. Ve Master Planı Tam. Projeler Büyük Su İşleri Yamula Pompaj Sulaması Seyfe Grubu Avanos Sulaması Gülşehir Pompaj Sulaması Tuzköy Sulaması Salanda Pompaj Sulaması Küçük Su İşleri Projeleri Planlaması Tamamlanan Projeler Büyük Su Projeleri Bayramhacılı Pompaj Sulaması Abuşağı Pompaj Sulaması Küçük Su Projeleri 2005 Yılı YatırımPro. Olan. Prj Büyük Su İşleri İnşa halinde olan projeler Doyduk sulaması Küçük su işleri projeleri İşletmede olan projeler Büyük Su İşleri Damsa Sulaması Tatlarin Sulaması Avanos Ayhanlar Sulaması Küçük Su İşleri Projeleri İL DSİ SULAMALARI TOPLAMI İL DİĞER SULAMALAR TOPLAMI İL SULAMA TOPLAMI İL SULANABİLİR ARAZİ TOPLAMI İL TARIMA ELVERİŞLİ ARAZİ TOPLAMI Kaynak: DSİ Genel Müdürlüğü XII. Bölge Müdürlüğü, 2006 Tablo A.2: Nevşehir İli Su Yüzeylerinin Dağılımı Su yüzü niteliği Doğal göller - Baraj rezervuarları 379 Gölet rezervuarları 401 Akarsu yüzeyleri 436 Nevşehir TOPLAM 1216 Kaynak: DSİ Genel Müdürlüğü XII. Bölge Müdürlüğü,

39 A Nevşehir İli Vadi ve Ovaları Nevşehir de yeryüzü şekilleri açısından vadiler çok önemlidir. Volkanik lav tüflerden oluşan kesimlerde, akarsular dar oluklar açmıştır. Vadiler dar ve dik olduğundan verimli ovalar pek azdır. İlin en önemli vadisi Kızılırmak vadisi olup Göreme vadisi, Karacaören vadisi, Damsa vadileri bu vadiye dikey inen vadilerdir. Kızılırmak Vadisi Orta Anadolu platolarının Nevşehir sınırları içerisinde kalan kesimleri, Kızılırmak tarafından doğu-batı doğrultusunda derince yarılmıştır. Türkiye nin en uzun ve önemli vadilerinden biri olan Kızılırmak vadisinin Nevşehir deki bölümü pek geniş değildir. Yalnızca Avanos ve Gülşehir yörelerinde yer yer genişleyen vadide dar ovalar oluşmuştur. Kızılırmak vadisine kuzeyden ve güneyden çok sayıda yan vadi açılır. Bu vadilerin tümü akarsularca kazılmıştır. Bunlar, genellikle pek genişleme olanağı bulamadan Kızılırmak vadisine açılır. Kıyı Ovaları Kızılırmağın kuzeyinde ve güneyinde, vadi tabanındaki doğu batı doğrultulu tarım alanları Nevşehir in kıyı ovalarıdır. Ancak bu taban topraklar, yalnızca iki yerde ova niteliği kazanabilmektedir. Kızılırmak vadisinin genişlediği Avanos yöresinde, alüvyal ve kolüvyal topraklarla kaplı geniş alanlar ortaya çıkmıştır. Yaklaşık 10 km boyunca uzanan kıyı ovası pek geniş değildir. Bu ovanın genişliği 2-3 km dolayındadır. Avanos yakınında, güneyden Kızılırmak vadisine açılan yan vadiler boyunca uzanır ve bu kesimde genişliği 6 km ye kadar çıkar. Ovanın, alüvyal topraklarla kaplı asıl verimli kesimi de burasıdır. Küçük olmasına karşın, İlin sanayi bitkileri ve yumru bitkileri üretimi açısından, ovanın önemi büyüktür. Gülşehir yakınında, Kızılırmak vadisinin tabanı yeniden başlar ve yaklaşık 12 km uzunluğunda, 2-4 km genişliğinde bir kıyı ovası oluşturur. Ovanın 2/3 ü alüvyal, kalan bölümü de kolüvyal topraklarla kaplıdır. Bu kıyı ovasının doğu ucu, kuzeyden Kızılöz deresinin, güneyden Sulusaray deresinin taşıdığı kolüvyal maddelerle dolarak bir miktar genişlemiş durumdadır. Kızılırmak vadisi, İl alanından çıkmadan yer yer genişlemekteyse de hiçbir yerde ova sayılabilecek düzlükler oluşmamıştır. Nevşehir in güneydoğu ucunda yer alan Derinkuyu yöresi, Konya kapalı havzası içinde kalmaktadır. Yöreden, doğuya doğru çok sayıda küçük vadi açılmakta ve bu vadilerin tabanları Derinkuyu yöresinde birleşerek geniş düzlükler oluşturmaktadır. Derinkuyu Ovası Nevşehir in en büyük ovası olan Derinkuyu ovası, güneye doğru eğimli ve çok sayıda küçük akarsuyun taşıdığı alüvyonlarla kaplanmıştır. Akarsular yaz döneminde bütünüyle kuruduğu için ovanın, yüzey sularıyla sulanması olanağı yoktur. Son yıllarda Toprak Su ve DSİ nin yoğun çalışmalarıyla, Derinkuyu ovasının bazı kesimleri yeraltı su kaynaklarından yararlanılarak sulamaya açılmıştır. Ova Derinkuyu dan Kuyulutatlar köyüne kadar yaklaşık 20 km uzanmaktadır. Orta kesiminde genişlik 16 km ye kadar uzanmaktadır. Nevşehir de bu ovalar dışında kimi taban topraklarda ve platolar arasında, genellikle kuru tarım yapılan çok sayıda küçük düzlük vardır. Ova sayılabilecek kadar geniş olmamalarına karşın, son yıllarda tarımda modern araçların kullanımının artmasıyla, bu alanların önemi artmaya başlamıştır. 26

40 ... A. 5. JEOLOJİK YAPI VE STRATİGRAFİ Nevşehir ve civarı premesozoyik-paleozoyik birimleri, kretase birimleri, tersiyer birimleri ve kuvaterner birimlerinden oluşmaktadır. İlimiz ve civarı Hersiniyen ve Alp orojenezleri etkisinde kalmıştır. Tektonik etkinlik nedeniyle yörede kıvrımlar ve faylar oluşmuştur. En önemli fay, Hırkadağı güneyinde, Civelek-Gümüşkent arasında 20 km uzunluğundaki kırık hattıdır. Diğer belirgin faylardan biri de Keçiağlat Tepe den K-G doğrultulu uzanan, doğrultulu atımlı sol yönlü faydır. Kızılöz Formasyonu, Hırkadağı ile Yiren Dağı arasında bir çökelme havzası senklinali oluşturmaktadır. A Metamorfizma ve Magmatizma Kızılırmak boyunca 1 metre kalınlığında kum ve çakıl ve bloklardan oluşan bitkisel toprak yer almaktadır. Bölgedeki kayaçlar asit ve bazik plütonlar halinde oluşmuşlardır. Asit ve bazik plütonlar birbirleriyle grift vaziyette bulunurlar. Bazik plütonlar asit plütonlardan daha yaşlıdır. Granit ve gabrolar metamorfik serileri kesmektedirler. Bazik intrüzyonlardan daha gençtir. Faaliyetler Üst Miyosen de başlamış, Kuvaterner de devam etmiş ve Erciyes in volkanizmasına ait bazalt, aglomera, volkan çakılları, volkan külü, tüf, ignimbirit, bims ve volkan bombalarını meydana getirmişlerdir. Volkanit faaliyet Üst Miyosen de başlamış ve günümüzden yaklaşık bir milyon öncesine kadar sürmüştür. Genç Tersiyer-Kuvaterner yaşlı volkanik faaliyetin ürünleri (lav kubbeleri, lav akıntıları, volkan konileri, kraterler, volkanik tüf ve agromeralar) Nevşehir dolaylarında yüzeylenmektedirler. Bölgede volkanik faaliyetin ürünleri olan lav ve tüfler genellikle kalkalkalin nitelikte andezit, dasit ve riyodasitlerle alkalin özellikle bazalt trakit ve fonolitlerdir. Nevşehir dolaylarındaki ufak çaplı kraterler, maarlar ve geniş alanlara yayılmış-serpilmiş tüfler, Göreme Avanos yöresinin peri bacası gibi oluşumlar, Orta Anadolu daki bu genç volkanik faaliyetin doğal anıt özelliği taşıyan ilginç örnekleridir. Lav akıntıları volkanitler arasında en eski ve uzun süreli birimi oluştururlar. Kayaçlar monoten görünümlü ve porfirik yapılıdırlar. Andezit domları üst miyosende ve ponsiyen yaşta oldukları sanılmakatadır. Kavak üyesi, ignimbrit karakterlidir. Açık kahverengi, beyazımsı renkli homojen ignimbrit, ankelit ve pomza içermektedir. Kavak üyesinde beyaz-kirli beyaz renkli, andezitik bileşenli, camsı tüfitli, köşeli parçacıklı pomza külü düzeyleri izlenmektedir. Bölgede mesozoyik öncesi en yaşlı birim Kalkanlı dağı formasyonudur (PMk). Silimanit kuvars-şist, kuvars mikaşist, gnays, biyotit şist, amfibolit şistlerde oluşan ve birbirleriyle geçişli bazen bantlı ve mercek yapılı olup gri, yeşilimsi, mavimsi renklerde ve sık kıvrımlıdır. Bunlarada geçişli ve yaklaşık 300 metre kalılığa varan mermer, şist, gnays ardalanması şeklinde Tamadağ formasyonu (Pmf) ile yaklaşık 250 metre kalınlığında orta kalın tabakalı, iri kristalli mermerlerden oluşan Bozçaldağ formasyonu (Pmb) bulunmaktadır. Üst kretase öncesi bölgeye yerleşen granit, granit porfir, granodiyorit, gabro, riyodasit ve silisli kayaçlardan oluşan Ortaköy granotoidi (&o) ve bunları kesen gabro kayaları (W) ile üst kretase yaşlı riyolit, porfirit, trakit, andezitlerden oluşan Kızıltepe volkanitleri (nk) Tersiyer yaşlı birimler tarafından örtülmektedir. 27

41 Üst miyosen Pliyosen yaşlı birimlerden Tuzköy formasyonu (Tt) sarı renkli, ince tabakalı silt taşı, silistli kil taşı, kum taşı ve tüfit ardalanmalıdır. Kireçtaşı ve kil taşlarında jips kristallerininde gözlendiği ve sünger taşından oluşan Kesiktepe üyesininde (Ttk) ayrılsdığı birim 100 metre kalınlığındadır ve Kızılöz formasyonu ile uyumsuzdur. Bu birim ile uyumlu olarak beyazımsı gri renkli çapraz tabakalı kumtaşı, çakıllı kumlu tüffit, miltaşı, kiltaşı ile kabakumtaşı ve çakıl taşından oluşan ortalama 200 metre kalınlığındaki yüksekli formasyonu (Ty) bulunmaktadır. Geniş bir alanda volkano-tortul şeklinde yüzeylenen Üst Miyosen-Pliyosen yaşlı Ürgüp formasyonu (Tü), aşağıdaki üyeler ile temsil edilmektedir. Kavak üyesi (Tük): Açık kahve, beyazımsı renkli, homojen ignimbrit, ankelit ve pomza içermektedir. Haltarpınar üyesi (Tüh): Genelde lateritik toprak, kumlu, siltli, killi karışımlar halindedir. Sarımadant epe üyesi (Tüs): Masif ve kalın tabakalı ignimbritlerden oluşmuştur. Damsa bazaltı (Tüd): Tabanda gözenekli olivin bazalt, üstte ise hiperten ve ojitce zengin, gözenekli olivinsiz bazalt karakterindedir. Cemilköy üyesi (Tüoc): Pomzalı volkano-tortul bir birimdir. Tahar üy esi (Tüt): Orta-kalın tabakalı pembe renkli tüfit tabakalarından oluşmuştur. Karadağ üyesi (Tük 1 ): Nevşehir yapı taşı olarak tanınan tüfitik karakterli, kalın tabakalı, karışık lahar çökelidir. İncesu üyesi (Tüi): Gri, pembe renkli ignimbritik dasitik tüftür. Ağıllı üyesi (Tüa): Aglomera, kumtaşı, kiltaş ı ve tüfitten oluşmaktadır. Salur üye si (Tüs 1 ): Kum, kumtaşı ve tüflü çakıltaşından oluşmaktadır. Topuzdağ bazaltı (Tüt 1 ): Alt düzeyleri olivinsiz, ojit ve hipeistence zengin, üst düzeyleri olivin bazalt özelliğinde lav akıntısıdır. Koşladağ üyesi (Tük 2 ): Marnlarla başlayıp gölsel killi kireçtaşlarına geçen birimler 30 m kalınlığındadır ve Ürgüp formasyonunun üst düzeylerini oluşturur. Kızılkaya ignimbriti (Tk 1 ): Toplam kalınlığı 25 m yi bulan andezitik karakterli sütunsal yapılı olup üst seviyelere volkanik çakıllıdır. Çataltepe bazaltı (Tüç): Genelde hipersten ojit, gri renkli, gözenekli bazalttır. Kuaterner yaşlı birimler şu şekilde ayırtlanmıştır. Lav parçası ve opsidiyence zengin camsı ve pomzalı Alacaşar tüfü (Qa), pumisce zengin kumtepe külü (Qk), volkanik cam özelliğindeki Boğazköy obsidiyeni (Qb), Acıgöl çevresinde görülen andezitik pomza, kül, temel kazıntı parçalarından oluşan piroklastik bileşenli Korudağ andezitik camı/qt 1), üst seviyelerde obsidiyen içeren perlit yumrulu Göllüdağ tüfü (Qg), teknesel çapraz tabakalanmanın sık görüldüğü çakıl, kum ve kil çökellerinden oluşan Kızılırmak çakıltaşı (Qç), olivin bazalt özellikli Kızıldağ bazaltı (Qk 2 ), bazaltik andezit ve traki-andezit nitelikli Karnıyarıktepe bazaltı (Qk 3 ), volkan bombası, kül lapilli ve bazaltik cüruf konileri (Qc), sıcak yeraltısuyu çökeli olan kıvrımlı ve ince tabakalı Hacıbektaş taşı olarak tanınan traverten (Qt), çoğunlukla Kızılırmak nehri boyunda yüzeylenen yaklaşık 10 m kalınlığındaki çakıltaşı, kumtaşı ve milden oluşan eski alüvyon (Qe) ile yamaç molozları (Qy) ve çakıl, kum, mil ve topraktan oluşan alüvyon (Qal) en genç birimler olarak sınırlanmaktadır. 28

42 NEVŞEHİR BÖLGESİNDE YÜZEYLENEN VOLKANİTLERİN KAYAÇ GRUPLARI VE YAŞLARI Kayaç gruplarının yaşları ile ilgili bilgiler Tablo A.3 de verilmiştir. Tablo A.3. Kayaç Gruplarının Yaşları JEOLOJİK YAŞ KAYAÇ GRUPLARI RADYOMETRİK YAŞLARI (milyon yıl) Holosen 11-Bazaltlar 10-Andezitler KUATERNER 9-Riyolitik domlar ve lav akıntıları 0, 9-0, 34 Pleistosen 8-Beyaz tüfler 0, 86-0, 42 7-Kızılkaya ignimbriti 6-Gelveri ignimbriti 4, 9-5, 5 Alt pliyosen 5-Göre lavı 4-Gelveri lavı 3-Pembe tüfler NEOJEN 2-Andezit domlar Üst Miyosen 1-Andezit lav akıntıları 13, 7-6, 5 Kaynak: Nevşehir yöresindeki volkanitlerin jeolojisi, İ. BATUM, 1978 A Tektonik ve Paleocoğrafya Bölge, Hersiniyen ve Alp orojenezleri etkisinde kalmıştır. Tektonik hareketler neticesinde yörede faylar ve kıvrımlar oluşmuştur. Faylar genellikle kuzeybatı-güneydoğu ve kuzey-güney yönünde gelişmiştir. En önemli fay karaburç fayıdır. Faylanma bazaltların teşekkülünden sonra olmuştur. Gidiş yönü K65B dir ve yüksekli formasyonu (Ty), Tamadağ formasyonuna (Pmt) göre alçalmıştır. Yaklaşık 20 km uzunluğunda ve 350 atımlıdır. Kızılırmak ın güneyinde Tuzköy den batıya doğru K70B gidişli iki önemli fay daha bulunmaktadır. Bunlarda düşey atımlı olup Tuzköy ( Ty) ve Altıpınar (Ta) formasyonlarından geçmektedir. Diğer belirgin faylardan biri de gezenin köyü batısında Arafa üyesi (Tka) ile Altıpınar formasyonu (Ta) arasında gözlenmektedir. D-B yönlü 50 m düşey atımlı ve 12 km uzunlu ğunda olan bu fay, Kızılöz derede makas şeklini alarak KB-GD yönlü diğer bir fayla kesişmektedir. Altıpınar formasyonunu oluşturan kaya birimlerinin tabakaları tektonik etkinlik nedeniy le değişik yönlere doğru eğimlenmişlerdir. Daha genç kaya birimlerrinin tabakalarındaki eğimlerinde ise bir terslik görülmemektedir. Üst Miyosende şiddetli patlamalarla başlayan volkanizma ile oluşan tüfler geniş alanlara ya yılmıştır. Daha sonra ignimbiritler oluşmuştur. Üst miyosen sonlarına doğru bu asidik volkanizma, ortaç volkanizmaya dönüşerek andezitik lav ve aglomeralar meydana gelmiştir. Alt pliyosenden itibaren asidik volkanizma tekrar etkin olmuş, üst Pliyosen 29

43 sonlarında ise bazik karakter kazanmıştır. Alt Kuvaterner de yeniden şiddetli asidik volkan izm egemen olmuştur. Daha sonra volkanizma tekrar bazikleşerek bazaltik lavlar geniş alanları kaplamıştır. Kuvaterner sonlarına doğru volkanizma yeniden asidik bir nitelik kazanarak domsal yapılar gelişmiş ve volkanik küller, obsidiyen akıntıları, perlitler ve riyolitik lavlar ile bazaltik cüruf oluşarak volkanik evrim tamamlanmıştır. Volkanik kayalar Arap-Afrika, Anadolu plakalarının çarpışmasından itibaren kabuk kalınlaşması sonucu oluşmuştur. (Ercan ve diğerleri, 1991) A) COĞRAFİK KAPSAM, KAYNAKÇA Nevşehir İl Yıllığı (1998) Ayın Şehri Kapadokya ( com) DSİ Genel Müdürlüğü XII. Bölge Müdürlüğü, 2006 Nevşehir Kültür ve Turizm Müdürlüğü, 2006 Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Orta And. II. Bölge Müdürlüğü,

44 B. DOĞAL KAYNAKLAR B. 1. ENERJİ KAYNAKLARI B Güneş Nevşehir Meteoroloji İstasyon Müdürlüğü nde ortalama güneşlenme süresini ölçen helyograf aleti bulunmaktadır. Tablo B.1.: Güneşlenme Durumları I II III IV V VI VII VIII IX X XI XII ILLIK Ortalama Buharlaşma 0, 0 0, 0 0, 0 1, 0 5,6 6,9 8,3 8,3 7,1 4,5 1,1 0, 0 7,1 (mm) Aylık Ort. Güneşlenme Süresi 03: 13 04: 03 05: 21 05: 27 08: 30 10: 04 12: 07 11:29 09: 47 06: 46 04: 41 03: 27 07: 13 (s, d. ) Kaynak: Meteoroloji Genel Müdürlüğü, 2006 B Su Gücü Nevşehir ili sınırları içerisinde sulama amaçlı olarak kurulmuş bulunan iki adet baraj ve dört adet gölet mevcuttur. Baraj ve göletler tarım ve sulama amaçlı olarak kullanılmaktadır. İlimizin hidroelektrik enerji miktarı Tablo B.2 de verilmiştir. Tablo B.2: Nevşehir İli Hidroelektrik Enerji Potansiyeli PROJE ADI ENERJİ (MW) ENERJİ (GWh/yıl) Ön İnceleme ve Master Planı Tamamlanan 31,0 (%30,7) 157,0 (% 48,8) Avanos Hidroelektrik Santrali 20,0 103 Tuzköy Hidroelektrik Santrali 11,0 54 Planlaması ve Kesin Projesi Tamamlanan 70,0 (% 69,3) 164,9 (%51,2) Bayramhacılı Hidroelektrik Santrali 70,0 164, Yılı Yatırım Programında Olan İşletmede Olan Kaynak: DSİ Genel Müdürlüğü XII. Bölge Müdürlüğü, 2006 B Kömür Nevşehir İli Gülşehir ilçesi Dadağı-Alemli köyünde kömür madeni bulunmaktadır. Dadağı-Arafa Kömür Zuhuru İl : Nevşehir İ lçe : Gülşehir Köy : Gümüşyazı Mevki : Dadağı-Arafa Pafta ve Koordinatları :K33-a1 Y: X: Genel Jeoloji : Sahanın temelinde metamorfik seri yer alır.eosen yaşlı olması muhtemel,kalker-marnlı seri içinde linyit zuhurları bulunmaktadır. Cevher Minarelleri ve Parajenez :Linyit Yatak Özellikleri ve Cevherleşme: Kimyasal bileşimi: Su:%3.32, Kül:%19.38,S:%6.05,AID:5000 kcal/kg Rezerv: t. B Doğal Gaz Nevşehir İli sınırlarında doğalgaz rezervi bulunmamaktadır. 31

45 B Rüzgar Yıllık ortalama rüzgar hızı 2,6 m/s dir. İlde ortalama fırtınalı günler sayısı 12,4 dür. İlde en hızlı rüzgar 34,8 m/s ile WSW (batı-güneybatı) yönünden esmektedir. B Biyokütle İlimizde biyogaz kullanılmamaktadır. Ancak odun ve tezek yakacak olarak kullanılmaktadır. B Petrol İlimiz sınırlarında petrol rezervi yoktur. B Jeoterm al Sahalar Nevşehir termal olanaklar açısından büyük zenginlik taşımaktadır. Kozaklı ilçesindeki 0 kaynak 105 C de olup kaplıca turizmi açısından çok büyük bir potansiyeldir. Kozaklı da kamuya ait 2 adet otel, 2 adet motel ve 9 adet özel şahıslara ait tesis bulunmaktadır. Ayrıca Ürgüp ilçesinin 5 km doğusunda Ürgüp Kaplıcası bulunmaktadır. Suyun ısısı 14 0 C dir. Sudan en çok içme ve yarım banyo şeklinde faydalanılır. Deri hastalıkları için ise su banyosu ve kaynağından az ilerisinde kükürtlü çamur banyosu yapılmaktadır. Ilimizde çok sayıda hastalığı tedavi eden içmeler de bulunmaktadır. Bu içmelerin başında Üzengi Çay İçmesi, Bahçeli İçmesi, Çorak ve Karakaya İçmeleri gelir. Nevşehir deki mevcut termal kaynağın sağlık sektörü içinde ele alınması ve bu sektöre teşviklerin sağlanmasıyla plan dönemi içinde hızlı bir gelişme göstereceği varsayılmaktadır. Bu durumda Kozaklı yabancı ve yerli turistler için önemli bir sağlık merkezi olarak değerlendirilebilecektir. B. 2. Biyolojik Çeşitlilik Bölgede başlıca habitat tipi antropojen steptir. İnsan populasyonunun hızla artması ve biyolojik faktörlere açık olması nedeniyle yaban hayatı arazi ve civarında cok fakirdir. B Ormanlar İlimizin ormanlık alanlarına ait bilgiler Tablo B.3 de verilmiştir. Tablo B.3: Nevşehir İli Ormanlık Alan Bilgileri ORMAN ALANI (ha) Normal Bozuk Toplam Toplam ,5 7055, ,5 Kaynak: Nevşehir Orman İşletme Şefliği,2006 ORMANSIZ ALAN (ha) B Odun Üretimine Ayrılan Tarım Alanları Nevşehir orman işletme şefliği amenajman planında kavak, okaliptüs, söğüt ve kızılağaç gibi türlerin yetiştirildiği tarım alanlarına ait kayıt bulunmamaktadır. B Çayır ve Mera İlimizde toplam ,7 ha çayır mera alanı bulunmaktadır. Bunun ,7 ha 4342 sayılı kanun çerçevesinde tespit edilmiş olup, tespit işlemi yapılmayan yerleşim birimlerinde de ha.mera alanı olduğu tahmin edilmektedir. B Sulak alanlar Konu hakkında bilgi edinilememiştir. 32

46 B Flora Liste B.1:a) IUCN-Red Data Book V Kategorisinde bulunan (Önlem alınmazsa zarar görebilecek bitkiler) 1. Thesium scabriflorum 2. Ferula halophila Liste B.1b) IUCN-Red Data Book R Kategorisinde bulunan (Türkiye genelinde az bulunan endemik türler) 1. Acantholimon saxifragiforme 2. Alkanna cappadocia 3. Alyssum lepidato-stellatum 4. Astra-cantha kırshehirica 5. Astracantha talassea 6. Astragalus elatus 7. Campenula stricta var. Alida gensis 8. Dianthus zederbaueri 9. Linaria genistofolia ssp, polyclade 10. Hieracium paphlagonicum 11. Matthicla anchonifolia 12. Onobrychis elata 13. Onobbrychis paucijuga 14. Onobbrychis podperea 15. Paronychia condensat 16. Paronychia dudleyi 17. Phryna ortegioides 18. Reseda armena 19. Reseda tomentosa var, tomentasa 20. Rhamnus hirtellus 21. Silene splendens. Kaynak: İl Çevre ve Orman İl Müdürlüğü,2006 B Fauna a) Memeliler: Kurt (canis lupus), Tilki (Vulper vulper), Su tipi (Lutra lutra), Porsuk (Meles meles), Sansar (Martes fonia), Tavşan (Lepus europeus) b) Kuşlar: Keklik (Alectoris graeca), Bıldırcın (Coturnix), Güvercin (Culumba ivila), Doğan (Falco sp. ). c) Sürüngenler: Kaplumbağa (Testudo graeca), Kertenkele (Lucerta viridus), Henüz araştırma inceleme yapılmamıştır. d) Balıklar: Yayın (Silurus gionis), Sazan (Cyprinus), Henüz inceleme araştırma yapılmamıştır. B.2.6. Milli Parklar, Tabiat Parkları, Tabiat Anıtı, Tabiatı Koruma Alanları ve Diğer Hassas Yöreler "Göreme Tarihi Milli Parkı, Tarih ve 86/ Sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile Milli Park olarak ilan edilmiştir. PAFTA KONUMU ( 1 / ÖLÇEKLİ PAFTALAR ): Göreme Tarihi Milli Parkı nın alanı 4 adet 1 / ölçekli pafta üzerine oturmaktadır. Bu paftalar; 1- KAYSERİ K 33 c 1, 2- KAYSERİ K 33 c 2, 3- KAYSERİ K 33 c 3, 4- KAYSERİ K 33 c 4 dür. 33

47 B. 3. TOPRAK B Toprak Yapısı İlimiz toprakları volkanik tüflerden meydana gelmiştir. Dolayısıyla geçirgen bir yapıya sahiptir. Yapılan çalışmalarla Nevşehir tarım toprakl arının %85 i tınlı, % 9 u killitınlı, %2 si killi ve %4 ü kumlu bünyeye sahiptir. Yöre topraklarının geçirgenlik özelliği ve çok düşük su tutma kapasitesinden dolayı, ihtiyaç duyulmaktadır. İlimiz topraklarının Kozaklı, Gülşehir in batısı, Derinkuyu merkez ve çevresi, Avanos un kuzey kesimlerindeki araziler sınıfa giren arazilerdir ve her türlü tarıma uygundur. Ürgüp ve çevresi ile merkez ilçenin büyük bir kısmında 6. sınıf topraklar vardır. Tarıma elverişli olmayan bu topraklar nedeniyle bu bölgelerde ancak vadi içinde ekim yapılmaktadır. Bütün bölgelerde toprakların verimi iklim şartlarına özellikle de yağışların durumuna göre değişmektedir. Karakterleri itibarıyla toprak gruplarını aşağıdaki şekilde ayırmak mümkündür: Kahverengi Topraklar Orta Anadolu nun yaygın toprak türü olan kahverengi topraklar ilimizin çok geniş alanlarını kaplamaktadır. Organik madde ihtiva eden olgun topraklar tabii vejatasyon orta boylu çayır otları hakimdir. Fakat bu toprakların büyük bölümünde tahıl ekilmektedir. Regosal Topraklar İlimizde kahverengi topraklardan sonra en büyük toprak grubu regosol topraklardır. Volkanik karakterli olan bu topraklara özellikle Ürgüp-Nevşehir yöresinde rastlanmaktadır. Doğal vejetasyon çayır otları ve gevenler olmakla birlikte, eğimin elverişli olduğu kesimlerde sebze tarımı yapılabilmektedir. Kırmızı Kahverengi Topraklar Genel özellikleri kahverengi topraklara benzer. Sıcak iklimin yol açtığı oksitlenme nedeniyle kahverengi topraklar kırmızımsı bir renk almıştır. Bu toprakların büyük bir bölümünde bağ-bahçecilik yapılmaktadır. Kireçsiz Kahverengi Topraklar Genel olarak kahverengi topraklarda üstte organik madde, altta ise kireç birikimi görülür. Kireçsiz kahverengi topraklarda ise kalın bir üst tabaka ve kil birikimli bir alt tabakadan oluşur. Doğal vejetasyon seyrek çalılardır. Alüviyal Topraklar Bu toprak türü kapladığı alan bakımından 5. sırada yer alır. Tarımsal açıdan çok önemli olan bu genç topraklar yüzey sularının taşıdığı sedimentlerle oluşmuştur. Genellikle sorunsuz ve verimli topraklardır. Nevşehir de bunlar dışında podzolik topraklar, organik topraklar, çorak topraklar ve kahverengi orman topraklarına da rastlanır. Fakat bu gruplar çok küçük alanları kaplayan önemsiz toprak türleridir. B. 4. SU KAYNAKLARI B İçme Suyu Kaynakları ve Barajlar İçme suyu sorunu bulunmakta olup, içme suyu amaçlı kaynak araştırmaları devam etmektedir. Tablo B.4 : Baraj ve Göletler Baraj Ve Gölet Adı Havzası Su Özelliği Hidroelektrik Enerji Potansiyeli (ha) Damsa Barajı Kızılırmak Tatlı su 83 Kumtepe Göleti Kızılırmak Tatlı su 25 Tatlarin Barajı Kızılırmak Tatlı su 20 Yalıntaş Göleti Kızılırmak Tatlı su 355 Kaynak: DSİ Genel Müdürlüğü XII. Bölge Müdürlüğü,

48 B Yeraltı Su Kaynakları İlimizdeki toplam emniyetli yer altı suyu rezervi 133 hm3/yıldır. Tablo B.5: Yer altı Su Kaynakları Durumu Hesaplanan Rezerv Tahsis Edilen Rezerv (hm3/yıl) Kalan Rezerv NEVŞEHİR (hm3/yıl) İçme Su yu Sulama Suyu (hm3/yıl) 133,14 34,15 51,46 47,53 Kaynak: DSİ Genel Müdürlüğü XII. Bölge Müdürlüğü, 2006 B Akarsular Nevşehir ilinde Tür kiye nin e n uzun ırmağı olan Kızılırmak yer almaktadır. Sivas ilinden doğup Karadeniz e (Bafra) dökülmektedir. İl havzasının orta kesiminden Doğu-Batı doğrultusundan yer alan bu akarsuyun dışında Kızılırmak ın Kuzeyinde Kızılöz deresi yer almakta ve Kuzey kesimin sularının tamamına yakınını direne etmektedir. Bunların dışında 30 a yakın çay ve dere bulunmaktadır. B Göller ve Göletler İlimizde doğal göl yoktur. Göletler hakkındaki bilgi B.4.1 bölümüzdeki tabloda verilmiştir. B. 5. MINERAL KAYNAKLARI B Sanayi Madenleri Nevşehir ilinde ekonomik bakımdan önemli yeraltı kaynakları vardır. Bunların başında perlit, linyit, tuz ve onix gelmektedir. Perlit (Pomza) İlimizde pomza, maden rezervinin MTA pomza etüt arama çalışmaları neticesinde yüksek olduğu belirlenmiştir. Yapı elamanlar ı imalatında ve çeşitli sanayi dallarında kullanılan pomzanın ilimizdeki rezervi 450 milyon metreküptür. Nevşehir, Ürgüp, Derinkuyu arasındaki bölgeden çıkarılmaktadır. Önemli miktarlarda pomza yurt dışına ihraç edilmektedir. Linyit İlimizin önemli yeraltı kaynaklarından linyit toplam rezervi 3 milyon ton olup Gülşehir in Arafa yöresinden çıkarılmaktadır. Yine toplam rezervi 2500 ton olan barit yatakları mevcuttur. Tuz Gülşehir ilçesine bağlı Tuz köyü yakınlarında ve Hırka dağının doğu yamaçlarından çıkartılır. Toplam rezervin 50 milyon tonun üzerinde olduğu tahmin edilmektedir. Bu yatakların bir bölümü tekelce işletilmektedir. Onix Hacıbektaş ilçesinde çıkarılan bu mermer türüne Hacıbektaş taşı da denir. Genelde turistik süs eşyası yapımında kullanılır. Avanos Kaya hamamı mevkiinde dağınık halde bulunan mermerlerin 1 milyon ton üzerinde jeolojik rezerv yatakları vardır. Ayrıca Merkez ve Avanos ilçelerinde zengin kil yatakları, kavlin toplam rezervi tona ulaşan kaolin yatakları mevcuttur. Ancak bu yataklar henüz işletmeye açılabilmiş de ğildir. Ulaşımı kolay olan yataklar tuğla yapımında kullanılmaktadır. Ayrıca bunun yanında Nevşehir e özel kepez adı verilen yapı taşları bol miktarda çıkartılıp inşaatlarda kullanılmaktadır. 35

49 B Metalik Madenler Konu hakkında detaylı bilgi I.1.2 bölümünde verilmiştir. Tablo B.6: Nevşehir İli Metalik Maden Envanteri Madenin İlçe Köy Mevkii Tenör ve Kalite Rezervler Diğer Bilgiler Cinsi Alüminyum Avanos Beşağılın Dölek Yamanın bağı Al 2 O 3 : % kalite t 2. kalite t Tüflerin asidik ve feldispatca zengin kısımlarının yer altı ve yerüstü sularının alterasyonu sonucu oluşmuştur. Bakır Avanos Çatalarkaç Tepe Rezerv Silisifiye aplit daykları içinde vermemektedir. dissemine bakır ile az miktarda pirit bulunur. Manganez Ürgüp Erdemisin Mn: % Görünür 5000 t Mangan cevheri psilomelan İncesu Yeşilhisar Fe: % olup, bazaltın yıpranması ve Boyalı Karlık Oluk Deresi Kaynak: MTA Orta Anadolu II. Bölge Müdürlüğü,2006 B Enerji madenleri Konu hakkında detaylı bilgi I.1.3 bölümünde verilmiştir. B.5.4. Taş Ocaklar ı Nizamnamesine Tabi Olan Doğal Malzemeler Konu hakkında detaylı bilgi I.1.4 bölümünde verilmiştir. Liste B.2: Madencilik Faaliyetlerinin Yapıldığı Yerlerin Özellikleri İle İlgili Bilgiler Malzeme Yeri-Mevkii Türü Çevresel Özelliği Merkez-Sulusaray Köserlik Merkez- Bekdik Mah. Arılıönü Avanos-Yeni Mah. Karadağ Avanos-Alaattin-Kızılöz Gülşehir-Karavezir Mah. Gülşehir-Yeniyaylacık-Ortasulak Gülşehir-Karavezi r-çınar Merkez-Karayazı-Karadağ Merkez-Yeni Mah. 2. mıntıka Yapraklıseki 1 (a) Grup Devletin Hüküm ve Tasarrufu Altında Özel Mülkiyet Özel Mülkiyet Devletin Hükü m ve Tasarrufu Altında Devletin Hüküm ve Tasarrufu Altında Özel Mülkiyet Özel Mülkiyet Özel Mülkiyet Merkez-Yeni Mah. 2. Mıntıka Çorak Özel Mülkiyet Merkez-Yeni Mah. 3. mıntıka Kılıçdağ 2. Grup Özel Mülkiyet Merkez-Karadağ Merkez-Karayazı-Türkmenlik Merkez-Kılıçdağı Merkez-2. mıntıka Karayazı Merkez-3. Mıntıka Kılıçdağı Avanos-Hırsızdamı-Çalış Özel Mülkiyet Özel Mülkiyet Özel Mülkiyet Özel Mülkiyet Özel Mülkiyet Özel Mülkiyet Avanos-Afyonluk-Taşıdüşüren 1 (b) Grup Özel Mülkiyet Kaynak: İl Özel İdaresi,2006 manganın yer altı suları ile aşağıya inip jel halinde çökelmesi ile oluşmuştur. (B) DOĞAL KAYNAKLAR, KAYNAKÇA Meteoroloji Genel Müdürl üğü, 2006 D.S.İ. XII. Bölge Müdürlüğü, 2006 Nevşehir İli Arazi Varl ığı, 1998 İl Çevre ve Orman Müdürlüğü,2006 Nevşehir Orman İşletme Şefliği,2006 MTA Orta Anadolu II. Bölge Müdürlüğü,2006 İl Özel İdaresi,

50 C. ) HAVA (ATMOSFER VE İKLİM) C. 1. İKLİM VE HAVA Nevşehir yazları sıca k ve kurak,kışları ise soğuk ve yağışlı geç en tipik karasal iklim özelliklerini taşır. Nevşehir İç Anadolu Bölgesi nde 38 o 12 ve 39 o 20 kuzey enlemleri ile 34 o 11 ve 35 o 06 doğu boylamlar ı arasında kalır. Konya kapalı havzasında kalan Derinkuyu İlçesi dışında, bütünüyle orta Kızılırmak havzası na giren Nevşehir, konum itibariyle Türkiye nin tam ortasında olup,yüzölçümü 5467 km 2 dir. Ülke topraklarımızın binde 7 sini kaplamaktadır. Denizden yüksekliği 1259 metredir. Merkez ilçede sinoptik ve klima meteorolojik ölçümleri yapılmaktadır.kapadokya Havalimanında uçuş bilgileri için Metar rasatları yapılmaktadır. Avanos ve Ürgüp İlçelerinde sadece iklim çalışmala rı için klima rasatları yapılmaktadır. C Doğal Değişkenler C Rüzgar Tablo C. 1: Meteorolojik Elemanların Aylık Bilgileri ( 2006 Yılı) YILLIK Meteorolojik Elemanlar I II III IV V VI VII VIII IX X XI XII Top. Ort. Ortalama rüzgar 3,0 3,1 3,0 3,0 2,5 2,3 2,4 2,2 2,0 2,0 2,5 2, ,6 hızı m/sn Ortalama fırtınalı 2,3 1,4 2,3 2,0 0,9 0,5 0,2 0,2 0,2 0,5 0,5 1,4 12,4 1,03 günler sayısı ( hızı 17,2 m/sec den fazla) Ortalama kuvetli 8,2 8,0 7,4 9,4 8,8 6,4 5,9 4,2 3,0 3,3 5,6 7,8 78,0 6,5 rüzgarlı ünler sayısı (hızı 10, 8 ile 17,1 m/sec. Arasında) Rüzgarların esme SSE SSE SSE SSW WSW NNE NNE NNE SSW SSW SSE SSE sayıları toplamı En hızlı esen WSW 34,8 m/sn rüzgarın yönü ve hızı Kaynak:Meteoroloji Genel Müdürlüğü, 2006 Mevsimlik hakim rüzgar yönü: İlkbahar:Güneyli Yönler(SSE,SSW,WSW) Çoğunlukla:SSE Yaz:NNE,Sonbahar:SSW,Kış:SSE C Basınç İlimiz genelinde basınç ortalaması mb. dır. Tablo-C. 2: Nevşehir İlinin basınç tablosu (2006 Yılı) Meteorolojik Elemanlar Aylık Ortalama Buhar basıncı (hpa) Ortalama En Yüksek Basınç (hpa) : 893,4 Ortalama En Düşük Basınç (hpa) : 846,3 I II III IV V VI VII V III IX X XI XII YILLIK Ort. (hpa) 4,4 4,5 5,3 6, 7 6,7 10,1 10,5 10,2 8,7 7,4 8,2 5,0 7,3 Kaynak: Meteoroloji Genel Müdürlüğü,

51 C Nem Tablo C. 3: Nevşehir İlinin Buhar basıncı ve bağıl nem tablosu (2006 Yılı) Meteorolojik Elemanlar I II III IV V VI VII VIII IX X XI XII YILLIK Ortalama Bağıl Nem (%) En düşük Bağıl Nem (%) Nemin En Az Olduğu Aylar: Temmuz,Ağustos,Eylül Nemin En Fazla Olduğu Aylar: Aralık,Ocak,Şubat Kaynak: Meteoroloji Genel Müdürlüğü, 2006 C Sıcaklık Tablo-C.4: Nevşehir İlinin sıcaklık tablosu (2006 Yılı) Meteorolojik Elemanlar I II III IV V VI VII VIII IX X XI XII YILLIK Ortalama Sıcaklık ( C) -0,5 0,8 4,6 9,6 14,1 18,0 21,1 20,6 16,5 11,3 6,3 1,8 10,4 Ortalama En Yüksek Sıcaklık 3,3 5, 1 9,6 15,3 19,6 24,0 27,6 27,6 23,8 17,6 11,4 5,8 15,9 ( o C) Ortalama En Düşük Sıcaklık ( o C) -3, 6-3,0 0, 2 4, 8 8,6 10, 9 12, 5 12, 2 9, 2 5, 9 2,7-1,5 4,9 En Yüksek Sıcaklık,Günü ve Yılı : 39,5 o C, 30 Temmuz 2000 En Düşük Sıcaklık,Günü ve Yılı : -23,6 o C,04 Şubat 1960 Günlük En Yüksek Sıcaklık Farkı :25,2 o C Kaynak: Meteoroloji Genel Müdürlü ğü, 2006 C Buharlaşma Sıvı maddenin gaz haline dönüş me süreci. Meteorolojide,sıvı haldeki suyun su buharı haline geçme süreci. Bu süreç devamlıdır ve yoğunlaşm a işlemin e kadar sürer. Atmosferde tersine gerçekleşen olay yoğunlaşmadır. Buharlaşma havuzuna ölçülü olarak koyulan suyun gün içinde eksilen miktarı ölçülerek, o güne ait buharlaş ma miktarı belirlenir.yeryüzünün %75 nin okyanus, deniz, göl ve ırmaklarla kaplı olduğu düşünülürse, günde çok büyük miktarda su bu harı atmosfere taşınmaktadır. Serbest su yüzeyinde oluşacak buharlaşmanın oranı bir çok faktöre bağlıdır fakat bunlardan en önemlisi yüksek sıcaklık ve düşük buhar basıncıdır. Sıcak v e kuru iklimlerde buharlaşma daha fazladır. Yıllık toplam buharlaşma mi ktarı yıllık toplam yağıştan az veya fazla olabilir. İlimizde ocak, şubat, mart ve aralık aylarında don mevsimi nedeni ile ölçümler yap ılmamaktadır. Tablo C.5: Nevşehir İlinin Buharlaşma Tablosu (2006 Yılı) Meteo rolojik Elemanlar I II III IV V VI VII VIII IX X XI XII YILLIK Ortalama buharlaşma 0,0 0,0 0,0 1, 0 5,6 6,9 8,3 8,3 7,1 4,5 1,1 0,0 7,1 (mm) Kaynak: Meteoroloji Genel Müdürlüğü,

52 C Yağışlar C Yağmur Tablo-C. 6: Nevşehir İlinin yağış tablosu (2006 Yılı) Meteorolojik Elemanlar Ortalama Toplam Yağış(mm) Günlük en çok yağış miktarı(mm) Yağışın Mevsimlere Göre Dağılım: I II III IV V VI VII VIII IX X XI XII 45,9 39,7 44,1 52,6 58,1 35,2 8,4 3,3 11,4 27,5 34,5 49,1 Toplam yağış 409,8 Günlük en çok yağış 28,1 21,8 36,3 32,8 40,7 35,6 39,2 30,9 33,5 39,4 29,2 37,7 40,7 mm ile mayıs ayındadır. İlkbahar: 154,8mm Yaz: 46,9 mm Sonbahar: 73,4 mm Kış: 134,7 mm Kaynak: Meteoroloji Genel Müdürlüğü, 2006 C Kar, Dolu, Sis ve Kırağı Tablo C.7: Nevşehir İlinin Kar,Dolu, Sis ve Kırağı Bilgileri (2006 Yılı) Meteorolojik Elemanlar I II III IV V VI VII VIII IX X XI XII Ortalama kar yağışlı günler sayısı 6,0 6,5 4,1 0,8 0,1 yok yok yok yok 0,1 1,7 4,0 Yıllık toplamda ortalama 23,3 Ortalama karla örtülü günler sayısı 15,8 12,0 5,7 0,9 0,1 yok yok yok yok 0,2 3,6 9,8 Yıllık toplamda ortalama 48,1 En yüksek kar örtüsü kalınlığı (cm) yok yok yok 56 cm ile ocak ayı en yüksek yok aydır. Donlu gün sayısı 20,8 18,0 12,7 3,0 0,4 yok yok yok 0,1 3,0 7,8 16,8 Yıllık toplamda ortalama 82,6 Ortalama sisli günler sayısı 2,0 1,2 1,0 0,5 0,1 0,2 yok yok 0,0 0,5 1,1 2,5 Yıllık toplamda ortalama 9,1 Ortalama dolulu günler sayısı Yok 0,1 0,2 0,6 1,2 0,4 0,0 yok 0,0 0,1 1,1 Yok Yıllık toplamda ortalama 2,7 Ortalama kırağılı günler sayısı 8,0 6,9 6,8 3,1 0,7 0,0 0,0 yok 1,2 5,7 8,1 8,6 Yıllık toplamda ortalama 49,1 Sisin en yüksek olduğu aylar Aralık,Ocak Sisin en düşük olduğu aylar Dolunun en yüksek olduğu aylar Dolunun en düşük olduğu aylar Kırağının en yüksek olduğu aylar Temmuz ve Ağustos Aylarında hiç olmamaktadır. Nisan,Mart Aralık,Ocak ve Ağustos aylarında hiç olmamaktadır. Aralık,Kasım,Ocak Kırağının en düşük Ağustos ayında hiç olamamaktadır.haziran ve Temmuzda çok az olmaktadır. olduğu aylar Kaynak: Meteoroloji Genel Müdürlüğü,

53 C Seller Nevşehir in meteorolojik verileri doğrultusunda sel olacak çok yoğun yağış (50,0 mm ve yukarısı yağış) yoktur. C Kur aklık Ağust os,temmuz ve Eylül ayları yağış ortalamalarının en az kayıt edildiği aylardır. Kurak geçen yıllar :1962 yılında yıllık toplam yağış miktarı:289,3 mm 1970 yılında yıllık toplam yağış miktarı:296,9 mm 1989 yılında yıllık toplam yağış miktarı:302,8 mm 1999 yılında yıllık toplam yağış miktarı:303,8 mm 2001 yılında yıllık toplam yağış miktarı:293,8 mm Kuraklık nedeniyle tarımsal alanlarda elde edilen ürünlerin zaman zaman %25, %50 hatta % 60 ları geçen verim düşüklüğüne sebep olduğu bilinmektedir. C Mikroklima İl sınırları içinde Nevşehir Meteoroloji Müdürlüğünce Nevşehir Merkezde deniz seviyesinde 1259 m. yükseklikte bulunan istasyonun iklim verilerine göre değerlendirme yapıldığında bulunulan bölge itibari ile tipik karasal iklim özellikleri mevcuttur. C Yapay Etmenler Baraj ve göletle rin iklime etkisi olmaktadır. C Plan sız Kentleşme İlimizde belir gin göç olayı olmamakla birlikte, özellikle köylerden İstanbul a yoğunluk arz etmeyen göç olmaktadır. 1990lı yıllarda göç hızının arttığı görülmektedir. Ayrıca bu hız İç Anadolu Bölgesinin hayli üzerindedir. Bölgede iki tür göçten söz edilebilir, birincisi kırdan kente (il ve ilçe merkezine), ikincisi büyük kentlere doğru yaşanan göçtür yılı nüfus sayım sonuçlarına göre nüfus yoğunluğu, Nevşehir il genelinde 57 kişi/km2 dir. C Yeşil Alanlar Yeşil alanların şehir içi toplamı m2 olup yeşil alanın m2lik kısmı parklarda, m2lik kısım ise yol kenarı yeşil alanlardan oluşmaktadır yılı kişi başına düşen yeşil alan miktarı m2/ (nüfus)=6,38 m2dir. İlimizde orta refüj ve yol kenarlarının ağaçlandırlması ve özel hatıra ormanı şeklinde ağaçlandırma yapılmaktadır. C Isınmada Kullanılan Yakıtlar 13 Ocak 2005 tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayınlanarak tarihinde yürürlüğe giren Isınmadan Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği ile Çevre ve Orman Bakanlığı, Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü nün tarih ve 2006/17 sayılı g enelgesi ile Nevşehir İli Merke z İlçesinin I.(birinci) Grup Kirlilik Derecesinde İlçelerimizin ise II.(ikinci) Grup Kirlilik Derecesinde olduğu belirtilmiştir tarih ve 26 sayılı Mahalli Çevre Kurul Kararında kış sezonunda kullanılacak yakıt özellikleri ve alınacak önlemler belirtilmiştir. 40

54 İlimiz Merkez İlçe de Isınma Amaçlı Satılacak Yerli Kömürlerde Aranacak Özellikler; Tablo C.8: Sınır Değerlerinin Aşıldığı İl ve İlçelerde Kullanılacak Isınma Amaçlı Yerli Kömürlerin Özellikleri (2006 Yılı) Yerli Kömürlerin Özellikleri Sınırlar Kullanılacağı İller ve İlçeler Toplam Kükürt (kuru bazda) Max. % 2 Alt Isıl Değer (orijinalde) Toplam Nem (satışa sunulan) Max. %25 Kül (kuru bazda) Max. %25 Şişme İndeksi* Max. 1 Boyut** min Kcal/kg (-200 tolerans) mm (18 mm altı max. %10 tolerans 150 mm üstü max. % 10 tolerans) * Uygunluk Belgesi verilme aşamasında dikkate alınır. **Mekanik beslemeli yakma tesisleri için kömür boyutu mm olabilir. Kaynak: İl Çevre ve Orman Müdürlüğü, 2006 Bu Yönetmeliğin 28 inci maddesine göre sınır değerlerinin aşıldığı (I.Grup) İl ve İlçeler -Merkez İlçe dışındaki tüm ilçelerde Isınma Amaçlı Satılacak Yerli Aranacak Özellikler; Kömürlerde Tablo C.9: Sınır Değerlerinin Aşılmadığı İl ve İlçelerde Kullanılacak Isınma Amaçlı Yerli Kömürlerin Özellikleri (2006 Yılı) Yerli Kömürlerin Özellikleri Sınırlar Kullanılacağı İller ve İlçeler Toplam Kükürt (kuru bazda) max. % 2,3 Alt Isıl Değer (orijinalde)*** Toplam Nem (satışa sunulan) max. %30 Kül (kuru bazda) max. %30 Şişme İndeksi* max. 1 Boyut ** Kaynak: İl Çevre ve Orman Müdürlüğü, 2006 min Kcal/kg (-200 tolerans) mm (18 mm altı max. %10 tolerans, 150 mm üstü max.% 10 tolerans) Bu Yönetmeliğin 28 inci maddesine göre sınır değerlerinin aşılmadığı (II.Grup) İl ve İlçeler * Uygunluk Belgesi verilme aşamasında dikkate alınır. **Mekanik beslemeli yakma tesisleri için kömür boyutu mm olabilir. ***Alt Isıl Değeri (orijinalde) en az 5000 kcal/kg yanabilir kükürt (kuru bazda) oranı en çok yüzde birbuçuk (%1.5) ve diğer özellikleri bu Tablo da belirtilen özellikleri sağlayan yerli kömürler mevcut soba ve kazanlarda yakıldığında bacadan atılan kükürt dioksit konsantrasyonu, bu Tablo da özellikleri belirlenen kömürün mevcut soba ve kazanlarda yakılmasında bacadan atılan kükürt dioksit konsantrasyonu eşdeğerini aşmadığı akredite olmuş veya Bakanlıkça uygun görülen laboratuarlar tarafından belgelenmesi halinde bu Yönetmeliğin 28 inci maddesine göre sınır değerlerin aşılmadığı (II.Grup) il ve ilçelerde ısınma amacıyla kullanılabilir. -İlimiz Köy ve Beldelerinde Kullanılabilecek Kömür Özellikleri Tablo C.10: Nevşehir İli Köy ve Beldelerinde Kullanılabilecek Kömür Özellikleri (2006 Y ılı) Yerli Kömürlerin Özellikleri Sınırlar Toplam Kükürt (kuru bazda) Alt Isıl Değer (orjinalde) Boyut Kaynak: İl Çevre ve Orman Müdürlüğü, 2006 : max. % 2,5 : min 3000 kcal/kg (-200 tolerans) : mm (18 mm altı ve 150 mm üstü için max %10 tolerans) 41

55 İlimiz Merkez İlçe Ve Tüm İlçelerde Isınma Amaçlı Kullanılacak İthal Kömür Özellikleri Tablo C.11: Nevşehir İli Merkez İlçe Ve Tüm İlçelerde Isınma Amaçlı Kullanılacak İthal Kömür Özellikleri (2006 Yılı) Özellikler Sınırlar Toplam Kükürt (kuru bazda) : max. % 0,9 Alt Isıl Değer (orijinalde) Uçucu Madde (kuru bazda) : min 6200 kcal/kg (- 400 tolerans) : % (+1 tolerans) Toplam Nem (orijinalde) : max. % 10 Kül (kuru bazda) Şişme İndeksi : max. 1 Boyut* : max. %14 (+1 tolerans) : mm (18 mm altı ve 150 mm üstü için max. %10 tolerans) *Mekanik beslemeli yakma tesisleri için kömür boyutu mm olabilir. Kaynak: İl Çevre ve Orman Müdürlüğü, 2006 İlimiz Merkez İlçe Ve Tüm İlçelerde Sanayi Amaçlı İthal Edilecek Kömür Özellikleri Tablo C.12: Nevşehir İli Merkez İlçe Ve Tüm İlçelerde Isınma Amaçlı Kullanılacak İthal Kömür Özellikleri (2006 Yılı) Alt Isıl Değeri (orijinalde) Toplam Kükürt (kuru bazda) : max. % 1 Uçucu Madde (kuru bazda) : max. % 36 Boyut : min 6000 kcal/kg (-500 kcal/kg tolerans) : 0-50 mm Kaynak: İl Çevre ve Orman Müdürlüğü, 2006 İlimiz Merkez İlçe Ve Tüm İlçelerde Sanayi Amaçlı Kullanılacak Yerli Kömür Özellikleri Tablo C.13: Nevşehir İli Merkez İlçe Ve Tüm İlçelerde Sanayi Amaçlı Kullanılacak Yerli Kömür Özellikleri (2006 Yılı) Özellikler Sınırlar Alt Isıl Değeri (orijinalde) Toplam Kükürt (kuru bazda) Uçucu Madde (kuru bazda) Boyut EKHKKY: Endüstriyel Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği Kaynak: İl Çevre ve Orman Müdürlüğü, 2006 Emisyon İznine Baca gazında EKHKKY nde belirtilen sınır değerlerin sağlanması koşuluyla kısıtlama yok. Tozumayı önleyici her türlü tedbirin alınması koşuluyla boyut ve torba kısıtlaması yok İlimiz Merkez İlçe Ve Tüm İlçelerde Kömür Briketlerinin Fiziksel ve Kimyasal Özellikleri Tablo C.14: Nevşehir İli Merkez İlçe Ve Tüm İlçelerde Kömür Briketlerinin Fiziksel ve Kimyasal Özellikleri (2006 Yılı) ÖZELLİK SINIF 1 SINIF 2 Alt Isı De ğeri (1) (Kcal/kg) en az Baca gazına geçen kükürt oranı (%), m/m, enfazla 0,8 1,0 Düşme Sağlamlığı (%) m/m, en az Aşınma Sağlamlığı (%) m/m, en az Kırılma Sağlamlığı Yastık veya Yumurta Şeklindeki Briketlerde (Kgf), en az Tabanı Düzgün Geometrik Şekilli Briketlerde (Kg/cm 2 ), en az Suya Dayanım (2) (%) en az Isıl Verimi (%) en az Duman Emisyon Oranı (g/kg), en fazla ) Bu özellik, orijinal (satışa sunulan) briket bazındadır. 2) Su geçirmeyen torbalar içerisinde satılan briketlerde bu özellik aranmaz Kaynak: İl Çevre ve Orman Müdürlüğü,

56 C Endüstriyel Emisyonlar Nevşehir İli ve İlçelerinde toplam 136 adet sanayi tesisi vardır. Bunlardan 63 adedi gıda sektöründe, 4 adeti maden sektöründe, 2 adeti yem ve hayvancılık sektöründe, 4 adeti d okuma ve tekstil sektöründe, 11 adet toprak sanayi, 18 adet inşaat sektöründe, 3 adet içki sektöründe, 4 adet gıda-içki sektöründe, 27 adeti imalat sektöründedir. Endüstriyel kirlilik yanlış yer seçimi ve atık gazların yeterli teknik tedbir alınmadan havaya bırakılması sonucu meydana gelmektedir. Endüstriyel emisyonlardan oluşan kirlilik yoğun yaşanmamaktadır. Küçük sanayi bölgelerinde tesis ve işletmelerin kaliteli yakıt kullanmaları sağlanmaktadır. Bunun yanında kaçak yanık yağ, eski lastik ve kırpıntı atıkları yakan tesisler bulunmakta ve ha va kirliliğine neden olmaktadır. Denetimler yapılmaktadır. İlimizde hava kirliliğ ine neden olabile cek büyük fabrik alar Yibitaş Lafarge Çimento Fabrikas ı ve Erciyes Kireç Fabrikasıd ır. Her iki tesisinde emisyon izn i vardır. Çimento fabrikasının elektro filtresi bulunmaktadır. C Trafikten Kaynaklanan Emisyonlar Motorlu taşıtlardan kaynaklanan emisyonlar hava kirliliğinde önemli bir etkendir. Egzoslardan yayılan CO, NO, Hidrokarbonların ve Pb emisyonları hava kirliliğinin %42 sini 3 oluşturmaktadır. Bir taşıt 10 dakikada, bir insanın ihtiyacı ola n ortalama 15 m lük havayı kullanılmaz hale getirmektedir. İlimizde egzoz kontrolleri Nisan 2005 tarihine kadar Nevşehir Çevre Koruma Vakfı tarafından, Nisan 2005 tarihinden sonra da Faal Servis Ltd. Şti. tarafından yapılmıştır. Müdürlüğümüz ile Kral O to Elek trik Otomotiv San. ve Tic. Ltd. Şti. arasında 2006 yılında protokol imzalanmıştır. Tablo C.15: Nevşehir İli 2006 Yılı Egzoz Ölçümü Yapılan Araç Sayısı AİT OLDUĞU AYLAR 2006 YILI ÖLÇÜM YAPILAN ARAÇ SAYISI OCAK 709 ŞUBAT 750 MART 1131 NİSAN 964 MAYIS 956 HAZİRAN 1100 TEMMUZ 849 AĞUSTOS 663 EYLÜL 430 EKİM 359 KASIM 377 ARALIK 724 Toplam Araç Sayısı 9012 Kaynak: İl Çevre ve Orman Müdürlüğü,

57 C. 2. HAVAYI KİRLETİCİ GAZLAR VE KAYNAKLARI C Kükürtdioksit Konsantrasyonu ve Duman Kükürtdioksit Konsantrasyonu ve Duman hakkındaki bilgiler tablo C.16 da verilmiştir. Tablo C.16: Hava Kirliliği Aylık Ortalama Ölçüm Değerleri (µg/m3) (Ocak-2001, Aralık-2006) Aylar İst. Sayısı 2001 Yılı Aylık Ortalama 2002 Yılı Aylık Ortalama 2003 Yılı Aylık Ortalama 2004 Yılı Aylık Ortalama 2005 Yılı Aylık Ortalama 2006 Yılı Aylık Ortalama SO 2 PM SO 2 PM SO 2 PM SO 2 PM SO 2 PM SO 2 PM Ocak ,23 17,77 92,97 22,13 95,97 22,65 Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım ,11 17, ,13 14, ,43 11, ,03 11, ,10 7, ,19 5, ,60 4, ,93 7, ,68 12, ,60 16,21 1 Aralık Kaynak: Halk Sağlığı Laboratuarı ,87 19,32 94,00 21,64 92,81 93,10 18,17 75,52 15,00 49,16 12,45 14,57 7,83 11,00 6,45 11,35 7,45 17,37 7,43 26,32 15,52 44,63 16,56 81,08 21,85 17,59 95,06 18,61 62,00 15,60 30,03 12,55 21,53 10,00 14,67 5,87 7,93 4,33 15,57 6,63 27,26 15,42 44,73 19,47 83,63 19,43 Şekil C.1: Yılları Arası SO2 Değerleri (µg/m3) Yılları SO2 Değerleri (ug/m3) De ğer (ug/ m3) 120,00 100,00 80,00 60,00 40,00 20, Yılı Aylık Ortalama SO Yılı Aylık Ortalama SO Yılı Aylık Ortalama SO Yılı Aylık Ortalama SO2 0,00 k Oca Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Aylar Eylül Ekim Kasım k Aralı 2005 Yılı Aylık Ortalama SO Yılı Aylık Ortalama SO2 Kaynak: İl Çevre ve Orman Müdürlüğü,

58 Şekil C.2: Yılları Arası Kış Dönemi Kükürtdioksit Değerleri (µg/m3) KIŞ DÖNEMİ HAVA KİRLİLİĞİ (SO2) 120,00 DEĞER (ug/m3) 100,00 80,00 60,00 40,00 20, ,00 Ekim Kasım Aralık Ocak Şubat Mart AYLAR Kaynak: İl Çevre ve Orman Müdürlüğü, 2006 Şekil C.3: Yılları Arası Yaz Dönemi Kükürtdioksit Değerleri (ug/m3) Yaz Dönemi Kükürtdioksit Değerleri (ug/m3) Değer ( ug/m 3) Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Aylar Kaynak: İl Çevre ve Orman Müdürlüğü,

59 Şekil C.4: Yılları Arası Partikül Madde Değerleri Yılları Arası Partikül Madde Değeri (ug/m3) Değer (ug/m 3) k at rt n Oca Şub Ma Nisa Mayıs Haziran Temmu Ağustos Eylül Ekim Kası Aral z m ık Aylar Kaynak: İl Çevre ve Orman Müdürlüğü, 2006 Şeki l C.5: Yılları Arası Kış Dönemi Partiküler Madde Değerleri (ug/m3) Kış Dönemi Hava Kirliliği (Partiküler Madde) (ug/m3) Değer (ug/m3) Ekim Kasım Aralık Ocak Şubat Mart Aylar Kaynak: İl Çevre ve Orman Müdürlüğü,

60 Şekil C.6: Yılları Arası Yaz Dönemi Partiküler Madde Değerleri (ug/m3) YAZ DÖNEMİ PARTİKÜL MADDE DEĞERLERİ (ug/m3) Değer (ug/m3) Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Aylar Kaynak: İl Çevre ve Orman Müdürlüğü, 2006 C Partikül Madde (PM) Emisyonları Partikül mad de emisyonları, C 2.1. Kükürtdioksit Konsantrasyonu ve duman bölümünde verilmişti r. C Karbonmonoksit Emisyonları Konu hakkında detaylı bilgi bulunmamaktadır. İlde CO ile ilgili ölçümler yapılma maktadır. C.2.4. Az ot Oksit (NOx) Emisyonları Konu hakkında detaylı bilgi bulunmamaktadır. İlde NOx ölçümleri yapılmamaktadır. C Hidrok arbon ve Kurşun Emisyon ları Konu hakkınd a detaylı bilgi bulunmamaktadır İlde Hidrokarbon ve kurşun ile ilgili ölçümler yapılmamaktadır. C. 3. ATMOSF ERİK KİRLİLİK C Ozon tabakasının incelmesinin etkileri Bu konuda akademik bir çalışma yapılama mıştır. C Asit Yağışlarının Etkileri Bu konuda akademik bir çalışma yapılamamıştır. C. 4. HAVA KİRLETİCİLERİNİN ÇEVREYE OLAN ETKİLERİ C Doğal çevreye olan etk ileri C Su üzerindeki etkileri Kükürtdioksit suda hemen çözünen, sıcak ve soğuk suda hemen eriyen renksiz bir gazdır. Atmosferde hızlı şekilde s ülfirik aside dönüşmesinden dolayı, atmosferde kalış süresi çok kısadır. Asitler gene lde havada aerosoller halinde bulunurlar. Bu aerosoler kar, yağmur, dolu gibi yağışlarla yeryüzünde birikirler. Kükürt emisyonu, azotdioksit emisyonu ve atmosferik şartların etkinliği yağışın asidi tesirinin artmasına neden olur. 47

61 C Toprak üzerine etkileri Hava kirliliğine neden olan gazlar ve partiküller, yağışlarla toprağa geçerek, toprak kalitesini ve verimliliğini etkilerler. C Flora ve fauna üzerindeki etkileri Hava kirletici gazlar asidik yağışlarla ormanlar üzerinde etkilerini gösterir. Ağaç yapraklarındaki büyüme ve gelişmeyi engellerler. Bitkiler hava kirliliğinden üç şekilde etkilenir. Nekroz adı verilen yaprak dokusunun eğilip, bükülmesi. Klorosis adı verilen beyazlanmalar veya diğer renklerdeki lekeler. Büyüme bozulmaları. Hayvanlarda kronik zehirlenmeler daha çok arsenik, kurşun, molibden vb. kirleticilerin üzerine çökeldiği otların yenilmesi ile görülür. C İnsan sağlığı üzerindeki etkileri Havadaki kirletici madde konsantrasyonları vücut direncinin azalmasına, solunum yolu rahatsızlıklarına, kalp ve dolaşım yolu rahatsızlıklarına, baş ağrısına neden olur. Yüksek konsantrasyonlarda NO 2 ciğerlerde ödem ve kanamalara neden olur. Özelikle yoğun trafikte şoförlerin maruz kaldığı CO gazı, 50 ppm derişiminde bulunduğunda zaman kavramını yitirme, 100 ppm de kalp ve dolaşım yetmezliği, 250 ppm de şuur kaybı ve 750 ppm de ölümle sonuçlanır. C.4.2. Yapay Çevreye (Görüntü Kirliliği Üzerine) Etkileri Hava kirliliğinin eşyalar ve binalar üzerinde de etkisi vardır. Havada bulunan 0,3 mikron çapındaki ince toz tanecikleri eşyalar üzerine yapışarak renk değişimine ve kirliliğe neden olur. Kükürtdioksit bakımından zengin atmosferde metaller çok hızlı şekilde paslanırlar. Ozon ve diğer oksitleyici maddelerin ise kauçuk malzeme üzerinde parçalayıcı etkisi vardır. Kirletici madde konsantrasyonları bina taşlarında, sanat eserlerinde aşınmaya ve dış cephe kirliliğine neden olur. (C) HAVA (ATMOSFER) ve İKLİM, KAYNAKÇA Meteoroloji Genel Müdürlüğü, 2006 İl Mahalli Çevre Kurul Kararları, 2006 İl Sağlık Müdürlüğü, Halk Sağlığı Laboratuvarı Ölçümleri, 2006 İl Çevre ve Orman Müdürlüğü, 2006 İl Bayındırlık ve İskan Müdürlüğü,2006 Nevşehir Belediye Başkanlığı,

62 D-SU D. 1. SU KAYNAKLARININ KULLANIMI Nevşehir ilinde su kaynaklarının kullanım amacı içme suyu ve tarımsal sulamadır. D Yeraltı suları Tablo D.1 : Merkez İlçenin Yer altı Suları Bilgileri Tarih Tip Sahip Havza Yıllık Amaç K İller Bank. 9. Bölge Müd. Gülşehir İçme K İller Bank. 9. Bölge Müd. Gülşehir İçme K İller Bank. 9. Bölge Müd. Gülşehir İçme K İller Bank. 9. Bölge Müd. Gülşehir İçme K İller Bank. 9. Bölge Müd. Gülşehir İçme K İller Bank. 9. Bölge Müd. Gülşehir İçme K İller Bank. 9. Bölge Müd. Gülşehir İçme K İller Bank. 9. Bölge Müd. Gülşehir İçme K İller Bank. 9. Bölge Müd. Çardak-K İçme K Nevşehir Bel. Başkanlığı Çardak-K İçme K Nevşehir Bel. Başkanlığı Gülşehir İçme K Nevşehir Bel. Başkanlığı Gülşehir Kullanma ve içme K Nevşehir Bel. Başkanlığı Gülşehir Kullanma ve içme K Nevşehir Bel. Başkanlığı Çardak-K İçme K Nevşehir Bel. Başkanlığı Gülşehir İçme K Nevşehir Bel. Başkanlığı Gülşehir Sulama K Nevşehir Bel. Başkanlığı Gülşehir Sulama K Nevşehir Bel. Başkanlığı Gülşehir Kullanma ve içme K Nevşehir Bel. Başkanlığı Gülşehir Kullanma ve içme K Nevşehir Bel. Başkanlığı Gülşehir Kullanma ve içme Toplam Kaynak: Nevşehir Belediye Başkanlığı, D.1.2.Jeotermal Kaynaklar JEOTERMAL ENVANTERİ Tablo D.2: Jeotermal Kaynak Bilgileri İLÇE SICAKLIK DEBİ DİĞER BİLGİLER Kozaklı 93 o C 95 lt/sn Forür içeren kalsiyumlu, sodyumlu, magnezyumlu, bikarbonatlı, klorürlü sıcaksu sınıfındadır. Özel İdare, belediye ve şahıslara ait çok sayıda hamam, otel ve motel bulunmaktadır. Kaynak:Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü,2006 D Akarsular Toprak ve jeolojik bünyenin gereği akarsu bakımından fakirdir. Birçok yerlerde faydalanılamayacak kadar derinden akar. Bölgenin belli başlı akarsuyu Kızılırmak tır. D Göller, Göletler ve Rezervuarlar İlimizde doğal göl yüzeyi bulunmamaktadır. Baraj rezervuar yüzeyleri Damsa barajı 83 ha, Tatlarin barajı 20 ha, Ayhanlar Barajı 276 ha dır. Gölet rezervuar yüzeyleri ise, Yalıntaş göleti 355 ha, Kumtepe göleti 25 ha dır. D Denizler İlimiz sınırları içerisinde deniz bulunmamaktadır. 49

63 D. 2. DOĞAL DRENAJ SISTEMLERI Doğal ve drenajla genelde köylerimizde içme suyu olarak yararlanılmaktadır. Son yıllarda yağışların azlığı ve yeraltı suyundan aşırı çekimler nedeniyle hemen hemen kuruma aşamasına gelinmiştir. A. Akarsular ve Diğer Yerüstü Sular için 1. Hidrolik eğimlerin (topografik eğim), 2. Taşıdıkları su miktarlarının mevsimlik ve aylık durumlarının, 3. Yıl içinde kurak aylarda akarsuların beslenip beslenmediği tespit edilmelidir. B. Yeraltı suları için 2 1. Drenaj alanı (km ) 2. Y er altı suları kayaçların yapısına bağlı olarak (sert, tabakalı ve yumuşak) oluşan yapı sistemleridir. Yüzeysel akarsular için belli drenaj alanları mevcuttur. Yeraltı suları ile ilgili drenaj ise, akarsuyu besleyen drenaj havzası dışında yayılımı var ise ve bu akifer suyunu belli bir bölgede boşaltıyorsa, bu akiferin yayılma sahası, onu besleyen diğer drenaj alanlarını da içine alır. D. 3. SU KAYNAKLARININ KİRLİLİĞİ VE ÇEVREYE ETKİLERİ Doğal su kaynakları genelde yerleşim alanları içerisinde kalmasından kaynaklanan kirlenmeye maruz kalmaktadır. Bunun yanında daha önemlisi bu kaynaklara yakın açılan sondaj ve kesonkuyular nedeniyle yeraltı su tablasının daha alt seviyelere düşmesinden kaynaklanan bir yok olma sürecine girmektedir. D Yeraltı Suları ve Kirlilik Yeraltı suları son yıllardaki yağışların azlığı daha önemlisi bilinçsiz bir şekilde yapılan aşırı çekim nedeniyle her geçen gün daha alt seviyelere inmektedir. Bundan yıl önce Derinkuyu Kaymaklı yörelerinde m derinliğindeki yeterli miktarda su alınım sulama yapılırken günümüzde m derinliğinde sondajlar açılarak gerçekleştirilmektedir. D Akarsularda Kirlilik İlimizde yer alan Kızılırmak ve Karasu nun geçtiği yerleşim alanları içerisinde atık ve kanalizasyon sularının buralara boşaltılması nedeniyle hızlı bir kirlenme içerisindedir. Bunun yanında Kızılırmak kenarında kontrolsüz olarak çalışan bir çok çakıl ve kum ocağı mevcuttur. Buda Kızılırmak ın doğal yatağını bozmakta ve büyük miktarda tarım arazisinin yok olmasına neden olmaktadır. D Göller, Göletler ve Rezervuarlarda Kirlilik Göletlerde yağışların azlığı ve göleti besleyen doğal kaynakların etrafında açılan sondaj kuyularının artması nedeniyle rezervuarlarında düşme gözlenmiştir. D Denizlerde Kirlilik Deniz bulunmamaktadır. D. 4. SU VE KIYI YÖNETİMİ, STRATEJİ VE POLİTİKALARI Doğal kaynakların korunması için bunların çevresinde koruma bantlarının çizilmesi ve bu alanlar içinde kalan sondaj kuyularının kapatılması, denetimlerin sıklaştırılması gerekmektedir. Köy Hizmetleri İl Müdürlüğü nün eski yıllarda drenajla içme suyu temin ettiği köy sayısı günden güne azalmakta ve DSİ XII.Bölge Müdürlüğü yeraltı suyuna yönelmektedir. 50

64 Kontrolsüzce açılan kuyu sayısının gün geçtikçe artması ve buralardan aşırı çekim yapılması nedeniyle yeraltı su tablası hızlı bir şekilde aşağıya çekilmiştir. Akarsuların özellikle Kızılırmak kenarında kıyı kenar çizgisi çalışmasının yapılması gerekmektedir. D.5. SU KAYNAKLARINDA D.5.1. Tuzluluk Konu hakkında detaylı çalışma yapılmamıştır. KİRLİLİK ETKENLERİ D.5.2. Zehirli Gazlar Konu hakkında detaylı çalışma yapılmamıştır. D.5.3. Azot ve Fosforun Yol Açtığı Kirlilik Konu hakkında detaylı çalışma yapılmamıştır. D.5.4. Ağır Metaller ve İz Elementler Konu hakkında detaylı çalışma yapılmamıştır. D.5.5. Zehirli Organik Bileşikler Konu hakkında detaylı çalışma yapılmamıştır. D Siyanürler Konu hakkında detaylı çalışma yapılmamıştır. D Petrol ve Türevleri Konu hakkında detaylı çalışma yapılmamıştır. D Polikloro Naftalinler ve Bifeniller Konu hakkında detaylı çalışma yapılmamıştır. D Pestisitler ve Su Kirliliği Konu hakkında detaylı çalışma yapılmamıştır. D Gübreler ve Su Kirliliği Konu hakkında detaylı çalışma yapılmamıştır. D Deterjanlar ve Su Kirliliği Konu hakkında detaylı çalışma yapılmamıştır. D.5.6. Çözünmüş Organik Maddeler Konu hakkında detaylı çalışma yapılmamıştır. D.5.7. Patojenler Konu hakkında detaylı çalışma yapılmamıştır. D.5.8. Askıda Katı Maddeler Konu hakkında detaylı çalışma yapılmamıştır. D.5.9. Radyoaktif Kirleticiler ve Su Kirliliği Konu hakkında detaylı çalışma yapılmamıştır. (D) SU, KAYNAKÇA DSİ XII. Bölge Müdürlüğü,2006 Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü,2006 İl Çevre ve Orman Müdürlüğü,2006 Nevşehir Bel ediye Başkanlığı,

65 E-TOPRAK ve ARAZİ KULLANIMI E. 1. Genel Toprak Yapısı İklim, topoğrafya ve ana madde farklılıkları nedeniyle Nevşehir İlinde çeşitli büyük toprak g ruplarına ait topraklara rastlamak mümkündür. B unun yanında toprak örtüsünden yoksun arazi tipleri de mevcuttur. ALÜVYAL TOPRAKLAR Bu topraklar Ave C horizonşarına sahip akarsu ve göl orijinli depozitlerin meydana getirdiği ve muhtelif zamanlarda gelen sedimantasyonun durumuna göre profilinde çeşitli katlar bulunan genç ve derin topraklardır. Bu topraklar İlimizde genelde Kızılırmak kenarı, Derinkuyu ilçesi dahil çevre köylerde, Nevşehirin kuzeyinde Karahasanlı ve Karasenir civarında görülmektedir. İlimizde alüvyal toprakların toplam alanı hektar olup bunun 6874 hektarı I. Sınıf, hektarı II. Sınıf, 3452 hektarı III. Sınıf, 1171 hektarı IV. Sınıf, 470 hektarı VI. Sınıf ve 1757 hektarı VII. Sınıftır. Ayr ıca bu toprakların hektarında k uru tarım, 7901 hektarında sulu tarım yapılmaktadır. HİDROMORFİK ALÜVİY AL TOPRAKL AR Bu topraklar sık sık taşkınlara uğraya n, yüksek tab an suyuna ve gleyleşmiş profile sahip to praklardır. İlimizde 193 hektarlık alana sah ip olan bu toprakların tama mı V. Sınıf ve çayır bitki örtüsü ile kaplıdır. Bu topraklara Hacıbektaş İlçesind e rastlanmaktadır. KOLÜVİYAL TOPRAKLA R Genellikle dik eğimli yamaçların eteklerind e ve vadi ağızl arında yer alırlar. Yer çekimi, toprak kayması, yüzey akışı ve yan derelerden taşınarak biriken materyallerin ayrışma sı ile oluşmuş (A) -C Horizonlarına sahip ge nç topraklardır. B u toprakların drenajları iyidir tuzluluk ve sodiklik gibi sorunları yokt ur. Nevşehir ilind e çok değişik yerlerde görülen kolüviyal topraklar hektarlık bir alan kapsar. Bu toprakların hektar ında kuru tarım, 4142 hektarında sulu tarım yapılmaktadır. Kolüviyal toprakların 945 hektarı I. Sınıf, h ektarı II. Sınıf, 8858 hektarı III. Sını f, 3278 hektarı IV. Sınıf, 1241 hektar ı VI. Sınıf, 44 hektarı da VII. Sınıftır. KİREÇSİZ KAHVE RENKLİ TOPRAKLAR A (B) C Profilli topraklardır. A horizonu kahve rengi, kırmızımsı kahve rengi, grimsi kahve rengi olabilir. B horizonu kahve rengi veya kırmızımsı kahve rengidir. B horizonu dahil solumun tamamına sulandırılmış asit damlatıldığında köpürmez. Doğal bitki örtüsü ot ve ot-çalı karışımıdır. İlimizde bu toprakların toplam alanı hektardır. Bunun 399 hektarı III. Sınıf, 356 hektar ı IV. Sını f, 1835 hektarı VI. Sınıf, 7654 hektarı VII. Sınıftır. E. 2. TOPRAK KİRLİLİĞİ E Kimyasal Ki rlenme E Atmosferik Kirlenme İlimizde çere kirliliğine yol açacak sanayi kollarının yaygın olmama sı nedeniyle tarım arazilerini tehdit edec ek bo yutta atmosf erik kirlilik gözlenmemiş tir. 52

66 E Atıklardan Kirlen me İlimizde kentsel atıklar akarsulara boşaltılmaktadır. Birçok yerleşim biriminin arıtma tesisi yoktur. Bu akarsuların sulamada kullanılması sonucu tarım arazileri nde çoraklaşmaya yol açmaktadır. E Mikrobiya l Kirlenme Tarım arazilerinde mikrobiyal kirlenme konusunda kuruluşumuzun bir çalışması yoktur. Ancak atık suların sulama suyuna karışmasının mikrobiyal kirlenmeye neden olacağı açıktır. E. 3. ARAZİ E Arazi Varlığı İlimizin toplam yüzölçümü hektardır. Bunu n hektarı Merkez, hektarı Avanos, hektarı Derin kuyu, hektarı Gülşehir, hektarı Hacıbektaş, hektarı Kozaklı, hektarı Ürgüp ilçelerine aittir. Acıgöl ilçesi bu çalışmanın yapıld ığı tarihten sonra ilçe olduğu için değerlendirilmemiştir. Aşağıdaki tablolar arazi varlığı ve diğer özellikleri göstermektedir. Tablo E. 1. Büyük Toprak Gruplar ının İlçelere Dağılımı (Hek tar) BÜYÜK TOPRAK GRUBU İLÇELER Merkez Avanos Derinkuyu Gülşehir Hacıbektaş Kozaklı Ürgüp GENEL TOPLAM Alüvyal Topraklar Kolüvyal Topraklar Kahverengi Topraklar Kireçsiz Kahverengi Topraklar Kırmızımsı Kahverengi Topraklar Regosol Topraklar Hidromorfik Alüvyal Top Arazi Tipleri TOPLAM Kaynak: Nevşehir İl Özel İdaresi,

67 E Arazi Sınıfları Tablo E. 2: Büyük Toprak Gruplarına Göre Arazi Sınıfları ARAZİ SINIFLA RI (HEKTAR) I II III IV V VI VII ALÜVYAL TOPRAKLAR HİDROMORFİK ALÜVYAL TOP KOLÜVYAL TOPRAKLAR KAHVERENKLİ TOPRAKLAR KİRECSİZ KAHVERENKLİ TOP. KIRMIZI KAHVE TOPRAKLAR VII - GENEL TOPLAM REGOSOL TOPRAKLAR IRMAK YATAĞI ÇIPLAK KAYALIK YOĞUN YERLEŞİM SU YÜZEYİ TOPLAM Kaynak: Nevşehir İl Özel İdaresi,2006 E Kullanım Durumu Tablo E. 3: Büyük Toprak Gruplarına Göre Arazi Kullanma (Hektar) Büyük Toprak Grubu Alüv. K/S SY V VS B BS Ç M F YA YT YS AS 12416/ 7901 Genel Toplam Hidro Kolüv. Kır.-Kah. Kahv. Kire.- Khve Rego / / / / / / Toplam Kaynak: Nevşehir İl Özel İdaresi,

68 Tablo E.4: İlçelere Göre Şimdiki Arazi Kullanma Şekillerinin Dağılımı (Hektar) KULLANMA ŞEKLİ İLÇELER MERKEZ AVANOS DERİNKUYU GÜLŞEHİR H. BEKTAŞ KOZAKLI ÜRGÜP GENEL TOPLAM KURU TARIM SULU TARIM YETERSİZ SULU BAĞ (KURU) BAĞ (SULU) BAHÇE (KURU) - BAHÇE (SULU) - ÇAYIR MERA FUNDALIK YOG. YERLEŞİM AZ. YOĞ. YERLEŞİM TURİSTİK ALAN 708 SANAYİ ALANI 111 ASKERİ ALAN 130 DİĞER ARAZİLER SU YÜZEYİ TOPLAM Kaynak: Nevşehir İl Özel İdaresi,2006 Tablo E. 5:İlçelere Göre Arazi Sınıflarının Dağılımı (Hektar) Arazi İLÇELER GENEL Sınıfları Merkez Avanos Derinkuyu Gülşehir H. Bektaş Kozaklı Ürgüp TOPLAM I II III IV V VI VII VIII Diğer+ Su Yüz TOPLAM Kaynak: Nevşehir İl Özel İdaresi,

69 Tablo E.6: Arazilerin Tarımsal Potansiyellerine Göre Sınıflandırılması İLÇELER ÖNEMLİ TARIM ARAZİLERİ I. DERECE II. DERECE III. DERECE TOPLAM DİĞER ARAZİLER GENEL TOPLAM MERKEZ AVANOS DERİNKUYU GÜLŞEHİR HACIBEKTAŞ KOZAKLI ÜRGÜP TOPLAM SU YÜZEY LERİ İL YÜZÖLÇÜMÜ Kaynak: Nevşehir İl Özel İdaresi, E Arazi Problemleri İlimizdeki tarım arazilerinin hektarında su erozyonu, hektarında toprak yetersizliği, 4409 hektarında da toprak profi linde de aşırı derecede bulunan su birinci derecede sorun olarak görülmektedir. (E) TOPRAK ve ARAZİ Kullanımı, Kaynakça Nevşehir İli Arazi Varlığı (Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğü Yayınları Ankara 1998 İl Rapor No: 50) Nevşehir İl Özel İdaresi,

70 F-FLORA-FAUNA VE HASSAS YÖRELER F.1. Ekosistem Tipleri F.1.1. Ormanlar F Ormanların Ekolojik Yapısı Nevşehir İlinin anakaya yapısı volkanik tüf olup, toprak yapısı genelde kumlu-balçık türündedir. Toprak ve su yönünden zengin olmayan Nevşehir ilinde ormanlar varlıklarını zor şartlarda sürdürebilmektedir. F İlin Orman Envanteri İl genelindeki ormanların tamamına yakını Devlet Ormanı statüsünde bulunmakta olup, kayıtlı özel orman alanı bulunmamaktadır. Nevşehir Orman İşletme Şefliği bünyesinde yılları içerisinde orman emvali ve tali ürün üretimi yapılmamıştır. F Orman Varlığının Yararları İldeki orman varlığının çok az olması sebebiyle eksiklikleri her alanda çok fazlası ile hissedilmektedir. Binlerce yılın tahribatı sonucu orman varlığı yok olan ilde çok yoğun bir erozyon yaşanmaktadır. Bugünkü orman varlığının bulunduğu alanlarda mutlak faydaları inkar edilememesine rağmen il üzerinde genele yönelik etki ve faydalarından bahsetmek mümkün değildir. İklim üzerine etkileri: Nevşehir ilindeki orman varlığının doğrudan iklim üzerindeki etkisinden bahsetmek mümkün değildir. Ancak ilimizdeki ormanlık alanlarda lokal bir iklimden bahsedilebilir. Toprak ve toprak verimliliğinin koruması: Ormanların genel olarak toprakları ve toprak verimliliğini koruma özellikleri inkar edilemez. Ancak ilimizdeki orman varlığında bulunduğu alanların çok dar olması itibariyle bu özelliğinden çok fazlaca yararlandığımızı söyleyemeyiz. Rekreasyon: Mevcut ormanların yapısı, dağılımı ve bulunduğu yerler itibariyle rekleaktif özelliklerinden bahsetmek pek mümkün değildir. İş alanı ve geçim kaynağı: Ormanlarda yapılan üretim ve bakım ağaçlandırma çalışmaları yöreye belli bir girdi sağlanmaktadır. Sürekli bir geçim alanı ve iş kaynağı olarak görmek mümkün değildir. Ormanların ülke savunması ve güvenliği açısından nedenli önemli olduğu bilinen bir gerçektir. İlimizdeki orman alanları çok yoğun olmasa da bulundukları alanlar itibariyle bu fonksiyona sahiptir. F Orman Kadastro ve Mülkiyet Konuları 2006 yılı içerisinde 6831 sayılı Orman Kanununa göre Avanos ilçesinde, Merkez ilçe Uçhisar Beldesi ve Göre beldesinde orman kadastrosu çalışması devam etmektedir yılı içerisinde tapulu kesim işlemi yapılmamıştır. İşletme şefliği kayıtlarında özel orman alanı bulunmamaktadır sayılı Orman Kanununun 16.,17. ve 18. maddesine göre verilmiş izin alanı bulunmamaktadır. 57

71 Tablo F.1: Orman Kadastrosu Tamamlanmış Orman Alanı ve 2B Alanı İLİ İLÇESİ BELDESİ KÖYÜ ORMAN ALANI (ha) Nevşehir Merkez - Alacaşar 300,0 4,0 - Hacıbektaş Hırkatepesidelik 169,0 - Hacıbektaş Acıgöl - - Yenice 17,0-2B ALANI (ha) Tepeköy 500,0 8,0 TOPLAM 986,0 12,0 Kaynak: Nevşehir Orman İşletme Şefliği,2006 Tablo F.2: Tescili Yapılmış ve Tahsise Alınmış Orman Alanı İLİ İLÇESİ BELDESİ KÖYÜ ORMAN ALANI Nevşehir (ha) Merkez - - 7,0 Merkez Göre - 119,7 Avanos Özkonak - 474,6 Ürgüp ,3 TOPLAM 644,6 Kaynak: Nevşehir Orman İşletme Şefliği,2006 F Çayır ve Meralar İlimizde bulunan çayır ve meralar genellikle zayıf sınıf meralardır. Ot verimleri düşük olup ağır otlatma baskısı altında bulunmaktadırlar. Kaliteli ot oranı çok azdır. Karşılaşılan en önemli problemler düşük yağış ve aşırı otlatmadır. İlimizde çayır meraların amenajman planlaması yapılmış ve 15 Nisan-15 Ekim tarihleri arasında otlatma yapılması, diğer zamanlarda meraların dinlendirilmesi planlanmıştır. Mera kanunu kapsamında Avanos ilçesi Paşalı Köyü merasında ıslah projesi yürütülmektedir. F.1.3. Sulak Alanlar Bilinen anlamda ve ulusal ya da uluslararası ilan edilen bir sulak değildir. F.1.4. Diğer Alanlar (Stepler vb.) Konu hakkında bilgi edinilememiştir. alan mevcut F. 2. FLORA F Habitat ve Toplulukları Nevşehir, karasal iklim bölgesinde yer alması nedeniyle bitki örtüsü step (bozkır) özelliği..gösterir.:başlıca..bitki..türleri..arasında..gevenler,:kekik..türleri,::buğdaygiller,kangal vb. dikenler sayılabilir. Bunların yanısıra genel alanda çok büyük bir paya sahip olmasa da bozuk meşe baltalıkları bozuk ardıç toplulukları yörenin tahrip görmüş doğal orman örnekleri arasında sayılabilir. Keza son yıllarda yapılan ağaçlandırma çalışmaları sonucu elde edilen ve sedir, karaçam, akasya, akçaağaç, dişbudak, badem vb. türlerin plantasyonu ile elde edilen sahaları da yeni habitatlara örnek olarak vermek mümkündür. Yine akarsu boylarında yetişen kavak, söğüt, iğde, ceviz ağaçlarının oluşturduğu bitki toplulukları ile tarım amaçlı yetiştirilen 58

72 asma türleri kayısı, badem, elma, armut vb. meyve ağaçlarının oluşturduğu alanları da bitki topluluklarına örnek olarak vermek mümkündür. F Türler ve Populasyonları Bozkır (step) bitki türlerinin hakimiyetinde olan yörede, yukarıda sayılan toplulukları teşkil eden çayır otları, geven türleri, kekikler, buğdaygiller, dikenler populasyonların yoğunluğunu...oluşturmaktadır. Bunların...yanında...meşe...türleri, alıç, ahlat,ardıç, karaçam, sedir, akasya, akçaağaç, dişbudak, söğüt, ceviz, asma türleri...ve.kavak ağaçlarının oluşturduğu az yoğunluklu populasyonlardan da bahsetmek mümkündür. F. 3. FAUNA Bölgede başlıca habitat tipi antropojen steptir. İnsan populasyonunun hızla artması ve biyotik faktörlere açık olması nedeniyle yaban hayatı arazi ve civarında çok fakirdir. F.3.1. Habitat ve Toplulukları Yörenin tarih boyunca birçok kültürlerin etkisinde kalarak yoğun tahripler görmesi doğal kaynak tüketimindeki bilinçsizlikler iklimsel ve antropolojik etkenlerle birçok hayvan türü yok olmuş birçoğu da yok olma tehlikesi ile karşı karşıya bırakılmıştır. Bu yüzden ciddi manada bir habitattan bahsetmek şu an için mümkün gözükmemektedir. Ancak Kızılırmak ın ilin tam ortasından geçmesi ve bu ırmağa bağlanan birçok akarsu çevresinde yaşayan canlı türlerinin oluşturduğu küçük habitatlarla yine dağlık kesimlerdeki ormanlık alanlarda, meralarda, tarım alanlarında yaşayan canlı türlerinin oluşturduğu genel manada bozkırın her ortamda görülen türlerinin habitat ve topluluklarından bahsetmek mümkündür. F.3.2. Türler ve Populasyonları Nevşehir ilinin genel coğrafi yapısı; dağlar, yüksek platolar,vadiler çöl tabir edilen düzlükler ve Kızılırmak yanında diğer küçük akarsularla sulanabilen araziler olmak üzere çok değişkenlik göstermektedir. Bu değişkenliklere paralel olarak yörede yaşayan türler ve bunların populasyonlarında değişiklikler görülebilmektedir. En çok rastlanılan türler; keklik, bıldırcı n, güvercin, sığırcık, serçe, karga, baykuş, şahin, kartal gibi kuş türleri ile su kenarlarına gelen ördek, kaz gibi türlerdir. Memeli türleri olarak; kurt, çakal, tilki, tavşan, porsuk, vaşak, yaban domuzu gibi türlerden bahsetmek mümkündür. Keza sürüngenler kemirgenler vb. diğer türlere baktığımızda da yılanlar, kertenkeleler, tarla fareleri, kaplumbağalar en çok rastlanılan türler olarak sıralanabilir. Populasyonlarla ilgili ciddi bir çalışma elimizde mevcut olmamakla birlikte dengeli bir populasyon yapısından bahsetmek mümkün değildir. Zaman zaman her bir türün lehinde ve aleyhinde değişimler yaşanmakta olup özellikle kuş türlerinde ciddi azalmalardan bahsetmek mümkündür. F.3.3. Hayvan Yaşama Hakları Yasalar çerçevesinde çalışmalar sürdürülmekte olup 4915 sayılı yasa il yaban hayatı ve avcılık çalışmaları disipline edilmeye çalışılmakta 5199 sayılı 2004 yılında yürürlüğe giren ve ülkemiz için yeni sayılan Hayvanları Koruma Kanunu nca da diğer hayvanlarla ilgili yaşama haklarına yönelik çalışmalar yürütülmektedir. F Evcil Hayvanlar İlimizdeki evcil hayvanlara yönelik sağlıklı bir envanter çalışması mevcut olmadığı ve 5199 sayılı yasa yeni yürürlüğe girdiği için çalışmalar çok yavaş yürümektedir. 59

73 F Sahipli Hayvanlar Sağlıklı envanterler olmadığı için henüz ciddi bir çalışma yapılamamaktadır. Ancak basın araçları ile halk bilgilendirilmeye çalışılmakta sahipli hayvanların tescili için çalışmalara başlanmıştır. F Sahipsiz Hayvanlar Sağlıklı envanterler olmadığı için henüz ciddi bir çalışma yapılamamaktadır. F Nesli Tehlike Altında Olan ve Olması Muhtemel Evcil ve Yaban Hayvanlar Evcil hayvanlarla ilgili ciddi bir tehdit yoksa da bazı türlerin sayısında il genelinde geçmişe nazaran çok ciddi bir azalma söz konusudur. (özellikle at,eşek gibi) Keza yaban hayatındaki kuş türlerinin (keklik, bıldırcın, toy, güvercin, üveyik vb.) sayılarında azalmalar sözkonusudur. F Hayvan Hakları İhlalleri Yasal çalışmalar tam olarak zeminine oturmamış olup bu konuda elimizde belgeler yoksa da bölgenin genel kültür yapısı ve münferiden karşılaşılan olaylar değerlendirildiğinde hayvan hakları ihlallerinden söz etmek mümkündür. Bu konuda İl Hayvan Hakları Kurulu 5199 sayılı yasa çerçevesinde kuruluş aşamasında olup çalışmalara başlanmıştır. F Valilikler, Belediyeler ve Gönüllü Kuruluşlarla İşbirliği 5199 sayılı yasa ile birlikte özellikle belediyelere çeşitli yükümlülükler getirilmiş başıboş ve sahipsiz hayvanlar için barınaklar yaptırılması istenmiş olup periyodik olarak bu barınaklar takip edilmektedir. Yine Valiliklerde kurulan Hayvan Hakları Kurulu ve hem ildeki hem de ülke genelindeki gönüllü kuruluşlarla işbirliği planlanmaktadır. F.4. Hassas Yöreler Kapsamında Olup (*) Bölümdeki Bilgilerin İsteneceği Alanlar F.4.1. Ülkemiz Mevzuatı Uyarınca Korunması Gerekli Alanlar F Sayılı Milli Parklar Kanunu nun 2. Maddesinde Tanımlanan ve Bu Kanunun 3. Maddesi Uyarınca Belirlenen Milli Parklar, Tabiat Parkları, Tabiat Anıtları ve Tabiat Koruma Alanları İlimiz sınırları içerisinde Göreme Tarihi Milli Parkı Tarih ve 86/ Say ılı Bakanlar Kurulu Kararı ile Milli Park olarak ilan edilmiştir. F Sayılı Kara Avcılığı Kanunu Uyarınca Çevre ve Orman Bakanlığı nca Belirlenen Yaban Hayatı Koruma Sahaları ve Yaban Hayvanı Yerleştirme Alanları İlimizde 3167 sayılı kanun uyarınca ayrılmış Yaban Hayatı Koruma ve Yaban ve Yaban Hayvanı Yerleştirme Alanları bulunmamaktadır. F Sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu nun 2. Maddesinin a - Tanımlar Bendinin 1.,2.,3. ve 5. Alt Bentlerinde Kültür Varlıkları, Tabiat Varlıkları, Sit ve Koruma Alanı Olarak Tanımlanan ve Aynı Kanun İle 3386 Sayılı Kanunun (2863 Sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu nun Bazı Maddelerinin Değiştirilmesi ve Bu Kanuna Bazı Maddelerin Eklenmesi Hakkında Kanun) İlgili Maddeleri Uyarınca Tespiti ve Tescili Yapılan Alanlar Nevşehir Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulunun gün ve 1123 sayılı kararı ile Kapadokya Bölgesi sit irdeleme ve derecelendirme çalışmaları ile İlimizde bulunan sit alanları belirlenmiştir. 60

74 F Sayılı Su Ürünleri Kanunu Kapsamında Olan Su Ürünleri İstihsal ve Üreme Sahaları İlimiz sınırları içerisinde su ürünleri istihsal ve üreme sahaları bulunmamaktadır. F /9/1988 Tarihli ve Sayılı Resmi Gazete de Yayımlanan Su Kirliliği Kontrol Yönetmeliği nin 17 nci ve 1/7/1999 Tarihli ve Sayılı Resmi Gazete de Yayımlanan Yönetmelikle Değişik 18.,19. ve 20. Maddelerinde Tanımlanan Alanlar İlimizde bulunan içme ve kullanma suyu kaynaklarının Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliğinin 18., 19., ve 20. maddelerince tanımlanan alanla bulunmamaktadır. F /11/1986 Tarihli ve Sayılı Resmi Gazete de Yayımlanan Hava Kalitesinin Korunması Yönetmeliği nin 49. Maddesinde Tanımlanan Hassas Kirlenme Bölgeleri Hava Kalitesinin Korunması Yönetmeliği nin 49. maddesinde tanımlanan Hassas Kirlenm e Bölgeleri İlimiz sınırları içerisinde bulunmamaktadır. F Sayılı Çevre Kanunu nun 9. Maddesi Uyarınca Bakanlar Kurulu Tarafından Özel Çevre Koruma Bölgeleri Olarak Tespit ve İlan Edilen Alanlar İlimizde Özel Çevre Koruma Bölgeleri bulunmamaktadır. F Sayılı Boğaziçi Kanunu na Göre Koruma Altına Alınan Alanlar Nevşehir de Boğaziçi Kanunu na göre koruma altına alınan alan bulunmamaktadır. F Sayılı Orman Kanunu Gereğince Orman Alanı Sayılan Yerler Bu bölüm F.1.1. Ormanlar başılğı altında incelenmiştir. F Sayılı Kıyı Kanunu Gereğince Yapı Yasağı Getirilen Alanlar İlimizin denize kıyısı yoktur. F Sayılı Zeytinciliğin Islahı ve Yabanilerinin Aşılattırılması Hakkında Kanunda Belirtilen Alanlar İlimizde zeytin üreticiliği yapılmamaktadır. F Sayılı Mera Kanununda Belirtilen Alanlar Bu bölüm F.1.2. Çayır ve Meralar başığı altında incelenmiştir. F Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de Yayımlanarak Yürürlüğe Giren Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği nde Belirtilen Alanlar İlimizde Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği nde belirtilen alanlar bulunmamaktadır. F.4.2. Ülkemizin Taraf Olduğu Uluslararası Sözleşmeler Uyarınca Korunması Gerekli Alanlar (**) F /2/1984 Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de Yayımlanarak Yürürlüğe Giren Avrupa nın Yaban Hayatı ve Yaşama Ortamlarını Koruma Sözleşmesi (BERN Sözleşmesi) Uyarınca Koruma Altına Alınmış Alanlardan Önemli Deniz Kaplumbağası Üreme Alanları nda Belirtilen I. ve II. Koruma Bölgeleri, Akdeniz Foku Yaşama ve Üreme Alanları İlimizde Avrupa nın Yaban Hayatı ve Yaşama Ortamlarını Koruma Sözleşmesi uyarınca koruma altına alınmış alan bulunmamaktadır. 61

75 F /6/1981 Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de Yayımlanarak Yürürlüğe Giren Akdeniz in Kirlenmeye Karşı Korunması Sözleşmesi (Barselona Sözleşmesi) Uyarınca Korumaya Alınan Alanlar İlimizde Barcelona Sözleşmesi uyarınca koruma altına alınan alan bulunmamaktadır. F /10/1988 Tarihli ve Sayılı Resmi Gazetede Yayımlanan Akdeniz de Özel Koruma Alanlarının Korunmasına Ait Protokol Gereği Ülkemizde Özel Koruma Alanı Olarak Belirlenmiş Alanlar İlimizde Özel Çevre Koruma Alanı yoktur. F /9/1985 Tarihli Cenova Bildirgesi Gereği Seçilmiş Birleşmiş Milletler Çevre Programı Tarafından Yayımlanmış Olan Akdeniz de Ortak Öneme Sahip 100 Kıyısal Tarihi Sit Listesinde Yer Alan Alanlar İlimizin Akdeniz e kıyısı bulunmamaktadır. F Cenova Deklerasyonu nun 17. Maddesinde Yer Alan Akdeniz e Has Nesli Tehlikede Olan Deniz Türlerinin Yaşama ve Beslenme Ortamı Olan Kıyısal Alanlar İlimizin Akdeniz e kıyısı bulunmamaktadır. F /2/1983 Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de Yayımlanarak Yürürlüğe Giren Dünya Kültür ve Tabiat Mirasının Korunması Sözleşmesi nin 1. ve 2. Maddeleri Gereğince Kültür ve Turizm Bakanlığı Tarafından Koruma Altına Alınan Kültürel Miras ve Doğal Miras Statüsü Verilen Kültürel, Tarihi ve Doğal Alanlar Dünya Kültür ve Tabiat Mirasının Korunması Sözleşmesi nin 1. ve 2. maddeleri gereğince Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından koruma altına alınan, İlimizde 177 envanter numarası ile tescilli Kapadokya Bölgesi Kültürel Miras ve Doğal Miras statüsü verilen kültürel, tarihi ve doğal alan olarak bulunmaktadır. F /05/1994 Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de Yayımlanarak Yürürlüğe Giren Özellikle Su Kuşları Yaşama Ortamı Olarak Uluslararası Öneme Sahip Sulak Alanların Korunması Sözleşmesi (RAMSAR Sözleşmesi) Uyarınca Koruma Altına Alınmış Alanlar İlimizde Özellikli Su Kuşları Yaşama Ortamı Olarak uluslar arası Öneme Sahip Sulak Alanların Korunması Sözleşmesi uyarınca koruma altına alınmış alanlar bulunmamaktadır. F.4.3. Korunması Gereken Alanlar (***) F Onaylı Çevre Düzeni Planlarında, Mevcut Özellikleri Korunacak Alan Olarak Tesbit Edilen ve Yapılaşma Yasağı Getirilen Alanlar (Tabii Karakteri Korunacak Alan, Biogenetik Rezerv Alanları, Jeotermal Alanlar vb.) İlimizde Onanlı Çevre Düzeni Planı henüz yapılmamıştır. 62

76 F Tarım Alanları: Tarımsal Kalkınma Alanları, Sulanan, Sulanması Mümkün ve Arazi Kullanma Kabiliyet Sınıfları I, II, III ve IV Olan Alanlar, Yağışa Bağlı Tarımda Kullanılan I. ve II. Sınıf İle, Özel Mahsul Plantasyon Alanlarının Tamamı İlimiz Tarım İl Müdürlüğünce tarımsal alanlar sınıflarına göre tespit edilmiş olup bu alanlar içerisinde onaylı Özel Mahsul Plantasyon Alanları bulunmamaktadır. Ancak tarım alanları üzerine sınıf fark etmeksizin yapılması düşünülen bina, fabrika, petrol istasyonu, depo vb. binalar için tarih ve sayılı Tarım ve Arazilerinin Korunması ve Kullanılmasına dair yönetmelik hükümleri Tarım İl Müdürlüğünce uygulanmaktadır. F Sulak Alanlar: Doğal veya Yapay, Devamlı veya Geçici, Suların Durgun veya Akıntılı, Tatlı, Acı veya Tuzlu, Denizlerin Gel-Git Hareketinin Çekilme Devresinde 6 Metreyi Geçmeyen Derinlikleri Kapsayan, Başta Su Kuşları Olmak Üzere Canlıların Yaşama Ortamı Olarak Önem Taşıyan Bütün Sular, Bataklık Sazlık ve Turbiyeler İle Bu Ala nların Kıyı Kenar Çizgisinden İtibaren Kara Tarafına Doğru Ekolojik Açıdan Sulak Alan Kalan Yerler İlimizde korunması gereken sulak alanlar bulunmamaktadır. F Göller, Akarsular, Yeraltısuyu İşletme Sahaları Nevşehir ili sınırları içerisinde korunması gereken alan olarak göller, akarsular ve yeraltısuyu işletme sahaları bulunmamaktadır. F Bilimsel Araştırmalar İçin Önem Arzeden ve/veya Nesli Tehlikeye Düşmü ş veya Düşebilir Türler ve Ülkemiz İçin Endemik Olan Türlerin Yaşama Ortamı Olan Alanlar, Biyosfer Rezervi, Biyotoplar, Biyogenetik Rezerv Alanları, Benzersiz Özelliklerdeki Jeolojik ve Jeomorfolojik Oluşumların Bulunduğu Alanlar İlimizde benzersiz özelliklerdeki jeolojik ve jeomorfolojik oluşum olarak Kapadokya Bölgesi ye r almaktadır. B u alana ilişkin özellikler F.5.1. Milli Parklar başlığı altında incelenmiştir. F Mesire Yerleri; 6831 Sayılı Orman Kanununa Tabi Alanlarda Halkın Rekrasyonel Kullanımını Düzenleyip, Kullanımının Doğal Yapının Tahribine Neden Olmadan Yönlendirilmesini Sağlamak Üzere Ayrılan Alanlar İlimizde 6831 sayılı Orman Kanununa tabii korunması gereken mesire yerleri bulunmamaktadır. F.4. HASSAS YÖRELER KAPSAMINDA OLUP (*) BÖLÜMÜNDEKİ BİLGİLERİN İSTENECEĞİ ALANLAR F Milli Parklar 1.Alanın Resmi Adı: Göreme Tarihi Milli Parkı 2. Coğrafi Konumu ve Koordinatları (Rakım vb. bilgiler dahil): Milli park İlimiz sınırları içerisinde yer almaktadır. Aksaray daki Hasan Dağı ile Kayseri deki Erciyes Dağı volkanik bölgesinde yer almaktadır. 63

77 Milli Park sahası içerisindeki Ürgüp, Göreme, Çavuşini, Uçhisar, Ortahisar ve Zelve yerleşimleri, dünyaca ünlü Kapadokya mimarisi ve sokak dokusunu sergileyen, geleneksel yaşamın muhafaza edildiği yerleşim birimleri olup bölgenin doğal zenginliğinin yanında, kültürel zenginliğini ve peyzajını da ziyaretçilere sunmaktadır. Yerleşimlerdeki arkeolojik alanlar bölgenin yüzyıllar öncesine dayanan geçmişine ışık tutarken aynı zamanda bir araştırma ve eğitim alanı özelliğine sahiptir. PAFTA KONUMU ( 1 / ÖLÇEKLİ PAFTALAR ): Göreme Tarihi Milli Parkı nın alanı 4 adet 1/25000 ölçekli pafta üzerine oturmaktadır. Bu paftalar; 1- KAYSERİ K 33 c 1, 2- KAYSERİ K 33 c 2, 3- KAYSERİ K 33 c 3, 4- KAYSERİ K 33 c 4 dür. 3.Alanı: 3.1 Toplam Alan (km 2 ) Toplam 9572 ha. alanı kapsayan Göreme Tarihi Milli Parkı nın içerisinde ormanlık ve sulak alan bulunmamakla birlikte 7359,64 ha. tarım alanı ve 1264,05 ha. kayalık ve çalılık alan bulunmaktadır. Bunlardan tarım alanları toplam Milli Park alanının yüzde 76,89 unu kaplarken, kayalık ve çalılık alanlar toplam alanın yüzde 13,21 ini kaplamaktadır. Göreme Tarihi Milli Parkı sınırları içerisinde 30,25 ha. ı 1. derece, 26,88 ha. ı 3.derece olmak üzere toplam 57,13 ha. arkeolojik sit alanı bulunmaktadır. Ayrıca 1815 ha. alanda 1. derece doğal sit ve 1. derece arkeolojik sit alanları bir arada bulunmaktadır. Göreme Tarihi Milli Parkı sınırları içerisinde bir ilçe (Ürgüp), üç kasaba (Göreme, Uçhisar, Ortahisar) ve iki adet köy yerleşimi bulunmaktadır. Bu alanlardaki toplam yapılaşma alanı 422,79 ha. dır. Bu alan toplam milli park alanının yüzde 4,42 sine karşılık gelmektedir. SAHA İÇERİSİNDE: I-Bakanlığımıza Bağlı Diğer Koruma Alanları; a) Yaban Hayatı Koruma Sahası : - b) Muhafaza Ormanı : - c) Gen Koruma Ormanı : - d) Tohum Meşceresi : - e) Diğer : - II- Diğer Bakanlıklara Bağlı Alanlar; Turizm Alanı: Bakanlar Kurulunun Tarih ve 97/9985 Sayılı kararı ile Nevşehir ve çevresinde turizm alanı daraltılmasına gidilmiştir. Yapılan bu düzenlemeye göre Göreme Tarihi Milli Parkı nın tamamı Turizm Alanı içerisinde kalmaktadır. Milli Park alanı içerisinde Turizm Merkezi bulunmamaktadır. Sit Alanları ( Doğal, Tarihi, Arkeolojik, Kentsel ): Göreme Tarihi Milli Parkı sınırları içerisinde 30,25 ha. ı 1. derece, 26,88 ha. ı 3. derece olmak üzere toplam 57,13 ha. arkeolojik sit alanı bulunmaktadır. Ayrıca ha. alanda 1. derece doğal sit ve 1. derece arkeolojik sit alanları bir arada bulunmaktadır Kara Yüzeyi (km 2 ) Göreme Tarihi Milli Parkı 9572 ha alanı kaplamaktadır. 64

78 3.3. Su Yüzeyi (km 2 ) Göreme Tarihi Milli Parkı sınırları içerisinde su yüzeyi bulunmamaktadır Kıyı Uzunluğu (m) Göreme Tarihi Milli Parkı sınırlarının su yüzeylerine kıyısı bulunmamaktadır. 4. Alanın Açıklamalı Tanıtımı: Tablo F.3: Sahanın adı ve İdari Durumu GENEL MÜDÜRLÜK MÜDÜRLÜK MÜHENDİSLİKLER ÇEVRE VE ORMAN BAKANLIĞI DOĞA KORUMA VE MİLLİ PARKLAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ İL ÇEVRE VE ORMAN MÜDÜRLÜĞÜ Göreme Milli Park Mühendisliği Nevşehir D. K. ve M. P. Mühendisliği ORMAN GENEL MÜDÜRLÜĞÜ Kaynak:İl Çevre ve Orman Müdürlüğü,2006 BÖLGE MÜDÜRLÜĞÜ İŞLETME MÜDÜRLÜĞÜ ADANA POZANTI NEVŞEHİR ORMAN İŞLETME ŞEFLİKLERİ 5. Yasal Konumu: Tarih ve 86/ Sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile Milli Park olarak ilan edilmiştir. 6. Yerleşimler ve Nüfusları: Göreme Tarihi Milli Parkı sınırları içerisinde bir ilçe (Ürgüp), üç kasaba (Göreme, Uçhisar, Ortahisar) ve iki adet köy yerleşimi bulunmaktadır. Bu alanlardaki toplam yapılaşma alanı 422,79 ha. dır. Bu alan toplam milli park alanının yüzde 4,42 sine karşılık gelmektedir yılı nüfus sayımına göre Göreme Tarihi Milli Parkı sınırları içerisinde fiilen yaşayan nüfus kişidir. Milli Park ile etkileşim içerisinde olan Avanos ilçesi nüfusu da bu değere dahil edildiğinde toplam nüfus kişi olmaktadır. 7. Sosyo-Ekonomik,Kültürel,Tarihsel Özellikler: Sosyo-Ekonomik Yapı: Milli Park içerisindeki seyir noktalarında yörenin kültürünü yansıtan ve yöre insanlarınca sergilenen el sanatlarını görme, inceleme ve satın alma imkanı bulunmakta iken Milli Parkın etki alanında bulunan Avanos yerleşiminde çömlekçilik sanatı ile ilgili bilgi edinilebilmekte, bireysel uygulamalar gerçekleştirilebilmektedir. Başta Ürgüp ve Göreme olmak üzere Milli Park sahası içerisinde bulunan turistik restaurant ve eğlence yerleri bölgenin erişilebilirliğinin yüksek olması nedeni ile sadece Milli Park sahası içerisine değil, tüm çevre illere hizmet verebilmektedir. Kültürel ve Tarihsel Özellikler a) Tarihi Özellikler: Göreme Tarihi Millipark alanı; volkanik tüften oluşmuş ilgi çekici manzara yapısı içerisinde Bizans kilise mimarisi ve dinsel sanat tarihinden önemli bir devri sergilemektedir. Bölgenin özelliklerinden dolayı burada yaşayanlar savaşların etkilerinden, merkezi idarenin otoritesinden uzak kalmayı başarabilmişlerdir. Ana ulaşım yollarına uzaklığı ve engebeli bir alan olması, gizlenmek isteyen veya dini inzivaya çekilenler için uygun korunma yeri olmuştur. Manastır hayatı 3. yüzyıl sonları ile 4. yüzyıl başlarında başlamış ve hızla 65

79 yayılmıştır. Manastırlar, kiliseler, şapeller, yemekhaneler ve keşiş hücreleri, depo ve şarap yapım yerleri bulunan mekanlar oyulmuş, duvar resimleri ile süslenmiştir. Milli Park sahası içerisindeki Ürgüp, Göreme, Çavuşini, Uçhisar, Ortahisar ve Zelve yerleşimleri, dünyaca ünlü Kapadokya mimarisi ve sokak dokusunu sergileyen, geleneksel yaşamın muhafaza edildiği yerleşim birimleri olup bölgenin doğal zenginliğinin yanında, kültürel zenginliğini ve peyzajını da ziyaretçilere sunmaktadır. Yerleşimlerdeki arkeolojik alanlar bölgenin yüzyıllar öncesine dayanan geçmişine ışık tutarken aynı zamanda bir araştırma ve eğitim alanı özelliğine sahiptir. Milli Park, Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Teşkilatı (UNESCO) tarafından tarihinde 357. sırada Göreme Tarihi Milli Parkı ve Kapadokya nın Kayalık Alanları adıyla Dünya Doğal ve Kültürel Mirası Listesine alınmış olup ülkemizde bu listede bulunan 9 yerden birisi durumundadır. Arkeolojik Özellikler: Göreme Tarihi Milli Parkı sınırları içerisinde 30,25 ha. ı 1. derece, 26,88 ha. ı 3.derece olmak üzere toplam 57,13 ha. arkeolojik sit alanı bulunmaktadır. Ayrıca 1815 ha. alanda 1. derece doğal sit ve 1. derece arkeolojik sit alanları bir arada bulunmaktadır. Yerleşik hayata geçişten itibaren Kapadokyada karşımıza çıkan ilk büyük medeniyet Hitit lere aittir. Hitit ler bu yerli toplumlardan ve kendilerinden önceki ilk Anadolu Medeniyeti olan Sümer inançlarından büyük ölçüde etkilenmiştir. Yapılan kazılarda Hitit Uygarlığında dinsel alet ve vesikaların çokluğu dinin bu uygarlığın yaşamında ne kadar önemli olduğunu gösterir. İlk çağ medeniyetlerinden kalan izler arasında arkeolojik kazılar sonucu değerli eserlerin bulunduğu höyüklerin önemli bir yeri vardır. Kapadokya da ilk medeniyetlere ait önemli izler yer altı şehirleri, tümülüsler, yazıtları ve Kapadokya tabletleridir. Bölgedeki höyüklerin başlıcaları şunlardır: Alacahöyük: Alacahöyük kazıları ( ) Anadolu nun bakır çağında ne kadar büyük bir sanat ve tekniğe ulaştığının gösterir. İ.Ö lere ait üzeri işlenmiş ve boyanmış Kapadokya Seramikleri ortaya çıkartılmıştır. Suluca Karahöyük: Hacıbektaş ilçesinde yeralan bu alanda yapılan arkeolojik kazılar sonucu helenistik, roma, hitit, frig ve bronz çağlarına ait katmanlar tespit edilmiştir. Burada bulunan eserler arasında seramikler çoğunluktadır. Acemhöyük: Acemhöyük kazılarında İ.Ö. 7. Yüzyıl sonuyla, İ.S. 4. Yüzyıl arasında farklı medeniyetlere ait çok sayıda yerleşim katları ortaya çıkmıştır. Acemhöyük kazılarında ulaşılan izlerden bazıları şunlardır: Bizans dönemine ait yapılar Helen-Roma Dönemine ait bir yerleşim birimi ve kültür katı, İ.Ö arasına tarihlenen geometrik motifli parlak seramiklerin bulunduğu katlar, Hitit ve Bronz çağına ait sur kalıntıları. Topaklıhöyük: Avanos ilçesi sınırları içerisinde yeralmaktadır. İlk bronz çağdan Bizans dönemine uzanan 2 mimari kat ortaya çıkmıştır. Çatalhöyük: Dünyanın en eski peyzaj resmi burada bulunmuştur. Bu Kapadokya ya hayat veren dağlardan birinin, Hasan Dağı nın patlayışını tasvir eden bir fresktir. Bugün Anadolu Medeniyetler Müzesinde bulunan resmin İ.Ö lere ait olduğu saptanmıştır. Bölgedeki bir diğer önemli arkeolojik kalıntılar yeraltı şehirleridir. Dünyada başka örneği bulunmayan yeraltı şehirleri mükemmel bir tekniğin ürünüdür. Havalandırma sisteml eri hava dolaşımı tünelleri ile, emniyet ve güvenlik sistemleriyle, giriş ve çıkışlarda 66

80 ilginç teknikleri ile zemindeki kuyuları ve çöp toplama mekanizmalarıyla bugün bile ziyaretçileri şaşırtmaktadır. Yer altı şehirleri bölgenin en önemli kültürel zenginliğidir. Bu yerleşimler ilk çağlarda depremi ve yangını bol olan, kışı soğuk, yazı sıcak geçen, ağaçsız, ormansız bir coğrafyada insanoğlunun; doğanın, imkan ve sınırlılıklarını en uygun şekilde değerlendirişinin en iyi örneğidir. Bölgedeki yeraltışehirlerinin başlıcaları: Derinkuyu, Kaymaklı, Mazı, Özkonak, Tatlarin, Özlüce (Zile), Acıgöl ve Sivas-Gökçe toprak yer altı şehirleridir. Şekil F.1: Kaymaklı Yeraltı Kenti Kilisesi Kaynak: İlkçağ medeniyetlerine ait diğer arkeolojik eserler arasında Civelek mağarası, Geç Tümülüsü, Kaya mezarları, Acıgöl Topada Yazıtı ve Kapadokya Tabletleri sayılabilir. Ayrıca Nevşehir Müze Müdürlüğünce Kurugöl de yapılan kazılar sonucunda İ.Ö. II. Yüzyıla ait taştan lahitler ve ölü küpleri içerisinde Arkaik döneme ait aksesuarlara ulaşılmıştır. Kapadokya ilk çağ medeniyetlerinden sonra Roma ve Bizans gibi Hristiyan medeniyetlerinin etkisi altında kalmıştır. Kapadokya da uzun süre yaşayan Romalılar Hristiyanlığı kabul etmeden önce çok tanrılı bir inanca sahiptirler. Romalılar ın hemen her iş için bir tanrısı vardır. Mazı Yer altı şehrinde Roma döneminin önemli tanrıçası olan Kidele nin kutsal işaretine rastlanmıştır. Bölgeye yerleşen Hıristiyan topluluklar ilk aşamada çok tanrılı Roma inançlarının gazabın a uğramamak için gizli vadilere sığınmaya başlamışlardır. Vadi içlerindeki kilise ve manastırlar çok eski oluşu bunu göstermektedir. Kapadokya da ilk resimli kiliseler VI. ve VII. Yüzyıllarda Bizans döneminde inşa edilmeye başlanılmıştır. İlk dönem resimlerde İsa nın yada azizlerin yaşamından alınan sahneler, ilkel resmin klasik motifleriyle (Cennet ağaçları, bağlar, haca asılmış balıklar) birleştirilmiştir. Bölgedeki kilise ve manastırların başlıcaları şunlardır: Göreme Açık Hava Müzesinde bulunanlar; Tokalı Kilise, Rahibeler Manastırı (Kızlar Manastırı), Yılanlı Kilise (Aziz Onuph rius Kilisesi), Elmalı Kilise, Aziz Basil Şapeli, Karanlık Kilise, Rahipler Manastırı, Çarıklı Kilise, Aziz Bardam Şapeli, Aziz Catherine Şapeli dir. Göreme Kasabası içerisindeki ve vadi içlerindeki kiliseler ise; Kadir Durmuş Kilisesi, Yusuf Koç Kilisesi, El-Nazar Kilisesi, Saklı Kilise, Kılıçlar Kilisesi, Meryem Ana Kilisesi (Kuşluk Kilisesi), Aziz Eustathius Şapeli, Yamalı Kilise, Eğri Taş Kilisesi, Eski Bacak 67

81 Kilisesi, Teodorus Şapeli, Derphanion Kilisesi, Madolyon Kilisesi, Çift yüzlü şapel, Ağaçaltı Kiliseleri, Manastır Sütunlu Kilise ve Ala manastır Kilisesi dir. Şekil F.2 : El Nazar Kilisesi Kaynak: Bölgedeki diğer önemli kilise ve manastırlar ise; Ürgüp-pancarlık kilisesi, Ortahisar Üzümlü Kilise, Direkli Kilise, Haçlı Kilise,Çavuşin Vaftizci Yahya Kilisesi, Büyük Güvercinlik Kilisesi, Güllüdere Kilisesi, Zelve Kilisesi dir. Ayrıca Uçhisar Kasabası içerisindeki Uçhisar Kalesinin zirvesinde Bizans dönemine ait mezarlar bulunmaktadır. Kapadokya bölgesine XI. yüzyıldan itibaren gelmeye başlayan Türkler XVIII. Yüzyılda Damat İbrahim Paşa nın yürüttüğü bayındırlık ve nüfus politikalarıyla bölgede çoğunluk haline gelmiştir. Selçuklu uygarlığı sağlam ve bakımlı yolları, taş köprüleri, kervan sarayları, cami, medrese, kütüphane, hamam ve saraylarıyla Ortaçağın ileri bir medeniyetidir. Selçukluların Kapadokya daki en belirgin izleri ticaretin gelişmesinin hem medeni hem sonucu olan kervansaraylardır. Bu döneme ait eserler Hacı Bektaş-ı Veli Küllüyesi (Pir Evi), Bektaş efendi türbesi, Ürgüp Taşkınpaşa Külliyesi, Kadınlar Kalesi, Altı Kapı Türbesi ve Temenni Türbesi, Avanos Saruhan Kervansarayı, Alaaddin Cami, Gülşehir- Kızılkaya Cami, Taş Camiidir. Osmanlı dönemindeki eserler ise; Nevşehir Kalesi, Damat İbrahim Paşa Külliyesi dir c- Mitolojik Özellikler: Yöresel efsaneler arasında en önemlisi Hacı Bektaş-ı Veli ye ilişkin efsanelerdir. Hacıbektaş ilçesinin etrafında bulunan bütün tarihi yapılar için efsaneler mevcuttur. Başka bir efsane yer altı şehirleri ve peribacalarına ilişkindir. Avcılar Kasabası da adını peribacaları efsanesinden alır. Yer altı şehirlerinde devlerin yaşadığı anlatılır, birbirine açılan odaların kapılarındaki değirmen taşı büyüklüğündeki sürgüler bunun kanıtı olarak görülür. Başka bir efsanede Özkonak ta Belha Manastırı na adını veren Belha efsanesidir. Bölgede mitolojik özelliğe sahip pekçok efsane olduğunu söylerler. Fakat en bilineni ise Amaz Köyü Göçü dür. Amaz, Ürgüp ün iki köyü olan Yeşilöz ve Taşkınpaşa köyleri sınırlarında bulunan bir mevkinin adıdır. Burada kayadan oyma harabeler bulunmaktadır. Geçmiş dönemde o mevkiide Amaz köylüleri yaşarmış bunlar oldukça fakir bir hayat sürermiş. O zaman komşu köy olan Damsa (Taşkınpaşa) köyü zengin köyü imiş. Bir de beyleri varmış. Bu bey Damsa ya sürekli büyük binalar yaptırırmış. Yalnız bunların inşaatında, Amaz köylülerini zorla çalıştırır haklarını vermezmiş, bu köylüler Damsa daki inşaatlarda çalışmaktan kendi işlerine bakamaz olmuşlar ve daha da fakirleşmişler. 68

82 Kendilerine yapılan bu denli haksızlığa daha fazla tahammül edemeyen Amaz köylüleri oradan göç etmeye karar vermişler. Akşamdan göç hazırlıklarına başlamışlar. Sabah yola çıkarkende canlı bir tavuğun tüylerini yolarak bir kalburun altına koymuşlar Damsa lılara; sizde bizi bu tavuk gibi yoldunuz demek istemişler. Sabah Amaz köylülerini işe götürmek için gelen Damsa beyi kalburun altındaki yolunmuş tavuğu görünce yaptığı işin yanlış olduğunu anlamış. Ama iş işten geçmiştir. Oradan göç eden insanlar Şam a kadar giderler. Burada Amaz isminde bir mahalle kurarlar. d- Etnoğrafik özellikler: I ) El Sanatları: Kapadokya nın tarihi ve doğal zenginliği çağlar boyunca bölge insanı tarafından doğal malzemelerle yoğrulup bütünleşmiş ve sanata dönüşmüştür. Kültürel mirası canlı tutmasının yanında ekonomik bir getirisi de olan el sanatları, çömlekçilik, halı (kilim) dokumacılığı, Çulfa (kaba kumaş dokumacılığı), el yapımı bebek üretimi ve onyx taş işlemeciliğidir. II) Yöresel Yemekler: Kapadokya mutfağı yörede yetişen ürünler etrafında gelişmiş bir mutfaktır. Geleneksel mutfakta işler iki mekan içinde yürütülür. Birincisi; Tandır ve Ocağın bulunduğu mekan. İkincisi; Malzemelerin bulunduğu kayıt damı (kiler)dır. Yemek yapımında kullanılan araç gereçler arasında topraktan yapılmış çömlek ve tandır ikilisinin ayrıcalıklı bir yeri vardı r. Yöresel yemeklerin en önemlileri; düğün çorbası, sütlü çorba, ağ pakla (kurufasulye), nohutlu yahni, kaysı dolması, gendirme, dıvıl, ayva dolması ve dolaz ve köftür dür. III) Mahalli Kutlamalar: Yörede düğünlerde yapılan geleneksel kutlamalar vardır. Bayrak Kaldırma: Bu tören ile düğünün olacağı topluma haber verilir. Kız Başı Ya kma ve Övülme (Kına Gecesi): Bölgede kutlanılan Mahalli Diğer Özel Günler ise; 1) Hacı Bektaş-ı V eli yi anma törenleri (16-18 Ağ ustos tarihlerind e) 2) Ürgüp Bağbozumu Festtivali ve Şarap Yarışması 3) Avanos İlçesi Uluslar arası El Sanatları Festivali 4) Ürgüp İlçesi / Aksal ur Kasabası Kiraz Festivali (20 Haziran) 5 ) Nevşehir Türkmen Sofrası Şöleni (21 Eylül) FAALİYETLER: Sosyal - Kültü rel Faaliyet ler: Ş enlikler: Nevşehir Türk men Sofrası Şöle ni (21 Eylü l) H acıbektaş Veliyi Anma Törenleri (16 18 Ağustos) Nevşehi r in İl Oluşu (20 Temmuz) F estivaller: Ürgüp Bağbozumu Festivali (3 5 / 4 6 Ekim) Avanos Uluslarası El Sanatları Festivali (18 20 Ağustos) Ortahisar Limon Festivali ( Haziran) ÜRGÜP/Aksalur Kiraz Festivali (20 Haziran) Panayır : --- Sergiler : --- Diğerleri: Yarışmalar Limon Festivali / Ürgüp Şarap Yarışması (2-6 Haziran) II) Reaktif Faaliyetler: Dağcılık: -- Trekking: X Rafting : -- Olta Balıkçılığı: -- 69

83 IV) Yöresel Giyim Tarzı: Kadınlar şalvar giyip, başlarına yemeni takarlar. Erkekler ise günümüze uygun giyinmektedirler. e- Antropolojik Özellikler: f- Sosyolojik Özellikler: Kapadokya bölgesi dil ve anlatım bakımından İçAnadolu Bölgesinin özelliklerini taşır. Yerel ağız gelişme sürecinde geçirilen yönetsel ve toplumsal değişimlerden, bunların etnik yapıda doğurduğu karışımdan izler taşır. Halkın kullandığı dil kurallı türkçeden bölgesel ağız olarak farklılaşır, Halk dilinde 20 ünlü, 43 ünsüz harf tesbit edilmiştir. Uzun ve kırık hava grubunda da yeralan türküler yöreye özgü türkülerdir. Geleneksel halk oyunları sınıflandırmasında Kapadokya Türkiye coğrafyasında halay grubunda yeralır. Nevşehir yöresinin geleneksel söz kesme, nişan ve düğün gelenekleri şehir merkezlerinde sürdürülmemekte, bu gelenekler böylece devam ettirilmektedir. Estetik Kaynak Değerleri: Peyzaj Özellikleri: Bölge doğa olaylarının oluşturduğu ve insanların işleyerek güzelleştirdiği ve bozduğu pek çok peyzaj güzelliklerine sahiptir. Bunların en önemlisi şunlardır: İki adet Örenyeri kapsamında olan ve bünyesinde kilise, şapel, manastır ve diğer kaya oyma yaşam mekanlarının topluca bulunduğu Göreme Açık Hava Müzesi Örenyeri ve Zelve Örenyeri dir. Yörede doğal aşınma sonucu ortaya çıkan ve yöre halkı tarafından savunma amaçlı kullanılan ve doğudan, batıya doğru yöre halkı tarafından adlandırılan Başhisar (Ürgüp) Kalesi, Ortahisar Kalesi ve Uçhisar Kalesi bölgedeki önemli görsel kaynak değerlerindendir. Eskiden rahipler vadisi diye de bilinen Paşabağı ise bölgedeki peribacalarının bir değişik formu olan bir gövdeli üç-dört başlı peri bacası tipi ile farklı bir görsellik kazandırmaktadır. Güneşin batışının seyredildiği Ortahisar Kasabasında bulunan Kızılçukur mevkiindeki jeolojik oluşumların yapmış olduğu renk cümbüşü ile gün batımında kızıla dönüşen vadi ayrı bir görsel değerdir. Çavuşin de yöre taşlarından yapılmış kayalara oyulmuş evler köye farklı bir mimari kazandırmıştır. Güvercinleri ile birlikte Kayalara oyulmuş güvercinlikleri bir başka değerdir. Göreme Kasabası ve yakınlarında bulunan vadilerdeki farklı formlardaki peri bacaları Göreme Açık Hava Müzesi yolu üzerindeki göreme harabeleri Vadi içlerindeki kaya mekanlara oyulmuş kiliseler ise bir başka güzellik taşır. Uçhisar Kasabası Güvercinlik Vadisindeki sıralı üç veya bölgenin yine önemli kaynak değerlerindendir. dört katlı güvercinlikler Ayrıca bölge içerisinde yeralan Kızılçukur, Güllüdere, Bağlıdere, Zemidere ve Kılıç yürüyüş vadileri vadi içerisindeki jeolojik ve jeomorfolojik oluşumların sergilendiği bir açıkhava müzesi görünümündedir. Ayrıca bu vadilerde bölgeye has pek çok bitki türüne rastlamak mümkündür. 8. Fiziksel Özellikler (Karasal-Denizsel): 8.1. İklim Özellikleri İç Anadolu Bölgesinin Orta Kızılırmak bölümünde yer alan Nevşehir İli sınırları içerisinde kalan Milli Park alanında karasal iklim egemendir. Yaz ayları sıcak ve kurak, kış 70

84 ayları soğuk ve yağışlıdır. Nevşehir Meteoroloji İstasyonundan alınan iklim verileri aşağıda tablo halinde çıkartılmıştır. Tablo F.4. İklim Özellikleri (2006 yılı) Meteorolojik Elemanlar Ort. Sıcaklık (C) Aylık Ort. En Yüksek Sıcaklık ( C ) Aylık Ort. En Düşük Sıcaklık ( C ) Ort. Yağış Miktarı (mm) Ort. Kar Yağ. Gün Sayısı Ort. Bağıl Nem ( % ) Ort. Rüzgar Hızı (m / sn ) En hızlı esen rüzgarın yönü ve hızı ( m/sn) Ra sat Süre A Y L A R I II III IV V VI VII VIII IX X XI XII 31-0, 5 0, 8 4, 6 9, 6 14, 1 18, 0 21, 1 20, 6 16, 5 11, 3 6, 3 1, 8 10, ,3 5,1 9,6 15,3 19,6 24,0 27,6 27,6 23,8 17,6 11,4 5,8 15,9 32-3,6-3,0 0,2 4,8 8,6 10,9 12,5 12,2 9,2 5,9 2,7-1,5 4, ,9 39, 7 Yıllık 44, 1 52, 6 58, 1 35, 2 8, 4 3, 3 11, 4 27, 5 34, 5 49, 1 409, , 0 6, 5 4, 1 0, 8 0, , 1 1, 7 4, 0 23, , 0 3, 1 3, 0 3, 0 2, 5 2, 3 2, 4 2, 2 2, 0 2, 2 2, 5 2, 8 2, 6 WSW 34,8 m/sn Kaynak: Nevşehir Meteoroloji İstasyon Müdürlüğü, Jeomorfoloji (Topografya vb. morfolojik özellikler) Milli Park alanındaki en önemli jeomorfolojik oluşumlar Peribacaları dır. Eski kütleler üzerinde sert, büyükce kaya parçaları (bazalt ya da ignimbrit) varsa, bu durumda sözkonusu parçalar herbir piramidin üstünde bir örtü veya baş gibi yer alarak altındaki sütunu su süpürmesine (aşındırma) karşı korurlar. Ancak bu sütun biçimlerinin meydana gelmesi için bu sert kayaçların bulunması da şart değildir. Üstleri bir kaya parçası ile korunmuş bu sütunlara Peribacası denir. Milli Park alanındaki en ilginç peribacaları Göreme, Zelve, Paşabağı, Kızıl Devrent (Periler Vadisi), Kılıçlar Vadisi, Güllüdere Vadisi, Bağlıdere Vadisi, Güvercinlik ve Zemidere Vadilerindedir. Bu yerlerdeki peribacaları biçim, renk ve boyutlar açısından farklılıklar göstererek etkileyici görünümler oluştururlar. Gövdeleri konik ya da silindirik, simetrik ya da asimetrik, tek ya da ikili üçlü bileşik gövdeli, başlıklı ya da başlıksız olan çeşitleri vardır. Birbirine benzeyen peribacaları aynı yerde toplanırken, farklı kesimlerde topoğrafya koşulları değiştiğinden biçimleri de değişmektedir. Biçim açısından peribacalarının gösterdiği farklılıklar gövdeyi meydana getiren kayaç türüyle yakından ilgilidir. Gövde tek bir kayaç türünden oluşuyorsa koni biçimini alır. Yatay tabakaların bulunduğu alanlarda peribacaları genellikle düzgün ve silindirik bir gövdeye sahiptirler. Tabaka eğimi ile yamaç eğimi arasında belirli bir açı bulunuyorsa asimetrik gövdeli peribacaları gelişir. Tüfleri örten lav akıntılarının bulunduğu yerlerde aşınma sonucunda bu sert ve dirençli tabakanın çatlaklar boyu incelmesi ve sonra da ana tabakadan kopması ile başlıklı peribacaları oluşmuştur. Bu tiplere örnek vermek gerekirse; Bağlıdere Vadisinde silindir gövdeli ve başlıklı, Paşabağı Mevkiinde simetrik koni biçimli ve bitişik gövdeli iki-üç başlıklı, Ürgüp Çatalkaya mevkiinde ikisi bitişik üç adet koni biçimli ve başlıklı peribacaları sayılabilir. 71

85 Milli Park alanındaki renk çeşitliliği de biçim çeşitliliğinden geri kalmaz. Beyaz, sarı, pembe, gri, siyah gibi açıklı koyulu renkler çevrede çok etkileyici bir renk yelpazesi oluştururlar. Bu renk çeşitliliğinin nedeni yöredeki kayaç türlerinin kimyasal bileşimindeki farklılıklardır. Beyaz riyolotik tüflerin yaygınlaştığı alanlarda, eğer yüzeyde dirençli tabakalar yoksa badlands topoğrafyası (kırgı bayır) dediğimiz keskin veya yuvarlak sırtlı biçimler geniş sahalarda bembeyaz dalgalar halinde yayılır. Sarımsı beyaz peribacaları; ayrışmış riyolit tüflerin, kırmızı ve pembe renkli olanlar ise riyolotik tüflerin yayılma alanlarında görülür. Devrent Vadisinde yaygın olan pembe renkli peribacaları bu vadiye Pembe Vadi adının verilmesine neden olmuştur. Kırmızı renkli peribacalarının bulunduğu bir başka vadi ise Kızılçukur olarak adlandırılmıştır. Şekil F.3. : Kızılçukur Vadisi. Kaynak: Milli Park alanı içerisindeki peribacaları dışındaki jeomorfolojik oluşumlardan bir diğeri de doğal görünümlerin toplu olarak çok iyi seyredildiği kaleler mevcuttur. Halkın kale adına yakıştırdığı, aslında aşınım sonucu ortaya çıkan ignimbritlerden oluşmuş, bulunduğu zeminden yaklaşık 50 m. kadar yükselen Ortahisar ve Uçhisar Kaleleri (Tanık tepeler ) dir. Bu iki kaleye göre daha doğuda bulunan ve eski adı Başhisar olan Ürgüp Kalesi de sahanın içerisinde yeralmaktadır Jeoloji (Varsa sedimantoloji ile ilgili bilgiler de dahil) Yöreye özgü jeolojik doğal biçimler Üçüncü Jeolojik Zamanın ikinci yarısında, Neojen adına verdiğimiz dönemde ( yaklaşık 25 milyon yıl önce ) oluşmaya başlamıştır. Bu değişik manzaranın hazırlanmasında önce yerkürenin iç güçleri etkisini göstermiştir. İyice sertleşmiş durumdaki yer kabuğu derinlemesine kırıklarla yarılmaya başlamıştır. Yer kabuğunun derinliklerinde bulunan mağma adına verdiğimiz yarı akıcı kızgın maddeler, bu kırıkların araladığı yarıklardan dışarı çıkarak öncelikle Erciyes, Hasan Dağı ve Melendizler gibi volkan konilerini oluşturmuşlardır. Yörenin coğrafi yapısının mimarları bu volkanlardır. Bu üç volkanik dağın püskürttükleri maddeler için tek baca yetmemeye başlayınca çevrelerinde ikincil koniler ( parazit koniler ) oluşmaya başlamış ve yörede küçüklü büyüklü yeni kraterler meydana gelmiştir. Bu ikincil konilerde çeşitli volkanik maddeler püskürtmeye devam etmişlerdir. Volkan bacalarından püskürtülen lav ve tüflerin günümüzde kapladığı alanın genişliği gözönüne alındığında, bunların yalnızca Erciyes, Melendiz ve Hasan Dağından çıkıp yayıldığı 72

86 düşünülemez. Bu nedenle de bugün aşınım ile ortadan kalkmış başka volkanik merkezlerde bölgenin oluşumunda etkinlik göstermişlerdir. Volkanların, Milli Park alanındaki bugünkü coğrafya manzarasını vermeleri bacalarından ve yan bacalarından attıkları maddelerle gerçekleşmiştir. Volkanlar her zaman aynı büyüklükte ve aynı katılıkta maddeler fırlatmazlar. Dışarı attıkları maddeler gaz halinde ( fümeral safhası ) olduğu gibi katı ( piroklastik maddeler ) ve akıcı maddeler ( lav ) halinde de olabilir. Coğrafyada piroklastik maddeler dediğimiz katı maddeler ya kül ya da daha büyük parçalar ( lapili, volkan bombası ) halinde fırlatılır. Milli Park alanı ve çevresine yayılmaya başlayan volkanik malzeme içinde küllerin ve lavların özel bir yeri vardır. Yörede alabildiğine uzanan ve her köşede karşımıza çıkan bu iki öge, renklerindeki zıtlıkla da hemen dikkati çekerler. Beyaz ve sarımsı küller tüf adını verdiğimiz yumuşak kayaçları meydana getirirken yarı akıcı madde biçimindeki lavlarda sert ve koyu renkteki kayaçları oluşturmuşlardır. Küller, volkan bacalarından kendilerini fırlatan ilk hızlarının etkisiyle dağıldıkları gibi, rüzgarlarda bu dağılıma yardımcı olmuşlardır. Savrulan küller, o günkü topoğrafyanın elverişli yerlerinde ve özellikle sığ göllerinde yatay tabakalar halinde üst üste yığılmışlardır. Zamanla kalınlıkları yüzlerce metreye bulan bu kül katmanları altında eski temel arazi kaybolmuştur. Bu tabakanın bünyesinde tüften başka; tüffit, ignimbrit, lahar, volkan külü, kil, kumtaşı, marn, aglomera ve bazalt gibi jeolojik kayaçlarda bulunmaktadır. Milli Park alanındaki yüzey biçimleri, jeolojinin iç güçlerini dış güçlerin tamamlamasıyla daha da çeşitlenmiştir. Bu kez oluşan biçimlerin aşınma evresi başlamıştır. Devamlı ve bol yağışların egemen olduğu Pluviyal Dönemde geniş ölçüde aşınma biçimleri ortaya çıkmıştır. Aşınmayı kolaylaştırıcı coğrafya koşulları bu alanda bir araya gelmiştir. Örneğin: Kızılırmak Vadisi ile eski yayla yöresi arasındaki kot farkı; Yörede yazla kış, geceyle gündüz arasındaki sıcaklık farkının tüf yüzeyinde meydana getirdiği aşınma; İlkbahar ve kırk ikindi yağmurlarının sağanak halinde düşmesi ve doğal bitki örtüsünün step (bozkır) görünümünde yani ormansız olması yöredeki jeolojik yapının oluşmasına katkıda bulunmuştur. Plato yüzeyinden Kızılırmak a doğru eğimli yüzey arazi üzerinde birbirin e paralel uzanan vadiler, önce aralarında birtakım keskin sırtlar meydana getirmişler, daha so nra bu sırtlar yanlardan gele n daha küçük yarıntılarla koniler, piramitler ve sütunlar biçiminde parçalanmıştır Hidroloji-Hidrojeoloji (Yerüstü ve yeraltı suları, varsa jeotermal kaynaklar da dahil) Andezitik ve riolitik bileşimd e olan ve bazı seviyelerinde breş aglomeraları ihtiva eden volkan ik tüfler içinde yüzeye yakın kısımlarda fazla yaygın olmayan, gelişmemiş ve muntazam olmayan bir çatlak sistemi vardır. Tüflerin poroziteleri orta derecededir. Bunların bünyevi ve permeabilitesi yoktur. Çatlakların bulunduğu zonlarda bu çatlak sisteminin tesiri ile lokal permeabiliteleri vardır. Kalınlıkları yüzlerce metreyi bulmaktadır. Volkanik tüfler içind e bulunan çatlaklardan tüfler içine sızan yağış ve yüzey akış suların ın çok az bir kısmı bu gelişmemiş, yaygın olmayan ve derinlere inmeyen çatlak sistemi içerisinde toplanarak, tüflerin yer altı suyunu tutmalarını bir nevi akifer özelliği göstermelerini sağlama ktadır. Bu sular, topoğrafyanın çatlakları kestiği müsait yerlerden çıkış gözleri bularak çok küçük debili kaynaklar halinde yeryüzüne çıkarlar Toprak Yapısı Milli Park alanındaki toprakların büyük bir bölümü regesol topraklardır. Bu topraklar derin, pekişmemiş mineral depozitler üzerindeki genç topraklardır. A ve C horizonları oluşmuştur. A horizonu esas olarak mineraldir. Zayıf oluşumlu, kaba bünyeli, sığ veya orta 73

87 derin A horizonu C horizonuna belirli bir geçiş yapmaz. Ana madde bağlantısız depozitler, volkanik tüf ve küllerdir. Göreme Kasabası ile Çavuşin Köyüne ait arazinin bir bölümünde Kolüviyal topraklar mevcuttur. Yüzey akışı ve yan derelerle taşınarak biriken materyaller üzerinde oluşmuş (A) C prof illi genç topraklardır. Özellikleri bakımından daha çok çevredeki yukarı arazi topraklarına benzelerse de ana materyalde derecelenme ya hiç yok ya da yetersizdir Flora ve Fauna (Karasal, denizsel endemik ve tehdit altındaki) Flora: ve iç sular kapsamında, özellikleri, Milli Park alanındaki geniş kapsamlı flora çalışması, yıllarında Gazi Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Biyoloji Bölümü öğretim üyeleri ile Ankara Ormancılık Araştırma Enstitüsü Silvikültür Bölüm Başkanlığı nın ortaklaşa çalışması ile gerçekleştirilmiştir. Yapılan bu çalışma kapsamında alandan 1151 farklı bitki örneği toplanmış ve neticede tür ve tür a ltı düzeyde toplam 674 takson tespit edilmiştir. İran Turan floristik bölgesine dahil olan Milli Park alanındaki türlerin fitocoğrafi bölgelere dağılım oranları şu şekildedir: Bu türlerin 200 tanesi İran-Turan, 35 tanesi Akdeniz ( 15 i Doğu Akdeniz ), 24 tanesi Avrupa- Sibirya fitocoğrafi bölgelerine aittir. Ayrıca bu türlerin 116 sı Türkiye için endemiktir. Endemik olan 116 türün 87 tanesi İran-Turan, 5 tanesi de Doğu Akdeniz floristik bölgesine aittir. Diğer 24 endemik tür ise Türkiye de daha geniş yayılışlıdır. Geniş anlamda Milli Park vejetasyonu İç Anadolu Step formasyonu içerisinde yer alır. Bu formasyonun çoğu bitkileri otsu olmasına rağmen, alanda yer yer seyrek de olsa kuraklığa ve tahribata dayanıklı bodur Juniperus oxycedrus (Ardıç), Amygdalus orientalis (Yabani Badem), Crataegus spp. ( birkaç Alıç türü), Rhamnus spp. ( Cehriler) gibi ağaçlar ve çalılar da vardır. Diğer odunsu türlere çevresine göre daha nemli ve ılıman vadi içlerinde bol miktarda rastlanılmaktadır. Bunlardan bazıları; Populus tremula (Titrek Kavak), Salix spp. ( Söğütler), Viburnum opulus ( Kartopu), Colutea cilicia (Patlangaç), Lonicera etrusca (Hanımeli), Syringa spp. ( Leylaklar) gibi türlerdir. Milli Park alanına ve yakın çevresine özgü bölgesel endemik olan iki tür tesbit edilmiştir. Bunlar Astracantha kırshirica ve Astracantha talassea ( İki Geven türü) dır. Ayrıca, Allium nevsehirense ( Nevşehir soğanı) ve Onosma decorticans ın bilim dünyasına tanıtıldığı ilk tip örnekleri Göreme den toplanmıştır. Milli Park alanında yetişen ilginç bir tür altı taksonda Scrophularia libanotica dır. İlk defa Derinkuyu dan toplanarak tanıtılan bu salgı tüylü, kırmızı çiçekli varyete sadece Nevşehir yöresinde yetişmektedir. Ekim ve ark.., tarafından 1989 yılında Türkiye nin tehlike altında nadir ve endemik bitkilerinin IUCN Red Data Book kategorilerine göre yapmış olduğu sınıflandırma kapsamında, Milli Park alanında tesbit edilen 116 endemik türün 2 si V yani önlem alınmazsa zarar görebilir kategorisine, 21 tanesi de R yani dar alanda yayılış gösteren, nadir fakat tehdit altında olmayan bitkiler kategorisine girmektedir. Diğer endemikler ( 93 tür) ise n kategorisindedir. Yani bunlar için şimdilik herhangi bir tehlike sözkonusu değildir. Göreme Tarihi Milli Parkı alanında daha önce toplama yapan botanikçilerden başlıca ları şunlardır: P. H. Davis etc. al., F. Sorger, M. Koyuncu et. al., Roper, Alava, K. Karamanoğlu, A. Baytop, McNeill, Coode ve Jones dur. Bunlardan Türkiye Florası adlı eserin editörü olan P. H. Davis 19 Haziran 1952 de Dodds la birlikte, 31 Ağustos 1957 de Hedge ile birlikte ve 30 Nisan 1966 da da Doroty Lygon la birlikte olmak üzere farklı senelerde ve birer günlük sürelerde Göreme ve çevresinden toplama yapmıştır. 74

88 Milli Park alanındaki floraya yönelik tesbit çalışması en son 2001 yılında Ege Plan tarafından gerçekleştirilen Göreme Tarihi Milli Parkı Uzun Devreli Gelişim Planı kapsamında yapılan analitik çalışmalar aşamasında gerçekleştirilmiştir. Mevcut durum ilgili firma tarafından bir rapor halinde Genel Müdürlüğe sunulmuştur. Fauna: Milli Park alanı ve çevresinin asırlar boyunca devamlı olarak iskan görmüş ve kullanılmış olması nedeniyle bir miktar kuş ve memeli türünün kaybolmasına, diğerlerinin de habitatlarının ve sayılarının büyük ölçüde azalmasına sebep olmuştur. Ayrıca Milli Park alanının ve çevresinin step karekteri göstermesi de sahadaki faunayı sınırlayıcı önemli bir etkendir. Milli Park alanında 5 tür sürüngen, 11 adet memeli türü ve 20 adet de kuş türü tesbit edilmiştir. Milli Park alanında sucul yaşamın makro göstergesi olarak ikiyaşamlılar oldukca az (2) tür ile temsil edilmektedir. Bunun nedeni ise, Milli Park alanı içerisinde daimi su bulunduran kaynağının olmamasıdır. Liste F.1: Milli Park alanında tesbit edilen Fauna listesi B İLİMSEL ADI TÜRKÇE ADI A) KUŞLAR 1. ACCIPITRIFORMES 1. YIRTICI KUŞLAR 1. ACCIPITRIDAE 1. ATMACAGİLLER 1. Buteo rufinus 1. Kızıl Şahin 2. GALLIFORMES 2. TAVUKLAR 2. PHASIANIDAE 2. TAVUKSULAR 2. Alectoris chuckar 2. Taş Kekliği 3. Coturnix coturnix 3. Bıldırcın 3. COLUMBIFORMES 3. GÜVERCİNGİLLER 3. COLUMBIDAE 3. GÜVERCİNGİLLER 4. Columba livia 4. Kaya Güvercini 5. Streptopelia decaocto 5. Kumru 4. APODIFORMES 4. SAĞANLAR 4. APODIDAE 4. EBABİLGİLLER 6. Apus apus 6. Ebabil ( Karasağan ) 7. Apus melba 7. Akkarılı Ebabil 5. CORACIFORMES 5. KUZGUN KUŞLARI 5. MEROPIDAE 5. ARIKUŞUGİLLER 8. Merops apiaster 8. Arıkuşu 6. UPUPIDAE 6. ÇAVUŞKUŞUGİLLER 9. Upupa epops 9. İbibik 6. PASSERIFORMES 6. ÖTÜCÜ KUŞLAR 7. ALAUDIDAE 7. TARLAKUŞUGİLLER 10. Melanocorypha calandra 10. Boğmaklı Tarlakuşu 11. Galerida cristata 11. Tepeli Toygar 8. HIRUNDINIDAE 8. KIRLANGIÇGİLLER 12. Hirundo rustica 12. İs Kırlangıçı 9. SITTIDAE 9. SIVACIKUŞUGİLLER 13. Sitta neumayer 13. Kaya Sıvacısı 10. CORVIDAE 10. KARGAGİLLER 14. Pica pica 14. Saksağan 15. Corvus corene cornix 15. Leş Kargası 11. STURNIDAE 11. SIĞIRCIKGİLLER 16. Sturnus vulgaris 16. Sığırcık 12. PASSERIDAE 12. SERÇEGİLLER 17. Passer domesticus 17. Ev Serçesi 18. Passer montanus 18 Dağ Serçesi 13. FRINGILLIDAE 13. İSPONOZGİLLER 19. Carduelis carduelis 19. Saka 14. EMBERIZIDAE 14. KİRAZKUŞUGİLLER 20. Ember iza melanocephala 20. Karabaş Kirazkuşu B) İKİ YAŞAMLILAR 1. AMPHIBIA 1. İKİYAŞAMLILAR 1. Bufo bufo 1. Siğilli Kurbağa 2. Bufo viridis 2. Gece Kurbağası C) SÜRÜNGENLER 1. REPTILIA 1. SÜRÜNGENLER 1. Testud o graeca 1. Adi Tosba (Kablumbağa) 2. Ag ama raderata 2. Bozkır Keleri 75

89 3. Typhlops vermicularis 3. Kör Yılan 4. Eirenis modestus 4. Uysal Yılan 5. Ophiop s elegans 5. Kertenkele D) MEMELİLER 1. MAMALIA 1. MEMELİLER 1. Hemiechnus auritus 2. Sorex minitus 3. Telpa europaea 4. Pipistrellus nathusii 5. Rattus rattus 1. Uzun Kulaklı Kirpi 2. Cüce fare 3. Köstebek 4. Pürtüklü Derili Yarasa 5. Ev Sıçanı 6. Mesocricetus brandti 6. Avurtlak 7. Mus musculus 7. Ev Faresi 8. Vulpes vulpes 8. Tilki 9. Meles meles 9. Porsuk 10. Mortes foina 10. Sansar 11. Lepus europeus 11. Tavşan Kaynak:İl Çevre ve Orman Müdürlüğü, Alan Kullanımı ve Mevcut Durumu (Tarım-envanter ve mülkiyet bilgileri varsa dahil, turizm, rekreasyon, ulaşım ve altyapı, vb.): Alan Kullanımı ve Mevcut Durumu: Toplam 9572 ha. alanı kapsayan Göreme Tarihi Milli Parkı nın içerisinde ormanlık ve sulak alan bulunmamakla birlikte 7359,64 ha. tarım alanı ve 1264,05 ha. kayalık ve çalılık alan bulunmaktadır. Bunlardan tarım alanları toplam Milli Park alanının yüzde 76,89 unu kaplark en, kayalık ve çalılık alanlar toplam alanın yüzde 13,21 ini kaplamaktadır. Ulaşım Olanakları: Milli Park alanına; batı ve güney yönünde Ankara-Adana karayolundan Niğde ya da Aksaray üzerinden veya Ankara-Kayseri karayolundan Kırşehir ve Hacıbektaş üzerinden, doğu ve kuzeydoğudan ise Kayseri'den Avanos'a ya da Ürgüp'e gelen karayolu ile ulaşılır. Havayolu ulaşımı Nevşehir Tuzköy Havaalanı ve Kayseri Erkilet Havaalanı ile sağlanabilmekte iken demiryolu ulaşımı Kayseri deki TCDD istasyonundan sağlanabilmektedir. Ziyaretçiler milli park içerisinde ve yakınındaki yerleşim yerlerinde bulunan (Ürgüp, Göreme, Ortahisar,Uçhisar,Avanos) çok sayıdaki otel ve pansiyonda konaklayabilmektedirler. Göreme Tarihi Milli Parkı sınırları içerisinde kurumumuza ait herhangi bir konaklama tesisi bulunmamakta olup, İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü nden alınan bilgilere göre Milli Parka gelen ziyaretçilerin yüzde 70 i alan içindeki yada dışındaki tesislerde konaklamakta, kalan yüzde 30 u ise günübirlik ziyaretler şeklinde olmaktadır. Göreme Tarihi Milli Parkı içerisinde fiilen hizmet veren 23 ü turizm işletme belgeli olmak üzere 102 adet turistik tesis bulunmaktadır. Buradaki toplam yatak kapasitesi 4925 dir. Bunun yanında Milli Park ile etkileşim içerisinde bulunan diğer merkezlerle (Nevşehir, Avanos, Derinkuyu, Hacıbektaş, Kozaklı) birlikte yatak kapasitesi 8739 a çıkmaktadır. Ayrıca Milli Park sınırları içerisinde 8 adet kamping bulunmaktadır. Kayak : -- Diğer : Fotoğrafçılık için ilginç bir peyzaj sergileyen Milli Park sahasında doğal ve bozulmamış vadilerde düzenlenen yürüyüş güzergahlarında yürüyüş etkinliklerinin yanında binicilik ve kampçılık etkinliklerine yönelik hizmetler de sunulmaktadır. Balonla dolaşmak için dünyadaki sayılı mekanlardan birisi durumundaki Milli Park sahasında özel balon şirketlerince düzenlenen balon gezilerine katılmak mümkündür. 76

90 10. Mevcut Sorunlar (Hassas Bölgenin Doğal Yapıdan Uzaklaştığı Alanlar, vb.): Göreme Tarihi Milli Park alanı içinde karşılaşılan başlıca sorunlar: Mülkiyet Sorunları Kaçak Yapılaşma Plansız Yapılaşma Çevre Kirliliği Göreme Tarihi Milli Park alanı içerisinde özellikle Göreme ve Uçhisar yörelerinde bulunan peri bacalarının insanlar tarafından kullanımı engellendikten sonra bakımsızlıktan kaynaklanan çatlaklar ve yıkılmalar oluşmaktadır. ( F) FLORA-FAUNA HASSAS YÖRELER, KAYNAKÇA İl Çevre ve Orman Müdürlüğü,2006 Nevşehir İli Arazi Varlığı, 1998 Nevşehir Orman İşletme Şefliği,2006 Nevşehir Meteoroloji İstasyon Müdürlüğü,2006 Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu,2006 Tarım İl Müdürlüğü,

91 G.TURİZM G. 1. Yörenin Turistik Değerleri Nevşehir ve yöresi tarihi hazineleri ve turistik değerleri yönünden dünyada hiç bir ülkeye nasip olmayan bir zenginliğe sahiptir. İlimiz Hitit, Bizans, Selçuklu ve Osmanlı devirlerine ait kıymetli eserlerini sinesinde saklayan çok yönlü bir bölgedir. Doğuda Erciyes ve batıda Hasan dağının volkanik tüflerinden meydana gelen yumuşak kalkerli arazi, tabii tesirler ve insan emekleri ile işlenmiştir. Yöremiz ilk Hıristiyanlara ev sahipliği yaptığından ayrıca bölgemiz dinsel ve görsel bir turizm cennetini andırır. İlimiz ve çevresinde Bakanlığımızdan işletme belgeli 44 adet, yatırım belgeli 5 adet olmak üzere toplam 49 adet tesis bulunmaktadır. G Yörenin Doğal Değerleri Bölgemizde Göreme vadisi, Açık Hava Müzesi, Kadirak Deresi, Kızılırmak Kıyıları, Ballıkaya, Üzengi Deresi, Damsa Barajı gibi tarihi ve doğal güzellikleri bulunmaktadır. Şekil G.1. : Göreme Vadisi. Kaynak: G Konum Nevşehir-Kırşehir yolu üzerinde Nevşehir e 45 km uzaklıkta olan Hacıbektaş, ilçe merkezinde yapılan kazılar sonucunda Eski Tunç Çağı, Hitit, Frig, Hellenistik ve Roma Dönemi ne ait ele geçen eserler, Hacıbektaş Arkeoloji Müzesi nde sergilenmektedir. Nevşehir in 20 km doğusunda olan Ürgüp, Kapadokya Bölgesinin en önemli merkezlerindendir. Göreme de olduğu gibi tarihsel süreç içerisinde çok sayıda isme sahip olmuştur. Bizans Döneminde Osiana (Assiana), Hagios Prokopios; Selçuklular Dönemi nde Başhisar; Osmanlılar zamanında Burgut kalesi; Cumhuriyetin ilk yıllarından itibaren de Ürgüp adıyla anılmıştır. Turistik yerleri ise Ürgüp Kalesi, Mazı Yeraltı Şehri, Azizi Basel Kilisesi ve Mustafapaşa dır. Nevşehir in 18 km kuzeyinde olan Avanos un antik dönemdeki adı Venessa dır. Çok sayıda çanak çömlek atölyesi bulunan ilçede seramik yapım geleneği Hititlerden beri 78

92 süregelmektedir. Kızılırmak ın getirdiği kırmızı toprak ve milden elde edilen seramik çamuru, Avanoslu seramik sanatçılarının elinde şekil almaktadır. Yaşam mekanlarının topluca bulunduğu Göreme Açık Hava Müzesi Örenyeri ve Zelve Örenyeri dir. Yörede doğal aşınma sonucu ortaya çıkan ve yöre halkı tarafından savunma amaçlı kullanılan ve doğudan, batıya doğru yöre halkı tarafından adlandırılan Başhisar ( Ürgüp) Kalesi, Ortahisar Kalesi ve Uçhisar Kalesi bölgedeki önemli görsel kaynak değerlerindendir. Ayrıca bölge içerisinde yeralan Kızılçukur, Güllüdere, Bağlıdere, Zemidere ve Kılıç yürüyüş vadileri vadi içerisindeki jeolojik ve jeomorfolojik oluşumların sergilendiği bir açıkhava müzesi görünümündedir. Ayrıca bu vadilerde bölgeye has pek çok bitki türüne rastlamak mümkündür. Nevşehir-Niğde karayolu üzerinde eski adı Melegobia olan Derinkuyu Nevşehir e 29 km uzaklıktadır. Akarsuyu ve gölü bulunmayan bu ilçenin içme suyu m derinlikteki kuyulardan temin etmesinden dolayı Derinkuyu olarak adlandırılmıştır. Bu ilçenin en önemli özelliği, yerin altına oyulmuş oldukça geniş alanlara yayılan yeraltı yerleşimidir. Derinkuyu da ayrıca yeraltı yerleşiminin güneyinde yer alan XIX. yüzyıla ait ortodoks kilisesi ve Cumhuriyet Mahallesinde tüf kayaya oyulmuş Aya Meryeros Manastırı da bulunmaktadır. Derinkuyu yeraltı şehri en büyük yeraltı şehridir. Nevşehir in yaklaşık 100 km kuzeyinde yer alan Kozaklı nın eski adı Hamamorta dır. Kozaklı civarında çok sayıdaki tümülüsler, Roma Dönemi ne ait olup Nevşehir arkeolojisi için önemli yer tutmaktadır. Sağlık turizmi açısından önemli bir yere sahip Kozaklı kaplıcaları, Batı Alman Kaplıca lar Birliği sınıflamasına göre sodyumlu, kalsiyumlu, klorürlü olup A ve C grubu şifalı sular grubuna girmektedir. Aksaray-Nevşehir yolu üzerinde yer alan ve Nevşehir e uzaklığı yaklaşık 20 km olan Acıgöl de tespit edilebilen en eski yerleşim M.Ö. VIII. yüzyıla aittir. Ağıllı köyü yakınlarındaki Topada Geç Hitit Dönemi ne ait Hitit hiyeroglifi ile yazılmış kaya anıtında bölgenin siyasi durumu ve liderinin icraatları ile ilgili bilgiler yer almaktadır. Nevşehir Müze Müdürlüğü nün Kurugöl de yaptığı kazılar sonucunda M.Ö. II. yüzyıla ait taştan yapılmış lahitler içerisinde ve ölü küpleri içerisinde Arkaik Dönem e ait lekithoslar (koku şişesi), yüzük, fayanstan kolyeler ele geçmiştir. G Fiziki Öz ellikleri Yöreye özgü jeolojik doğal biçimler Üçüncü Jeolojik Zamanın ikinci yarısında, Neojen adına verdiğimiz dönemde ( yaklaşık 25 milyon yıl önce ) oluşmaya başlamıştır. Bu değişik manzaranın hazırlanmasında önce yerkürenin iç güçleri etkisini göstermiştir. İyice sertleşmiş durumdaki yer kabuğu derinlemesine kırıklarla yarılmaya başlamıştır. Yer kabuğunun derinliklerinde bulunan mağma adını verdiğimiz yarı akıcı kızgın maddeler, bu kırıkların araladığı yarıklardan dışarı çıkarak öncelikle Erciyes, Hasan Dağı ve Melendizler gibi volkan konilerini oluşturmuşlardır. Yörenin coğrafi yapısının mimarları bu volkanlardır. Bu üç volkanik dağın püskürttükleri maddeler için tek baca yetmemeye başlayınca çevrelerinde ikincil koniler ( parazit koniler ) oluşmaya başlamış ve yörede küçüklü büyüklü yeni kraterler meydana gelmiştir. Bu ikincil konilerde çeşitli volkanik maddeler püskürtmeye devam etmişlerdir. 79

93 Volkan bacalarından püskürtülen lav ve tüflerin günümüzde kapladığı alanın genişliği gözönüne alındığında, bunların yalnızca Erciyes, Melendiz ve Hasan Dağından çıkıp yayıldığı düşünülemez. Bu nedenlede bugün aşınım ile ortadan kalkmış başka volkanik merkezlerde bölgenin oluşumunda etkinlik göstermişlerdir. Bölgedeki ilginç oluşumlardan biri olan peri bacaları erozyonun getirdiği tüf tabakasının rüzgar ve sel sularının aşınımıyla oluşmuştur. Bu sel suları vadilerdeki çatlaklarda ve sert kayalarda oluşan kopuklarda yolunu bularak yamaçlardan aşağı iner inerken de vadi de bulunan sürüklenebilir maddeleri yanında götürür. Geride aşınmamış konik şeklinde bazalt şapkalı sekiler ortaya çıkar. Şapkalı peribacaları dediğimiz oluşumlar en çok Ürgüp yakınlarında görülür. Konik gövde tüf ve volkanik kül den oluşurken şapka ise daha sert olan lahar veya ignimbritten oluşmuştur. Kapadokya da şapkalılar, mantar seklinde olanlar, sütunlar, sivri uçlular gibi çeşitli peri bacaları vardır ve genelde Uçhisar, Ürgüp, Avanos, Şahinefendi, Soğanlı, Nevşehir ve Kayseri de görülür. Bölgedeki bir diğer ilginç oluşum ise dalgalı yer şekilleri ve yağışların sonucu oluşmuş vadi kenarlarında ki desenlerdir Peribacalarının dışında vadi yamaçlarında yağmur sularının oluşturduğu ilginç kıvrımlar bölgeye ayrı bir özellik katmaktadır. G Kültürel De ğerler İlimizin başlıca kültürel varlıkları vadiler, peri bacaları, yeraltı şehirleri, ören yerleri, kiliseler, hisarlar, kaleler ve Türk İslam eserleridir. Kapadokya denilince ilk olarak akla Göreme vadisi gelmektedir. Merkez İlçe, Avanos, Ürgüp ilçeleri sınırları içinde bulunan 5 kasaba, 10 köy, 25 vadi, peri bacaları, kiliseler ve doğal güzellikler Göreme Vadisini oluşturmaktadır. Uçhisar, Ortahisar ve Başhisar aynı zamanda kale görevini yerine getiren büyük peri bacalarıdır. Nevşehir Kalesinin ne zaman yapıldığı bilinmemektedir. Avanos Saruhan Kervansarayı, Nevşehir Damat İbrahim Paşa Külliyesi, Hacıbektaş-ı Veli Külliyesi, Gülşehir Karavezir Külliyesi, Ürgüp te II. Rükneddin-i Kılıçaslan Külliyesi ve Medresesi en önemli Türk İslam eserleridir. Göreme Açık Hava Müzesi, Zelve Örenyeri, Çavuşin Ören Yeri başlıca Ören yerleridir. Bölgede çoğunluğu kaya oyma olmak üzere 400 civarında kilise bulunmaktadır. G. 2. Turizm Çeşitleri İlimizde kültür, sağlık, termal, doğa yürüyüşü, atlı doğa yürüyüşü, inanç turizmi, sportif amaçlı turizm, balon, kongre turizmi gibi turizm çeşitleri yapılmaktadır. 80

94 Şekil G.2. : Doğa Yürüyüşü. Kaynak: Şekil G.3. : Balon Uçuşları. Kaynak: G. 3. Turistik Altyapı İl merkezi, ilçe ve beldelerimizde Kültür ve Turizm Bakanlığı ndan belgeli 41 tesiste 3638 oda, 7634 yatak, Belediye belgeli ise 183 tesiste 7086 adet olmak üzere toplam yatak kapasitesi dir. Ayrıca, bölgemizde belediye belgeli 8 adet kamp alanı, 16 adet diskobar ( oteldekiler hariç ) bulunmaktadır. Yöremizde halkımızın ve turistik akışın ihtiyacını karşılayacak kapasitede bir otogar bulunmaktadır. Henüz tam anlamıyla kullanılamayan uluslar arası uçuşlara müsait bir havalimanı mevcut olup, demiryolu bağlantısı bulunmamaktadır. 81

95 G. 4. Turist Sayısı Ülke turizminde önemli yer tutan Nevşehir ve ilçelerinde 1995 yılında Turizm belgeli tesisler de geceleyen yabancı sayısı , yerli sayısı olmak üzere toplam olarak gerçekleşmiştir. Ören yerlerini ziyaret eden yabancı sayısı , yerli sayısı ise olmak üzere toplam dır yılında yabancı, yerli olmak üzere toplam geceleme gerçekleşmiş olup, ören yerlerinde ise yabancı, yerli olmak üzere toplam kişi ziyaret etmiştir yılında ise turizm belgeli tesislerimizde yabancı, y erli toplam geceleme gerçekleşmiş olup, ören yerlerini ise yabancı, yerli olmak üzere toplam kişi ziyaret etmiştir y ılında turizm belgeli 15 tesis baz alınmak suretiyle yapılan istatistik sonucunda yabancı, yerli olm ak üzere toplam geceleme gerçekleşmiş olup, ören yerlerimizi yılın ilk altı ayında yabancı, yerli olmak üzere kişi ziyaret etmiştir yılında yerli, adet yabancı turist ilimizi ziyaret etmiştir yılı Ocak ayından Ağustos ayı sonuna kadar ilimizi turist ziyaret etmiş olup, bunun kişisi yabancı turisttir yılı Ocak ayından Aralık ayı sonuna kadar ilimizi turist ziyaret etmiş olup, ziyaretçilerden kişi yabancı turisttir. Müze ve örenyeri kayıtlar ına göre 2006 yılı ilk 11 aylık ziyaretçi sayısı tur yılı ilk 11 aylık istatistik bilgilerinden hareketle, 2005 yılı ilk 11 ayına göre İlimize gelen ziyaretçi sayısında herhangi bir düşüş meyudana gelmemiş olup, geceleme sayılarında ve yabancı turist sayısında bir düşüş görülmektedir. G. 5. Turizm Ekonomisi İlimiz merkez, ilçe ve beldelerinde turizmden direkt yada dolaylı olarak geçimini sağlayan birçok tesis ve işletmede binlerce kişi çalışmakta ve bu da bölgemiz ekonomisine katkı sağlamaktadır. Turizmin Kapadokya ekonomisine yıllık katkısı yaklaşık olarak 600 milyon dolar civarındadır. 82

96 Şekil G.4. : Hamur İşi Yapan Kadınlar. Kaynak: G. 6. Turizm-Çevre İlişkisi İl merkezi, ilçe ve beldelerimizde işyeri tabelalarının belirli bir standartta yapılmaması nedeniyle görsel kirlilik, özellikle şehir merkezinde yolların dar, sürücülerin bilinçsiz ve araç sayısına göre otoparkların yetersiz kalması nedeniyle gürültü kirliliği mevcuttur. (G) TURİZM, KAYNAKÇA İl Kültür ve Turi zm Müdürlüğü,2006 İl Çevre ve Orman Müdürlüğü,

97 H-TARIM VE HAYVANCILIK H. 1. Genel Tarımsal Yapı İlimiz toprakları regosol büyük topraklar grubuna girmektedir. III. ve IV. Sınıf arazilerden oluşmasına rağmen, lokal düzlüklerde toprak derinliği biraz daha arttığından II. Sınıf arazilere de rastlanır. İl topraklarının üst kısmı genellikle kumlu- tinli dir. Merkez İlçe, Ürgüp ve Derinkuyu İlçelerinin topraklarının büyük çoğunluğu, tüf ve tüf kayalarının aşınmasından oluşan topraklardır. Avanos İlçesinin kuzey bölgesindeki Kozaklı İlçesiyle sınır köylerde toprak çorak, taşlı bazı kesimlerde kalkerlidir. Yağış olmadığı zamanlarda verimde önemli düşüşler görülür. Toprakların alt kısmı birçok bölgede Say denilen kis tabakasıyla kaplıdır. Derinkuyu, Acıgöl, Gülşehir, Avanos ve Merkeze bağlı Kaymaklı, Çardak ve çevresinde topraklar kumlu ve alüviyal olup çok verimli topraklardır. Yer altı sularından önemli ölçüde faydalanılmaktadır. Bütün bölgelerde toprakların verimi iklim şartlarına göre değişmektedir. Yağışlar vaktinde ve normal olarak yağarsa verim iyi olur. Eğer iklim kurak geçerse çiftçi yaptığı masrafları dahi çıkaramaz. Sulanabilen arazide verim 4 olursa sadece yağmurla beslenen arazide verim nispeti 1 dir. Toprakların büyük bir kısmı patates, pancar ve hububat yetiştirmeye müsaittir. Patatesteki dekara verim avrupa ülkeleri ortalamasının üstündedir. Toprakların ortalama verimi 1 e civarındadır, bu da özel olarak bakım, gübreleme ve sulamaya bağlıdır. Nevşehir karasal iklim bölgesinde yer alması nedeniyle bitki örtüsü, step (bozkır) özelliği gösterir. Yüzyillar boy unca insanlar tarafindan yok edilen ormanlarin yerini geniş alani kaplayan bozkırlar almıştır. İlkbahar yağmurları ile yeşeren ve çiçek açan bozkır bitkileri sıcakların bastırmasıyla canlılığını kaybeder ve kurur. Keven, kekik, üzerlik, sığır kuyruğu, kertiyen, kangal, ya langi, sormuk, bodur ağaççıklar, iğde, çalılıklar, meşelikler, bahçe ve yol kenarında akasya, akçaağaç vb. ağaçlar görülür. İl Arazisinin Tarımsal Karakteristiği Genel Arazi Dağılımı Ekilebilir arazi dağılımı bilgileri Tablo H.1de verilmiştir. Tablo H. 1: Ekilebilir Arazi Dağılımı (2006 yılı) ÜRÜN KATEGORİLERİ ALAN (Ha. ) % Tahıllar ,3 64,75 Endüstri Bitkileri 18318,8 5,47 Baklagiller ,51 Yem Bitkileri 6691,3 2 Soğanlı Bitkiler 61 0,01 Sebze Ekilişleri 3584,25 1,07 Bağ Sahası ,89 Meyve ağaç Sahası adet 1549,8 0,46 Nadas Alanı 51639,55 15,34 Tarıma Elverişli Olup Kullanilmayan Alanlar ,5 TOPLAM , 00 Kaynak:Tarım İl Müdürlüğü,

98 Arazi Genişliğine Göre İşletme Sayıları ve Yüzdeleri: Çiftçi aile sayısı olup,bir çiftçi ailesine düşen arazi miktarı ortalama 92 da. dir. Arazi genişliğine göre işletme sayıları Tablo H.2 de verilmiştir. Tablo H. 2: Arazi genişliğine göre işletme sayıları (2006 yılı) Arazi genişliği (Da) İşletme Sayısı Alan ( da ) % Arazisi Olmayan 200 0, ,30 11, ,00 27, ,00 29, ,0 30, den fazla ,00 0,45 TOPLAM Kaynak:Tarım İl Müdürlüğü, 2006 Toprağın İşletme Tarzı: İlimizde mevcut ekilebilir arazi miktarı ha. olup, söz konusu arazi çiftçi ailesi tarafindan işletilmektedir. Çiftçi Aileleri Mevcut Araziyi ; % 75 i kendisi ve çocukları % 12 si kiracı % 10 u ortakcı % 3 ü yarıcı usulü ile kullanmaktadır. H. 2. TARIMSAL ÜRETİM H Bitkisel Üretim H Tarla Bitkileri Önemli tarım ürünlerine ait üretim bilgileri Tablo H.3 te verilmiştir. Tablo H. 3: Önemli Tarım Ürünleri Üretim,Pazarlama ve Tüketim Durumu (2006 yılı) CİNSİ EKİLİŞ ALANI (Ha) ÜRETİM (Ton) Buğday Patates Bağ Şeker pancarı 3687, Çerezlik kabak ,8 Bakliyat Kaynak:Tarım İl Müdürlüğü, 2006 ORT.VERİM (Kg./Da)

99 H Buğdaygiller İlimizde 2006 yılında üretilen buğday miktarı ton olup, bu miktarın % 45 i ilimizde mevcut 43 adet un fabrikası tarafindan alınmakta % 20 si çiftçilerimiz tarafından kendi gıda ihtiyacı ve tohumluk olarak değerlendirilmektedir yılında Hacıbektaş ve Fakılı TMO tarafından ton hububat alımı yapılmıştır. H Baklagiller Baklagiller ile ilgili üretim miktarları Tablo H.4 te verilmiştir. Tablo H.4: Baklagillere ait istatistik bilgileri (2006 yılı ) Ürün Adı Ekim Alanı (da) Üretim Miktarı (Ton ) Fasulye Mercimek Nohut TOPLAM Kaynak:Tarım İl Müdürlüğü, 2006 H Yem Bitkileri Yem bitkileri ile ilgili üretim miktarları Tablo H.5 te verilmiştir. Tablo H.5: Yem bitkilerine ait istatistik bilgileri (2006 yılı ) Ürün Adı Ekim Alanı (da) Üretim Miktarı (Ton ) Hayvan pancarı Sorgum (Ot) Fiğ (Dane) ,5 Hasıl mısır Dane mısır Silajlık mısır Tritikale ( dane ) TOPLAM ,83 Kaynak:Tarım İl Müdürlüğü, 2006 H Endüstriyel Bitkiler Endüstri bitkileri ile ilgili üretim miktarları Tablo H.6 da verilmiştir. Tablo H.6: Endüstri bitkilerine ait istatistik bilgileri (2006 yılı ) Ürün Adı Ekim Alanı (da) Üretim Miktarı (Ton ) Şeker pancarı Ayçiçeği (Çerezlik ) ,8 Ayçiçeği (Yağlık ) Patates TOPLAM ,8 Kaynak:Tarım İl Müdürlüğü, 2006 H Bahçe Bitkileri H Meyve Üretimi Meyve üretim miktarları Tablo H.7 te verilmiştir. 86

100 Tablo H.7: Meyve üretimine ait istatistik bilgileri (2006 yılı ) Ürün Adı Ağaç Sayısı (Adet) Üretim Miktarı (Ton ) Badem ,2 Ceviz Erik ,6 İğde ,6 Kayısı ,5 Kiraz Şeftali Vişne ,4 Zerdali ,4 Dut ,5 Elma (Golden ) ,2 Elma (Amasya ) ,8 Armut ,7 Ayva TOPLAM ,9 Kaynak:Tarım İl Müdürlüğü, 2006 H Sebze Üretimi Sebze üretim miktarları Tablo H.8 de verilmiştir. Tablo H.8: Sebze üretimine ait istatistik bilgileri (2006 yılı ) Ürün Adı Ekim Alanı (da) Üretim Miktarı (Ton ) Fasulye Bamya Biber (Sivri ) ,5 Domates Kabak (Çerezlik ) ,8 Kabak ( Sakız ) 50 3 Patlıcan Havuç Pancar 3 3 Turp Ispanak Lahana Marul 105,5 57,9 TOPLAM 32348, ,4 Kaynak:Tarım İl Müdürlüğü, 2006 H Süs Bitkileri İlimizde süs bitkileri ekimi ve pazarlaması yapılmamaktadır. 87

101 H HAYVANSAL ÜRETİM H BÜYÜKBAŞ HAYVANCILIK Büyükbaş hayvan sayıları ile ilgili bilgiler Tablo H.9 da verilmiştir. Tablo H. 9 Büyükbaş Hayvancılığı (2006 yılı) SIĞIR IRKI 2 YAŞINDAN KÜÇÜK DANA VE DÜVE 2 VE DAHA YUKARI YAŞTA (İNEK) 2 VE DAHA YUKARI YAŞTA (BOĞA-ÖKÜZ) TOPLAM IRKLARIN ORANI (%) SAF KÜLTÜR KÜLTÜR MELEZİ YERLİ TOPLAM , 0 Kaynak:Tarım İl Müdürlüğü, 2006 İlimizde hayvancılık daha çok küçük aile işletmesi olarak yapılmakta olup, son yıllarda Bakanlığımızın destekleme çalışmaları ile büyük işletmeler kurulmaya başlanmıştır. H KÜÇÜKBAŞ HAYVANCILIK Küçükbaş hayvan sayıları ile ilgili bilgiler Tablo H.10 da verilmiştir. Tablo H.10 Küçükbaş Hayvancılığı (2006 yılı) CİNSİ 1 YAŞINDAN KÜÇÜK DİŞİ VE ERKEK 1 VE DAHA YUKARI YAŞTA (DİŞİ) 1 VE DAHA YUKARI YAŞTA (ERKEK) TOPLAM KOYUN KIL KEÇİSİ TOPLAM Kaynak:Tarım İl Müdürlüğü, 2006 İlimizde büyük ve küçük baş hayvanlardan elde edilen sütün bir kısmı 9 adet süt ve süt mamülleri üretim tesisinde işlenmekte, kalanı evlerde yoğurt, tereyağı ve peynir olarak değerlendirilmektedir. H KÜMES HAYVANCILIĞI (KANATLI ÜRETİMİ) Kanatlı kümes hayvancılığı ile ilgili bilgiler Tablo H.11 de verilmiştir. Tablo H. 11. Kümes Hayvancılığı (2006 yılı) CİNSİ ADEDİ TAVUK HİNDİ 7869 KANATLI ÖRDEK 1809 KAZ 3294 TOPLAM Kaynak:Tarım İl Müdürlüğü, 2006 H SU ÜRÜNLERİ İlimizde su ürünleri alanında kültür balıkçılığı yapılmamaktadır. 88

102 H KÜRK HAYVANCILIĞI Konu hakkında bilgi edinilememiştir. H ARICILIK VE İPEKBÖCEKÇİLİĞİ Arıcılık ile ilgili kovan sayıları Tablo H.12 de verilmiştir. Tablo H.12. Arıcılık (Kovan Sayısı) Bilgileri (2006 yılı) Ilkel kovan 368 adet Fenni kovan 9530 adet Toplam 9898 adet Kaynak:Tarım İl Müdürlüğü, 2006 H. 3. ORGANİK TARIM İlimizde organik tarım yapılmaktadır. Derinkuyu ve Ürgüp İlçelerinde organik patates, bağcılık ve kabak çekirdeği yetiştirilmektedir. H. 4. TARIMSAL İŞLETMELER H KAMU İŞLETMELERİ Konu hakkında bilgi edinilememiştir. H ÖZEL İŞLETMELER İlimizde 9 adet süt işletme tesisi bulunmakta, 3 adet de et ve et üretim tesisi bulunmaktadir. Bu işletmelerin çalışma tablosu aşağıya çıkarılmıştır. Süt tesisleri bilgileri Tablo H.13 de, et ve et ürünleri üretim tesisleri bilgileri Tablo H.14 de verilmiştir. Tablo H. 13: Süt tesisleri bilgileri (2006 yılı) SIRA NO TESİSİN ADI 1 GÜÇLÜER SÜT İŞLT. 2 TAMYAĞ SÜT İŞLT. 3 ÖZOVA SÜT İŞLT. 4 GÜLEŞ SÜT İŞLT. 5 IRMAK YOĞURTLARI 6 NAR AYRAN 7 FURKAN SÜT İŞLT. 8 YORGANCI SÜT İŞLT. 9 UZEL TİC. SÜT Kaynak: İl Çevre ve Orman Müdürlüğü,2006 Tablo H. 14: Et ve Et Ürünleri Üretim Tesisleri Bilgileri (2006 yılı) İŞLETMENİN TİCARİ ÜNVANI Türkmen Tarım Hayvan Gıda San. Tic. A. Ş Araboğlu Et Kesim Uzun Kardeşler Tarım Ltd. Şti. Ürgüp Belediye Mezbahası Kaynak: İl Çevre ve Orman Müdürlüğü,2006 FAALİYET ALANI Kombina Mezbaha Kombina Mezbaha H. 5. TARIMSAL FAALİYETLER H PESTİSİT KULLANIMI İlimiz tarımında çokça kullanılan pestisit türleri fungusitler, herbisitler, insektisitlerdir. Bunların kullanım miktarları Tablo H.15 da verilmiştir. 89

103 Tablo H. 15: Pestisitler ve Kullanım Miktarları (2005 Yılı) İLACIN ETKİLİ MADDESİ MİKTARI (TON) KULLANILDIĞI ALAN (HA) İnsekdisitler 120 Herbisitler 180 Fungisitler ve diğer 195 TOPLAM 495 Kaynak:Tarım İl Müdürlüğü, 2006 İlimizde tarım kullanılmıştır. arazilerinin tamamında. H GÜBRE KULLANIMI 2006 yılı birinci altı aylık gübre sarfiyatı ile ilgili bilgiler Tablo H.16 da verilmiştir. Tablo H.16: Nevşehir İli 2006 Yılı 1. Altı Aylık Gübre Sarfiyat Cetveli Cinsi Miktarı (Ton ) AS% CAN% AN% Üre 2816 Pot. Nitrat 10 Pot. Sül. %50 K10 41 Pot. Klorür %60 K20 - TOPLAM Kaynak:Tarım İl Müdürlüğü, 2006 H.5.3. Toprak Kullanımı 5403 sayılı Toprak Koruma Kanunu çerçevesinde hareket edilmektedir. (H) TARIM, KAYNAKÇA Tarım İl Müdürlüğü, 2006 İl Çevre ve Orman Müdürlüğü,

104 I. MADENCİLİK I. 1. Maden Kanununa Tabii Olan Madenler ve Taş Ocakları Nizamnamesine Tabii olan Doğal Malzemeler I Sanayi Madenleri Boya, kimya, metal ve plastik, alaşım, cam, mobilya, elektronik ve seramik ihraç edilmektedir. I Metalik Madenler A)Boyalı Manganlı Demir Zuhuru İl : Nevşehir İlçe : Ürgüp-İncesu Köy : Erdemsin-Boyalı-Karlık-Cemilköy-Akçaviran Mevki : Olukderesi Pafta ve Koordinatları :K33-c2,c3 Y:- X:- Genel Jeoloji : Sahada, Tesiyer vokalizmasına ait kayaçlar yüzeyler. Seri, altta aglomera ve tüfler ile başlar. Volkanizmanın kesikliğe uğradığı dönemlerde marn, kil ve kalkerler gibi göl çökeller gözlenir.daha üstte olivinli-piroksenli basalt, andezit ve ignimbiritler izlenir. Cevher Minarelleri ve Parajenez :Psilomelan,limonit Yatak Özellikleri ve Cevherleşme:Cevher hidrotermal oluşumlu olup,10 cm-15 cm arasında değişen kalınlıklarda damarcıklar halindedir.yer yer breş dolgusu ve ince filon şeklinde izlenir. Tenör:Fe:%28,5-50,5,Mn:%0,2-0,18 Rezerv:Görünür + Muhtemel + Mümkün ton B)Avanos-Boksit Zuhuru İl : Nevşehir İlçe : Avanos Köy : - Mevki : Başağılın Dölek-Yamanın Dağı Pafta ve Koordinatları :K33-C1 Y: X: Genel Jeoloji : Sahanın K-Kb sında Paleozoyik yaşlı metamorfitler yüzeyler.batısında ise,ü.kretase yaşlı granitler bulunur.g-gb da Kuvaterner yaşlı Acıgöl,Erciyes,Hasan Dağı volkanizmaları yer almaktadır.oligosen e ait konglomera ve kum taşları geniş alanlar kaplar.bunun üzerine karasal kökenli çökeller gelir. Cevher Minarelleri ve Parajenez :Diaspor,kavolin Yatak Özellikleri ve Cevherleşme:Asidik ve volkanik kayaçların alterasyonu ile oluşmuşlardır.yamanın Dağı kavolinleri 7 km 2 lik bir alana yayılmıştır.neojendeki tektonik olaylarla ortaya çıkan sıcak sular ve yer üstü sularının etkisi ile primer boksit oluşumları da gözlenir.başağılın mevkiindeki zuhurlar ise,0,50 m -1 cm kalınlıktaki silisifiye zonun üzerindeki dasitin alterasyonu ile oluşmuştur. Tenör:Al 2 O 3 :%30-40,Fe 2 O 3 :%1,5,SiO 2 :%50 Rezerv:Görünür+Muhtemel ton. I Enerji Madenleri A) Dadağı-Arafa Kömür Zuhuru İl : Nevşehir İlçe : Gülşehir 91

105 Köy : Gümüşyazı Mevki : Dadağı-Arafa Pafta ve Koordinatları :K33-a1 Y: X: Genel Jeoloji : Sahanın temelinde metamorfik seri yer alır.eosen yaşlı olması muhtemel,kalker-marnlı seri içinde linyit zuhurları bulunmaktadır. Cevher Minarelleri ve Parajenez :Linyit Yatak Özellikleri ve Cevherleşme: Kimyasal bileşimi: Su:%3.32, Kül:%19.38,S:%6.05,AID:5000 kcal/kg Rezerv: t. I Taş Ocakları Nizamnamesine Tabii Olan Doğal Malzemeler BARIT (Ba) Nevşehir-Gülşehir-Arafa Yatağı Tenör: % BaSO 4 Rezerv: ton görünür. KAOLEN (Kao) Avanos-Kayahamamı-Çakmaklı-Başağılın, Çakmakkaya Sahaları Tenör: %13-34 Al 2 O 3, % Fe 2 O 3 Rezerv: görünür, muhtemel. Yataklar alunitli olup kağıt sanayi hammaddesi olarak zaman zaman işletilmektedir. KAYA TUZU (Na) Gülşehir- Tuzköy Yatağı Tenör: %92 NaCl Rezerv: ton görünür, ton muhtemel, ton mümkün rezerv vardır. Yatak geçmiş yıllarda Tekel tarafından işletilmiş olup şu anda üretime ara verilmiştir. KUM- ÇAKIL Avanos-Ürgüp-Sarıhıdır Köyü Kalite: Orta Rezerv: m 3 mümkün Avanos-Sarıhıdır-Avcılar Yatağı Tenör: % S Rezerv: 500 ton muhtemel Gülşehir-Cemel-Arafa Yatağı Tenör: % 28 S Rezerv: ton muhtemel PERLİT Nevşehir-Acıgöl-Kocadağ-Tepe perlit yatakları Kalite: Genleşme oranı Rezerv: ton görünür. Nevşehir Derinkuyu-Bozdağ Perlit Yatakları Tenör: Orta kaliteli olan perlitlerin genleşme oranı arasındadır. Rezerv: ton görünür. TUĞLA-KİREMİT Hacıbektaş Yatağı Kalite: İyi. Rezerv: Rezerv çalışması yapılmamıştır. 92

106 ZEOLİT Tuzköy Zuhurları Tenör: Neojen Yaşlı tüfler içerisinde zeolit minarelleri vardır. Rezerv: - Nevşehir ili taş ve kum ocaklarına ait bilgiler Tablo I.1 de verilmiştir. Tablo I.1.Nevşehir İli Taş ve Kum Ocakları (2006 Yılı) FAALİYET YERİ PROJE SAHİBİ FAALİYET KONUSU Nevşehir Merkez ilçe, Yapraklıseki ve Çorak Mevkii Nevşehir Sarıtaş Ltd. Şti. Taş Ocağı Avanos İlçesi, Büyükayhan Köyü, Demirboğaz Mevkii DSİ 12. Bölge Müdürlüğü Taş Ocağı Merkez,Yeni Mahalle, 3.Mıntıka, Karayazı Mevkii Bekir ve Fazıl BULMUŞ Taş Ocağı Merkez, Yeni Mahalle, Kılıçdağı Mevkii Bekir ve Fazıl BULMUŞ Taş Ocağı Merkez, Yeni Mahalle, Karayazı Mevkii Bekir ve Fazıl BULMUŞ Taş Ocağı Ürgüp İlçesi, Sofular Köyü, Sarıyazı Mevkii Karayolları 6. Bölge Müdürlüğü Taş Ocağı Merkez Göreme Kasabası, Karadağ ve Karayazı Mevkii BÖLTAŞ Mad. Yap. El. San. Tic. Ltd. Şti. Taş Ocağı Merkez Göreme Kasabası, Karadağ Mevkii Kamil KURUGÖL Taş Ocağı Avanos İlçesi, Başağıl Mevkii Bekir BULMŞ, Kamil KURUGÖL Taş Ocağı Ürgüp İlçesi, Kavakboğazı Mevkii Bahadır İnş. Tic. Nak. Taa. Ltd. Şti. Taş Ocağı Merkez, Yaprakseki Mevkii H. Tuncay ORHAN Taş Ocağı Merkez, Yeni Mahalle, 2. Mıntıka Tilkilik Mevkii ve Göbekli Mevkii Mehmet KARAKAYA Taş Ocağı Avanos İlçesi, Uluada Mevkii Cemal Tuğla İnş. Gıda San. ve Tic. A. Ş. Tuğla Fabrikası Avanos İlçesi, Afyonluk Mevkii Avanos Tuğla Paz. Bir. Ltd. Şti. Toprak Ocağı Avanos İlçesi, Taşıdüşüren Mevkii Avanos Tuğla Paz. Bir. Ltd. Şti. Toprak Ocağı Avanos İlçesi, Yeni Mahalle, Karadağ Mevkii Şerafettin ÇETE Kum Ocağı Nevşehir Merkez İlçe, Kılıçdağı, Türkmenlik ve Karayazı Mevkii Nevşehir Merkez İlçe, Kılıçdağı, Türkmenlik ve Karayazı Mevkii Eltaş İler Ltd. Şti Kapadokya Makinalı Sarıtaş Ltd. Şti. Taş Ocağı Taş Ocağı Avanos İlçesi, Yeni Mahalle, Kotaran Mevkii ARPAR İln. Tur. Tic. ve San. Ltd. Şti Kum Ocağı Nevşehir, Merkez İlçe, Yeni III. Mıntıka Mah. Kılıçdağ Mevkii Nevşehir-Kaymaklı Karayolu 12.km Çardak Köyü, Akkaya Mevki Nevşehir-Avanos İlçesi,Alaaddin Mah.Alibeyyeri Mevkii. Taşçıoğlu Özsaray İnş. Tic. ve san. Ltd. Şti Üçler Madencilik İth.İhrc.Ltd.Şti. Seltem İnş.Nak.ve Mad.San.Tur.Tic.A.Ş. Taş Ocağı Pomza Eleme ve Paketleme Kum Ocağı Gülşehir İlçesi, Yeniyaylacık Köyü, Ozankaya Mevkii Hüseyin ÖDEMİŞ Kum Ocağı Gülşehir İlçesi, Karavezir Çeşmeönü Mevkii Gülşehir Belediyesi Kum Ocağı Ürgüp İlçesi, Sarıhıdır Köyü, Çiğdemtepe Mevkii DSİ 12. Bölge Müdürlüğü Kum Ocağı Avanos İlçesi, Sarıhıdır Köyü Köy Muhtarlığı Kum Ocağı Kaynak: İl Çevre ve Orman Müdürlüğü,

107 POMZA Ülkemizde bulunan pomza sahaları içerisinde en iyi kalitede ve en fazla kullanım alanı bulunan (inşaat sektörü dışında) Nevşehir ili pomzalarıdır. Pomza ihracatının büyük bölümü bu ilden yapılmaktadır. Pomza rezervlerine ait bilgiler Tablo I.2 de verilmiştir. Tablo I. 2: Pomza Rezervleri (2006 Yılı) Madenin Cinsi İlçe Köy Mevkii Rezerv Süngertaşı (Pomza) Derinkuyu Aşıklıdağ Süngertaşı (Pomza) Merkez Mercimek tepe Ayaktaşı Mevkii Süngertaşı (Pomza) Ortahisar Ürgüp Uçhisar Kavak Köyü Kaynak:MTA Orta Anadolu II.Bölge Müdürlüğü-2006 Jeolojik t Jeolojik t Jeolojik t I. 2. Madencilik Faaliyetlerinin Yapıldığı Yerlerin Özellikleri Taş Ocağı İşletmeciliği yapılan yerler volkanik tüf özelliğindedir. Pomza maden ocakları yerleri iseandezitik, riyolitik ve dasitik volkanik erüpsiyon sonucu fışkıran gazlarını ani olarak kaybetmeleri sonucu oluşan çok poroz volkanik lavlardır. I. 3. Cevher Zenginleştirme Konu ile ilgili bilgi edinilememiştir. I. 4. Madencilik Faaliyetlerinin Çevre Üzerine Etkileri Madencilik faaliyetleri Müdürlüğümüz tarafından denetlenmektedir. I. 5. Madencilik Faaliyetleri Sonucunda Arazi Kazanım Amacıyla Yapılan Rehabilitasyon Çalışmaları Madencilik faaliyetlerinin çevreye olabilecek olumsuz etkileri Çevresel Etki Değerlendirme sürecinde kontrol altına alınmaktadır. ÇED Gerekli Değildir kararı verilen projeler hakkında denetimler yapılmaktadır. Arazilerin tekrar eski haline getirilerek yeniden kullanıma kazandırılması amacıyla yapılması düşünülen gerekli rehabilitasyon çalışmaları, faaliyetin sona ermesini beklemeden işletme aşamasındayken başlatılması konusunda uyarılar yapılmaktadır. Ağaçlandırma çalışmalarına önem verilmektedir. I) MADENCİLİK, KAYNAKÇA MTA Orta Anadolu II.Bölge Müdürlüğü-2006 İl Çevre ve Orman Müdürlüğü

108 J-ENERJİ J. 1. Birincil Enerji Kaynakları J.1.1. Taşkömürü İlimizde taşkömürü rezervi bulunmamaktadır. J.1.2. Linyit İlimiz Gülşehir İlçesi Dadağı-Arafa Mevkiinde linyit rezervi bulunmaktadır.kimyasal bileşimi: Su:%3.32, Kül:%19.38, S:%6.05,AID:5000 kcal/kg Rezerv: t. Kömür kalınlığı cm arasında değişmektedir. Kükürt oranı çok yüksek olması nedeni ile ısınma amaçlı kullanılmamaktadır.yalnızca sanayi amaçlı kullanılmaktadır. J.1.3. Asfaltit İlimizde rezervi bulunmamaktadır. J.1.4. Bitümlü Şist İlimizde rezervi bulunmamaktadır. J.1.5. Hampetrol İlimizde petrol rezervi bulunmamaktadır. J.1.6. Doğalgaz İlimizde doğalgaz rezervi bulunmamaktadır J.1.7. Nükleer Kaynaklar (Uranyum ve Toryum) Ilimizde rezervi bulunmamaktadır. J.1.8. Orman İlimizde bulunan orman rezervi hakkındaki konu F.1.1 Ormanlar Başlığı altında incelenmiştir. J.1.9.Hidrolik İlimizde hidrolik enerji santrali bulunmamaktadır. J Jeotermal Nevşehir ili jeotermal envanteri Tablo J.1 de verilmiştir. Tablo J.1:Nevşehir İli Jeotermal Envanteri (2006) İLÇE KÖY- MEVKİ PAFTA NO SICAKLIK DEBİ DİĞER BİLGİLER Kozaklı J33c1 93 o C 95 lt/sn Forür içeren kalsiyumlu, sodyumlu, magnezyumlu, bikarbonatlı, klorürlü sıcaksu sınıfındadır.özel İdare,belediye ve şahıslara ait çok sayıda hamam,otel ve motel bulunmaktadır. Acıgöl J33a ,5 o C Top.6.5 lt/sn Ürgüp Cemilköy K33c3 21 o C 2.5 lt/sn Kaynak:MTA Genel Müdürlüğü Orta Anadolu II.Bölge Müdürlüğü,2006 Magnezyumlu, kalsiyumlu bikarbonatlı sıcak sular sınıfındadır.tesis yoktur. Minaralce fakir sıcak su sınıfındadır.herhangi bir tesis yoktur. 95

109 J Güneş İnsanların bir çok ihtiyaçlarının karşılanmasında kullanılabilen güneş enerjisi yenilenebilir enerji kaynağıdır. Güneş pilleri,termal güneş santralleri, pasif güneş enerjisi sistemleri konut ve işyerlerindeki güneş kolektörleri ile enerji elde etmek mümkündür. Türkiye genelinde olduğu gibi ilimizde de güneş enerjisinin en yaygın kullanımı ekonomik olması nedeni ile sıcak su ısıtma sistemleridir. J Rüzgar Atmosferde bol ve serbest halde bulunan rüzgar yenilenebilir ve temiz bir enerji kaynağıdır.enerjinin depolanması başka bir enerjiye çevrilmesi mümkündür. İlimizde yıllık ortalama rüzgar hızı 2,6 m/sn,en hızlı esen rüzgar yönü ve hızı WSW 34,8 m/sn dir. İlimizde rüzgar enerjisinden faydalanmak için herhangi bir çalışma yapılmamıştır. J Biyokütle Biyokütle organik maddelerin dönüşümü ile enerji eldesidir. Bitki,hayvan ve sanayi atıkları kaynak olarak kullanılır. İlimizde kırsal kesimlerde odun ve tezek yakılarak geleneksel biyokütle kullanılmaktadır. İlimizde biyogaz üreten herhangi bir tesis bulunmamaktadır. J. 2. İkincil Enerji Kaynakları J Termik Enerji Termik santraller kömür, motorin, doğalgaz, fuel-oil, jeotermal enerji kaynaklarının kullanılması ile elektrik enerjisinin üretildiği tesislerdir. İlimizde termik enerji santralleri yoktur. J Hidrolik Enerji Hidrolik santrallerde akarsuların gücünden yaralanarak edilmektedir. İlimizde hidrolik enerji santralleri yoktur. elektrik enerjisi elde J Nükleer Enerji Hızla tükenmekte olan petrole karşı alternatif olarak gösterilen ve atomun parçalanması ile elde edilen nükleer enerji günümüzde en çok konuşulan enerji türüdür. İlimizde radyoaktif minarelerle ilgili rezerv mevcut değildir. İlimizde nükleer enerji santralleri yoktur. J.2.4. Yenilenebilir Elektrik Enerjisi Üretimi Doğanın kendi evrimi içinde bir sonraki gün aynen mevcut olabilen enerji kaynağına yenilenebilir enerji denilmektedir. Bugün yaygın olarak kullanılan fosil yakıtlar, yakılınca biten ve yenilenemeyen enerji kaynaklarıdır. Oysa su, güneş, rüzgar ve jeotermal gibi doğal kaynaklar yenilenebilir olmalarının yanı sıra temiz enerji kaynaklarıdır. İlimiz Kozaklı ilçesinde bulunan jeotermal kaynaklar konutların ısıtılmasında kullanılmaktadır. 96

110 J. 3. Enerji Tüketiminin Sektörlere Dağılımı Tablo J. 2 Enerji Tüketiminin Sektörlere Göre Dağılımı (2006) SEKTÖRLER / ISIL DEĞER(Kcal/kg) BİRİM Sanayi Ulaştırma Diğer Sektörler Konut ve Hizmetler Tarım Enerji Dışı Elektrik Enerjisi Tüketim (GWh) / Kurulu Güç Kapasitesi (MW) Hidrolik (GWh) GWh / 241 MW Kaynak: Meram Elektrik Dağıtım A.Ş. Genel Müdürlüğü Nevşehir İşletme Müdürlüğü,2006 J. 4. Enerji Tasarrufu İle İlgili Yapılan Çalışmalar İlimizde enerji tasarrufu ile ilgili olarak, kaçak konusunda isteyen abonelere bilgi verilmektedir. Ayrıca puant tarifesi konusunda aboneler bilgilendirilmiştir. (J) ENERJİ; KAYNAKÇA Maden Teknik ve Arama Genel Müdürlüğü,2006 Meram Elektrik Dağıtım A.Ş. Genel Müdürlüğü Nevşehir İşletme Müdürlüğü,2006 İl Çevre ve Orman Müdürlüğü,

111 K-SANAYİİ VE TEKNOLOJİ K. 1. İl Sanayiinin Gelişimi, Yer Seçimi Süreçleri ve Buna Etkileyen Etkenler Bilindiği üzere sanayi ekonominin en itici gücüdür. Bir İlde ekonominin gelişmiş ve halka refah sağlayabilmesi için sanayinin gelişmiş olması gerekir. Modern çağın teknikleri ile donanmış bir sanayide kaliteli ürün elde edinilir,bağlı olarak istihdam artar. İl sanayinin gelişmesi için son teknolojinin kullanıldığı altyapı ve tesislerin kurulu olması gerekmektedir. Bu da büyük sermaye ve güç istemektedir. Bu sistemin kurulabilmesi için en ekonomik alanda;organize sanayi alanları oluşturmaktadır. Organize sanayi alanları günümüzde iki şekilde yapılabilmektedir. Birincisi devletten alınan krediler vasıtasıyla, ikincisi ise tamamen özel müteşebbislerin kendi güçleri ile kurulabilmektedir. Günümüz konjenktöründe başka türlü sanayi yatırımları yapmak zordur. Yukarıda anlatılanlar ışığında İlimize baktığımızda; ekonomisi tarıma ve hayvancılığa dayalı, sanayileşmemiş bir ildir. Bölgenin doğal yapısı nedeniyle sit alanlarının fazla olması sanayi sektörünün gelişmesine engel teşkil etmektedir. Sanayi sektörü tarım,ulaştırma,haberleşme,ticaret ve inşaat sektörlerinden sonra gelmektedir. Tablo K.1:Geçmiş Yıllar İtibariyle Sanayi Üretimi Sektör İl/İlçe Ürettiği Mamülün Adı ve Firma Adedi Miktarı Un ve Yem Sanayi Nevşehir Un ve Yem Ton/Yıl Briket Sanayi Nevşehir Briket Adet/Yıl İmalat Sanayi Nevşehir Muhtelif İmalat Adet/Yıl İçki Sanayi Nevşehir İçki Ton/Yıl Plastik Poşet Sanayi Nevşehir Plastik Poşet Kg/Yıl Tuğla Sanayi Avanos Tuğla Adet/Yıl Un ve Yem Sanayi Avanos Un ve Yem Ton/Yıl İmalat Sanayi Avanos Muhtelif İmalat 5 13 Adet/Yıl İmalat Sanayi Avanos Çimento kireç Ton/Yıl Tekstil Sanayi Avanos Tekstil Adet/Yıl Un ve Yem Sanayi Gülşehir Un ve Yem Ton/Yıl İçki Sanayi Gülşehir İçki Lt/Yıl İmalat Sanayi Ürgüp Muhtelif İmalat Adet/Yıl Tekstil Sanayi Ürgüp Tekstil Adet/Yıl İçki Sanayi Ürgüp İçki Ton/Yıl Un ve Yem Sanayi Hacıbektaş Un ve Yem Ton/Yıl Un ve Yem Sanayi Kozaklı Un ve Yem Ton/Yıl Un ve Yem Sanayi Acıgöl Un ve Yem Ton/Yıl Kaynak: Çevre ve Orman İl Müdürlüğü,2006 Birim 98

112 İlimizdeki küçük ve orta ölçekli sanayi tesislerinin ilçeler itibariyle dağılımı TabloK.2 de verilmiştir. Tablo K.2 Nevşehir İli Küçük ve Orta Ölçekli Sanayi Tesislerinin İlçeler İtibariyle Dağılımı (2006 Yılı) Adet İlçesi Sektörü Üretim Kapasitesi (kurulu) Üretim Kapasitesi (fiili) Üretim Kapasitesi (birimi) Kapasite kullanım oranı (%) 3 Acıgöl Gıda Ton/yıl Acıgöl Maden Ton/yıl Avanos Gıda ,39 Ton/yıl Avanos Gıda Kg/yıl Avanos Gıda Adet/Yıl Avanos Yem Adet/Yıl Avanos Maden Ton/Yıl Avanos Dokuma M2/Yıl Avanos Tekstil Kg/yıl Avanos Toprak Adet/Yıl Avanos İnşaat Ton/Yıl Gülşehir İnşaat Adet/Yıl Gülşehir Gıda Çuval/Yıl Gülşehir Gıda Ton/Yıl Gülşehir İçki Lt/Yıl Hacıbektaş Gıda Ton/Yıl Kozaklı Gıda Ton/yıl Merkez Hayvancılık Ton/Yıl Merkez İnşaat Adet/Yıl Merkez Gıda-İçki Ton/Yıl Merkez Gıda-İçki Lt/Yıl Merkez Maden Ton/Yıl Merkez Gıda Ton/Yıl Merkez Gıda Adet/Yıl Merkez İmalat Adet/Yıl Merkez İmalat Ton/Yıl Merkez Tekstil Adet/Yıl Merkez Toprak Adet/Yıl Ürgüp Gıda-İçki Lt/Yıl Ürgüp Tekstil M2/Yıl Ürgüp İçki Ton/Yıl Ürgüp İmalat Ton/Yıl Ürgüp İnşaat M2/Yıl Kaynak: Sanayi ve Ticaret İl Müdürlüğü, 2006 İstihdam (Toplam) K. 2. Genel Anlamda Sanayinin Gruplandırılması Toprak Sanayii: 11 adet % 9,7 Gıda ve İçki Sanayii: 70 adet %61,95 İmalat Sanayii: 27 adet %23,90 Dokuma-Konfeksiyon: 1 adet %0,89 Maden Sanayi:4 adet % 3,56 99

113 K Sanayii Alanları Nevşehir küçük sanayii sitesi: m 2 Nevşehir Lale sanayii sitesi: m 2 Nevşehir metal işleri küçük sanayii sitesi: 7480 m 2 iskan ruhsat alınma aşamasında. Ürgüp küçük sanayii sitesi: m 2 Gülşehir küçük sanayii sitesi: m 2 Avanos küçük sanayii sitesi: m 2 Hacıbektaş küçük sanayii sitesi: m 2 Kozaklı küçük sanayii sitesi: m 2 Acıgöl küçük sanayii sitesi: Yer seçimi aşamasında K Küçük Sanayii Siteleri İl Merkezinde faaliyet gösteren 3 adet Küçük Sanayi Sitesinde; 1 adet Çıraklık Okulu toplam 975 adet işyeri bulunmaktadır. Ayrıca Ürgüp İlçesinde 164, Avanos İlçesinde 88, Kozaklı İlçesinde 112, Hacıbektaş İlçesinde 62, Gülşehir İlçesinde 100 adet işyeri ve 1 adet Çıraklık Okulu mevcuttur. Acıgöl İlçesinde 50 işyeri kooperatif imkanları ile kredi desteği almadan yapılmaktadır. Ürgüp ilçesinde 100 işyeri yapımı için Küçük Sanayi Sitesi Yapı Kooperatifi kurulmuş olup, arsa alım safhasındadır. Tablo K.3 Nevşehir İli küçük sanayi sitelerinin bilgileri (2006 Yılı) SİTE ADI YERİ İŞYERİ SAYISI AÇIKLAMA Nevşehir Küçük San. Sit. Nevşehir 400 Faal Lale Küçük San. Sit. Nevşehir 432 Faal Metal İşler Küçük San. Sit. Nevşehir 96 Faal Avanos Küçük San. Sit. Avanos 88 Faal Ürgüp Küçük San. Sit. Ürgüp 160 Faal Gülşehir Küçük San. Sit. Gülşehir 100 Faal Aksan Küçük San. Sit. Kozaklı 112 Faal Hastım Küçük San. Sit. Hacıbektaş 62 Faal Acıgöl Küçük San. Sit. Acıgöl 50 İnşaat %80 Kapadokya Küçük San. Sit. Ürgüp 100 Arsa alım safhasında TOPLAM 1600 Kaynak: Sanayi ve Ticaret İl Müdürlüğü, 2006 K Organize Sanayii Bölgeleri Nevşehir İlinde sanayi kuruluşları tarım ve toprağa dayalı olduğundan daha çok un, yem, tuğla-briket üzerine yoğunlaşmış olup, hammaddeye dayalı olarak Avanos İlçesi Mahmatlar, Kalaba, Topaklı kasabalarında yoğunlaşmıştır. Son zamanlarda Nevşehir Ticaret ve Sanayi odasının girişimleri ile Merkez Boğaz Köyü civarında Özel Organize Sanayi Bölgesi (OSB) yapılandırılması başlamıştır. Bundan sonraki sanayi yoğunluğunun bu bölgeye kayacağı düşünülmektedir. 100

114 Ayrıca; Acıgöl İlçesi İğdeli Mevkiinde OSB Devlet Kredisi ile yapılandırılmaktadır. Avanos İlçesi Kalaba kasabasında da Özel OSB yer seçimi yapılmış olup,henüz bir faaliyeti yoktur. K. 3. Sanayiinin İlçelere Göre Dağılımı Sanayinin ilçelere göre dağılımı Tablo K.4 te verilmiştir. Tablo K. 4: Sanayiinin İlçelere Göre Dağılımı (2006 Yılı) İLÇELER FAALİYET GÖSTEREN KÜÇÜK VE ORTA ÖLÇEKLİ SANAYİ KURULUŞLARI SAYISI Merkez 77 adet Avanos 51 adet Ürgüp 5 adet Gülşehir 9 adet Kozaklı 5 adet Hacıbektaş 3 adet Acıgöl 4 adet Kaynak: Sanayi ve Ticaret İl Müdürlüğü, 2006 K. 4. Sanayi Gruplarına Göre işyeri Sayıları ve İstihdam Durumu K Gıda, İçki ve Tütün Sanayii Un Fabrikası: 47 adet un fabrikası faaliyet göstermekte olup, istihdamı 566 kişidir. Rakı Fabrikası: 1 adet rakı fabrikası bulunmakta, istihdamı 262 kişidir. Şarap Fabrikası: 3 adet şarap ve sirke fabrikası mevcut olup, istihdamı 70 kişidir. Tuz Fabrikası: 2 adet küçük çapta tuz fabrikası mevcut istihdamı 15 kişidir. K Dokuma, Giyim eşyası ve Deri Sanayii İlimizde 1 adet dokuma, 3 adet tekstil fabrikası mevcut olup, istihdam 730 kişidir. K Orman Ürünleri ve Mobilya Sanayii İlimizde orman ürünleri sanayi bulunmamaktadır. Mobilya sanayii küçük çapta imalatla faaliyetini sürdürmektedir. K Kağıt-Kağıt Ürünleri ve Basım Sanayii İlimizde 6 adet matbaa bulunmaktadır. K Kimya-Petrol, Kömür, Kauçuk ve Plastik Ürünleri Sanayii İlimizde kimya-petrol, kauçuk ve plastik ürünleri sanayii bulunmamaktadır. Gülşehir ilçesine bağlı Dadağlı ve Alemli köylerinde kömür ocakları mevcuttur. 101

115 K Taş ve Toprağa Dayalı Sanayii İlimizde 10 adet tuğla fabrikası faaliyet göstermekte olup, istihdamı 515 kişidir. 3 adet briket fabrikası faaliyet göstermekte olup, istihdamı 30 kişidir. 1 adet kireç fabrikası mevcut olup, istihdamı 95 kişidir. K Metal Ana Sanayii İlimizde 1 adet döküm sanayii faaliyet göstermekte olup, istihdamı 60 kişidir. K Metal Eşya-Makine ve Teçhizat, Ulaşım Aracı, İlmi ve Mesleki Ölçme Aletleri Sanayi Konu hakkında bilgi edinilememiştir. K Diğer İmalat Sanayii İlimizde 27 adet işyeri faaliyet göstermekte olup, istihdamı 469 kişidir. K. 5. Sanayi Gruplarına Göre Üretim Teknolojisi ve Enerji Kullanımı İlimiz ve merkez ilçelerde bulunan un üretimi, tuğla, briket ve diğer imalatlarda genellikle gelişen teknolojiye ayak uyduracak şekilde makine ve teçhizat kullanarak üretim yapmaktadır. K. 6. Sanayiden Kaynaklanan Çevre Sorunları ve Alınan Önlemler K Sanayi Tesislerinden Kaynaklanan Hava Kirliliği Hava Kalitesi Koruma Yönetmeliğinin 8.ci maddesine göre mesken ve sanayii tesislerinden kaynaklanan hava kirliliğini minimum düzeyde tutulabilmesi için İl Çevre ve Orman Müdürlüğünce denetimler devam etmektedir. Bilindiği üzere sanayii tesislerinden, evlerden atmosfere atılan toz, gaz, duman ve koku hava kirliliğine neden olmaktadır. K Sanayi tesislerinden Kaynaklanan Su Kirliliği İlimizde atıklarını alıcı su ortamına (Kızılırmak) veren çok fazla tesis bulunmamakla bereber Avanos ilçesindeki kuru sistemle çalışmayan 3 adet tavuk çiftliğinin atıksularını Kızılırmak nehrine vermeleri engel olunmaktadır. K Sanayi tesislerinden Kaynaklanan Toprak Kirliliği Sanayi tesisleri büyük oranda Belediye imar planlarında gösterilen sanayi bölgelerinde bulunmaktadır. Bu nedenle toprak kirliliği büyük ölçüde önlenmiştir. Belediye hudutları dışındaki sanayi tesislerinin yapmış olduğu toprak kirliliği hakkında akademik bir çalışma bulunmamaktadır. 102

116 K Sanayi Tesislerinden Kaynaklanan Gürültü Kirliliği İlimizde genellikle Küçük sanayi siteleri bulunmaktadır. Gürültü kirliliğine etkileri yok denecek kadar azdır. K Sanayi Tesislerinden Kaynaklanan Atıklar İlimizde tehlikeli atık üreten sanayii tesisi yoktur. Sanayi atıklarının özellikleri, miktarı ve çeşidiyle ilgili herhangi bir çalışma bulunmamaktadır. Tablo K.5. Nevşehir İlindeki Bazı Sanayi Tesislerinin Arıtma Tesisi Bulunma Durumu (2006 Yılı) TESİS ADI ARITMA TESİSİ ARITMA TESİSİNİN FAAL DURUMU Yibitaş Çimento Fabrikası Biyomas Tankı Var. Faal Durumdadır. Tekel İçki Fabrikası Arıtma Tesisi Var. Faal Durumdadır Uzun Kardeşler Mezbahanesi Arıtma Tesisi Var. Faal Durumdadır Avanos Belediye Mezbahanesi Arıtma Tesisi Var. Faal Durumdadır Kaynak: İl Çevre ve Orman Müdürlüğü,2006 K. 7. Sanayi Tesislerinin Acil Durum Planı İlimizde büyük endüstriyel kazalar için acil durum planı Müdürlüğümüz tarafından 2001 yılında yapılmıştır. Bu planda Nesteks Tekstil Fabrikası, Yibitaş Çimento Fabrikası, Anadolu Gaz LPG Dolum Tesisi, Taskobirlik Şarap ve Sirke Fabrikası, Döküm Fabrikası ve Tekel İçki Fabrikası vb. tesislerin acil durumlarda yapması gereken işlemler belirtilmiş ve konu ile ilgili kişilerin açık kimlik ve adresleri belirtilmiştir. (K) SANAYİ ve TEKNOLOJİ, KAYNAKÇA Sanayi ve Ticaret İl Müdürlüğü, 2006 İl Çevre ve Orman Müdürlüğü,

117 L-ALTYAPI, ULAŞIM VE HABERLEŞME L. 1. ALTYAPI L Temiz Su Sistemi 143 köyümüz şebekeli içme suyuna sahiptir. Cazibe ile su alan köy sayısı 43, terfili sistemle su alan köy sayısı 110 dur. Nevşehir Belediyesi nin temiz su şebekesi m, isale hattı 7621 m, isale terfi hattı m dir. L Atık Su Sistemi, Kanalizasyon ve Arıtma Sistemi İlimiz genelinde 7 köyün kanalizasyonu tamamlanmış, 12 köyde çalışmalar devam etmektedir. İlimiz Merkez ilçenin kanalizasyon sistemi mevcuttur. Ürgüp ve Avanos İlçeleri atıksu arıtma tesisleri vardır. Nevşehir Belediyesi atıksu arıtma tesisi ihale aşamasındadır. L Yeşil Alanlar nüfus için yasa gereği kişi başına 7 m 2 aktif yeşil alan hesabıyla 56 ha. yeşil alan gerekecektir. Mevcut yeşil alanlar bu gün için çok azdır. Yoğun konut alanları içinde büyük yeşil alanlar ayrılmasına artık imkan da kalmamıştır. Dere yatakları çevresinde oluşturulan yeşil kuşaklar, yerleşme alanları içinde ferahlık yaratacak doğal boşluklar olarak değerlendirilmiştir. Tablo L.1: Belediye Başkanlıklarının Yeşil Alan Bilgileri (2006 Yılı) Belediye Başkanlığı Yeşil Alanlar (m2 ) Ağaçlandırılacak Alan (m2 ) Ağaçlandırılmış Alan (m2 ) Kişi Başına Düşen Yeşil Alan Miktarı (m2 ) Ağaç Türleri Ürgüp Kozaklı Çam,akasya,salkım söğüt Hacıbektaş ,29 Çam Gülşehir Söğüt,kavak,kayısı,çam Acıgöl ,6 Kayısı,kavak,çınar,akasya Kaynak: Ürgüp Belediye Başkanlığı,2006; Kozaklı Belediye Başkanlığı,2006; Hacıbektaş Belediye Başkanlığı,2006; Gülşehir Belediye Başkanlığı,2006;Acıgöl Belediye Başkanlığı,2006 L Elektrik İletim Hatları İl genelinde bulunan elektrik iletim hatlarının yeraltına alınması çalışmaları devam etmektedir. L Doğalgaz Boru Hatları İlimizde doğalgaz boru hattı kurulma çalışmaları çalışmaları 2006 yılında başlayacaktır. 104

118 L. 2. ULAŞIM L Karayolları L Karayolları Genel Nevşehir İlinde Karayolları 6. Bölge Müdürlüğüne bağlı Nevşehir 67. Bakım Şube Şefliği ve bu şefliğe bağlı bakımevleri bulunmaktadır. Bölge Müdürlüğü sınırları içerisinde 2602 km devlet yolu, 298 km il yolu ve 17 km otoyol olmak üzere toplam km lik yol bulunmaktadır. Tablo L.2:Nevşehir İl Sınırları İçerisindeki yolların durumu (2006 Yılı) SATIH CİNSİ DEVLET YOLU İL YOLU OTOYOL Beton Asfalt Yollar Sathi Kap.Yollar Parke Yollar Stabilize yollar Toprak yollar Geçit vermeyen yollar Bölünmüş yollar TOPLAM Kaynak:Karayolları 6. Bölge Müdürlüğü,2006 L Ulaşım Planlaması İlimiz Aksaray, Kayseri, Kırşehir, Niğde ve Yozgat illerine komşu olup, Adana, Ankara, Antalya, Bursa, Diyarbakır, Gaziantep, İstanbul, İzmir, Konya, Trabzon ve Van İllerine ulaşımlar yapılmaktadır. L Toplu Taşıma Sistemleri Kent içi taşımacılığında şehrimizde midibüs kullanılmaktadır. Şehrimizde toplam 68 midibüs faaliyet göstermekte olup, yakıt olarak motorin kullanılmaktadır. Yıllık yakıt sarfiyatları toplamı YTLdir. L Kent İçi Yollar Kent içi m2lik yol alanının % oranında 71,58 m2 kişi başına düşen alandır. L Araç Sayıları Nevşehir il genelindeki araç sayıları bilgileri Tablo L.3. te verilmiştir. İlimizde toplam olarak adet motorlu araç ile 363 adet motorsuz araç bulunmaktadır. Tablo L.3 Nevşehir İl Geneli Merkez Birimdeki Tescilli Araçların Dağılımı (2006 Yılı) Araçlar Genel Toplam Motosiklet 5320 Otomobil Minibüs 1347 Otobüs 385 Kamyonet 4544 Kamyon 2897 Traktör Çekici 292 Özel Amaçlı Taşıt 97 Tanker 93 Arazi Taşıtı 81 Römork 13 Y.Römork 350 Kaynak: İl Emniyet Müdürlüğü,

119 L Demiryolları İlimiz Kozaklı İlçesinin Kanlıca ve Karasenir kasabalarından demiryolu geçmektedir. L Kullanılan Raylı Sistemler İlimizde raylı sistem yoktur. L Taşımacılıkta Demiryolları İlimizde demir yolu ağı bulunmamaktadır. L Deniz, Göl, Nehir Taşımacılığı İlimizde deniz ve göl bulunmamaktadır. Kızılırmak nehrinde ise taşımacılık yapılmamaktadır. L Limanlar İlimiz denize kıyısı bulunmadığından liman bulunmamaktadır. L Taşımacılık İlimizde deniz bulunmadığından deniz taşımacılığı yoktur. L Havayolları Nevşehir ili Gülşehir İlçesi ne bağlı Tuzköy Kasabasın da havaalanı bulunmakta olup Nevşehir merkeze 27 km uzaklıktadır. L. 3. HABERLEŞME Konu hakkında bilgi edinilememiştir. L. 4. İLİN PLAN DURUMU Nevşehir in mevcut imar planı 1966 yılında İller Bankası bünyesinde Y. Mimar Nezihe Taner yönetiminde hazırlanmış ve halen uygulanmaktadır. Eski imar planı 1960 yılı nüfusu baz alınarak, 1990 yılı nüfusu olacağına göre hazırlanmıştır. İmar planının ana hatları ile uygulanmasına çalışıldığı halde, planda henüz gerçekleşmiyen ana kararlar olduğu gibi, plan dışı gelişmeler öldükçe dağınık ve geniş alanlar kapsamaktadır. Uygulamaya paralel 152 plan değişikliği ( tarihine kadar) İmar ve iskan Bakanlığınca onanmıştır. Nevşehir de en önemli ve kent gelişmesini etkileyen plan değişiklikleri, Sanayi siteleri ile ilgili olanlardır. Kentin güney batısındaki bu yoğun iş alanları, yeni konut alanlarını da bu yöne çekerek plan dışı gelişmelere neden olmuştur. Nevşehir de bu tür plan dışı gelişmelerle, mevcut yerleşmedeki eski plan kararlarını bütünleştirmek ve 2000 yılı için saptanan nüfusun kentsel donatım ihtiyacı ile yeni yerleşme kararları verilecek yeni bir plan üretilmesi, planlama amaçlarının başında gelmektedir. 106

120 L. 5. İLDEKİ BAZ İSTASYONU SAYISI Baz istasyonları ile ilgili bilgiler Tablo L.4 te verilmiştir. Tablo L.4: Baz İstasyonları Bilgileri (2006 Yılı) SIRA NO OPERATÖR İSMİ BAZ İSTASYONU ADRESİ 1 AVEA KIRATLIOĞLU MAH. YUNUS EMRE CAD. NO:67 NEVŞEHİR 2 TURKCELL ABUUŞAĞI KASABASI MAĞRA MEVKİİ GÜLŞEHİR NEVŞEHİR 3 AVEA KAYSERİ KIRŞEHİR YOLU ERCİYES ÇİM FAB. YANI BAHÇEÖNÜ NEVŞEHİR 4 TURKCELL NEVŞEHİR KALESİ NEVŞEHİR 5 TURKCELL SÜMER MAH. EYÜP SOK. ÖDEMİŞLER APT NEVŞEHİR 6 TURKCELL GÖRE KASABASI RÖLE İSTASYON TEPESİ GÖRE NEVŞEHİR 7 TURKCELL RAGIP ÜNER MAH. ZÜBEYDE HANIM CAD. NO 110 NEVŞEHİR 8 TELSİM GÜZELYURT MAH. VEFA KÜÇÜK CAD. NO:9 NEVŞEHİR 9 TELSİM ATATÜRK BUL. RASİM ÖZER İŞHANI NO:74 NEVŞEHİR 10 TELSİM 2000 EVLER MAH. KARAYAZI MEVKİİ NEVŞEHİR 11 TURKCELL GÖRE KASABASI TV VERİCİLERİ TEPESİ NEVŞEHİR 12 TELSİM KIRATLIOĞLU MAH. CENGİZ TOPEL SOK. NEVŞEHİR 13 TURKCELL TATLARİN KASABASI ACIGÖL NEVŞEHİR 14 TURKCELL AVANOS TV VERİCİLERİ TEPESİ AVANOS NEVŞEHİR 15 TELSİM AYDINLI MAH. GÖRCELİ TEPESİ GÖREME NEVŞEHİR 16 TURKCELL AKSARAY YOLU 7. KM BOĞAZKÖY İLFAT MEVKİİ NEVŞEHİR 17 AVEA BAĞLARBAŞI MAH. ŞİRİN SOK. TOPAKLI KASABASI NEVŞEHİR 18 TURKCELL ESENTEPE MAH. ÜRGÜP CAD. NO:20 NEVŞEHİR 19 TURKCELL CUMHURİYET MEYDANI TURKCEL ABONE MERKEZİ ÜRGÜP NEVŞEHİR 20 TURKCELL SARILAR KASABASI OĞUZHAN CAD. SU DEPOSU YANI AVANOS NEVŞEHİR KARAHASANLI KAS. KARŞI MAH. KARTAL TEP. MEVKİİ KOZAKLI 21 VODAFONE NEVŞEHİR 22 VODAFONE YENİ MAH. 11. SOK. NO:5 AVANOS NEVŞEHİR 23 VODAFONE KALECİK KAS. BELEDİYE HUB. DEP. BAH. BEL.KANT. YANI KOZAKLI NEVŞEHİR 24 VODAFONE AKSARAY CAD. NEVŞEHİR MR GÖRÜNTÜLEME MRKZ. TİCARET BORS. KARŞISI NO:19 NEVŞEHİR 25 VODAFONE GÖZTEPE MEVKİİ TV ANTAENLER YANI KAYMAKLI NEVŞEHİR 26 VODAFONE AVANOS TT BİNASI NEVŞEHİR 27 TURKCELL ÖZ YEL OTEL BAHÇELİEVLER MAH. NO:20 ORTAHİSAR NEVSEHİR 28 VODAFONE KARASOKU MAH. NAR CAD.NO:38 NEVŞEHİR 29 VODAFONE BELEDİYE TV VERİCİLERİ YANI GÜLŞEHİR NEVŞEHİR 30 AVEA BEKDİK MAH. AKSARAY CAD. NETSEK KARŞ. NO:37 NEVŞEHİR 31 AVEA NEVŞEHİR ÜNV. YOLU 5. KM KIZ YURDU KARŞISI NEVŞEHİR 32 AVEA NEVŞEHİR KAVAK KÖYÜ KARŞ. TURKCEL KULESİ MEVKİİ NEVŞEHİR TURKCELL TURKCELL DEPOLU SOK. SU DEPOSU ÜSTÜ ÇAT NEVŞEHİR TV VERİCİLERİ TEPESİ ŞAHİNEFENDİ KASABASI ÜRGÜP NEVŞEHİR 107

121 TURKCELL TURKCELL VODAFONE TURKCELL TURKCELL AVEA VODAFONE VODAFONE VODAFONE ÇALLIGEDİK TRT VERİCİLERİ TEPESİ KALABA NEVŞEHİR 31 NOLU ADA 92 NOLU PARSEL HACIBEKTAŞ NEVŞEHİR LALE SANAYİ CAMİİ LALE SANAYİ SİTESİ NEVŞEHİR İLİCEK KASABASI UNSAN UN FAB. HACIBEKTAŞ NEVŞEHİR UÇHİSAR KASABASI UÇHİSAR KALESİ KARŞISI 2. KALE SOK. NO:15 NEVŞEHİR SARILAR BELDESİ BELEDİYE SU DEPOSU NEVŞEHİR KIRŞEHİR 2. KM ZİR. MH. VİRANBAĞLARI MEVKİİ TARLA HACIBEKTAŞ NEVŞEHİR İBRAHİM PAŞA MAH. FATİH SOK. NO:1 NEVŞEHİR SARILAR CAD. YENİ MAH. DEDEOĞULLARI UN FAB. TOPAKLI NEVŞEHİR TURKCELL KARACASAR KASABASI MERKEZ CAMİİ NEVŞEHİR VODAFONE TOPTANCILAR SİTESİ MUSTAFA PARMAKSIZ CAD. GÖREME TUZ FAB. NO:50 NEVŞEHİR VODAFONE MAHMATLAR KALABAKARAYOLU 3. KM YALÇINLAR UN FAB. MAHMATLAR NEVŞEHİR TURKCELL VODAFONE KOZAKLI NEVŞEHİR YENİ MAH. HASTANE CAD. NO:18 KALABA NEVŞEHİR 49 VODAFONE HERİKLİ MAHÇ. MUSTAFA PARMAKSIZ CAD. KOÇ APT. NO:27 NEVŞEHİR 50 TURKCELL ÜRGÜP YENİ TERMİNAL YANI UFAK KAYA PARSEL NIO:39 NEVŞEHİR 51 AVEA BALLIKAYA TEPESİ NİĞDE YOLU TRT KULESİ YANI GÖRE NEVŞEHİR AVEA AVEA AVEA AVEA TURKCELL VODAFONE TELSİM TELSİM TELSİM TELSİM TELSİM TELSİM TELSİM TELSİM TELSİM TELSİM TELSİM TELSİM YUKARI MAH. BURUNBAŞI MEVKİİ SU DEPOSU YANI AVANOS NEVŞEHİR EVRAN TEPESİ TUZKÖY GÜLŞEHİR NEVŞEHİR KARAHASANLI BELDESİ TURKCELL KULESİ YANI KOZAKLI NEVŞEHİR GÖZTEPE MEV. KAYMAKLI NEVŞEHİR UÇHİSAR YUKARI MAH. NO:1 UÇHİSAR NEVŞEHİR FABRİKA CAD. NO:11 ÜRGÜP NEVŞEHİR HACIBEKTAŞ POSTA İŞLETMESİ HACIBEKTAŞ NEVŞEHİR VAROL DİNLENME TESİSLERİ DERİNKUYU GİRİŞİ NEVŞEHİR ÖZKONAK BELEDİYE MEZARLIĞI ÖZKONAK NEVŞEHİR AYDINLI MAH. GÖRÇELİ TEPESİ GÖREME NEVŞEHİR YUKARI MAH. TEPESİ BLD. TV VERİCİLERİ MEVKİ ACIGÖL NEVŞEHİR GÜMÜŞ KENT BELEDİYESİ CİVARI GÜMÜŞKENT NEVŞEHİR BOZOĞLAN MEVKİ TV VERİCİLERİ YANI KOZAKLI NEVŞEHİR TOPAKLI RL NEVŞEHİR BELEDİYE TV VERİCİLERİ YANI KAYMAKLI NEVŞEHİR ORTAHİSAR BELD. BİNASI ORTAHİSAR NEVŞEHİR AVANOS BLD. TV VERİCİLERİ MEV. KARASEKİ AVANOS NEVŞEHİR ÜRGÜP TV VERİCİLERİ ÜRGÜP NEVŞEHİR 108

122 TELSİM TELSİM TELSİM TELSİM TELSİM TURKCELL TURKCELL TURKCELL TURKCELL TURKCELL TURKCELL TURKCELL TURKCELL TURKCELL TURKCELL TURKCELL TURKCELL TURKCELL TURKCELL TURKCELL TURKCELL TURKCELL İŞ-TİM İŞ-TİM İŞ-TİM İŞ-TİM TURKCELL TURKCELL TURKCELL TURKCELL TURKCELL TT&TİM TT&TİM TT&TİM KARŞIDAĞ VERİCİLER MEV. NEVŞEHİR AVANOS POSTA BİNASI AVANOS NEVŞEHİR NEVŞEHİR TT NEVŞEHİR MEHMET DİNLER BULV. NO:7 ÜRGÜP NEVŞEHİR YENİ OTO GALERİCİLER SİTESİ NO:45 NEVŞEHİR ÜRGÜP TV VERİCİLERİ YANI ÜRGÜP NEVŞEHİR AVANOS NEVŞEHİR HACIBEKTAŞ NEVŞEHİR KAPADOKYA DEDEMAN NEVŞEHİR GÜMÜŞKENT NEVŞEHİR GÜLŞEHİR NEVŞEHİR ÇALLIGEDİK TEPESİ NEVŞEHİR MERKEZ NEVŞEHİR BAHÇELİEVLER NEVŞEHİR İLİCEK KÖYÜ HACIBEKTAŞ NEVŞEHİR ORTAHİSAR NEVŞEHİR TURK TELEKOM BİNASI NEVŞEHİR BAŞDERE MEV. NEVŞEHİR MUSTAFA PAŞA NEVŞEHİR KAVAK NEVŞEHİR SULUSARAY NEVŞEHİR SULUSARAY NEVŞEHİR AŞAĞI MAH. ÇUBUK KÜMESİ UÇHİSAR NEVŞEHİR ÇORAKLI YOLU BLD. SU DEPOSU YANI HACIBEKTAŞ NEVŞEHİR KAYAARDİ MAH. KARABAYIR MEV. IHLARA NEVŞEHİR KAHVECİ DAĞI MEV. NEVŞEHİR BELEDİYE SU DEOOSU NEVŞEHİR KALESİ NEVŞEHİR GOREME TV VERİCİLERİ NEVŞEHİR NİĞDE YOLU 1. KM SHELL HACIOĞLU TESİSLERİ DERİNKUYU NİĞDE GOZTEPE TV VERİCİLERİ TEPESİ KAYMAKLI NEVŞEHİR ACIGÖL BLD. TV VERİCİLERİTEPESİ ACIGÖL NEVŞEHİR AKSARAY YOLU 6. KM GOODYEAR LASTİK FAB. YANI NEVŞEHİR TURKCELL KULESİ YANI SULUSARAY NEVŞEHİR PAZAR YERİ DERİNKUYU NEVŞEHİR 109

123 TT&TİM 104 TURKCELL VE TELSİM İST. YANI KOZAKLI NEVŞEHİR TT&TİM 105 TURKCELL VE TELSİM İST. YANI ACIGÖL NEVŞEHİR TT&TİM 106 AVUÇ KÖYÜ SU DEPOSU YANI HACIBEKTAŞ NEVŞEHİR TT&TİM 107 YENİ YAPAN KOYU HACIBEKTAŞ NEVŞEHİR TT&TİM 108 ESBELLI TEPESİ SU DEPOSU ONU ÜRGÜP NEVŞEHİR AVEA 109 ÖZKONAK BELDESİ TELSİM YANI TURKCELL TATLARIN KASABASI 28 PAFTA 186 ADA 36 NOLU PARSEL ACIGÖL 110 NEVŞEHİR NOT: ÖLÇÜMÜ YAPILMIŞ OLAN TÜM İSTASYONLAR LİMİT DEĞERLERİN ALTINDA ÇALIŞMAKTADIR. Kaynak: Telekomünikasyon Kurumu Ankara Bölge Müdürlüğü,2006 (L) ALTYAPI, ULAŞIM VE HABERLEŞME, KAYNAKÇA Karayolları 6. Bölge Müdürlüğü,2006 Telekomünikasyon Kurumu Ankara Bölge Müdürlüğü,2006 İl Emniyet Müdürlüğü,2006 Nevşehir Belediye Başkanlığı,2006 Ürgüp Belediye Başkanlığı,2006 Kozaklı Belediye Başkanlığı,2006 Hacıbektaş Belediye Başkanlığı,2006 Gülşehir Belediye Başkanlığı,2006 Acıgöl Belediye Başkanlığı,

124 M-YERLEŞİM ALANLARI VE NÜFUS M. 1. KENTSEL VE KIRSAL PLANLAMA M Kentsel Alanlar Doğal Güzelliklerin Kent Formuna Etkileri M Jeolojik Yapısı Bölgede bulunan Erciyes, Hasandağı ve Göllüdağ jeolojik devirlerde aktif birer volkandı. Neojen gölleri altındaki yanardağlardan çıkan lavlar, platoda, göller ve akarsular üzerinde m. kalınlığında farklı sertlikte tüf tabakaları oluşturmuştur. Bu tabakanın içerisinde tüften başka tüffit, ignimbrit tüf, lahar, volkan külü, kil, kum taşı, marn, aglomera ve bazalt gibi jeolojik kayaçlar bulunmaktadır. Üst pliosenden başlayarak başta Kızılırmak olmak üzere akarsuların, göllerin ve hava şartlarının bu tüf tabakalarını aşındırmaları nedeniyle bölge bugünkü halini almıştır. M Topoğrafyası Kapadokya bölgesinde bulunan Nevşehir ili tarih öncesi dönemlerden beri yerleşimlere sahne olmuştur. Dolayısıyla bölgede bulunan orman alanları büyük tahribata uğramıştır. İnsan tahribatı sonucu orman nispeten tarıma uygun olmayan meyilin yüksek olduğu dağlık ve taşlık alanlara sıkışmıştır. Orman alanları Nevşehirin belli başlı dağlık alanlarında bulunmaktadır. Bunlar Erdaş Dağı, Hırka Dağı, Hodul Dağı, Oylu Dağı, Topuz Dağı, Ziyaret Dağı ve bunların uzantılarından oluşmaktadır. M İklim Özellikleri Nevşehir ili, İç Anadolu Bölgesinin ortasında olup yazları sıcak ve kurak, kışları soğuk ve yağışlı geçen tipik karasal iklim özelliklerine sahiptir yılları arasında yapılan ölçümlerden elde edilen bilgilere göre ; Yıllık ortalama sıcaklık : 10,6 C En yüksek sıcaklık : 37,6 C En düşük sıcaklık : -23,6 C Sıcaklığın sıfırın altına düşmesi : En erken don mevsimi başlangıcı : 24 Eylül : En geç don mevsimi başlangıcı : 01 Aralık : Ortalama don mevsimi başlangıcı : 26 Ekim : En erken don mevsimi sonu : 28 Mart : En geç don mevsimi sonu : 15 Mayıs : Ortalama don mevsimi sonu : 14 Nisan Ortalama Vejetasyon Süresi : 196 gün Yıllık ortalama Yağış : 380 mm M Genel Toprak Yapısı İklim, topoğrafya ve ana madde farklılıkları nedeniyle Nevşehir İlinde çeşitli büyük toprak gruplarına ait topraklara rastlamak mümkündür. Bunun yanında toprak örtüsünden yoksun arazi tipleri de mevcuttur. 111

125 Alüviyal Topraklar Bu topraklar akarsuların taşıdığı alüviyal ana materyalin ayrışması sonucu meydana gelmiş genç topraklardır. Profil oluşumu tamamlanmamış, yer yer A-C Horizonlarına sahip, derin ve verimli olan bu topraklar İlimizde Kızılırmak Vadisi ve diğer bazı akarsuların kenarlarında ince bantlar şeklinde bulunmaktadır. Hidromorfik Alüviyal Topraklar Bu topraklar sık sık taşkınlara uğrayan, yüksek taban suyuna ve gleyleşmiş profile sahip topraklardır. Kolüviyal Topraklar Genellikle dik eğimli yamaçların eteklerinde ve vadi ağızlarında yer alırlar. Yer çekimi, toprak kayması, yüzey akışı ve yan derelerden taşınarak biriken materyallerin ayrışması ile oluşmuş A-C Horizonlarına sahip genç topraklardır. Bu toprakların drenajları iyidir tuzluluk ve sodiklik gibi sorunları yoktur. Nevşehir ilinde çok değişik yerlerde görülen kolüviyal topraklar hektarlık bir alan kapsar. Kireçsiz Kahverenkli Topraklar A B C Profilli topraklardır. A horizonu kahverengi, kırmızımsı kahverengi, grimsi kahverengi olabilir. B horizonu kahverengi veya kırmızımsı kahve rengidir. B horizonu dahil solumun tamamına sulandırılmış asit damlatıldığında köpürmez. Solumdan yıkanan kireç C horizonunda birikmiştir. Bu nedenle C horizonunun rengi daha açıktır. Bazen C horizonunda kireç yumruları gözlenebilir. Bu topraklar iyi drenajlı ve verimli topraklardır. M Deprem Kuşağı Nevşehir III. Derecede tehlikeli deprem bölgesindedir. Kırşehir ve Kayseri gibi bölgesel deprem sahalarının etkisinde kalabilir. En önemli fay, Hırkadağı güneyinde, Civelek- Gümüşkent arasında 20 km uzunluğundaki kırık hattır. M Kentsel Büyüme Deseni Konu hakkında bilgi edinilememiştir. M Planlı Kentsel Gelişme Alanları Konut Nevşehir de konut yerleşme alanları yapılaşma yönünden iki ana grup olarak belirlenmektedir. Bunların bir bölümü, Kale çevresinde dik eğimli eteklerde kentin eski yerleşme alanları, diğeri ise planlı gelişme ile muntazam oluşmuş yerleşme alanlarıdır Kentin gelişmesinde ve şekillenmesinde, kent içinden geçen Aksaray-Kayseri karayolu da etkili olmuştur. Bu aks üzerinde yer alan Sanayi ve Küçük sanatlar siteleri, konut alanlarını da bu yönlere çekerek yol boyu gelişen bir kent yapısı ortaya çıkmıştır. Kentin gelimeye elverişli ve henüz boş alan bölgesi, Avanos yolu doğusunda, Göreme yoluna kadar uzanan kısmıdır. Avanos yolunda inşa edilen 2000 evler (Gecekondu Önleme Bölgesi) halen mevcut harita sınırı dışında kalmaktadır. Bu bölge ile mevcut harita sınırları arasındaki bölümün ilave haritaları alımı için Belediyesince yapılan başvuru İller Bankasınca programa alınmış olup, haritanın bütünleşmesi halinde, konut alanları için yeni uygun bölgeler elde edilecektir. Kent içinden geçen akarsu ve dere yatakları da DSİ nin önerileri doğrultusunda değerlendirildiğinde doğal eşikler, yerleşme kararlarını etkileyecektir. 112

126 Yukarıda belirtildiği gibi, Nevşehir de mevcut konut alanları yapılaşma yönünden iki ana grup oluşturmaktadır. Kale çevresinde yer alan, çok sık yapılaşmanın olduğu gibi korunması, ancak bazı yol düzeltmeleri ve eski imar planında getirilen kararlarla yetinilmesi bu günkü koşullara göre kaçınılmaz olacaktır. Bu bölgedeki tipik eski yapıların korunması ve Kale siluetinin bozulmaması yönünden de bu karar uygun olacaktır. Mevcut konut alanları içinde henüz boş olan arsalarında yapılaşması ve kat ilaveleri ile ulaşacağı yoğunluklar ve barındıracağı nüfus cetvel halinde gösterilmiştir. Bu gün için mahalle yapıları, kendi sınırları içinde farklı yoğunluklar göstermektedir. İmar planında bunlar bölgeler halinde ele alındığından, yoğunluk grupları, bölgeler içinde ortalama olarak hesaplanmıştır. Ticaret Nevşehir de mevcut ticaret, eski imar planında ayrılan yerde gelişmiş ve alan yetmediğinden ana yollar boyunca bir dağılım başlamıştır. Ayrıca, Aksaray yolunda kurulan sanayi ve küçük sanatlar dolaylı olarak ticari faaliyetleri bu yöne çekmiş, gerek siteler içinde gerekse bu bölgedeki ana yollar üzerinde iş yerleri gelişmiştir. Nevşehir deki bu gelişme dışında mevcut pazar yerleri de yetersiz duruma gelmiş, yeni pazarlama alanlarına gerek duyulmaya başlanmıştır. Belediyesince yapılan temaslarda kent için gerekli, yeni toptancı hali ve hayvan pazarı yerleri seçilmiştir. Nevşehir ekonomisinde ticari faaliyetlerin artmakta olduğu ve bu artışın devam edeceği varsayılarak, yeni ticaret merkezleri ve yol boyu ticaret alanlarına planda yer verilmiştir. Toptan ticaret için de yeterli alan ayrılarak, Nevşehir in bölgede ticaret merkezi durumuna gelmesi desteklenmiştir. Yeni gelişme alanlarında, semt pazarları için yeterli alanlar ayrılmıştır. Sanayi Nevşehir de köklü bir sanayi gelişmemiştir. Kent içinde kalan Sümerbank İplik Fabrikası planda korunmuştur. Bunun dışında dağınık olarak inşa edilmiş un fabrikaları ve şarap fabrikaları kısmen korunmuştur. Ancak, plan dönemi içinde kaldırılacağı ve bu alanların, turistik konaklama alanların dönüştürülmesi önerilmiştir. Kentin bu ucu, Kapadokya Doğal Sit Koruma Bölgesi sınırında kalmaktadır. Bu alanlarda inşa edilecek otel, motel v.b. turistik amaçlı kullanışlar bölge turizmine hizmet edecek ve kentsel kullanımlarla koruma alanları arasında bir tampon bölge oluşturacaktır. Nevşehir in gelişmesi için gerekli olan Organize Sanayi bölgesinin, (harita dışında) Avanos yolu üzerinde gerçekleşmesi için Sanayi Bakanlığına başvurulmuştur. M Kentsel Alanlarda Yoğunluk Nevşehir nüfusunun % 32 si merkezde yaşamaktadır. İl merkezinde hane bulunmaktadır. Bu hanelerde yaşayan insan sayısı yaklaşık 61000dir. Nüfusun büyük çoğunluğu yeni konut alanlarını tercih etmektedir. M Kentsel Yenileme Alanları Koruma Kurulunca onaylı koruma imar planı bulunan kentsel yerleşim alanlarında mevcut planın hükümleri geçerlidir. İlgili idarelerce yapılan imar planı değişiklikleri için Nevşehir Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu onayının alınması gereklidir. 113

127 Onaylı sit sınırları uyarınca hazırlanacak 1/25000 Çevre Düzeni Planı onaylanmadan yeni yerleşim alanları için 1/5000 nazım imar planı ve 1/1000 imar uygulama planı yapılmaması esastır. Mevcut planlarda değişiklik yapılabilmesi için, hazırlanacak revizyon imar veya uygulama planlarının Nevşehir Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu nun görüşüne sunulması gerekir. M Endüstri Alanlarda Yer Seçimi Endüstri alanlarında yerseçimi genellikle il merkezinde toplanmıştır. İlimiz genelinde sanayi alanları aşağıda sıralanmıştır. Nevşehir küçük sanayii sitesi: 34420m 2 Nevşehir Lale sanayii sitesi: m 2 Nevşehir metal işleri küçük sanayii sitesi: 7480 m 2 iskan ruhsat alınma aşamasında. Ürgüp küçük sanayii sitesi: m 2 Gülşehir küçük sanayii sitesi: m 2 Avanos küçük sanayii sitesi: m 2 Hacıbektaş küçük sanayii sitesi: m 2 Kozaklı küçük sanayii sitesi: m 2 Acıgöl küçük sanayii sitesi: Yer seçimi aşamasında M Tarihi, Kültürel, Arkeolojik ve Turistik Özellikli Alanlar Nevşehir Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu tarafından onarım izni verilen yapılar için Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulu nun gün ve 660, 661 sayılı ilke kararı geçerlidir. Nevşehir Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu tarafından yapı izni verilecek parsellerdeki yeni yapılaşmaların projelendirilmesinde, aşağıdaki koşullar geçerlidir. a-doğal çevre içinde yer alan yeni yapılaşmada doğal görünüm ve topoğrafyayı zedelemeyen mimari çözümlerin geliştirilmesi esastır. Bu amaçla, yeni yapılaşmanın yakın çevresiyle birlikte etüt edilerek, doğal yapıyla etkileşimini gösteren vaziyet planı ve silüet çizimleri yanısıra, gerekli görüldüğünde, projenin maket veya 3 boyutlu gösterim teknikleriyle takdimi istenir. b-geleneksel doku içinde yer alan yeni yapılaşmada, doku karekterini zedelemeyen mimari çözümlerin geliştirilmesi esastır. Bu amaçla, yeni yapılaşmanın bulunduğu yapı adası ve yakın çevresiyle birlikte etüd edilerek, mevcut dokuyla etkileşimini gösteren vaziyet planı ve silüet çizimleri yanı sıra, gerekli görüldüğünde, projenin maket veya üç boyutlu gösterim teknikleriyle takdimi istenir. c-yerel mimariyle dilbirliği (benzeşim) içinde bulunmak veya yerel mimariyle uyumlu çağdaş yorumlara yönelmek olasıdır. Her iki durum içinde de ölçü, oran, biçim, üslup, inşaat tekniği ve malzeme kullanımı bakımlarından çevreye aykırı olmayan, nitelikli çözümler aranır. Yerel mimariyle uyumlu çözümlerin geliştirilmesinde, örnek alınan doku veya tekil yapıdaki belirgin yapı, plan, kesit cephe özelliklerinin topluca dikkate alınması beklenir. Dokunun önemli unsurları olan, avlu duvarlarıyla çevrili açık mekan (avlu, bahçe) düzeni ile, yarı açık mekan (revak, arkat) tipolojilerinin sürekliliği gözetilir. Pencere, kapı, cumba gibi ögelerin tasarımında, yerel mimarinin kütle kompozisyonlarındaki dolu-boş ve çıkma oranları, açıklıkların gruplanış tarzları ve zemin ile üst katlardaki düzen farklılaşmaları göz önüne alınır. 114

128 Çatı çözümlerinde yeni yapılaşmanın bulunduğu yörede egemen olan biçimlenme ve malzemelerin kullanılması esastır. Yerine göre düz çatı mecbur olabileceği gibi, eğimli çatı (beşik, kırma vb. ) söz konusu olduğunda çatı arası ve cihannüma (Yıldızköşk, Sinekliköşk) çözümlerine, kat alanının %15 ini aşmama koşuluyla, gidilebilir. Doku içinde yer alan yapılaşmada, bina cephe hattı ve bahçe duvarları, mevcut sınırı izler. Mevcut yol güzergahları ve özgün kaplama malzemesi değiştirilemez. Şekil M.1: Yerel Mimari Örneği Kaynak: M Kırsal Alanlar Son yıllarda görülen nüfus artışı incelendiğinde Merkez İlçede kent nüfus artış oranının, kırsal nüfus artış oranından fazla olduğu görülmektedir. Bu da Nevşehir de kentleşme eğiliminin arttığını ortaya koymaktadır sayımlarından sonra kırsal kesimde, bu alanlardaki kuraklık, tarıma elverişli toprağın sınırlı oluşu nüfusun azalmasına neden olurken Nevşehir de yeni açılan iş alanları bu nüfusu çekmekte ve ilerisi için ümit verici gelişmeler izlenmektedir. M Kırsal Yerleşme Deseni İlimiz nüfusunun % 30 u kentlerde % 70 i kırsal kesimde yaşamakta ve nüfusun yaklaşık % 65 i tarımla uğraşmaktadır. İl yüzölçümü hektar olup, mevcut ekilebilir arazi miktarı hektardır. Söz konusu arazi çiftçi ailesi tarafından işletilmektedir. Ortalama bir çiftçi ailesine düşen arazi miktarı 92 dekardır. 115

129 Şekil M.2: Nüfusun Yerleşim Yerlerine Dağılımı (2006 Yılı) Nüfusun Yerleşim Yerlerine Göre Dağılımı KENT NÜFUSU %30 KIRSAL NÜFUS % Kaynak:İl Çevre ve Orman Müdürlüğü-2006 M Arazi Mülkiyeti Nevşehir ili genel arazi dağılımı Tablo M.1 de verilmiştir. Tablo M.1: Nevşehir İli Ormanlık Alan Bilgileri ORMAN ALANI (ha) ORMANSIZ ALAN (ha) Normal Bozuk Toplam Toplam ,5 7055, ,5 Kaynak: Nevşehir Orman İşletme Şefliği,2006 M. 2. ALTYAPI Konu hakkında bilgi edinilememiştir. M. 3. BINALAR VE YAPI ÇEŞITLERI M Kamu Binaları Nevşehir de geniş saha isteyen resmi kuruluşlar dışındaki resmi kurumlar genellikle sıkışık ve yetersiz binalarda hizmet görmektedir. Yeni Hükümet konağı için plan değişikliği onanmıştır. İmar planında bu alan aynen alınmıştır. Kirada olan bir kısım dairelerin burada toplanması ile rahatlık sağlanacaktır. Diğer resmi kurumlar içinde plan değişiklikleri ile seçilen yerler korunmuş, ayrıca semt ihtiyacını karşılayacak (Türk Telekom, Karakol v.b.) resmi kuruluşlar için alanlar ayrılmıştır. M Okullar Nevşehir ilinde 169 ilköğretim okulu, 1 adet eğitim uygulama okulu, 4 adet anaokulu, 1 adet özel eğitim okulu, 162 adet anasınıfı bulunmaktadır. Genel lise sayısı 27 adet olup, 116

130 mesleki ve teknik lise sayısı 28 dir. Nevşehir de Erciyes Üniversitesi ne bağlı olarak İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi, Turizm Meslek Yüksekokulu bulunmaktadır. M Hastaneler ve Sağlık Tesisleri İlimiz merkezinde SSK, Kadın-Doğum ve Çocuk Hastanesi, Devlet Hastanesi başta olmak üzere bir Özel Hastane, Kızılay Tıp Merkezi ve özel poliklinikler bulunmaktadır. Ayrıca Ürgüp ilçemizde özel bir Hemodializ merkezide faaliyetini sürdürmektedir. İlimiz Ürgüp ve Hacıbektaş ilçelerinde Devlet Hastaneleri ve SSK dispanserleri bulunmaktadır. M Sosyal ve Kültürel Tesisler Nevşehir İli Ürgüp ve Hacıbektaş İlçelerinde Kültür Merkezi mevcuttur. Nevşehir Gazi Stadı, Merkez deki Damat İbrahimpaşa spor salonu ( 1500 kişi kapasiteli ), Ticaret Lisesi spor salonu ( 500 kişi kapasiteli ), ilçelerde Ürgüp spor salonu ( 500 kişi kapasiteli ), Avanos spor salonu ( 500 kişi kapasiteli ), Hacıbektaş 60. yıl spor salonu (2500 kişi kapasiteli), Gülşehir spor salonu ( 500 kişi kapasiteli ) bulunmaktadır. Merkezde Gazi Stadı spor kompleksi içerisinde 2 ve 3 nolu çim futbol sahaları, ilçelerde Avanos, Ürgüp, Gülşehir, Derinkuyu olmak üzere 7 adet çim futbol sahası ve 103 adet toprak futbol sahası vardır. İlimizde 2 adet atış poligonu bulunmaktadır. Gençlik ve Spor İl Müdürlüğü nün spor kompleksi içerisinde 1 adet tenis kortu faal durumdadır. Ayrıca İlimizde Kapadokya Sporcu Kamp Eğitim Merkezi, Nevşehir Gençlik Merkezi ile Gülşehir İlçesi Gençlik Merkezi bulunmaktadır. M Endüstriyel Yapılar Tablo M.2. Küçük ve Orta Ölçekli Sanayi Kuruluşlarının Sayısı (2006 Yılı) İLÇELER SANAYİ KURULUŞLARI SAYISI Merkez 77 Avanos 51 Ürgüp 5 Gülşehir 9 Kozaklı 5 Derinkuyu 30 Hacıbektaş 3 Acıgöl 4 Kaynak: Sanayi ve Ticaret İl Müdürlüğü M Göçer ve Hareketli Barınaklar İnşaat şantiyesindeki barınaklar göz önüne alınmadığı takdirde İlimizde göçer ve hareketli binalar bulunmamaktadır. M Otel-Motel ve Turizm Amaçlı Diğer Yapılar Ilimiz genelinde 3 adet 5 yıldızlı, 14 adet 4 yıldızlı, 8 adet 3 yıldızlı, 3 adet 2 yıldızlı, 1 adet 1 yıldızlı, 11 adet özel belgeli ve 1 adet pansiyon bulunmaktadır. 117

131 Tablo M.3: Turizm İşletme Belgeli Tesisler (2006 Yılı) TESİSİN ADI YERİ SINIFI ODA/YATAK İ Dedeman Otel Nevşehir * * * * * 349/734 İ Altınöz Oteli Nevşehir **** 120/248 İ Peri Tower Otel Nevşehir **** 125/270 Kİ Lykia Lodge Kapadokya Nevşehir **** 146/291 İ Viva Oteli Nevşehir * 54/108 İ Seven Hotel Nevşehir * * 24/48 İ Dinler Tatil Köyü Nevşehir * * * * 79/158 İ Hotel Zümrüt Cappadocia Nevşehir * * 30/ 60 İ Yıltok Oteli Avanos * * * * 179/364 İ Avrasya Oteli Avanos * * * 120/258 İ Büyük Avanos Oteli Avanos * * * 51/104 İ Irmak Oteli Avanos * * * * 128/256 İ Otel Altınyazı Avanos * * * * 114/237 İ Vera Otel Kaymaklı Kaymaklı * * * * * 157/315 KDİ Ataman Otel Göreme ÖZEL 28/59 İ Çiner Otel Göreme * * * 42/82 Dİ Turist Otel Göreme * * * 68/143 Kİ Termalya Kozaklı * * * * 137/304 İ Yapısel Otel Kozaklı * * 58/122 Y Rosa Resort Termal Otel Kozaklı * * * * * 202/662 KDİ Museum Hotel Uçhisar ÖZEL 17/41 İ Ataman Kaya Oteli Uçhisar ÖZEL 80/120 İ Kral Oteli Ürgüp ÖZEL 30/63 İ Otel Alfina Ürgüp ÖZEL 26/52 İ Kemerli Ev Pansiyon Ürgüp ÖZEL 9/18 İ Otel Dinler Ürgüp * * * * 172/344 İ Otel Perissia Ürgüp * * * * 231/462 İ Otel Arkadaş Ürgüp * * * 67/111 İ Vera Taşsaray Oteli Ürgüp * * * * 104/177 İ Merit İnn Oteli Ürgüp * * * 119/244 Dİ Yunak Evleri Ürgüp ÖZEL 27/58 İ Selçuklu Evi Ürgüp ÖZEL 20/46 Dİ Yusuf Yiğitoğlu Konağı Ürgüp ÖZEL 14/30 İ Alkapris Ortahisar ÖZEL 5/12 İ Yükseller Otel Ortahisar * * * 57/117 İ Burcu Kaya Oteli Ortahisar * * * * 82/166 İ Kapadokya Inn Oteli Ortahisar * * * * 160/329 İ Yavuz Oteli Ortahisar * * * 48/96 İ Gomeda Oteli M.Paşa * * * * 135/270 Dİ Lamia Pansiyon M.Paşa PANSİYON 5/10 İ Gül Konakları M.Paşa ÖZEL 19/45 TOPLAM: /7634 Kaynak: İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü,

132 M Bürolar ve Dükkanlar Tablo M.4: Büro ve Dükkanlara Ait Bilgiler (2006 Yılı) İş Hanlarının Adı İşyeri Sayısı Merkez İşhanı 72 Kemerli Çarşı 38 Modern Çarşı 104 Işıksaçan-Çınar İşhanı 20 Kubbeli Çarşı 25 Görgünler Pasajı 42 Mıhcılar İş Merkezi 12 Yaylaklı İşhanı 35 Kolukısa İş Merkezi 70 Çekirdekçiler İşhanu 150 Avşaroğlu İşhanı 25 Avlanmaz İşhanı 60 Atasavun İşhanı Evler Belediye İşyerleri 12 Toptancılar Sitesi+Depo 80 Kaynak:Nevşehir Belediye Başkanlığı,2006 M Kırsal Alanda Yapılaşma Kırsal alanda bağ evleri ile mandıralar bulunmaktadır. Buralarda tarla, bağ ve bahçelerde arazinin % 5 ini geçmeyecek şekilde yapılaşmalar oluşturulmaktadır yılı sonu itibariyle 46 adet bağ evi için yapı ruhsatı verilmiştir. M Yerel Mimari Özellikler Nevşehir de yerel mimari özellik olarak; yığma kargir, yöresel kesme taştan bahçeli içerisinde avlusu olan kışlık kayıtın konduğu kilerli yapı tarzı var idi. Kentleşme ve apartmanlaşma neticesinde kent dokusunun tamamen bozulduğu gözlenmektedir. Arsa stokçuluğunun fazla olması, arsa üretiminde yoğunluğun artması ile eski kent dokusu terk edilmiştir. Ancak sadece köylerde eski tarz yapım şekli görülebilmektedir. M Bina Yapımında Kullanılan Yerel Materyaller Yöresel mimari tarzın etkin yapı elemanı kesme taş ocakları İlimiz Merkez İlçe Karayazı da bulunmaktadır. Ayrıca ilçelerde bulunan taş ocakları Ürgüp ve Kavak ilçelerinde olduğu gibi sit alanında kalmış olmaları nedeniyle kapatılmıştır. M. 4 SOSYO-EKONOMIK YAPI M.4.1. İş Alanları ve İşsizlik Konu hakkında detaylı bilgi edinilememiştir. M Göçler Nevşehir ilinden diğer illere önemli ölçüde bir göç hareketi yoktur. Yurt dışına işçi olarak giden aileler vardır. Özellikle Avanos ve Ürgüp ilçesi halkında işçi olarak yurt dışına 119

133 giden aileler yoğunluktadır. Ankara-İstanbul ve İzmir gibi büyük şehirlere çok miktarda göç olmaktadır. M. 4.3 Göçebe İşçiler (Mevsimlik) İlimize özellikle tarım alanlarında çalıştırılmak üzere (pancar ve patates) Adana ve Şanlıurfa dan getirilen mevsimlik işçilerin yanında Mersin den limon işçileri de ilimize sezonları içerisinde yoğun olarak gelmektedir. M Kent Toprağının Mülkiyet Dağılımı Konu hakkında detaylı bilgi edinilememiştir. M Konut Yapım Süreçleri Konut üretiminde ağırlıklı olarak kooperatifçilik etkin olmuş ancak yeni yeni yap-sat türü üretim artmaya başlamıştır ve Toplu Konut İdaresi tarafından 1100 konut üretilerek yeni bir mahalle kurulmuştur. İlimizde özellikle 1990 lı yıllarda başlayan kooperatif yöntemi ile günümüzde halen inşaatı devam eden civarında kooperatif bulunmaktadır. M Gecekondu Islah ve Önleme Projeleri Gecekondu türünde yapılaşma görülmemekle birlikte, imar planlarında gecekondu önleme bölgeleri kaldırılmıştır. M. 5 Yerleşim Yerlerinin Çevresel Etkileri M.5.1. Görüntü Kirliliği 2001 tarih ve 02 sayılı İl Mahalli Çevre Kurulunda alınan kararda özetle İlimiz hudutları dahilinde karayolları veya diğer köy yolları güzergahlarında, gerek görüntüsü gerekse yapısı itibari ile çevre kirliliğine yol açan her türlü ilan ve reklam panolarının belediye hudutları dahilinde belediyelerce, belediye hudutları haricinde Karayolları, Köy Hizmetleri, Emniyet Müdürlüğü ve Jandarma Komutanlığınca tespit edilerek kirlilik yaratan levhaların kaldırılmasına ve bahsi geçen kuruluşlarca kaldırılan levhaların yeniden konulduğunun tespiti halinde ilgililer hakkında gerekli cezai işlemlerin uygulanmasına denilmiştir. Tabelalar konusunda alınan, tarih ve 2004/06 sayılı İl Mahalli Çevre Kurul Kararında İlimizde görüntü kirliliğinin nedenlerinden biri olan tabelalar konusunda mevcut uygulamanın devamına; eskiyen, bozulan levhaların yerine güncelleştirilmiş tabelaların konulması, bakım ihtiyacı olanların bakımlarının ilgili belediyelerce yapılması... denilerek tabelalar konusu gündeme taşınmış ve İlimiz genelindeki bu sorunun giderilebilmesi için bazı kurum ve kuruluşlara görevler düşmüştür. Görüntü kirliliğinin önlenmesine yönelik denetimlere İl Çevre ve Orman Müdürlüğü nce devam edilmektedir. M Binalarda Ses İzolasyonu Binalarda ses izolasyonu Belediye İmar Yönetmeliği çerçevesinde yapılmaktadır. Yöresel doğal taşımız da izolasyona katkı sağlamaktadır. 120

134 M Hava Alanları ve Çevresinde Oluşturulan Gürültü Zonları İlimiz Tuzköy kasabasında havaalanı bulunmaktadır. Hava alanının Gülşehir ilçesine uzaklığı 10 km, İlimize olan uzaklığı ise 27 km dir. Hava alanı trafiği yoğun değildir. Gürültü hakkında çalışma bulunmamaktadır. M Ticari ve Endüstriyel Gürültü Konu hakkında herhangi bir çalışma bulunmamaktadır. M Kentsel Atıklar İlimizdeki atıklar katı ve sıvı atıklar olarak değerlendirilebilir. Katı Atıklar: Evsel atıklar, çöpler genelde evlerimizde plastik çöp torbalarında biriktirilip belediye tarafından belirtilen muhtelif saatlerde araçlarla toplanmaktadır. Hiçbir yerleşim yerimizde düzenli çöp toplama sahaları oluşturulmamıştır. Evsel katı atıkların içinde bulunan teneke, demir, sac, aliminyum gibi metaller, naylon pet şişe ve plastik maddeler, şişe, bez, kağıt gibi maddeler çöplüklerde ayıklanarak geri dönüşümü sağlanmaktadır. Çöplerin içerisinde geri kazanılabilen çöplerin miktarı düzenli çöp alanlarının olmayışı nedeni ile tespit edilememektedir. Çöplerin ayrıştırılması Belediye tarafından ihaleye verilerek özel sektöre verilmektedir. Çöpler belediyelik yerleşim yerlerinde belediyesince tesbit edilen yerlere dökülmek suretiyle deşarj edildiği, köylük yerleşim yerlerinde ise rast gele yerlere döküldüğü, bu da rüzgarlı havalarda etrafa dağılmalara ve çevre kirliliğine sebep olmaktadır. Bazı seyhat eden araçlardan yol kenarlarına atılan veya dökülen çöplerinde çevre kirliliğine neden olduğu görülmektedir. İnşaat atıkları olarak hafriyat ve moloz atıklarının yol kenarlarına veya belediyelik yerleşim yerlerinde belediyesince tesbit edilen yerlere döküldüğü, yol kenarlarına dökülen atıkların oluşturduğu kirlilik görülmektedir. Sıvı Atıklar: İl merkezi ve Merkez ilçeye bağlı kasabalara ait atık suları arıtacak olan arıtma tesisi proje aşamasında olup çalışmalar devam etmektedir. Proje aşamasında bulunan arıtma tesisinin Nar Kasabası ile Sulusaray Kasabaları içerisinde yapılarak arıtılan suyun Kızılırmak a verilmesi tasarlanmıştır. Arıtma tesisi olmadığından kanalizasyon şebekesinden direkt olarak alıcı ortama verilen bu suların bir kısmı, özellikle Nar ve Sulusaray Kasabalarında yasak olmasına rağmen tarım amaçlı sulamalarda kullanılmakta ve buralarda üretilen sebzeler yöre halkına satışa sunulmaktadır. Alınan bu sebzeler iyi bir şekilde yıkanmadan tüketildiğinde olumsuz etkiler görülmektedir. Turizm sektörünün yoğun olduğu Avanos ve Ürgüp İlçelerinde arıtma tesisleri kurularak faaliyete geçmiş olup tam kapasite ile çalıştırılmaktadır. Bu tesislerde biyolojik arıtım yapılmakta olup, kimyasal arıtım yapılmamaktadır. Bunun yanında Dedeman oteli, Kapadokya Lodge oteli, Türkmen et entegre tesisi, Arapoğlu et kesim ve muhafaza tesisi, Yibitaş Lafarge Çimento fabrikası ve Tekel rakı fabrikası gibi bazı özel işletmelerde arıtma tesisi bulunmakta ve bu tesisler biyolojik arıtma olarak faaliyet göstermektedir. Kimyasal arıtmanın yapılmamasından kaynaklanan kirlenmeler görülmektedir. Arıtması olmayıp kanalizasyon olan yerleşim yerlerinde; sıvı atıkların şebekede toplanarak direk alıcı ortama deşarj edildiği görülmektedir. Kanalizasyon olmayan yerlerde atıksular fosseptik çukurlarında toplanmakta veya bilhassa köylük yerleşim yerlerinde rastgele çevreye deşarj edilmektedir. 121

135 Hastane Atıkları: İlimiz genelindeki hastane ve benzeri sağlık kuruluşlarında tıbbi atıkların tümü yönetmeliğe uygun torbalarda toplanıp, geçici atık depolarında en fazla iki gün sürede bekletilerek Nevşehir Belediyesince alınmaktadır. İlimizde tıbbi atık toplama aracı bulunmamasına rağmen, hastane ve sağlık ocakları, diş hekimleri, eczaneler, özel kliniklerde açığa çıkan tıbbi atıklar için günler belirlenerek evsel atıklara karışmadan ayrı bir araçla deponi sahasına götürülüp, kireçlenip gömülerek bertaraf edilmektedir. Tıbbi atık yakma tesisi mevcut değildir. Atıkların Bertaraf Edilmesi: Kentimizde üretilen çöpler merkezde Nevşehir Belediyesi tarafından toplanarak şehir merkezine yaklaşık 8 km. uzaklıkta bulunan Sulusaray yolu İçmece mevkiinde bulunan katı atık deponi sahasında depolanmaktadır. Depolanan çöpler özel sektör tarafından ayrıştırılarak geri kazanılacak maddeler alındıktan sonra üzerleri toprakla kapatılarak alıcı ortama verilmektedir. Atıkların değerlendirilmesi İlimizde üretilen çöpler ihaleye vermek sureti ile özel sektör tarafından ayıklanarak değerlendirilmektedir. Atıkların çevre üzerine etkileri İlimizde katı atıklar Sulusaray İçmece mevkinde bulunan katı atık deponi sahasında depolanmaktadır tarihinde ÇED Olumlu kararı verilmiş olup, ihale aşamasındadır. Düzenli depolama yapılmamaktadır. Söz konusu atıkların içerisinde evsel atıkların yanında zararlı maddeleri ihtiva eden atıklarda bulunmaktadır. Çöp deponi alanlarının sızdırmasız ve geçirmesiz tabanlarla kaplı olmadığından yer altı sularının ve toprak kirliliğinin olması söz konusudur. M Binalarda Isı Yalıtımı Isı yalıtımı Belediyelerce imar yönetmeliği çerçevesinde yaptırılmakta ve ayrıca yeni alternatifler geliştirilerek, ısı yalıtımında maksimum verim ve buna bağlı olarak yakıt giderlerinde azalma ve hava kirliliğine de kısmen çözüm üretilmektedir. M. 6. NÜFUS M Nüfusun Yıllara Göre Değişimi Nüfusun yıllara göre değişimi Tablo M.5 te verilmiştir. Tablo M. 5: Nüfusun yıllara göre değişimi YILLAR TOPLAM NÜFUS Kaynak:İl Çevre ve Orman Müdürlüğü-2006 M Nüfusun Yaş, Cinsiyet ve Eğitim Gruplarına Göre Dağılımı Konu hakkında bilgi edinilememiştir. 122

136 M İl ve İlçelerin Nüfus Yoğunlukları Nüfus yoğunluğu sırasıyla Nevşehir, Ürgüp, Gülşehir ve Avanos ilçelerinde görülmektedir. Ürgüp ün yüzölçümüne göre nüfusunun fazlalığı yoğunluğunun ilk nedeni olmaktaysa da arazi miktarına göre nüfusunun artma sınırına gelmesi, artış hızını düşürme noktasına getirmiştir. Hacıbektaş ilçesindeki nüfus azalışının da Yurt dışına fazla işçi göndermesi, hem de sanayi yönünden gelişmemesiyle açıklayabiliriz. M Nüfus Değişim Oranı İlimizin Kapadokya bölgesi sınırları içerisinde olduğundan Turizm sezonunda ilimize gelen yerli ve yabancı turistlerden dolayı gözle görülebilecek bir yoğunluk meydana gelmektedir. Bunun yanında hasat zamanı ilçelerimize genellikle Güneydoğu illerimizden gelen işçilerden dolayıda nüfus yoğunluğu olmaktadır. (M)YERLEŞİM ALANLARI VE NÜFUS, KAYNAKÇA İl Çevre ve Orman Müdürlüğü-2006 Tarım İl Müdürlüğü,2006 Sanayi ve Ticaret İl Müdürlüğü,2006 İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü,2006 Nevşehir Belediye Başkanlığı,2006 İl Milli Eğitim Müdürlüğü,

137 N. ATIKLAR N. 1 Evsel Katı Atıklar Çöpler genelde evlerimizde plastik çöp torbalarında biriktirilip belediye tarafından belirtilen muhtelif saatlerde araçlarla toplanmaktadır. Düzenli çöp toplama sahaları oluşturulmamıştır. Evsel katı atıkların içinde bulunan teneke, demir, sac, aliminyum gibi dönüşümü sağlanmaktadır. Çöplerin içerisinde geri kazanılabilen çöplerin miktarı düzenli çöp alanlarının olmayışı nedeni ile tespit edilememektedir. Çöplerin ayrıştırılması Belediye tarafından ihaleye verilerek özel sektöre verilmektedir. Çöplerin köylerde rastgele yerlere dökülmesi rüzgarlı havalarda etrafa dağılmalara ve çevre kirliliğine sebep olmaktadır. Bazı seyahat eden araçlardan yol kenarlarına atılan veya dökülen çöplerinde çevre kirliliğine neden olduğu görülmektedir. İnşaat atıkları olarak hafriyat ve moloz atıkları yol kenarlarına veya belediyelik yerleşim yerlerinde belediyesince tesbit edilen yerlere dökülmekte olup, yol kenarlarına dökülen atıklar kirlilik oluşturmaktadır. İlimizde 2004 yılı sonlarında belediye atıklarının ölçümü yapılmıştır. Bu ölçüm sonuçlarına göre günlük atık miktarları değişkenlik göstermekte olup 64 ton/gün ile 102 ton/gün arasında oluşmaktadır. N. 2 Tehlikeli ve Zararlı Atıklar İlimizde tehlikeli ve zararlı atıklar konusunda Müdürlüğümüzce çalışmalar sürdürülmektedir. N. 3 Özel Atıklar N Tıbbi Atıklar İlimiz genelindeki hastane vb. sağlık kuruluşlarında tıbbi atıkların tümü yönetmeliğe uygun torbalarda toplanıp, geçici atık depolarında en fazla iki gün sürede bekletilerek Nevşehir Belediyesince alınmaktadır. İlimizde tıbbi atık toplama aracı bulunmamasına rağmen, hastane ve sağlık ocakları, diş hekimleri, eczaneler, özel kliniklerde açığa çıkan tıbbi atıklar için günler belirlenerek evsel atıklara karışmadan ayrı bir araçla deponi sahasına götürülüp, kireçlenip gömülerek bertaraf edilmektedir. Tıbbi atık yakma tesisi mevcut değildir. İlimizde 4 hastane, 1 Kızılay Tıp Merkezi ve 2 adet diyaliz merkezinden tıbbi atıklar özel temizlik şirketi tarafından tıbbi atık aracı ile toplanmaktadır. İl merkezinde toplanan tıbbi atıkların miktarı günlük ortalama 1025 kg/gün olup, mevcut depolama sahasında farklı bir alanda bertaraf edilmektedir. Bu tıbbi atık miktarının il merkezinden kaynaklanan belediye atıkları toplam miktarına oranı % 1,3 mertebesindedir. Tablo N.1: Tıbbi Atık Miktarları (2006 Yılı) Sağlık Kuruluşu Yatak Sayısı Atık Miktarı (kg/gün) Dr. İ. Şevki Atasagun Devlet Hastanesi yıl Nevşehir Devlet Hastanesi Kadın Doğum ve Çocuk Hastalıkları Hastanesi ve Diyaliz Merkezi Yimpaş Çağrı Hastanesi Kızılay Kazım Küçük Tıp Merkezi - 50 Özel Kapadokya Diyaliz Merkezi - 50 Kaynak:Nevşehir Belediye Başkanlığı, Stratejik Planlama ve Araştırma Geliştirme Servisi 2006 N Atık Yağlar İlimizde sanayi tesislerinden kaynaklanan sıvı yağların tespiti ve geri kazanımı ile ilgili çalışmalar sürdürülmektedir. 124

138 N Bitkisel ve Hayvansal Atıklar Bu konuda herhangi bir çalışma bulunmamaktadır. N.3.4. Pil ve Aküler İlimiz sınırları içerisinde üç adet hurda akü toplayıcısı bulunmaktadır. İlimiz genelinde yılda ortalama ton hurda akü toplanmakta olup İstanbul, İzmir ve Adana İllerinde bulunan akücüler tarafından alınmaktadır. N Cips ve Diğer Yakma Fırınlarından Kaynaklanan Küller İlimizde yakma fırınları bulunmamaktadır. N. 3.6 Tarama Çamurları Bu konuda herhangi bir çalışma bulunmamaktadır N Elektrik ve Elektronik Atıklar Bu tip atıklar şirket tarafından ayrıştırılarak geri kazanım tesislerine gönderilmektedir. N Kullanım Ömrü Bitmiş Araçlar Bu konuda herhangi bir çalışma bulunmamaktadır. N. 4 Diğer Atıklar N.4.1. Ambalaj Atıkları tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Ambalaj ve Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği kapsamında, İlimizde ambalajlı ürün satan (piyasaya süren) yerlere bilgilendirme yapılmıştır. Yine aynı yönetmelik kapsamında İlimizde 200 m 2 den büyük kapalı alana sahip toptan veya perakende olarak ambalajlı ürünleri satan mağaza, market, süpermarket vb. alışveriş yerlerinin yükümlülükleri ve dikkat etmesi gereken hususları hakkında bilgilendirme yapılmıştır. Söz konusu yönetmelik kapsamında ambalaj atıklarını toplayan yetkili bir firma bulunmamaktadır. N.4.2. Hayvan Kadavraları İlimizdeki hayvan kadavralarının gömülerek bertaraf edildiği beyan edilmekte olup sistemli bir çalışma bulunmamaktadır. İlimizde bu tür atık üreten tesislerde geri kazanım yapılmamaktadır. N.4.3. Mezbaha Atıkları İlimizde üç adet mezbahane bulunmaktadır. Değerlendirilebilir atıklar (bağırsak, deri vs.) işlevine göre kullanılmaktadır. Kesim esnasında ortaya çıkan kan ise ayrı olarak tanklarda biriktirilmesine rağmen rendering tesisilere gönderilememektedir. İlimizde bulunan Belediyelere ait mezbahanelerin atık suları Ürgüp İlçesindeki Belediye arıtma tesisinde, Avanos ilçesi ve Kozaklı ilçesindekiler ise mezbahanelerin arıtma tesislerinde arıtılmaktadır. Mezbahanelerde biriken kanlar rendering tesislere gönderilmeyip gömülmektedir. N. 5. ATIK YÖNETIMI Konu hakkında bilgi edinilememiştir. 125

139 N. 6 KATI ATIKLARIN MİKTAR VE KOMPOZİSYONU Evsel ve evsel nitelikli ticari ve endüstri atıkların toplam belediye atıkları içindeki oranları % 65 evsel, % 25 evsel nitelikli ticari atık, % 10 u ise evsel nitelikli endüstri atıklarıdır. İlimiz için oluşturulan İl Çevre sorunları Öncelikleri Envanteri nde İlimizde üretilen katı atık miktarları ve kompozisyonuna ilişkin tüm belediyelere ait katı atık bilgileri işlenmiştir. N. 7 KATI ATIKLARIN BİRİKTİRİLMESİ, TOPLANMASI, TAŞINMASI VE AKTARMA MERKEZLERİ İlimizde katı atık deponi alanı ile ilgili problemler bulunmaktadır. Depolama alanında düzensiz depolama yapılmaktadır. Atıklar kaynağında ayrı toplanmamaktadır. Her tür atık için ayrı taşıma aracı bulunmamaktadır. Transfer istasyonu bulunmamaktadır. Nevşehir Belediyesinin çöpleri özel şirket tarafından toplanmaktadır. 10 adet sıkıştırmalı araç evsel atıkları hergün akşam belirlenen saatlerde alarak düzensiz depolama alanına götürmektedir. Tıbbi atıklar ise özel bir araç ile çöp alanında ayrı bir yerde gömülmektedir. N. 8. ATIKLARIN BERTARAF YÖNTEMLERI N Katı Atıkların Depolanması Kentimizde üretilen çöpler merkezde Nevşehir Belediyesi tarafından toplanarak şehir merkezine yaklaşık 8 km. uzaklıkta bulunan Sulusaray İçmece mevkiine düzensiz şekilde depolanmaktadır. Depolanan çöpler özel sektör tarafından ayrıştırılarak geri kazanılacak maddeler alındıktan sonra üzerleri toprakla kapatılarak alıcı ortama verilmektedir. Tablo N.2: Belediye Atık Miktarlarının Yıllara Göre Miktarı (2006 Yılı) Atık Miktarı (ton/yıl) Yerleşim İl Merkezi İlçeler Bucaklar Turistik TOPLAM Kaynak:Nevşehir Belediye Başkanlığı, Stratejik Planlama ve Araştırma Geliştirme Servisi,2006 Tablo N.3: Düzenli Depolaması Planlanan Belediye Atıkların Miktarları ve Gerekli Depolama Kapasiteleri (2006 Yılı) 20 yıllık ( ) depolanması planlanan atık miktarı ton Depolama sahasında sıkıştırılmış atık yoğunluğu 0,75 ton/m3 Gerekli depolama hacmi m3 Kaynak:Nevşehir Belediye Başkanlığı, Stratejik Planlama ve Araştırma Geliştirme Servisi,2006 Düzenli depolama sahasının hücrelere bölünerek inşa edilmesi ve doldurulması planlanmıştır. Proje kapsamında ilk aşamada 1 nolu hücrenin inşa edilerek devreye sokulması planlanmıştır. 126

140 Tablo N.4: Depolama Hücrelerinin Kapasiteleri ve Kullanım Süreleri (2006 Yılı) Hücre No Yüzey Alanı (ha) Depolama Kapasitesi (m3) Kullanım Süresi (yıl) 1 3, , , Toplam 9, Kaynak:Nevşehir Belediye Başkanlığı, Stratejik Planlama ve Araştırma Geliştirme Servisi,2006 N Atıkların Yakılması İlimizde Yönetmeliğe uygun yakma tesisi bulunmamaktadır. N Kompost İlimizde kompost tesisleri bulunmamaktadır. N. 9. ATIKLARIN GERI KAZANIMI VE DEĞERLENDIRILMESI İlimizde üretilen çöpler ihaleye vermek sureti ile özel sektör tarafından ayıklanarak değerlendirilmektedir. N. 10. ATIKLARIN ÇEVRE ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ İlimizde Sulusaray İçmece mevkiinde katı atık deponi sahası mevcut olup, tarihinde ÇED Olumlu Kararı verilmiştir. Ancak düzenli depolama yapılmamaktadır. Söz konusu atıkların içerisinde evsel atıkların yanında zararlı maddeleri ihtiva eden atıklarda bulunmaktadır. Çöp deponi alanlarının sızdırmasız ve geçirmesiz tabanlarla kaplı olmadığından yeraltı sularının ve toprak kirliliğinin olması söz konusudur. Mevcut durumun düzeltilmesi için Nevşehir Belediyesi ile görüşmeler yapılmıştır. Düzenli depolama için Nevşehir Belediyesi yurt dışında araştırmalar yapmaktadır. İhale aşamasına getirilmiştir. (N) ATIKLAR, KAYNAKÇA İl Çevre ve Orman Müdürlüğü,2006 Nevşehir Belediye Başkanlığı,Stratejik Planlama ve Araştırma Geliştirme Servisi,

141 O. GÜRÜLTÜ VE TİTREŞİM O. 1. GÜRÜLTÜ O Gürültü Kaynakları İlimizde gürültü kaynaklı olarak karayolları, havayolları, inşaat makinaları ve sanayi bölgeleri adı altında gruplayabiliriz. Hava alanına iniş ve kalkışlarında, inşaat makinalarının etkisi, şehir içi ve şehir dışı trafik yollarının düzensiz yerleşime bağlı sebepler olduğu görülmektedir. O Trafik Gürültüsü Karayoluna çıkan motorlu taşıtların susturucu veya ses giderici parçalar olmadan trafiğe çıkması, araç üzerinde veya içinde korna veya ses çıkaran başka cihazların sebep olduğu görülmektedir. O Endüstri Gürültüsü İlimizde bu konuda gürültü ölçüm cihazı bulunmaması nedeniyle çalışma yapılamamıştır. O İnşaat Gürültüsü İlimizde bu konuda gürültü ölçüm cihazı bulunmaması nedeniyle çalışma yapılamamıştır O Yerleşim Alanlarında Oluşan Gürültüler İlimizde bu konuda gürültü ölçüm cihazı bulunmaması nedeniyle çalışma yapılamamıştır O Hava Alanları Yakınında Oluşan Gürültü İlimizde bu konuda gürültü ölçüm cihazı bulunmaması nedeniyle çalışma yapılamamıştır. O Gürültü ile Mücadele Konu hakkında bilgi edinilememiştir. O.1.3. Gürültünün Çevreye Olan Etkileri O Gürültünün Fiziksel Çevreye Olan Etkileri Nevşehir ilinde uygulanmakta olan imar planlarında gürültüye dönük yaptırımlar bulunmamaktadır. Gürültü kirliliğinin en belirgin şekli trafik gürültüsüdür. O Gürültünün Sosyal Çevreye Olan Etkileri Nevşehir ilinde trafik, sanayii ve turizm tesislerinden kaynaklanan gürültü kirliliği konusunda bu güne kadar bir çalışma yapılmamıştır. O Gürültünün İnsanlar Üzerindeki Etkileri O Fiziksel Etkileri Gürültünün işitme duygusunu kaybına sebep olduğu 1830 lardan beri üzerinde durulan bir olaydır. Sabit ve kararlı gürültüler ile işitme duygusunun kaybolma riski arasında sürekli bir bağıntı bulunduğundan bu kriter milletler arası düzeyde büyük ölçüde kullanılmaktadır. 128

142 Gürültü kulak zarında ve kalpte rahatsızlıklar yapabilir. Gürültünün insanlarda baş ağrısı, alınganlık ve öfkeli davranışlar yaptığı kabul edilmektedir. O Fizyolojik Etkileri Vücut aktivitesinde değişiklikler kan basıncında artış, dolaşım bozuklukları, solunumda hızlanma, kalp atışlarında hızlanma, ani reflekslerdir. O Psikolojik Etkisi Davranış bozuklukları, öfkelenme, genel rahatsızlık duygusu, sıkılma gibi rahatsızlıklar görülmektedir. Gürültü şiddeti arttıkça rahatsızlık, uyumsuzluk, uykuya geç başlama, uyuyamama ve yorgunluk şikayetleri artmaktadır. O Performans üzerine Etkileri İş veriminde azalma, konsantrasyon bozukluğu, hareketlerin engellenmesi vb. rahatsızlıklar olmaktadır. O. 2. Titreşim Titreşim kaynakları madenler ve taş ocakları yerleşim bölgelerinden uzak olduğu için halk sağlığını etkilememektedir. Tuzköy havaalanı Tuzköy kasabasına çok yakın olmasına rağmen titreşime karşı alınmış herhangi bir tedbir bulunmamaktadır. (O) GÜRÜLTÜ, KAYNAKÇA İl Çevre ve Orman Müdürlüğü,

143 P. AFETLER P. 1. DOĞAL AFETLER P Depremler Yerleşim bölgelerinde meydana gelen depremler, şiddetlerine göre başta can kaybı olmak üzere çok büyük zararlara sebep olabilmektedir. İlimizin kuzeyi 3. derecede güneyi ise 4. derece deprem bölgesi olup Nevşehir de bugüne kadar kayda değer bir deprem olmamıştır. P Heyelan ve Çığlar Herhangi bir heyelan ve çığ olayı olmamıştır. P Seller İlimiz sınırları içerisinde sel olarak adlandırılabilecek tek kayıt, önceki yıllarda Kaymaklı kasabasında görülen sel olayıdır. P Orman, Otlak ve Sazlık Yangınları Dünyanın birçok ülkesinde olduğu gibi, ülkemizde de ormanlarımız için en büyük tehlike orman yangınlarıdır. İlimizde tarihinde orman yangını gerçekleşmiş olup, 9 hektarlık alan yanmıştır. Yanan alanın 7 hektarı tarım arazisi (anız), 2 hektarı orman yangınıdır. Orman yangının 1 hektarı örtü yangını, 1 hektarı tepe yangını şeklinde gerçekleşmiştir. Yanan ağaçlar meşe olup, meşcere tipi BMBt (Bozuk meşe baltalık tesisi) dir. P.1.5. Ormanlar Üzerinde Biyotik veya Abiyotik Faktörlerin Etkileri Nevşehir ili ormanlarının geneli bozuk meşe baltalıkları ve son yıllarda yapılan ağaçlandırmalarla elde edilen plantasyon sahalarıdır. Zaman zaman zararlı böcek populasyonlarındaki artıştan dolayı özellikle meşe sahalarında Altın Kıçlı Kelebek zararlısının ağaçların yapraklarını yiyerek zarar verdiği tespit edilmekte ancak zarar tüm ağaçların ölümü ile sonuçlanmadığı için ormanların yok oluşu gibi bir tehlike söz konusu olmamaktadır. Keza münferit olarak mantar ve diğer zararlı böceklerin zararları görülebilmektedir. Plantasyon sahalarındaki sedir türlerinde Afit lerin zararları görülmekte, fare, danaburnu, köstebek, tavşan gibi hayvanların zararları söz konusu olabilmektedir. Abiyotik faktörlerin başında yangın gelmekte olup İlimiz sınırlarında çok sık yaşanmamakla birlikte yaz dönemleri anız vb. yangınlardan dolayı kısmen orman arzileride zarar görmektedir. Fırtına, sel, heyelan, kar devirmesi vb. faktörlere paralel bir zarar şimdiye kadar gözlenmemiştir. P Fırtınalar İlimizde bu konuyla ilgili herhangi bir çalışma yoktur. P. 2. Diğer Afetler P Radyoaktif Maddeler Nevşehir ilinde radyoaktif madde kullanılmamaktadır. P Denize Dökülen Petrol ve Diğer Tehlikeli Atıklar Nevşehir ilinin denize sınırı yoktur. P Tehlikeli Maddeler Bu konuda herhangi bir çalışma bulunmamaktadır. 130

144 P. 3. Afetlerin Etkileri ve Yardım Tedbirleri Tüm Ülkemizde afete ilişkin çalışmalar 7269 sayılı Yasa ve 88/12777 sayılı Afetlere İlişkin Acil Yardım Teşkilatı ve Planlama Esaslarına Dair Yönetmelik hükümlerine göre yapılmakta ve bu çalışma Bayındırlık ve İskan İl Müdürlüğü tarafından koordine edilmektedir. Bu amaçla yapılan tüm çalışmalar Bayındırlık ve İskan Müdürlüğü tarafından hazırlanan İl Afet Planı içerisinde yer almaktadır. P Sivil Savunma Birimleri Sivil savunma teşkilatı, savaşta ve afetlerde halkın can ve mal kaybını en aza indirme amacını taşır. İlimizde sivil savunma birimleri olarak İl Sivil Savunma Müdürlüğü bünyesinde oluşturulan Arama Kurtarma Ekibi (10 kişilik kadro), kamu kurum ve kuruluşlarından oluşturulan Acil Kurtarma ve Yardım Ekipleri (62 kişi) ile halktan oluşturulan Sivil Savunma Yükümlüleri (394 kişi) vardır. P.3.2. Yangın Kontrol ve Önleme Tedbirleri 2002/4390 sayılı Türkiye Yangından Koruma Yönetmeliği gereğince kurum ve kuruluşların Yangın Yönergesini hazırlaması, kamu ve özel binaların kendi yangın güvenliklerinin alınmasının sağlanması, bununla ilgili eğitimin yapılması, yangın istatistiklerinin tutulması, İl Sivil Savunma Müdürlüğünün görevi olup, yangın önlemleri ile ilgili diğer yangın tedbirler Belediye İtfaiye Teşkilatının görevidir. P.3.3. İlkyardım Servisleri İl Sivil Savunma Müdürlüğünün bünyesinde mükellefiyet sistemine dayalı İlkyardım ve Ambulans Servisi (56 kişi) ile Acil Kurtarma ve Yardım Ekibi içerisinde Sağlık Müdürlüğü personelinden oluşan ilkyardım ekibi bulunmaktadır. Bu ekiplerin eğitim ve tatbikatları yapılmakta olup gerektiğinde ve istendiğinde 112 Acil Yardım hizmetlerine katılacaktır. İlk yardım görevi Sağlık Müdürlüğüne bağlı kuruluşlarda oluşturulan 112 Acil Yardım Servisine aittir. P.3.4. Afetzedeler ve Mültecilerin Yeniden İskanı Afetzedeler ve mültecilerin yeniden iskanı için İl Özel İdaresince İlimizde Tarım İl Müdürlüğüne ait arazide yer tahsisi yapılması sağlanmıştır. Plan ve krokisi mevcuttur. P.3.5 Tehlikeli Maddelerin Yurtiçi ve Sınırlar Arası Taşınımı İçin Alınan Tedbirleri Konu hakkında bilgi edinilememiştir. P. AFETLER, KAYNAKÇA İl Sivil Savunma Müdürlüğü,2006 İl Bayındırlık ve İskan Müdürlüğü,

145 R. SAĞLIK VE ÇEVRE R. 1. Temel Sağlık Hizmetleri R Sağlık Kurumlarının Dağılımı Sağlık kurumlarının dağılımı ile ilgili bilgiler Tablo R.1 de verilmiştir. Tablo R. 1: Sağlık Kurumlarının Dağılımı (2006 Yılı) Yatak Sayısı Hastahaneler Kadro Yatağı Fiili Yatak Sayısı Doluluk Oranı % Dr.İ.Ş.A. NEVŞEHİR DEVLET HASTANESİ KADIN DOĞUM VE ÇOCUK HAST. HAST , ,9 ÜRGÜP DEVLET HASTANESİ ,2 HACIBEKTAŞ DEVLET HASTANESİ ÖZEL YİMPAŞ ÇAĞRI HASTANESİ , TOPLAM ,76 Kaynak:İl Sağlık Müdürlüğü,2006 R Bulaşıcı Hastalıklar Bulaşıcı hastalıklar ile ilgili bilgiler Tablo R.2 de verilmiştir. 132

146 Tablo R. 2: Bulaşıcı Hastalıklar İle İlgili Bilgiler (2006 Yılı) Hastalık İsimleri A y l a r Cinsiyet AKUT KANLI İSHAL Bruselloz Hepatit A AKUT VİRAL HEPATİTLER Hepatit B Hepatit C Hepatit E Kabakulak Kızamık Kuduz Riskli Temas SİFİLİZ TİFO TOPLAM Aralık Kasım Ekim Eylül Ağustos Temmuz Haziran Mayıs Nisan Mart Şubat Ocak Vaka Kesin Vaka Kesin Vaka Kesin Vaka Kesin Vaka Kesin Vaka Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam Kaynak:İl Sağlık Müdürlüğü,2006 Kesin Vaka Olası Vaka Vaka Kesin Vaka Olası Vaka Kesin Vaka 133

147 R İçme, Kullanma ve Sulama Suları İlimizde içme ve kullanma suyu ihtiyacı yer altı sularından karşılanmaktadır. Yer altı suları derin kuyu yöntemiyle yeryüzüne çıkartılarak belirli bölgelerde yapılmış olan depolarda toplanmakta daha sonra dağıtım depolarında klorlanarak şebeke kanalıyla sunulmaktadır. Yerleşim birimlerinin içme ve kullanma suları 182 şebeke bölgesinden bulunan 74 kaynak ve 208 sondaj kuyusundan temin edilmektedir yılı içerisinde 4018 adet bakteriyolojik, 570 adet kimyasal olmak üzere toplam 4588 adet su numunesi alınarak İl Sağlık Müdürlüğüne bağlı Halk Sağlığı Laboratuarında analizi yaptırılmıştır. Analiz sonuçlarına göre Bakteriyolojik numunelerden 397 adedi, kimyasal numunelerden ise 76 adedinin Gıda Maddeleri Tüzüğüne uygun olmadığı tespit edilmiştir. İçme ve kullanma sularında adet Bakiye klor araştırması yapılmış olup, bunlardan adedi yeterli, 5185 adedi yetersiz bulunmuştur. 52 şebekede ıslah çalışmaları yapılmıştır. Suların dezenfeksiyonu ile ilgili olarak 45 Belediyeden 9 adedi otomatik cihaz ile 17 adedi damlalıklı sistemle,diğerleri ise basit yöntemle şebekeye bağlı içme ve kullanma sularının dezenfeksiyonu sağlanmaktadır. Dezenfektan madde olarak bunlardan 3 adedi Gaz Klor, 13 Adedi Sodyum Hipoklorit diğerleri ise Kalsiyum Hipoklorit kullanmaktadır. İlimizde büyük bir bölümü turistik tesislerde olmak üzere 32 adet yüzme havuzu bulunmaktadır. Bunlardan 18 adedi Kozaklı İlçesinde faaliyet gösteren kaplıca tesisleri bünyesinde yer almaktadır. Yüzme havuzlarının umumi sağlığı tehdit etmemesi amacıyla kontrol altında tutulmaktadır. Ayrıca İşletme İzni alarak faaliyet gösteren ve tamamı Kozaklı İlçesi sınırları dahilinde bulunan 8 Adet kaplıca Tesisinden ilgili Yönetmelikte belirlenen sıklıkta bakteriyolojik ve kimyasal su numuneleri alınarak Sağlık Bakanlığı tarafından yetkilendirilmiş olan laboratuarda analizleri yaptırılmaktadır.böylece tedavi amacıyla kullanılan termomineralli sularında kontrolleri sağlanmaktadır. Tablo R.3: Bulaşıcı Hastalıklar İle Analiz Bilgileri (2006 Yılı) İçme Kullanma (Şebeke Suyu) Kaynak Kuyu Nehir Dere Su Havuzu Rezervuarı TOPLAM Sayısı Kimyasal Fiziksel Örnek Sayısı Uygun Değil Örnek Sayısı Uygun Değil Bakteriyolojik - Örnek Sayısı Uygun Değil Klor - - Klorlama Sayısı Kontrol Sayısı Yeterli Yetersiz Islah Edilenler Kaynak:İl Sağlık Müdürlüğü,

148 Şekil R.1: Su Numune Sonuçları (2006 Yılı) 2006 YILI (OCAK-KASIM) SU NUMUNE SONUÇLARI Kaynak:İl Sağlık Müdürlüğü, Kaynak:İl Sağlık Müdürlüğü, Bak.Tah Uy.Değil Kim.Tah. Uy.Değil Kaynak:İl Sağlık Müdürlüğü,

149 Şekil R.2: Bakiye Klor Ölçüm Sonuçları (2006 Yılı) 2006 YILI (OCAK-KASIM) BAKİYE KLOR ÖLÇÜMÜ Klorlama Kont.Saysı Yeterli Yetersiz Kaynak:İl Sağlık Müdürlüğü,2006 R Denizler Nevşehir İli nin denize kıyısı bulunmamaktadır. R Zoonotik Hastalıklar Tablo R.4: Zoonotik Hastalıklar İle İlgili Bilgiler (2006 Yılı) A Y L A R HASTALIĞIN ADI Ocak- Şubat Mart-Nisan Mayıs-Haziran Temmuz-Ağustos Eylül-Ekim Kasım ÖLEN SAYISI Brucellosis Tüberkülosis Uyuz Trichomoniasis Teniasis Ascariasis TOPLAM Kaynak:İl Sağlık Müdürlüğü,2006 TOPLAM 136

150 R.1.3. Gıda Hijyeni 05/06/2004 tarihli ve Sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 5179 Sayılı Gıdaların Üretimi, Tüketimi ve Denetlenmesine Dair Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulü hakkında Kanunun 23. maddesi çerçevesinde gıda kaynaklı zehirlenme vakalarında gerekli olan epidemiyolojik çalışmalar İl Sağlık Müdürlüğü nce yapılmaktadır. R Aşılama Çalışmaları İlimiz 2006 yılı Ocak-Eylül ayları arasındaki aşılama bilgileri Tablo R.5 te verilmiştir. Tablo R.5: Aşılama Bilgileri (Ocak-Eylül 2006) İlçe Merkez Acıgöl Avanos Derinkuyu Gülşehir Hacıbektaş Kozaklı 0 Yaş Grubu Hedef Nüfus DBT 1 DBT 2 DBT 3 OPV 1 OPV 2 OPV 3 HEP B 1 HEP B 2 BCG Doz/ Oran / 82, / 89, / 88, / 89, / 90, / 101, / 99,9 Doz/ Oran 1.460/ 79,2 368/ 83,2 385/ 86,0 366/ 98,6 274/ 84,2 81/ 84,4 190/ 90,8 Doz/ Oran Doz/ Oran 1.386/75, / 82,5 348/ 78,6 338/ 75,5 398/ 89,9 394/ 88,0 326/ 87,8 331/ 89,2 248/ 76,2 80/ 83,3 165/ 78,9 294/ 90,3 97/ 101,0 209/ 99,9 Doz/ Oran 1.459/ 79,2 368/ 83,2 385/ 86,0 366/ 98,6 274/ 84,2 81/ 84,4 190/ 90,8 Doz/ Oran Doz/ Oran 1.387/75, / 122,9 348/ 78,6 338/ 75,5 326/ 87,8 248/ 76,2 77/ 80,2 165/ 78,9 95/ 21,5 68/ 15, / 77,6 392/ 88,6 381/ 85,1 160/ 43,1 342/ 92,1 24/ 7,4 12/ 12,5 70/ 33,5 273/ 83,9 86/ 89,6 188/ 89,8 Doz/ Oran Doz/ Oran 1.417/76,9 316/ 71,4 388/ 86,7 374/ 100,7 343/ 105,4 92/ 95,8 193/ 92,2 Ürgüp / 83,6 320/ 82,5 304/ 78,4 324/ 83,6 320/ 82,5 304/ 78,4 102/ 26,3 319/ 82,3 345/ 89,0 İl Toplamı / 86, / 83, / 76, / 86, / 83, / 77, / 67, / 82, /84,1 Kaynak:İl Sağlık Müdürlüğü,2006 İlimiz aşılama çalışmaları, İl Sağlık Müdürlüğü Bulaşıcı Hastalıklar Şube Müdürlüğü kontrolünde tüm sağlık ocakları ve devlet hastanelerinde yapılmaktadır. Bulaşıcı Hastalıklar Şube Müdürlüğü, İlimiz, toplum sağlığını tehdit eden, bulaşıcı hastalıklarla mücadele çalışmalarını en iyi şekilde halkımızın hizmetine sunmaktadır. Aşı ile korunabilir hastalıklar bünyesinde; gerek hassas nüfusa gerekse yaş kadın nüfusuna A. Ç. S ve A. P Şube Müdürlüğü, Çevre Sağlığı, İstatistik Şube Müdürlüğü ve gerektiğinde diğer şube müdürlükleri ile koordineli bir şekilde aşılama çalışmalarının yapılması, Bildirimi Zorunlu Bulaşıcı Hastalıklar çerçevesinde gerek ihbarları gerekse ihtimal bir salgın durumunda, ilgili şube müdürlükleri ile işbirliği içerisinde ekipler hazırlanması ve süratle olay mahallinde gerekli incelemelerin yapılıp, problemlerin giderilmesi için faaliyetlerini sürdürmektedir. İlimiz aşılama faaliyetleri merkezden perifere kadar Soğuk Zincir kuralları içerisinde halkımızın hizmetine sunulmaktadır. Soğuk zincirin sevk ve idaresinde, İl Sağlık Müdürlüğü memurlarından bir asıl ve bir yedek İl Soğuk Zincir Sorumlusu vardır. Müdürlüğün merkez deposunda bulunan 1 adet (-20) dereceli derin dondurucu, (+4) dereceli 3 adet aşı saklama 137

151 dolabı, 1 adet buz aküsü dolabı, 5 adet uzun ömürlü büyük aşı nakil kapları ile her sağlık ocağında bir asıl ve bir yedek olmak üzere soğuk zincir sorumluları, ocaklardaki mevcut buzdolapları ve büyük askılı aşı nakil kapları ile halkımıza bağışıklama hizmetleri sunulmaktadır. R.1.5. Bebek Ölümleri Tablo R.6: Bebek Ölümlerinin Nedenleri (2006 Yılı) Ölüm Nedeni 2006 Akçiğer Aspirasyonu 1 Anomali 3 Apne 1 ARSD 1 Asfiksi 1 Aspirasyon 3 Daum Sendromu 1 Hemoraji 1 Kalp Yetmezliği 7 Pnömoni 1 Prematüre 3 West Sendromu 2 Sulunum Yetmezliği 3 Diğer 7 TOPLAM 35 Kaynak:İl Sağlık Müdürlüğü,2006 R Ölümlerin Hastalık, Yaş ve Cins Gruplarına Göre Dağılımı Konu hakkında bilgi edinilememiştir. R.1.7. Aile Planlaması Çalışmaları Tablo R.7: Aile Planlaması Çalışmaları (2006 Yılı) NEVŞEHİR HAP KONDOM RIA TOPLAM Dağıtılan (Blister) (Adet) (Adet) Kaynak:İl Sağlık Müdürlüğü,2006 Yararlanan R.2. Çevre Kirliliği ve Zararlarından Oluşan Sağlık Riskleri R.2.1. Kentsel Hava Kirliliğinin İnsan Sağlığı Üzerine Etkileri Hava kirlenmesinin stres etkisi önemli bir faktördür. Solunan karbondioksit kandaki oksijenin yerini alır ve kanla taşınan oksijen miktarının büyük oranda azalmasına neden olur. Tepkilerin ağırlaşmasına, süregen bir yorgunluk ve uyku haline neden olmaktadır. Kükürtoksitleri soluk borusunu ve akciğerleri olumsuz etkilemektedir. Geçici ve kalıcı zedelenmelere yol açmaktadır. Genellikle yaşlı ve kronik akciğer kalp hastalığı olan hastalar hava kirliliğinden olumsuz etkilenmektedir. Bu etkilenme akciğerlerde zedelenme sonucu ortaya çıkan hafif 138

152 belirtilerden, söz konusu kişilerde ölüm oranının artımına kadar değişen etkiler yapabilmektedir. Geçici zedelenmelerden var olan kronik sorunların ağırlığının artmasına kadar değişen bu etkilerin tek bir madde yada kirletici öğe ile açıklanabilmesi mümkün olmamaktadır. Bütün kirletici faktörlerin bir arada birbirine eklenen etkilerine bağlanmaktadır. Hava kaynaklı kurşuna bağlı olarak zeka geriliğine neden olmaktadır. Bu nedenle benzinde bulunan kurşun tetraetilin azaltılması ve kullanımının yasaklanmasına yönelik çabalar başlatılmıştır.kurşun seviyeleri ile incelenen toplumun zeka düzeyleri arasındaki ters ilişki birçok çalışmada gösterilmiştir. R Su Kirliliğinin İnsan Sağlığı Üzerine Etkileri Su kirlenmesinin yaratacağı sonuçlar birçok önemli hastalık nedeni olabilmektedir. Kanalizasyon suları ile kirlenen sularda bakteri ve virüs oranı artar. Tifo, dizanteri, hepatit, kolera ve diğer bulaşıcı hastalıkların bu yolla yayılımına sebep olur. Sağlık için uygun olmayan su, taşıdığı ve içerdiği bir çok maddelerle çeşitli hastalıkların nedeni olabilir. İçinde taşıyabildiği çözünmüş veya çözünmemiş inorganik tuzlar, bakteriler, parazitler, virüsler ve bitkisel maddelerle bir çok hastalığın gelmesine yol açarlar. a) Suda Eriyebilir, İnorganik Tuzların Neden Olduğu Hastalıklar: Sulardaki sülfat, nitrat, endüstri atıklarından ya da çeşitli sebeplerle sulara karışan arsenik, kurşun, siyanür, bakır, krom gibi bir çok maddeler zehirlenme ve hastalıkların sebebi olabilmektedir. b) Suda Erimeyen İnorganik Maddelerin Neden Olduğu Hastalıklar: İçme suyu içerisinde süspansiyon halindeki ince kum diğer tanecikler barsak mukozasının tahrişi suretiyle ishallere sebep olabilirler. Asbest elyafları da bu grupta incelebilir. c) Sudaki Bitkisel Maddelerin Neden Olduğu Hastalıklar: Küçük yosunların içme suyunda varlığına bağlı olarak ishallerin meydana getirdiği muhtelif yayınlarda bildirilmektedir. Ayrıca özellikle şişeleme yapılan su teknolojisinde dolumdan bir süre sonra sporlarından çıkarak çimlenebilen alglerden başka küf mantarları, maya mantarları patojen olmasalar bile çok büyük problem teşkil ederler. d) Suda Bulunan Özel Bakterilerin Neden Olduğu Hastalıklar: Su araçları ile kolaylıkla geçebilecek en önemli ve en tehlikeli hastalık şüphesiz koleradır. Ayrıca hayvan hastalıklarından antrax, salmonellose, burucellose, tuleremi, pasteurellose, toxoplasmosis, leptospirosis, domuz kızılı, psittacosis, mantar hastalıkları gibi bir çok hastalık etkenleri hep su ile geçebilecek hastalık meydana getirmektedirler. e) Su İle Geçebilen Virüslerin Sebep Olduğu Hastalıklar: Çocuk felci, Enfeksiyöz hepatit, Enterisit, Şap hastalığı, Sığır vebası v.b. R Atıkların İnsan Sağlığı Üzerine Etkileri Çöplerin tekniğine uygun bir şekilde uzaklaştırılmamaları halinde halk sağlığı ile ilgili problemler ortay çıkar. Katı atıklar yoluyla en az 20 tip hastalığın taşınıp bulaştığı bilinmektedir. Çöplerden hastalık taşıyan en önemli iki faktör, sinekler ve farelerdir. Sinekler çok çabuk ve fazla üreme kabiliyetine sahiptir. 1 dm 3 çöpte 2500 sinek üreyebilir ve bunlar, dizanteri ve benzeri pek çok salgın hastalığı taşıyabilir. Çevre mühendisliği açısından, çöplerin halk sağlığı ile ilgili en tehlikeli yönü, belediyelerin, katı atıkların planlanması sırasında sağlık tesirlerini gözönünde bulundurmamalarıdır. 139

153 R Gürültünün İnsan Sağlığı Üzerine Etkileri İlimizde gürültü kaynaklı olarak karayolları, Havayolları, inşaat makinaları ve sanayi bölgeleri adı altında gruplayabiliriz. Karayoluna çıkan motorlu taşıtların susturucu veya ses giderici parçalar olmadan trafiğe çıkması, araç üzerinde veya içinde korna veya ses çıkaran başka cihazların sebep olduğu hava alanına iniş ve kalkışlarında, inşaat makinalarının etkisi, şehir içi ve şehir dışı trafik yollarının düzensiz yerleşime bağlı sebepler olduğu görülmektedir. Gürültünün insanlara olan etkileri, fizyolojik, psikolojik, sosyal durumlarına ve eylemlerine bağlı olarak değişmektedir. Gürültü karşılıklı konuşma ile iletişimi ve konsantrasyonu engelleme, dinleme ve algılama güçlüğü yaratma, uykuyu bozma, baş ağrısı ve genel sıkıntılar oluşturma gibi olumsuzlukllara neden olmaktadır. Sürekli gürültüye maruz kalma durumunda ise kalıcı duyma bozuklukları ortaya çıkmaktadır. R Pestisitlerin İnsan Sağlığı Üzerine Etkileri Pestisit etkilenimindeki kişilerde görülen kronik etkileşim sonuçları; kanser, doğum defektleri, nörotoksisite, üreme ve fertilite üzerindeki istenilmeyen etkiler olarak sıralanabilir. İlimizde pestisitler patates üretiminde yoğun olarak kullanılmaktadır. Kimi zaman çiftçiler tarafından bilinçsizce kullanılabilmektedir. Pestisitlerin hedef alınmayan canlılar üzerindeki etkileri çok çeşitlidir. Bu etkileri mutajenik, kanser yapıcı, hastalık yapıcı ve gelişmeyi durdurucu olarak sıralamak mümkündür. Ekolojik dengenin bozulmasına da neden olan bu maddelerin uzun vadeli etkileri olabilmektedir. R İyonize Radyasyondan Korunma İlimizde insan sağlığını etkileyecek herhangi bir iyonize radyosyon problemi bulunmamaktadır. R.2.7. Baz İstasyonlarından Yayılan Radyasyonun İnsan Sağlığı Üzerine Etkileri Konu hakkında ilimiz genelinde yapılmış çalışma bulunmamaktadır. (R ), SAĞLIK VE ÇEVRE KAYNAKÇA İl Sağlık Müdürlüğü,2006 İl Çevre ve Orman Müdürlüğü,

154 S. ÇEVRE EĞİTİMİ S. 1. Kamu Kuruluşlarının Çevre Eğitimi ile İlgili Faaliyetleri Çevre eğitimi; toplumun tüm kesimlerinde çevre bilincinin geliştirilmesi, çevreye duyarlı, kalıcı ve olumlu davranış değişikliklerinin kazandırılması ve doğal, tarihi, kültürel, sosyal ve estetik değerlerinin korunması, aktif olarak katılımın sağlanması ve sorunların çözümünde görev alma olarak tanımlanabilir. İlimizde çevre eğitimi ile ilgili olarak Müdürlüğümüz, Milli Eğitim Müdürlüğü ile işbirliği yaparak okullarda faaliyetlerde bulunmaktadır. Öğrencilerin yaş gruplarına göre hazırlanan çevre konulu ve atıkların geri kazanımı ile ilgili slaytlar, düzenli depolama ile vahşi depolamanın farkının fotograf ve slaytlarla anlatılması vb. çalışmalar ile öğrencilere bilgi verilmektedir. Hava kirliliğinin en aza indirilmesi amacı ile halk eğitimi merkezi müdürlüğü tarafından kapıcı ve kalorifercileri eğitim amacı ile kurslar düzenlenmiştir. S. 2. Çevreyle İlgili Gönüllü Kuruluşlar ve Faaliyetleri S Çevre Vakıfları Nevşehir Çevre Koruma Vakfı 1990 yılında kurulmuştur. Kurulduğu yılda okullar arası çevre ile ilgili çeşitli yarışmalar düzenlenmiştir. Şu anda herhangi bir faaliyeti yoktur. TEMA Vakfı Nevşehir Şubesi vardır. Ağaçlandırma çalışmaları mevcuttur. İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesine bağlı olarak Çevre Kulubü kurulmuştur. S Çevre Dernekleri Nevşehir ilinde çevre dernekleri bulunmamaktadır. S Çevreyle İlgili Federasyonlar Nevşehir ilinde çevreyle ilgili federasyonlar bulunmamaktadır. S, ÇEVRE EĞİTİMİ, KAYNAKÇA İl Çevre ve Orman Müdürlüğü,

155 T. ÇEVRE YÖNETİMİ VE PLANLAMA T. 1. Çevre Kirliliğinin ve Çevresel Tahribatın Önlenmesi Bilindiği gibi canlı yaşamının devam edebilmesi için hava, su ve toprak gibi doğal kaynaklara ihtiyaç göstermektedir. İlimizdeki turistik tesislerin çokluğu nedeni ile su kaynaklarımızın korunması yönünde yapılan çalışmalar aralıksız devam etmektedir. İlimizde sürekli denetim programları yapılmakta mevcut çevre sorunları tespit edilerek çevresel tahribatın önlenmesi için çalışmalar yapılmaktadır. İlimiz Halk Sağlığı Laboratuarı tarafından SO2 ve partiküler madde ölçümleri yapılmaktadır. T. 2. Doğal Kaynakların Ekolojik Dengeler Esas Alınarak Verimli Kullanımı, Korunması ve Geliştirilmesi İlimizde mevcut doğal kaynakların çevreye en az zarar verecek ve ekolojik dengenin göz önünde bulundurularak gerekli tedbirler alınmaktadır. Doğal yapının zarar görmemesi içn azami dikkat gösterilmektedir. T. 3. Ekonomik ve Sosyal Faaliyetlerin, Sonuçlarını Çevrenin Taşıma Kapasitesini Aşmayacak Biçimde Planlaması Bölgemizin önemli bir kısmının sit alanı olması sebebi ile faaliyetlerin çoğunluğu uygulanmamaktadır. Müdürlüğümüz, çevreye olumsuz etkileri olabilecek faaliyetlerle ilgi olarak tüm kurum ve kuruluşlara konu hakkındaki yönetmeliklere uygun olarak raporları hazırlatmakta, gerekli tedbirleri aldırmakta ve denetimler yapmaktadır. T. 4. Çevrenin İnsan-Psikososyal İhtiyaçlarıyla Uyumunun Sağlanması Çevre bilincinin yaygınlaşması ile insanların kurallara uyması ve doğa tahribatının en aza indirilmesi hedeflerimiz arasındadır. T. 5. Çevre Duyarlı Arazi Kullanım Planlaması Konu hakkında ilimiz genelinde herhangi bir çalışma bulunmamaktadır. T.6. Çevresel Etki Değerlendirmesi İlimizde Çevresel Etki Değerlendirmesi kapsamında değerlendirilen faaliyetlere yönelik olarak Çevre ve Orman Bakanlığı tarafından tarih ve25318 sayılı Resmi Gazetede yayınlanarak yürürlüğe giren Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği hükümleri doğrultusunda işlemler yapılmaktadır. Bu bağlamda 2001 Mayıs ayından itibaren İlimizde Çevre ve Orman Bakanlığı veya Nevşehir Valiliği, İl Çevre ve Orman Müdürlüğünce hakkında ÇED Gerekli Değildir. kararı verilen 48 adet faaliyet bulunmaktadır yılları arasında ÇED Gerekli Değildir kararı verilen faaliyetlere ait bilgiler Tablo T.1 de verilmiştir. 142

156 Tablo T.1 : Yılları Arasında ÇED Gerekli Değildir Kararı Verilen Faaliyetler FAALİYET YERİ FAALİYET SAHİBİ FAALİYET KARAR TARİHİ KONUSU Gülşehir İlçesi Hozankara Mevkii Hüseyin ÖDEMİŞ Kum Ocağı Avanos İlçesi,Sarıhıdır Köyü Köy Muhtarlığı Kum Ocağı Ürgüp İlçesi, Kavakboğazı Mevkii Avanos İlçesi, Uluada Mevkii Bahadır İnş. Tic. Nak. Taa. Ltd. Şti. Cemal Tuğla İnş. Gıda San. Tic. A.Ş. Taş Ocağı Tuğla Fabrikası Avanos İlçesi,Afyonluk Mevkii Avanos Tuğla Paz. Bir. Ltd. Şti. Toprak Ocağı Avanos İlçesi, Taşıdüşüren Mevkii Avanos Tuğla Paz. Bir. Ltd. Şti. Toprak Ocağı Merkez Yapraklı Seki Mevkii H.Tuncay ORHAN Taşocağı Merkez Yeni Mahalle II.Mıntıka, Tilkilit Mevkii ve Göbekli Mevkii Nevşehir-Merkez İlçe, Yeni 3. Mıntıka Çorak Mevkii Nevşehir-Merkez İlçe, Yeni 3. Mıntıka Yapraklı Seki Mevkii 57 pafta 628 ada 13 parsel Nevşehir-Merkez İlçe, Yeni 3. Mıntıka Kılıçdağı Mevkii 60 Pafta 653 Ada 35 Parsel Nevşehir-Gülşehir İlçesi Karavezir Mah.Çınar Mevkii m2 alan Nevşehir-Merkez İlçe,Oylu dağı mevkii 24 hektar Nevşehir-Avanos İlçesi,Alaaddin Mah.Alibeyyeri Mevkii.6, hektar Nevşehir-Merkez İlçe,Kılıçdağı Mevkii,1 hektar Kozaklı ilçesi, Kapaklı Köyü, Küçükgöztepe mevkii Gülşehir ilçesi, Yüksekli köyü, Ekzenli Mevkii Nevşehir-Merkez İlçe,Sulusaray Kasabası,Köserlik Mevkii Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki m2 lik alan Nevşehir-Merkez İlçe,Özyayla Köyü IR 7597 nolu ruhsatlı saha Mehmet KARAKAYA Taşocağı Nevşehir Sarıtaş Yapı Elemanları İnş. Tic. San.Ltd.Şti. Nevşehir Sarıtaş Yapı Elemanları İnş. Tic. San.Ltd.Şti. Taşçıoğlu Özsaray İnş. Tic. San. Ltd. Şti. Gülşehir Belediyesi Civelekler Madencilik.Nak.San. Seltem Mad.San.Tur.Tic.AŞ İnş.Nak.ve Eltaş İLER Mak.Sarıtaş.Üretim DSİ 12.Bölge Müdürlüğü DSİ 12.Bölge Müdürlüğü NEVKUM Tic.ve San.A.Ş. Ben Aktur Mad.San.Tic.Ltd.Şti. "Taş Ocağı" "Taş Ocağı" "Taş Ocağı" Kum Ocağı Pomza ocağı Kum Ocağı Taş Ocağı Taş Ocağı Kum Ocağı Kum ocağı ve yıkama-eleme tesisi "Pomza Ocağı" ve 501 say. yazı(bakanlık) ve 515 say. yazı(bakanlık) ve 516 say. yazı(bakanlık) (Çed Gerekli Değildir) (Çed Gerekli Değildir) (Çed Gerekli Değildir) (Çed Gerekli Değildir) (Çed Gerekli Değildir) (Çed Gerekli Değildir) (Çed Gerekli Değildir) ve say. yazı(bakanlık) Nevşehir-Avanos İlçesi, Çalış Kasabası, Hırsızdamı Mevkii 162 Ada, 373 parsel Yılmaz Mad. End. Ve Tic. Ltd. Şti. "Taş Ocağı" Bila tarih ve say. Yazı (Bakanlık) Nevşehir Merkez-2000 evler Karayazı Mevkii Nevşehir-Gülşehir İlçesi,Yeniyaylacık Ozankaya Mevkii Nevşehir-Gülşehir İlçesi,Karavezir Mevkii Nevşehir-Merkez İlçe,İcik Köyü,Killik Mevkii Köyü Mah.Çınar TOKİ Ödemiş Kum Haf.Ltd.Şti. Gülşehir Belediyesi Acerler İnş. Toplu Konut "Kum Ocağı" "Kum Ocağı" "Kum Ocağı" ve say. yazı (Bakanlık) ve say.yazı(bakanlık) ve say. yazı(bakanlık) ve say. Yazı(Bakanlık) 143

157 Nevşehir-Avanos İlçesi,Alaaddin Mah.Kızılöz Mevkii Nevşehir İli Derinkuyu İlçesi Güneyce Köyü Nevşehir İli Merkez İlçesi Sulusaray Köyü Nevşehir İli Merkez İlçesi Arılık Önü Mevkii Avanos Belediyesi Öz Büyük Anadolu Mad.İnş.San.Tic.A.Ş. Acerler İnş.Taah.Mad.Müh.Nak.ve San.Tic.Ltd.Şti. İlhami Arısaman "Kum Ocağı" Pomza Ocağı Bazalt Ocağı Kum Ocağı Nevşehir İli Merkez İlçe 2.Etap Toplu Konut Konut Nevşehir ili Ürgüp ilçesi Özyılmazlar İnş. Sn. Ve Tic. A.Ş 2.Grup maden ocağı Nevşehir İli Merkez İlçesi, Sulusaray Köyü Nevşehir İli Merkez İlçesi,Göre köyü Nevşehir-Gülşehir İlçesi,Yeniyaylacık Ozankaya Mevkii Nevşehir İli Merkez İlçe Köyü Arpar İnş. Tur. Tic. San. Ltd. Şti. Fırat Mad. San Tic. Ltd. Şti. Ödemiş Kum Haf.Ltd.Şti. Elkap Maden İş. San ve Tic. Ltd. Şti. Bazalt ocağı Pomza "Kum Ocağı" Yapı taşı ocağı Nevşehir İli Merkez İlçe Baga Mad. San. Tur. Tic. Ltd. Şti. Bazalt ocağı Nevşehir ili, Hacıbektaş ilçesi Başbakanlık TOKİ Konut (336 adet) Nevşehir İli,Merkez İlçe Metin Sertkaya Pomza Taşı Ocağı Nevşehir İli,Avanos İlçesi Nevşehir İli.Merkez İlçesi,Kaymaklı Bucağı,Mercimekkaya Mevkii. AR:94317 Nolu saha Nevşehir İli,Avanos İlçesi, Bozca Köyü Nevşehir İli.Merkez İlçesi,Derinkuyu Bucağı, Kaymaklı Köyü, Kildere Mevkii. İR 7838 Nolu alan Nevşehir ili Ürgüp ilçesi, Ortahisar Köyü Nevşehir İli,Avanos İlçesi, Bozca ve Baytamhacılı köyleri sınırları içerisinde Yaşar Yalın Sabay Dış Tic.Ltd.Şti. Senerji Enerji Üretim A.Ş. Yaşar KÖYBAŞI Asil Mad. ve Tic. Ltd. Şti. Senerji Enerji Üretim A.Ş. Alkollü İçki Üretim Tesisi Pomza Taşı Ocağı Bayramhacılı Barajı ve Hidroelektrik Santrali-1 Pomza Taşı Ocağı Pomza Taşı Ocağı Bayramhacılı Regülatörü Hidroelektrik Santrali-2 ve ve say.yazı(bakanlık) tarih ve say. Yazı(Bakanlık) tarih ve say. Yazı(Bakanlık) tarih ve say. Yazı(Bakanlık) tarih ve say. Yazı(Bakanlık tarih ve sa. Yazı ( Bakanlık) tarih ve sayılı yazı (Bakanlık) tarih ve sayılı yazı (Bakanlık) tarih ve sayılı Yazı (Bakanlık) tarih ve sayılı yazı (Bakanlık) tarih ve sayılı yazı (Bakanlık) tarih ve sayılı yazı (Bakanlık) tarih ve sayılı yazı (Bakanlık) tarih ve sayılı yazı(bakanlık) tarih ve sayılı yazı(bakanlık) tarih ve sayılı (B k l k) tarih ve sayılı yazı(bakanlık) tarih ve sayılı Yazı ( Bakanlık) (İptal edildi.) tarih ve sayılı yazı(bakanlık) 144

158 Nevşehir İli,Merkez İlçe, Göre Köyü sınırlarında Nevşehir İli,Kozaklı İlçesi, Kapaklı Köyü, Büyükgöztepe mevkii Nevşehir ili Ürgüp ilçesi, Aksalur Kasabası,Saslar Mevkii Nevşehir İli,Kozaklı ve Hacıbektaş İlçeleri Nevşehir ili Ürgüp ilçesi, Sarıhıdır Köyü, Sarıyazı Mevkii, Kızılırmak yatağı Nevşehir ili Hacıbektaş ilçesi, Alemli Köyü civarında Serhat Mad. Oto. Tar. ve İnş. Taah. Tic. Ltd. Şti. DSİ 12. Bölge Müdürlüğü Zeferium İçecek Gıda ve Teks. Ür. Petrol İnş. Dayanıklı Tük. Malları San. Tic.A.Ş. DSİ Genel Müdürlüğü İrfan ŞARLI Mehmet ALÇI Alçılar Mad. Ltd. Şti. Pomza Taşı Ocağı ve Seyyar Eleme Tesisi Kalker Ocağı Şarap ve Şıra Üretim Tesisi Yamula Kalaba Grubu Projesi Projesi Seyfe Sulama Kum-Çakıl Ocağı ve Yıkama-Eleme Tesisi Kömür Ocağı Maden tarih ve sayılı yazı (Bakanlık) tarih ve sayılı yazı(bakanlık) tarih ve sayılı Yazı ( Bakanlık) tarih ve sayılı yazı(bakanlık) tarih ve sayılı yazı (Bakanlık) tarih ve sayılı yazı (Bakanlık) Nevşehir İli,Merkez İlçe, Kızılcın Köyü civarında Soylu End. Min. Üret. ve Dış Tic. A.Ş. Pomza Ocağı Madeni tarih ve sayılı yazı (Bakanlık) Nevşehir İli,Avanos İlçesi, Özkonak Köyü, Aşılık Mevkii sınırları içerisinde DSİ 12. Bölge Müdürlüğü Taş Ocağı ve Kırma-Eleme Tesisi tarih ve sayılı yazı (Bakanlık) Nevşehir İli,Acıgöl İlçesi, Karapınar Kasabası Karapınar Belediye Başkanlığı Kum-Çakıl Ocağı tarih ve sayılı yazı Nevşehir ili Ürgüp ilçesi, Mustafapaşa Kasabası, 30L.2.d pafta, 132 ada, 4 parsel Gomeda Turizm Konaklama Tesisi tarih ve 1726 sayılı yazı (Bakanlık) Nevşehir İli,Kozaklı İlçesi, Buruncuk Mahallesi, Kaplıcalar mevkii, 623 ada, 2 parsel ASOS Turizm Otel Yatırım Ltd. Şti. 5 yıldızlı termal (247 oda) tarih ve sayılı yazı (Bakanlık) Nevşehir İli,Avanos İlçesi, Özkonak Köyü, Aşılık Mevkii sınırları içerisinde DSİ 12. Bölge Müdürlüğü Taş Ocağı ve Kırma-Eleme Tesisi tarih ve sayılı yazı (Bakanlık) Nevşehir İli,Avanos İlçesi yakınlarında K33b4 pafta Avanos Tuğla Pazarlama Ltd. Şti. Tuğla Kiremit Kili Ocağı tarih ve sayılı yazı (Bakanlık) Nevşehir İli,Avanos İlçesi civarında Avanos Tuğla Pazarlama Ltd. Şti. Tuğla Kiremit Kili Ocağı tarih ve sayılı yazı (Bakanlık) Nevşehir ili Ürgüp ilçesi, Ortahisar Köyü civarında Asil Mad. Ve Tic. Ltd. Şti. Pomza Taşı Ocağı tarih ve sayılı yazı (Bakanlık) Nevşehir İli,Merkez İlçe, Kaymaklı Köyü Özavşaroğlu Mad. Gıda ve Tar. Ür. San. Tic. Ltd. Şti. Pomza Taşı Ocağı tarih ve sayılı yazı (Bakanlık) Nevşehir İli,Merkez İlçesi, Uçhisar Kasabası, Tekeli Mevkii, 6 pafta, 425,450,451,509,510,516, 518,524,15357,15368,15366 parseller Nevşehir ili Ürgüp ilçesi, Ortahisar Köyü civarında Ekin Reklamcılık ve Turizm Ltd. Şti. Erha Bims Mad. İnş. San. Tic. Ltd. Şti. CCR Kapadokya Butik Otel Otel Cave Pomza Taşı Ocağı tarih ve sayılı yazı (Bakanlık) tarih ve sayılı yazı (Bakanlık) Nevşehir İli,Kozaklı İlçesi, Kaplıcalar mevkii, 903 ada, 1 parsel ROZA Gayrimenkul Otelcilik Tur. Ve İnş. San. Tic. A.Ş. Roza Resort Termal Otel (230 oda) tarih ve /3171sayılı yazı (Bakanlık) 145

159 Nevşehir İli,Kozaklı İlçesi, Altunsu Mahallesi, Çamlık mevkii,12.12c.d pafta, 202 ada, 36 parsel Nevşehir İli,Merkez İlçe, Sulusaray Köyü Nevşehir İli,Kozaklı İlçesi, Küçükyağlı Köyü civarında Nevşehir ili, Gülşehir ilçesi, Karavezir Mah., Gölyeri Mevkii, Kızılırmak yatağı Nevşehir İli,Kozaklı İlçesi, Buruncuk Mah., Kefeağıl Mevkii, 637 nolu ada, 1 nolu parsel Nevşehir İli,Kozaklı İlçesi, Buruncuk Mah., Kefeklik Mevkii, 634 ada, 1 parsel Nevşehir İli,Kozaklı İlçesi, Hamambaşı Mevkii, Buruncuk Mah., 650 ada, 6 parsel Kozaklı Termal Turizm Otelcilik Sarrafiye Tic. Ltd. Şti. Kalorisan Isı Nak. Mad. ve Petrol Ür. San. Tic. Ltd. Şti. Orçağ Mad. İnş. Nak. Tic. Ve San. Ltd. Şti. Seltem İnş. Nak. Ve Mad. San. Tur. Tic. A.Ş. Termal Tur. Tic. Ltd. Şti. Termalya Kaplıca İnş. Tah. Gıda ve Teks. San. Tic. A.Ş. Yapı-Sel İnş. Tur. San. ve Tic. A.Ş. Kozaklı Grand Otel (150 oda) Bazalt Ocağı ve Kırma-Eleme (Konkasör) Tesisi Mermer Ocağı Kum-Çakıl Ocakları Yıkama-Eleme Tesisleri ve Diva İbis Termal Resort Oteli (180 oda) Termalya Otel (137 oda) Yapı-Sel Kaplıca Kür Oteli (60 oda) tarih ve sayılı yazı tarih ve sayılı yazı tarih ve sayılı yazı tarih ve sayılı yazı tarih ve sayılı yazı tarih ve sayılı yazı tarih ve sayılı yazı T. ÇEVRE YÖNETİMİ VE PLANLAMA, KAYNAKÇA İl Çevre ve Orman Müdürlüğü,

160 ULUSAL ÇEVRE ANDI ŞİMDİKİ VE GELECEK KUŞAKLARIN TEMİZ VE SAĞLIKLI BİR ÇEVREDE YAŞAMA HAKKINA SAHİP OLDUĞU GERÇEĞİNDEN HAREKETLE, ÇEVREYE DUYARLI BİR KALKINMADAN YANA OLDUĞUMU VURGULAYARAK;DOĞAL KAYNAKLARIN EKONOMİK KALKINMANIN HEM KAYNAĞINI HEM SINIRINI OLUŞTURDUĞUNU BİLEREK, ÇEVRENİN KORUNMASI VE GELİŞTİRİLMESİNDE BİREYSEL KATKI VE KATILIMIN GEREĞİNE VE ÖNEMİNE İNANARAK; ÇEVRESEL DEĞERLETRE SAHİP ÇIKIP ZARAR VERENLERİ UYARACAĞIMA, DOĞAL KAYNAKLARDAN FAYDALANIRKEN TUTUMLU DAVRANACAĞIMA, SÜRDÜRÜLEBİLİR KALKINMA İLKELERİ DOĞRULTUSUNDA HAREKET EDECEĞİME BU YÖNDE İŞ BİRLİĞİ VE DAYANIŞMA İÇERİSİNDE HAREKET EDEREK; ÇEVRE KONUSUNDA HERKESE ÖRNEK OLACAĞIMA SÖZ VERİRİM. 147