HASTALIK ETKENİ MANTARLAR

Transkript

1 HASTALIK ETKENİ MANTARLAR Birincil Sistemik Mukozlar Histoplazmoz Kuzey amerika blastomikozu Koksidiodomikoz Güney Amerika blastomikozu Histoplasma capsulatum Blastomyces dermatitis Coccidioides immitis Paracoccidioides brasiliensis Bu mantarların doğal yaşam ortamları topraktır. Sporlar tozlarla birlikte sporlar yoluyla alınır ve akciğerlere ulaşarak burada birincil akciğer mukozunun oluşumuna yol açarlar.

2 Akciğerden kan veya lenf yoluyla diğer organlara son olarak deriye ulaşan etken burada granulomatöz/yangısal enfeksiyon odaklarının oluşmasına neden olur. Laboratuar tanısı etkenin mikroskobik olarak direkt gösterilmesini, izolasyonunu ve antikorların saptanmasını kapsar. Tedavide amfoterisin B ve azoller kullanılır. Tüm birincil sistemik mikozlar endemik olarak sıklıkla yanlızca yeryüzünün sınırlı bölgelerinde görülürler. Orta Avrupa bu bölgelerin dışındandır. İnsandan insana bulaşma yoktur.

3 Histoplasma capsulatum RES de gelişen hücre içi bir mikoz olan histoplazmozun etkenidir. Dimorfik bir mantardır. İnfeksiyon etkeni olarak dokuda her zaman maya şeklinde bulunur. Makrofajların içinde lokalize tek hücrelerin çapları 2-3 µ dur. İnsan kanında Histoplasma capsulatum Giemsa ve Gram boyama yöntemleri ile hücre duvarı boyanmaz. Hücreler genellikle boş alanlarla çevrilidir. Geçmişte bu boş alanların kapsül olduğu sanılmıştır. Sabourad Agarda ve C sıcaklıkta küf mantarı şeklinde ürerler.

4 Doğal yaşam ortamı topraktır. İnfeksiyon sporların solunumla alınmasıyla aerojen olarak oluşur. Sporlar solunum sistemine ulaşırlar, alveolar makrofajlar tarafından alınırlar ve maya şeklinde gelişirler. Tanıda bronşial sekresyon, idrar ve infeksiyon odaklarından elde edilen muayene maddeleri uygundur.

5 Histoplazmoz ABD nin orta batısında, orta ve güney Amerika da, Endonezya ve Afrika da endemik olarak ortaya çıkar. Etken insandan insana bulaşmaz. Ağır klinik tablolarda özellikle AIDS hastalarında bildirilen dissemine histoplazmozda amfoterisin B tedavisi önerilir.

6 Atipik dimorfik bir mantardır. İn vitro üretilirken küf mantarı şeklinde üremekte, dokuda ise ne klasik spor şeklini ne de misel oluşturmamaktadır. Coccidioides immitis

7 İnfeksiyon içinde artrosporların bulunduğu tozların solunmasıyla gerçekleşir. Tanı balgam, cerahat veya BOS veya biyopsiyle alınan muayene maddelerinden etkenin izolasyonuna ve serumda antikorların saptanmasına dayanır. Taze muayene maddelerinde tipik sferülleri mikroskobik olarak göstermek olasıdır. Besiyerinde üremesi sırasınsa oluşan artrosporlar infeksiyözdür. Bu nedenle titiz ve dikkatli olmak gerekir.

8 Dissemine şekillerde amfoterisin B düşünülmelidir. Alternatif olarak azol türevi düşünülebilir. ABD de Kalifornia, Arizona, Teksas, New Mexico, Utah ın çölümsü bölgelerinde endemik olarak görülmektedir. İnfeksiyon kaynağı mantarın çok miktarda bulunduğu topraktır. Hayvanlar da hastalanabilirler. İnsan ve hayvandan insana bulaşma olmaz.

9 Blastomyces dermatitis Kronik granülomatoz infeksiyon etkeni olan dimorfik bir mantardır. Toprakta bulunana bu mantarlar solunum yoluyla insana bulaşır. Blastomikoz primer olarak akciğer mikozu şeklinde seyreder. Sekonder olarak kan yoluyla yayılarak deri de dahil olmak üzere diğer organları tutar. Laboratuar tanısı etknin balgam, deri lezyonlarında cerahat veya biyopsi materyallerinde mikroskobik olarak gösterilmesine veya bu muayene maddelerinden izolasyonuna dayanır. Tedavide amfotersin B uygulanır. Tedavi edilmeyen blastomikozlar öldürücüdür. Özellikle ABD nin doğu ve kuzey eyaletleriyle, Missisipi havzasında rastlanır. Orta Amerika ve Afrika^da da görülmüştür. Hayvandan veya insandan insana bulaşma mümkün değildir.

10 Paracoccidioides brasiliensis Dimorfik bir mantardır. İn vitro izolasyonda misel şeklinde gelişir. Doğal yaşam ortamı topraktır. İnsanda infeksiyon sporları içeren tozların solunmasıyla gerçekleşir.

11 Dissemine parakoksidiodomikoz yavaş gelişir ve tedavi edilmediğinde ölümle sonuçlanır. Tedavide azol türevleri örneğin ketokonazol kullanılır. Tedaviyle sürecin ilerlemesi önlenebilir fakat kesin iyileşme bilinmemektedir. Tanı etkenin izolasyonu ve mikroskobik olarak belirlenmesine dayanır. Özellikle güney Amerika nın kurak bölgelerinde ve en sık tarım işçilerinde görülür. İnsandan insana bulaşma olasılığı kabul edilmemektedir.

12 Fırsatçı Sistemik Mukozlar Deri, mukozalar ve iç organları tutabilen fırsatçı mikozlar gerek mayalar gerekse küf mantarları tarafından oluşturulabilirler. Oluşumlarının ön koşulu konağın savunma mekanizmasının zayıflamasıdır. Kandidoz endojen bir enfeksiyondur. Diğer bütün sistemik mikozlar ise doğal yaşam ortamları toprak veya bitkiler olan mantarlarca oluşturulan ekzojen infeksiyonlardır. Bu mantarlar solunum yoluyla vücuda girerler. Bunlar arasında aspergilloz, kriptokokkoz ve mukor-mikozları sayabiliriz.

13 Candida lar dışında kalan ve şimdiye dek tümüyle apatojen kabul edilen başka mayaların ve Phaeohyphomycetse ve Hyalohyphomycetes üyelerinin de sistemik infeksiyonlara neden olabildikleri bilinmektedir. Tüm fırsatçı sistemik mikozlarda primer infeksiyon odağı üst yada alt solunum sistemidir. Bu odaktan kan ve/veya lenf yoluyla yayılan etken ulaştığı başka organları tutar. İnfeksiyon odaklaro cerrahi yöntemlerle yok edilmelidir. Tedavide antibiyotikler kullanılır. Temelde yatan hastalık nedeniyle prognoz daima kötüdür.

14 Candida (Kandidoz) İnsanda Candida infeksiyonlarının en az %90 ı C. albicans tarafından kalanıysa C. parapsilosis, C. tropicalis ve bazı ender rastlanan türler tarafından oluşturulur. Direkt Gram preparatlarında C. albicans Gram pozitif, tomurcuklanan, 5µm çapında oval mayalar olarak görülür. Sıklıkla Gram pozitif boyanan yalancı hifler izlenir.

15 Candidalar insan ve hayvanlarda mukozalarda kommensal olarak bulunur. Bu nedenle Candida infeksiyonları endojen infeksiyonlar olarak kabul edilir. Candida mikozları sıklıkla direnci zayıflamış özellikle hücresel bağışıklık sistemi tahrip olmuş hastalarda görülür. En sık olarak mukozalar tutulur, nadiren deri ve iç organlarda yerleşme olur. Ağız boşluğundaki infeksiyonda, ağız boşluğunun iç yüzeyini örten mukozalarda beyaz mukozaya sıkıca yapışık plaklar şeklinde görülür.

16 Vulvovajinit, patomorfolojik olarak pamukçuğa benzer. Diabet, hamilelik, progesteron alma ve normal bakteri florasının baskılanmasına yol açan yoğun antibiyotik kullanımı kandidoza zemin hazırlar. Candidalar ikincil olarak akciğer, böbrekler ve başka organları tutabilirler. Candida endokarditi ve endoftalmiti uyuşturucu bağımlılarında görülür.

17 Tanıda çeşitli muayene maddelerinden hazırlanan preparatlar boyanmadan ve Gram boyama yöntemiyle boyanarak incelenir. Çimlenme borusu nedeniyle C. albicans diğer türlerden ayırt edilir. Tedavide nistatin kullanılır. Sistemik mikozlarda amfoterisin B, 5 florositozin veya bir azol türevi kullanılır. Yeni doğa kandidozu hariç Candida infeksiyonları endojendir.

18 Aspergillus (Aspergilloz) Aspergillozların %90 ından fazlası Aspergillus fumigatus tarafından oluşturulur. Ender olarak A. niger, A. flavus veya A. nidulans a da etken olarak rastlanabilir. Aspergillus türleri doğada yaygın olarak bulunurlar. Çürüyen bitkilerde de sık rastlanırlar.

19 Dokuda eksudalarda veya balgamda Aspergillus Y şeklinde dallanmalar gösteren flamentöz, bölmeli hifleri ile tanınır. Klinik mikrobiyolojik laboratuarındaki bir çok besiyerinde kolaylıkla ürer. Spor oluşturan misel koyu yeşil (A. fumigatus), siyah (A. niger) veya sarıdır. Aspergillus fumigatus

20 Aspergillus lar için en önemli giriş kapısı bronşial sistemdir. Deri ve mukozalardaki yaralanmalardan da girebilirler. Aspergillosun lokalizasyonu: 1- Bronkopulmoner Aspergilloz 2- Otitis externa 3- Endoftalmit 4- Yaygın Septik Aspergilloz Aspergillus niger

21 Aspergillus flavus Aspergillus ların muayene maddelerini sıklıkla kontamine etmeleri nedeniyle hastalığın direkt tanısı pek kolay değildir. Muayene maddesinden hazırlanan direkt preparatta dallanmaları gösteren hiflerin varlığı ve tekrarlayan kültürlerde Aspergillus üremesi durumunda doğru tanı yapılabilir. Tanının kesinleştirilmesi biyopsi örneklerinden hazırlanan ve metanamin gümüş boyasıyla boyanan preparatlarda dallanmış hiflerin saptanmasıyla mümkündür.

22 Tedavi amfoterisin B yüksek dozda uygulanır. Duyarlı suşlarda 5-florsitozin de uygulanabilir. Amfoterisin B nin azolle kombinasyonu antagonist etkilidir. Aspergillus nidulans

23 Cryptococcus neoformans Kapsüllü bir mayadır. Normal yaşam ortamı organik maddelerce zengin topraklardır. Sıklıkla kuş pisliğinde bulunur. İnsan vücuduna solunum yoluyla girer.

24 Tanı özellikle menenjitte önem taşır. BOS sedimentinde faz kontrast mikroskobuyla gösterilir. Yayama preparatının negatif boyama yöntemiyle boyanmasıyla kapsül gösterilir. Özel metabolik etkinlikleriyle örneğin üreaz diğer mayalardan ayırt edilir. Tedavi amfoterisin B ile gerçekleştirilir. Genellikle 5-florsitozin ile kombine olarak uygulanır.

25 Mucor, Absida, Rhizopus (Mucor Mikozlar) Mucor mikozları özellikle Mucor, Absida, Rhizopus türlerince oluşturulur. Nadiren Cunninghamella, Rhizomucor ve diğer cinslerin türleri de mikoz etkeni olabilir. Tüm bu mantarlar Mucorales takımına dahildirler ve yaygın olarak bulunurlar. Özellikle çürümüş organik materyallaerin üzerinde sıklıkla bulunurlar. Bu takıma ait mantarlar geniş, bölmesiz, kalın duvarlı ve dik açı oluşturarak dallanan hifler oluştururlar.

26 İmmün defektli kişilerde ve metabolik hastalığı olanlarda özellikle de diabetik asidozlu hastalarda tipik fırsatçı infeksiyonlara neden olurlar. Tanıda morfolojik olarak tipik olan mantar hiflerinin yol açtığı doku infaltrasyonunun gösterilmesine dayanır. Biyopsi materyali veya nekrotik dokudan KOH prepaaratı hazırlanmalıdır. Tedavi amfoterisin B ile gerçekleştirilir. Ayrıca gerekli durumlarda cerrahi girişim uygulanır.

27 Derialtı Mukozları Etken mantarlar toprakta ve çürümüş ölü bitkiler üzerinde yaşarlar. Yaralanmış deriden girerek subkutan bağ dokusuna yerleşirler ve kornik, granülomatöz infeksiyonlara neden olurlar. Bu infeksiyonlara en çok tropik ve subtropik bölgelerde rastlanır.

28 1- Sporotrikoz; dimorfik bir mantar olupdokuda maya şeklinde bulunan Sporothrix schenckii tarafından oluşturulur. Genellikle ekstremitelerde görülen ülseröz bir primer lezyon ve lenf damarları boyunca oluşan multipl subkutan yumru ve abselerle karakterizedir. 2- Kromomikoz; siyah küf mantarlarına dahil çeşitli türlerin etken olduğu bir mikozdur. İnfeksiyonda genellikle alt ekstremitelerde siğil görünümlü, ülseröz, granülomatöz yumrular haftalar veya aylarca kalır. 3- Maduramikoz (Misetom); çeşitli mantar (Madurella, Pseudoallescheria boydii, Aspergillus) ve iğsi bakteriler (Nocardia, Actinomadura madurae, Streptomyces somaliensis) tarafından oluşturulurlar. Klinik tablo ayak ve ellerde subkutan abselerle karakterizedir. Abseler kan ve hatta kemiklerde yayılabilir.

29 Deri Mukozları Dermatomikozlar 3 cins dermatofit vardır. Trichophyton, Microsporum ve Epidermaphyton Bazı dermatofitler antropofil, bazıları ise zoofildir. Flamantöz mantarlardır. İnsandan insan ve ya hatvandan insan iderkt temasla veya indirekt olarak cansız eşyalarla bulaşan infeksiyonlardır. Ayaklar, açıktaki vücut bölgeleri en sık olarak infekte olur. Muayene maddesi için deri döküntüleri ile tırnak ile saç uygundur. Mantarlar hazırlanan KOH preparatlarında görülmeye çalışılır. Tedavide griseofulvin veya ketakonazol uygulanır.