TEKNOLOJİ DERSLİKLERİNDE ERGONOMİK AYDINLATMA.

Transkript

1 TEKNOLOJİ DERSLİKLERİNDE ERGONOMİK AYDINLATMA Kemal ÜÇÜNCÜ 1, Aytaç AYDIN 2, Sebahattin TİRYAKİ 3 1 Yrd.Doç.Dr., KTÜ Orman Endüstri Mühendisliği Bölümü Trabzon, [email protected] 2 Yrd.Doç.Dr., KTÜ Orman Endüstri Mühendisliği Bölümü Trabzon, [email protected] 3 Arş.Gör., KTÜ Orman Endüstri Mühendisliği Bölümü Trabzon, [email protected] Sorumlu Yazar: Kemal ÜÇÜNCÜ, [email protected] ÖZET Uygun çalışma ortamının sağlanması, kişilerin performansını etkileyen fiziksel çevre faktörlerinin kontrolü ile mümkündür. Fiziksel çevre faktörlerinden aydınlatma, işgörenlerin düzgün görmesine bağlı olarak iş performansını artırır, iş güvenliğine olumlu katkı sağlar. Bu çalışmada, Karadeniz Teknik Üniversitesi Orman Endüstri Mühendisliği Bölümü ek binasındaki iki teknoloji dersliğine ilişkin yapay aydınlatma düzeni incelenmiştir. Yapılan aydınlatma hesabına göre Ardıç ve Ceviz dersliği için sırasıyla lümen ve lümen ışık akısı gerekmektedir. Mevcut aydınlatma sisteminde Ardıç dersliğinde 20 adet, Ceviz dersliğinde 32 adet TL-D 36 W/2500 lümen tipi floresan ampul kullanılmıştır. Yeni hesap modelinde akşam aydınlatması için Ardıç ve Ceviz dersliğinde sırasıyla 51 adet ve 56 adet floresan ampul kullanılması gerektiği belirlenmiştir. Aydınlatma projesindeki bu ergonomik tasarım eksikliğinin en önemli nedenleri gündüz aydınlatmasının önemsenmesi ve dersliklerin mimari projelerinde yer alan kiriş yapısıdır. Anahtar Kelimeler: Ergonomi, Aydınlatma, Teknoloji dersliği, Mimari tasarım ABSTRACT Ensuring suitable working environment, physical environmental factors affecting the performance of people possible. Lighting of physical environmental factors, depending on the employee to improve business performance is seeing properly, provides a positive contribution to job security. In this study, Department of Forest Industry Engineering at Karadeniz Technical Universty annex building artificial lighting scheme on the two technology classrooms were examined. According to the account, Juniper and Walnut lighting for classrooms, respectively, and lumens luminous flux is required. Juniper classrooms in existing lighting system in the 20 units, 32 units for TL-D 36 in Walnut classrooms W/2500 lumen type fluorescent bulb is used. New computational models for the evening lighting Juniper and Walnut 51 units and 56 units, respectively, in classrooms should be used is determined that the fluorescent light bulb. This ergonomic design in lighting projects for daytime lighting of the major causes of the lack of classrooms in architectural projects heeded and the beam structure. Keywords: Ergonomics, Lighting, Technology classrooms, Architectural design

2 1. GİRİŞ İnsanların refahı ve mutluluğu üretimin kalitesine ve miktarına bağlıdır. Nitelikli ürünlerin üretilmesi için çalışma ortamları işgörenlere uygun biçimde tasarlanmış olmalıdır. İşyeri ortamlarının tasarımı işgörenler için işlerini görmeleri yanında konfor da sağlamalıdır. İnsanlar çevrelerindeki nesnelere ilişkin algılamaların büyük kısmını görme ile sağlarlar. Eğitim ortamlarında görsel algılamanın öğrenme üzerindeki katkısı diğer duyu organlarının katkılarından daha fazladır. Bu nedenle, öğrenmenin tam, eksiksiz, doğru, yorulmadan ve çok fazla çaba ahrcamadan gerçekleştitilebilmesi büyük oranda iyi görme koşullarının yani görsel konforun sağlanmasına bağlıdır. Bu özellikler, mekanlarda aydınlatmanın önemini göstermektedir (Bostancı Başkan ve Şerefhanoğlu Sözen, 2006). İş yorgunluğunun büyük kısmı da göz zorlanmalarından ileri gelir. Göz yorgunluğunun işgücü, üretim ve kalite kaybına yol açmaması için işyerlerinde uygun aydınlatma tekniği ve yeterli aydınlatma düzeyi uygulanmalıdır. Görünebilirlik, parça büyüklüğü, görüş uzaklığı, görüntü algılaması, ışık yoğunluğu, gözlenen nesnenin rengi, zemine göre ışık düzeyi ve renk kontrastı gibi faktörlere bağlıdır (Erkan, 1988; Üçüncü, 2005). Aydınlatmanın amacı, belli bir aydınlık düzeyi elde etmenin ötesinde iyi görme koşullarının sağlanmasıdır. Bu nedenle, işgörenin rahat ve istekli bir şekilde çalışabilmeleri maksadıyla yeterli ve tatmin edici bir aydınlatma düzeyi gerçekleştirilmelidir. Yeterli ve uygun aydınlatma verimliliği doğrudan olumlu etkiler. Hızlı ve doğru görme, zaman tasarrufu ve kalite artışı sağlar. Yetersiz aydınlatma, işgörenin moral ve göz sağlığını olumsuz etkiler, verimliliği azaltır (Ekinci ve Demirci, 2008; Üçüncü, 2005). Aydınlatma tekniği, aydınlatan ışığın spektral (tayfsal) ve ışıkölçümsel (fotometrik) tüm özelliklerini; nesnelerin ışığı yansıtma, yutma ya da geçirme ile ilgili (renkli-renksiz, koyuaçık, parlak-mat) tüm özelliklerini ve insan gözünün ışık ve renk görme özelliklerini bir bütün olarak ele alan ve bunları, görsel algılama gereksinimine göre kullanma yollarını belirleyen bir tekniktir. Aydınlatma tekniği böylece en uygun görme koşullarını sağlarken, bunun, en az harcama ile gerçekleştirilebilmesini de olanaklı kılar. Tekniğine uygun bir aydınlatma, eğitim kurumlarında başarıyı, işyerlerinde verimi artırır; kusurlu üretimi ve yanlış teşhisi önler; gereksiz yorgunlukları, baş ve göz ağrılarını, sinirlilikleri ortadan kaldırır; yaşantıyı hoş, verimli ve sağlıklı hale getirir (Sirel, 2005; Sirel, 1991). Son yıllarda okullarda eğitim kalitesinin artırılmasına yönelik olarak teknoloji derslikleri tasarlanmaya ve uygulanmaya başlanmıştır. Teknoloji dersliklerinde genel olarak aşağıdaki donanımlar ve kumanda cihazları bulunur; projeksiyon cihazı ve kumandası, tepegöz, dizüstü bilgisayar, internet bağlantısı, motorlu projeksiyon perdesi ve kumandası, ses sistemi, pencere perdesi ve ana kontrol merkezi. Teknoloji dersliklerinin avantajları aşağıdaki gibi ifade edilebilir (URL-1, 2011); 1. Öğrenci, dersleri görsel ve işitsel kaynakların çokluğu sayesinde daha çabuk öğrenir ve kavrar. 2. Teknolojik derslikler, tahtaya yazı yazma gereğini ortadan kaldırdığı veya oldukça azalttığı için zamandan tasarruf sağlar. 3. Resim, grafik, animasyon ve videolar sayesinde dersler daha eğlenceli hale gelir. 4. Sınıfta anlatılan konuyla ilgili gelişmeler internetten takip edilip öğrenciye anında aktarıldığı için yenilikçilik ve güncellik korunmuş olur. 5. Öğrenci, birebir sunulan ders materyaline kolay ulaşır. Bu çalışmada, Karadeniz Teknik Üniversitesi Orman Endüstri Mühendisliği Bölümü yeni ek binasındaki iki teknoloji dersliğinin mevcut ve yeniden tasarlanan yapay aydınlatma projesi ergonomik açıdan değerlendirilmiştir.

3 2. AYDINLATMA Aydınlatma, Uluslararası Aydınlatma Komisyonu (CIE - Comission Internationale de l Éclairage) tarafından; nesnelere, çevrelerine ve ufak ya da büyük bölgelere, bunların görülebilmesi için ışık uygulamaktır şeklinde tanımlanmıştır (Sirel, 2005). Işık akısı (φ; lümen): Bir ışık kaynağının her doğrultuda verdiği toplam ışık miktarıdır. Işık kaynağına verilen elektrik enerjisinin ışık enerjisine dönüşen kısmıdır. Aydınlatma şiddeti (E; lüx): Birim yüzeye düşen ışık akısı toplamına aydınlık şiddeti denir. Bir ışık kaynağının her doğrultuda verdiği ışık seviyesini belirtir. Bir mum ışık kaynağının 33 cm uzaktaki aydınlatma şiddeti 10 lüx tür (1 lüx = 1 lümen/m 2 ). Homojenlik: Aydınlatılmış bir mekanın en karanlık yerindeki aydınlık düzeyinin ortalama aydınlık düzeyine oranıdır. Bu oran 0,8 den büyük veya eşit olmalıdır. Yansıtma faktörü (ρ): Yüzeyden yansıyan ışık akısının yüzeye gelen ışık akısına oranına denir (ρ = φ /φ). Aydınlatma, doğal (gün ışığı ile) ve yapay (suni) aydınlatma olmak üzere iki biçimde yapılabilmektedir. Günümüzde, doğal aydınlatmanın tüm özelliklerini bünyesinde tutan bir aydınlatma elemanı henüz bulunmamaktadır. Gün ışığının insan davranışları üzerinde önemli etkilerinin olduğu belirlenmiştir. Bu nedenle, gözü yormaması gibi üstün özelliği nedeniyle mekanlarda olabildiğince doğal aydınlatma tercih edilmektedir. Bu olumlu özelliklerine rağmen günün her saatinde doğal aydınlatmadan yararlanılması mümkün değildir (Heschong, L. vd, 2002). Yapay aydınlatma, aydınlatma işlevinin gün ışığı dışında çeşitli aydınlatma elemanlarıyla sağlanmasıdır. Aydınlatma düzeyini etkileyen faktörler aşağıdaki gibi sıralanabilir; 1- Kullanılacak armatürün ışık akısı; miktarı, yönü, gölge etkisi, dağılımı, ışık rengi ve renksel yansıma, ışık yansıması, ışıktan yararlanma amacı. 2- Aydınlatılacak yerin boyutları; tavan yüksekliği, çalışma düzemli yüksekliği, armatür konumu, mekan düzlemi boyutları, 3- Aydınlatılacak yerin zemin, duvar ve tavan yapı malzemeleri ve renklerine bağlı yansıtma katsayıları. Mekanlarda iyi bir aydınlatmanın gerçekleştirilmesi için dikkat edilmesi gereken ilkeler şunlardır (Üçüncü, 2005); 1) Yapılan işe ve mekana uygun yeterli ve homojen ışık sağlanması, 2) Parlamanın önlenmesi, 3) Işık titreşimlerinin önlenmesi, 4) Gölgeleme tekniğinden yararlanılması, 5) Duruş ve oturuş zorluklarına göre aydınlatma sisteminin seçilmesi, 6) Aydınlatma araçlarının temizlik ve bakımı, 7) Duvar, tavan ve döşeme yüzeylerinin temizliği, 8) Etkin ve verimli aydınlatma gereçlerinin seçimi, 9) Mekanlarda kullanılan malzemelerdeki renk sıcaklığına uygun aydınlatma elemanlarının seçimi İyi çalışma ortamını sağlamak, kişilerin performansını ve verimliliğini etkileyen tüm çevre koşullarının kontrolü ile mümkündür. Bu koşullar arasında ışık ve aydınlatma, işgörenlerin çabuk, doğru, rahat ve güvenli görmesi açısından önem taşır. Olumlu kişisel davranışlar, yüksek performans ve başarı aydınlatmaya bağlı iyi görmenin sonuçlarıdır. Işık ve aydınlatma çevrenin objektif ve fiziksel durumu olduğu halde görme kişiye bağlı fizyolojik ve psikolojik bir olaydır. İyi bir aydınlatma görmedeki çabukluk ve doğruluk sayesinde

4 zaman kazancı sağlarken, yetersiz aydınlatma ise verim düşüklüğü yanında işgörenin moral ve fiziksel sağlığı üzerinde olumsuz sonuçlara yol açar. Aydınlatma kolayca görmeyi sağlayacak derecede parlak ve yayılma yönü de gözü kamaştırmayacak şekilde olmalıdır. Aynı zamanda aydınlatma düzeyi kolay görmeyi sağlayacak derecede yüksek olmalıdır. Devamlı göz kamaştıran ışık altında çalışma ise, göz bozukluklarına yol açabilir. Bu nedenle istenmeyen göz kamaşmalarından gözü korumak gerekir. Parlatılmış veya düzgün yüzeyler yerine daha mat yüzeyler tercih edilerek yansımalar önlenebilir. Yansıma olayı, görüş alanı içinde aşırı derecede aydınlatılmış bir alanın bulunması kadar kötüdür. Işık kaynağındaki herhangi bir kirlilik, kaynağın yaydığı ışığın miktarını önemli derecede azaltır. Işık kaynaklarının düzenli bir şekilde temizlenmesi ve bakımı için bir program hazırlanması kaçınılmaz bir zorunluluktur (Erkan, 1998; Üçüncü, 2005). Son yıllarda enerji tasarrufu açısından yaygınca kullanılmaya başlayan LED (light emitting diode) ışık kaynaklarının genel amaçlı kullanımlarında, aydınlatma kalite kriterlerinin sağlanması konusunda özen gösterilmelidir (Aşkın ve Nehir, 2008). Amaca uygun bir aydınlatma ile aşağıdaki avantajlar sağlanır (MEGEP, 2008); 1. Gözün görme yeteneği; görüş keskinliği ve görme hızı artar, 2. Göz sağlığı korunur; göz bozuklukları önlenir, 3. Görsel performans artacağından yapılan işin verimi artar; ekonomik yarar sağlanır, 4. Psikolojik görsel konfor sağlanır; kişi kendini ortamda daha mutlu hisseder, 5. İyi görememe ya da görme yanılgılarından doğabilecek kazalar azalır, 6. Güvenlik duygusu sağlanır. İyi bir aydınlatma projesi gerçekleştirebilmek için aşağıdaki çalışmaların yapılması gerekir (İncir, 2008): 1. Yapının mimari özelliklerinin incelenmesi ve çalışma mekanının aydınlatma açısından taşıdığı olanakların ve kısıtların belirlenmesi, 2. Yapılacak işlerin incelenmesi ve görsel ihtiyaçların belirlenmesi, 3. Aydınlatma ölçüm aygıtları kullanılarak çalışma yüzeyinin aydınlık düzeyinin belirlenmesi, 4. Toplanan verilere uygun aydınlatma hesaplarının yapılması, 5. Uygun bakım programının hzırlanması. Doğru aydınlatma uygulamaları, enerji tasarrufunun yanı sıra görsel performansı iyileştirerek iş verimini yükseltmekte, üretim miktarını ve kalitesini artırmaktadır. 3. MATERYAL VE METOT 3.1 Materyal Bu çalışmada, Karadeniz Teknik Ünivesitesi Orman Endüstri Mühendisliği Bölümü ek binasına ait iki teknoloji dersliğinin aydınlatma projesi ergonomik açıdan değerlendirilmiştir. Ardıç ve Ceviz dersliklerine ilişkin tasarım verileri Tablo 1 de verilmiştir. Tablo 1. Aydınlatılacak teknoloji dersliklerinin fiziksel özellikleri ve mevcut armatürleri Derslik a (m) b (m) h (m) h 1 (m) h 2 (m) n (adet) E (lüm) P (Watt) Ardıç 7,70 11,71 3,88 0,70 0 (glob) Ceviz 7,70 13,08 3,88 0,70 0 (glob) Her iki teknolojik derslikte; projeksiyon cihazı ve kumandası, tepegöz, dizüstü bilgisayar, motorlu projeksiyon perdesi ve kumandası, pencere perdesi ve internet bağlantısı bulunmaktadır.

5 Teknoloji dersliklerinin planları ve kesitleri Şekil 1 de gösterilmiştir. Ardıç dersliği 90,2 m 2 olup 20 adet, Ceviz dersliği 100,7 m 2 olup 32 adet floresan ampul ile ikişerli armatür şeklinde aydınlatılmıştır. Lambaların düzenleme yönü her iki derslikte farklıdır. Şekil 1. Ardıç ve Ceviz dersliklerinin plan ve kesiti 3.2 Metot Mekan indeksi: Mekan indeksinin hesaplanmasında aşağıdaki eşitlik kullanılmıştır. k = ( ) Bu eşitlikte; k: Mekan indeksi, a: Mekanın kısa kenar uzunluğu (m), b: Mekanın uzun kenar uzunluğu (m), H: Armatürle çalışma yüzeyi arasındaki uzaklık (m). Armatürle çalışma yüzeyi arasındaki uzaklık, h 1 : çalışma yüzeyi zemin arası mesafe, h 2 armatür yüksekliği olmak üzere aşağıdaki denklemden hesaplanmıştır. H = h (h + h ) (2) Armatür sayısı: Armatür sayısı, gerekli toplam ışık akısının lambanın ışık akısına oranıdır. (1) n = Toplam gerekli ışık akısı (lümen), Φ = (3) (4)

6 olmak üzere, armatür sayısı aşağıdaki bağıntı yardımıyla bulunur. n = Bu bağıntıda; d: Tesisin kirlenme/bakım faktörü, d=1,25 olarak seçilmiştir, A: Mekanın alanı, A = a x b (m 2 ), E: Mekan aydınlatma şiddeti olup, dersliklerin akşam aydınlatması için katalog değeri olarak 500 lüx seçilmiştir (TS EN , 2013; Bostancı Baskan ve Şerefhanoğlu Sözen, 2006). η: Mekanın aydınlatma verimidir. Aydınlatma verimi tavan, duvar ve zeminin malzemelerine, yani yansıtma katsayılarına ve mekan indeksine göre değişir. Tavanın yansıtma faktörü ρ = % 80, duvarların yansıtma faktörü ρ = % 50, zeminin yansıtma faktörü ρ = % 30 olup; aydınlatma verimi değerleri Ardıç dersliği için 0,44 ve Ceviz dersliği için de 0,45 olarak belirlenmiştir (Uysal, 2014). 4. BULGULAR Örnek iki dersliğin mevcut yapay aydınlatma projesi ile karşılaştırmak üzere yeni bir yapay aydınlatma projesi tasarlanmıştır. İki derslik için yeni projede hesaplanan ampul sayıları Tablo 1 de verilmiş, Ardıç ve Ceviz dersliklerinin yeni aydınlatma düzeni Şekil 2 de gösterilmiştir. Görüleceği gibi, yeni düzenlemede ampul sayıları Ardıç dersliği için 51, Ceviz dersliği için ise 56 adet olarak belirlenmiştir. Tablo 1. Armatür sayısı Derslik d A (m 2 ) E (lüx) (lüm) (lüm/ad) n (adet) P (W) Ardıç 0,444 1,25 90, Ceviz 0,453 1,25 100, (5) Şekil 2. Ardıç ve Ceviz dersliklerinin yeni aydınlatma düzeni

7 Mevcut yapay aydınlatma projesinde; Ardıç dersliğinde 20 ampul ikişerli ve yazı tahtasına dik olarak, Ceviz dersliğinde ise 32 ampul ikişerli ve yazı tahtası düzelemine paralel olarak düzenlenmiştir. Ardıç-Çeviz alanları oranı 0,895 olmasına rağmen lamba sayıları arasındaki oran 0,625 olup, önemli bir orantısızlık sözkonusudur. Yeni yapay aydınlatma projesinde TL-D 36 W/2500 lümen tipi floresan ampuller üçerli armatür şeklinde olmak üzere Ardıç dersliği için 17 adet, Ceviz dersliği için 18 adet olarak seçilmiş ve Şekil 2 deki gibi uygulanmıştır. Yeni aydınlatma projesinde armatürlerin üçerli ampulden oluşturulması, ışık titreşimlerinin önlenmesini sağlayarak stroboskobik (göz yanılması) olayların önüne geçer. Armatürler, aydınlatma alanı armatür sayısına bölünerek yerleştirilmiştir. Bu tarz yerleştirmede, Ceviz dersliği için 18 armatür belirlenmiş ve 54 ampul kullanılmıştır. 5. SONUÇ VE ÖNERİLER Dersliklerin aydınlatılmasında muhtemelen gündüz aydınlatması hedeflenerek düşük düzeyli yapay aydınlatma uygulaması yapılmıştır. Bununla birlikte, Orman Endüstri Mühendisliği Bölümünde ikinci öğretim programı ugulanmakta ve gece aydınlatmasına da ihtiyaç duyulmaktadır. Gece aydınlatması için mevcut aydınlatma düzeyinin yeterli olmadığı, Ardıç dersliği için 51 adet, Ceviz dersliği için ise 56 adet TL-D 36 W/2500 lümen tipi floresan ampul gerektiği görülmüştür.. Aydınlatmada modern dersliklerin kullanım koşullarına dikkat edilmelidir: Perdeleme ve projeksiyon cihazı kullanımı nedeniyle ışık dengelemesi yapılmalıdır. Perde ile mahal arasında uygun kontrast sağlanmalıdır. Teknoloji dersliklerinde projeksiyon cihazının çalıştırıldığı durumlarda dersliğin aydınlatılması zayıflatılarak uygun kontrast sağlanmalıdır. Bununla birlikte, armatür anahtarlarının lamba kontrollerini uygun tarzda yapamadıkları görülmektedir. Bazı dezavantajlarına karşın dersliklerin aydınlatılmasında kamaşma etkisi yaratmaması açısından floresan ampuller kullanılır. Floresan ampuller, 50 Hz frekansa sahip şebekelerde titreşime neden olurlar. Titreşimin önlenmesi için armatürler üç ampülden oluşturularak lambalar ayrı fazlara bağlanmalıdır. Aydınlatma projeleri elektrik mühendisleri tarafından hazırlanmakla birlikte, aydınlatma tekniği açısından çoğu zaman ergonomik taleplerin karşılanmasında yetersiz kalınmaktadır. Aydınlatma projeleri yapıldıktan sonra, aydınlatmada etkili olan yüzeylerin yansıtma katsayıları, sonradan gerek boya seçimi ve gerekse malzeme değişimi nedeniyle değiştirilmektedir. Aydınlatma projelerinde çoğu zaman aydınlatma alanları dikkate alınırken kat yüksekliği, çalışma yüzeyi yüksekliği gibi faktörler de dikkatten kaçırılmaktadır. Bütün bu olumsuz proje tasarımları, ergonomik açıdan görmede önemli sorunlara yol açabilmektedir. Dersliklerin aydınlatılmasında yeterli düzeyde aydınlık sağlamak üzere uygun sayıda armatür seçmek gibi, armatürlerin konumlandırılması da önemlidir. Binaların mimari tasarımına uygun olarak kamaşmayı önleyici armatür konumları belirlenmelidir. Görsel sunum araçları, dersliklerde uygun bir ana kontrol merkezi olmasını zorunlu kılmaktadır. Sunucu elektrik anahtarları ve prizleri gibi kontrol noktalarına kolay ulaşabilmeli ve kontrol edebilmelidir. Dersliklerde öğretim elemanı ve öğrenci ışıklandırma alanları ayrı ayrı tasarlanmalı ve ayrı düğmelerden kontrol edilebilmelidir. Tüm ışıklar öğretim elemanı tarafından kontrol

8 edilebilecek merkezi bir konumda olmalıdır. Çift kontrol varsa, öğretim elemanı tümüne hakim olabilecek şekilde, ana kontrol öğretim elemanında olmalıdır Pencere perdeleri, derslerin projeksiyon cihazları kullanılarak sunumunda kolay kapanabilmeli ve ışığı geçirmemelidir. Dersliğin uzunluğu perde ekranı köşegen uzunluğunun beş katını geçmemeli ya da derslik uzunluğuna uygun perde ekran boyutları seçilmelidir. Teknoloji dersliklerinde öğrenci sunum perdesine sürekli baktığından, perde ile ortam arasındaki kontrast iyi ayarlanmalı, bunun için gerektiğinde derslikte ölçülü bir yerel aydınlatma uygulanmalıdır. Mimari proje özelliklerinden binaların yükseklikleri ve statik yeterliliği sağlayacak kiriş yapısı ve boyutları aydınlatma projelerini olumsuz etkilmektedir. Aydınlatma projesinde duvar, döşeme ve tavan malzemelerinin, diğer bir ifade ile bu yüzeylerin renklerinin seçimi konusuna dikkat edilmelidir. Sonradan yüzey boyası seçimi gereği ortaya çıktığında mevcut aydınlatma projesine uygun renk seçimi yapılmalıdır. KAYNAKLAR Aşkın, A. ve Nehir, S. (2008) Mobilya Ütetimi Yapan Bir Fabrikada Ergonomik Açıdan Aydınlatmanın İncelenmesi, 14. Ulusal Ergonomi Kongresi, Bildiriler Kitabı, Cilt I, , Trabzon. Bostancı Baskan, T. ve Şerefhanoğlu Sözen, T. (2006) Dersliklerde Görsel Konfor ve Etkin Enerji Kullanımı Bir Örnek Derslik Aydınlatması, YTÜ Mimarlık Fakültesi e- Dergisi, 1 (2-3): Ekinci, C. E. ve Demirci, H. (2008) Bina Tasarımında Aydınlatma ve Renk Olgusunun Biyoharmoloji ve Biyosüreç Açısından İncelenmesi, 14. Ulusal Ergonomi Kongresi, Bildiriler Kitabı, Cilt II, , Trabzon. Erkan, N. (1988) Ergonomi, Milli Prodüktivite Merkezi Yyaınları No: 373, Ankara. Heschong, L. Wright, R. L. and Okura, S (2002) Daylighting Impacts on Human Performance in School, Journal of the Illuminating Engineering Society, 31(2), MEGEP. (2008) Sanat ve Tasarım, Aydınlatma Eksesuarlarının Seçimi, Milli Eğitim Bakanlığı, Ankara. Sirel, Ş. (1991) Aydınlatma Tekniği Nedir? Son erişim tarihi: Sirel, Ş. (2005) Aydınlatma, Son erişim tarihi: TS EN (2013) Işık ve Aydınlatma - Çalışma Yerlerinin Aydınlatılması - Bölüm 1: Kapalı Çalışma Alanları. URL-1 (2011) Akıllı Sınıflar, Son erişim tarihi: Uysal, Ö. (2014) Aydınlatma ve İç Tesisat Projelerinin Microsoft Visio İle Hazırlanması, B0SAT+PROJELER%C4%B0N%C4%B0N+MICROSOFT+VISIO+%C4%B0LE+H AZIRLANMASI, Son erişim tarihi: Üçüncü, K. (2005) Ergonomi ve İş Etüdü, Karadeniz Teknik Üniversitesi Orman Fakültesi Orman Endüstri Mühendisliği Bölümü, Yayın No: 77, Trabzon.