13 adet Faaliyete geçen yabancı sermayeli firma

Transkript

1

2

3 İçindekiler Veriler Hazırlayan: Prof. Dr. Adem ŞAHİN - TOBB-ETÜ Öğretim Üyesi işbirliği ile hazırlanmıştır. Derleme - Düzenleme Ali Reşat Yılmazbilen, Tuğba Eracar, Mehmet Ali Çıtak, Kıvanç Yarangümeli, Ayşegül Keskin Aydın, Baran Özkalp Grafik Tasarım: İsmail Hakkı Eser Yayıncı: Comart Kurumsal İletişim Hizmetleri Ltd. Şti. Bu kitabın tüm hakları Comart Kurumsal İletişim Hizmetleri Ltd. Şti.'ne aittir. Kaynak gösterilmeksizin kısmen veya tamamen alıntı yapılamaz, hiçbir yöntemle kopya edilemez, çoğaltılamaz, yayımlanamaz. ISBN: Basım ve Cilt: Elma Teknik Basım Matbaacılık Önsöz 4 Önsöz 6 I. BÖLÜM: AVRUPA BİRLİĞİ GIDA ve İÇECEK SANAYİ AB Gıda ve İçecek Sanayi nde Önemli Göstergeler AB Gıda ve İçecek Sanayi nin Yapısı AB Dış Ticareti (2014) Hanehalkı Harcamaları ve Gıda ve İçecek Ürünleri Dünya Trendleri Fırsatlar ve Tehditler 14 II. BÖLÜM: TÜRK GIDA ve İÇECEK SANAYİ NE AİT BAZI EKONOMİK VERİLER Gıda ve İçecek Sanayi nde İşletme Sayıları Gıda ve İçecek Sanayi nde İstihdam Gıda ve İçecek Sanayi nde Toplam Üretim Gıda ve İçecek Sanayi nde Satış Ciroları Gıda ve İçecek Sanayi nde Katma Değer Gıda ve İçecek Sanayi nde İş Gücü Verimliliği Gıda ve İçecek Sanayi nde Yoğunlaşma Gıda ve İçecek Sanayi nde Yabancı Sermaye 30 III. BÖLÜM: TÜRKİYE DE HANEHALKI TÜKETİM HARCAMALARI İÇİNDE GIDA ve İÇECEK SANAYİ NİN YERİ Hanehalkı Tüketim Harcamalarının Harcama Gruplarına Göre Dağılımı Hanehalkı Gıda ve İçecek Harcamaları Hanehalkı Harcamaları İçinde Gıda ve İçecek Harcamalarının Yeri Gıda ve İçecek Harcamalarının Bölgelere Göre Dağılımı 35 IV. BÖLÜM: TÜRK GIDA ve İÇECEK SANAYİ NDE AR-GE Gıda ve İçecek Sanayi AR-GE Harcamaları Harcama Gruplarına Göre AR-GE Harcamalarının Dağılımı Gıda ve İçecek Sanayi nde AR-GE Harcamalarının Dağılımı AR-GE Faaliyetlerinde İstihdam 41 V. BÖLÜM: TÜRK GIDA ve İÇECEK SANAYİ NDE BAZI EKONOMİK GÖSTERGELER Büyüme Fiyat Endeksleri Sanayi Üretim Endeksleri Kapasite Kullanımı Yatırım Teşvikleri Üretimde Ücret ve Kazanç Endeksleri 58 VI. BÖLÜM: TÜRK GIDA ve İÇECEK SANAYİ NDE DIŞ TİCARET VERİLERİ İhracat ve İthalat Dış Ticaret Dengesi 75 VII. BÖLÜM: KÜRESEL GIDA PAZARINA AİT BAZI EKONOMİK GÖSTERGELER Buğday İri Daneli Tahıllar (Kaba Tahıllar) Pirinç Şeker Yağlı Tohum Et ve Et Ürünleri Süt ve Süt Ürünleri FAO Fiyat Endeksleri 84 İşletme sayısı adet %1,83 Dış ticaret fazlası milyon dolar %2,7 Uluslararası yatırım girişi 958 milyon dolar %113,4 İstihdam kişi 13 adet Faaliyete geçen yabancı sermayeli firma İhracat milyon dolar %5,2 İthalat milyon dolar %7,8 İçecek Sanayi toplam üretim ,1 milyar TL %2,97 %14,9 GSYİH içindeki pay milyon dolar Dış ticaret karşılama oranı %209,1 Gıda Sanayi toplam üretim 144,2 milyar TL %15,5 AR-GE harcaması milyon dolar Birinci Basım: Temmuz 2016 Ankara 3-5 Gıda ve İçecek Sanayi nin Ana Harcama Gruplarına ve Ülkelere Göre Fiyat Düzeyleri 36 YÖNETİCİ ÖZETİ 85

4 Önsöz Makro Ekonomik Veriler Giderek artan dünya nüfusu, tarımsal üretim ve dolayısıyla gıda üretiminde artışı zorunlu kılmaktadır. Tarım sektöründe miktar, kalite ve verimlilik artışıyla birlikte sürdürülebilir üretim, bir zorunluluk olarak karşımıza çıkmaktadır. İnsanların yeterli ve dengeli beslenmesine yetecek gıda arzı yoluyla açlığı ve yoksulluğu ortadan kaldırmak, BM çatısı altında bütün dünyanın benimsediği Sürdürülebilir Kalkınma Gündemi'nin en önemli hedefleri arasındadır. Ülkemiz bugün, bulunduğu coğrafyanın sunduğu nimetlerle 78 milyon nüfusu, komşu ülke Suriye'deki çatışmalardan kaçarak kendisine sığınan 3 milyon mülteciyi doyuracak miktarda bir üretim yapmaktadır. Bunun üzerine her yıl ülkemizi ziyaret eden yaklaşık 30 milyon turiste de, ülkemizin verimli topraklarında yetişen tarım ürünleri ile dünya standartlarında üretim yapan gıda ve içecek sanayiimizin ürünleri sunulmaktadır. Aynı zamanda Türkiye, tarım ürünleri ve gıda ihracatıyla küresel gıda güvencesine de katkı sağlamaktadır. Tarım sektörü, son yıllarda süreklilik arz eden bir büyüme trendi sergilemektedir. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre, Türkiye ekonomisi 2015 yılında yüzde 4 oranında büyüdü. Türkiye de özellikle kırsalda kalkınmanın lokomotifi olan tarım sektörünü oluşturan faaliyetlerin toplam katma değeri, 2015'te bir önceki yıla göre sabit fiyatlarla yüzde 7,6'lık artışla 11 milyar 926 milyon lira, cari fiyatlarla yüzde 19'luk artışla 148 milyar 288 milyon lira olarak gerçekleşti. Gıda ve İçecek Sanayi Envanteri 2015, tarımsal ürünleri hammadde olarak kullanan ve böylece ekonomiye katma değer yaratan Türkiye gıda ve içecek sanayindeki gelişmeyi gözler önüne sermektedir. TÜİK'in harcamalar yöntemine göre açıklamış olduğu GSYİH verileri çerçevesinde, 2015 yılında hem GSYİH hem de gıda ve içecek sanayi yüzde 11,7 ile aynı oranda büyümüştür. Sadece ambalajlı gıda olarak sektörün GSYİH'ya katkısı 371 milyar TL'dir. Gıda sektöründe 2015 yılı itibariyle faaliyet gösteren 42 bin 560 işletmede, 486 bin kişi istihdam edilmektedir yılından bu yana her yıl düzenli olarak artan gıda ve içecek sanayi ihracatı, Türkiye toplam ihracatının yüzde 8,7, sanayi ihracatının yüzde 8,8, imalat sanayi ihracatının yüzde 8,6 oranında azaldığı 2015'te gerileme yaşamıştır. Sektör ihracatı, bir önceki yıla göre yüzde 5,2 oranında (658 milyon dolar) azalışla 12 milyar dolar seviyesine gerilemiştir. Gıda ve içecek sanayi ithalatı ise geçen yıl bir önceki yıla göre yüzde 7,8 oranında (485,6 milyon dolar) azalarak 5,7 milyar dolar olarak gerçekleşmiştir. Bu sonuçla gıda ve içecek sanayinin dış ticaret fazlası, 2015 yılında bir önceki yıla göre yüzde 2,7 oranında (172 milyon dolar) azalarak 6,3 milyar dolar olmuştur Yılı Türk Gıda ve İçecek Sanayi Envanteri'nin, başta sektör paydaşları olmak üzere ilgili herkese faydalı olması dileğiyle Önsöz GSYİH + %11,7 Cari fiyatlarla büyüme milyon TL TÜFE + %7,67 On iki aylık ortalamalara göre artış TÜFE + %8,81 Bir önceki yılın aynı ayına göre artış ÜFE + %5,28 On iki aylık ortalamalara göre artış ÜFE + %5,71 Bir önceki yılın aynı ayına göre artış İhracat - %8,7 İhracat milyon dolara geriledi İthalat - %14,4 İthalat milyon dolara geriledi Özelleştirme Milyon Dolar AR-GE Harcamaları +24, milyon TL Türk Gıda ve İçecek Sanayi Envanteri 2015 Türk Gıda ve İçecek Sanayi Envanteri 5

5 Önsöz AB Gıda ve İçecek Sanayi Doğal kaynakların azalmasının yanı sıra, iklim değişikliği ve küresel ısınma sonucu daha sık yaşanan olağan dışı hava olayları tarımsal üretimi olumsuz etkiliyor, her geçen gün artan dünya nüfusu için yeterli gıdanın üretimini zorlaştırıyor. Yapılan projeksiyonlar dünya nüfusunun 2050 yılında 9 milyara ulaşacağı öngörüsünden hareketle, yaşamın devamı için gıda üretiminin bugünkü seviyesinden yüzde oranında artması gerektiğini gösteriyor. Dünyada açlık ve yetersiz beslenmenin önüne geçilebilmesi için, geride kalan yılın toplamından daha fazla miktarda gıda üretimine ihtiyaç var. Türkiye, stratejik önemi daha da artan gıda üretimi konusunda şanslı bir ülke. Gıda sektörü ve ona hammadde tedarik eden tarım sektörü, Türkiye ekonomisinin en önemli sektörlerinin başında geliyor. Üretimiyle ülkemizde sayıları 6 milyona yaklaşan çiftçimizin alın terine değer katan, ürünleriyle insanımızın yeterli ve dengeli beslenmesine katkı sunan gıda sektörü, ülke ekonomisine katkılarıyla da öne çıkıyor. Günümüzde 42 bin civarındaki işletmede, 490 bine yakın kişiyi istihdam eden gıda ve içecek sektörü, GSYH ya da 371 milyar TL lik katkı yapıyor. Ülkemizin en büyük üretim sanayileri arasında bulunan gıda sektörü, dış ticarette de fazla veren sektörler arasında yer alıyor yılından itibaren her yıl düzenli olarak artan gıda ihracatı, çeşitli faktörlerin etkisiyle 2015 yılında genel ihracatta yaşanan düşüşe paralel olarak geriledi. Gıda sektörü, buna rağmen, 5.7 milyar dolarlık ithalata karşılık, yaklaşık 1 milyar dolarlık kayıpla 12 milyar dolar tutarında ihracat gerçekleştirerek, 2015 yılını da dış ticaret fazlası ile kapatmayı başardı. Ülke olarak 2023 için toplam ihracatta 500 milyar dolar, tarım ürünleri ve gıda ihracatında ise 40 milyar dolar hedefimiz var. Ekonomiye katma değer yaratan, insanımıza istihdam sağlayan, ihracat pazarlarında kaliteli ürünleriyle boy gösteren gıda ve içecek sektörü, bu hedeflere ulaşılmasında üzerine düşen görevin bilincinde olarak çalışmalarını sürdürüyor. Gıdahattı olarak Türkiye nin en büyük sektörü olmak yolunda hızla ilerleyen Türk gıda ve içecek sektöründeki gelişmeleri, Türk Gıda ve İçecek Sanayi 2015 Envanteri ile bir kez daha dikkatlerinize sunuyoruz. Envantere katkı veren tüm kurum, kuruluş ve kişilere teşekkürlerimiz ve sektöre katkı vermesi dileklerimizle Önsöz Bölüm:1 AB Gıda ve İçecek Sanayi* * Bu bölümdeki bilgiler, Avrupa Birliği Gıda ve İçecek Endüstrileri Konfederasyonu (FoodDrinkEurope), Data & Trends of the European Food and Drink Industry, 2015 raporundan derlenmiştir Türk Gıda ve İçecek Sanayi Envanteri 2015 Türk Gıda ve İçecek Sanayi Envanteri 7

6 1-1 AB Gıda ve İçecek Sanayi nde Önemli Göstergeler 1-2 AB Gıda ve İçecek Sanayi nin Yapısı İş Hacmi Çalışan sayısı Küresel ihracat pazarında AB payı Sektör içerisinde KOBİ lerin payı* ARGE 2,8 milyar avro İmalat sanayinde iş hacmi payı (%) İmalat sanayinde katma değer payı (%) İmalat sanayinde istihdam payı (%) 1,244 milyar avro %14,6 pay ile AB nin en büyük üretim sektörü. 4,2 milyon kişi %15,5 pay ile AB de en fazla istihdama sahip sektör. % yılında bu oran %20,5 idi. Gıda ve İçecek Sanayi iş hacmi içerisinde KOBİ lerin payı %49,6 * 2013 yılı verisi Faaliyet gösteren işletme sayısı * * 2012 yılı verisi %54,4 %15 %12 %9,7 %8,9 %56,3 %12,8 %11,9 %9,8 %9,3 %55,3 %15 %11,6 %10,1 %8 Gıda ve İçecek Sanayi Otomativ Metal ürünleri Kok Kömürü ve Petrol Ürünleri Makine - Teçhizat İhracat İthalat Dış ticaret dengesi 91,7 milyar avro 64,1 milyar avro 91,7 64,1 milyar avro milyar avro +27,6 milyar avro Gıda ve İçecek Sanayi nde net ihracatçı Gıda ve İçecek Sanayi istihdamı içerisinde KOBİ lerin payı %63,3 Tüketim %14* * Hanehalkı tüketimine oranla Katma değer üretimi %1,8* * AB GSYİH sine oranla AB nin iş hacmi, katma değer ve istihdam açısından en büyük sektörü olan Gıda ve İçecek Sanayi; işletme, 1,244 milyar avro iş hacmi ve 100 milyar avronun üzerinde dış ticaret büyüklüğü ile 4,2 milyon kişiye istihdam sağlamaktadır. Toplam iş hacminin %20 sini temsil eden et sektörü, iş hacmi açısından AB Gıda ve İçecek Sanayi nin en büyük alt sektörüdür. Fırıncılık ürünleri ve unlu mamuller sektörü ise toplam istihdamın %32 sini, işletme sayısının da %54 ünü oluşturmaktadır. Fırıncılık ve unlu mamuller, et, süt ve süt ürünleri, içecekler ve çeşitli gıda ürünleri alt sektörleri AB Gıda ve İçecek Sanayi nin en büyük 5 alt sektörüdür ve toplam cironun dörtte üçünü, toplam çalışan ve firma sayısının ise %80 inden fazlasını temsil etmektedir. İş Hacmi, İstihdam, Katma Değer ve İşletme Sayısının Alt Sektörler Bazında Dağılımı İş hacmi (%) İstihdam (%) Katma değer (%) İşletme sayısı (%) Diğer Et Ürünleri İçecek Fırıncılık Ürünleri ve Unlu Mam. İşlenmiş Meyve ve Sebze Öğütülmüş Tahıl ve Nişasta Ür. Diğer Gıda Ürünleri Süt ve Süt Ürünleri Hayvan Yemi Katı ve Sıvı Yağlar Balık Ürünleri Türk Gıda ve İçecek Sanayi Envanteri 2015 Türk Gıda ve İçecek Sanayi Envanteri 9

7 1-3 AB Dış Ticareti (2014) AB Gıda ve İçecek Sanayi dış ticaret dengesi 2014 yılında 27,6 milyar avroya ulaşarak rekor kırmıştır. AB Gıda ve İçecek Sanayi ihracatı son on yılda ikiye katlanarak 91,7 milyar avroya ulaşmıştır. AB Gıda ve İçecek ihracatı Rusya hariç AB üyesi olmayan ülkelerde yükselen bir oranla artmaktadır. AB Gıda ve İçecek ithalatı 2014 te hacim ve değer olarak yaklaşık %2 oranında artmıştır. Bölgeler bazında NAFTA (Kuzey Amerika Serbest Ticaret Bölgesi) AB nin en büyük ticaret ortağı olmayı sürdürürken bu bölgeyi EFTA (Avrupa Serbest Ticaret Alanı), ASEAN(Güneydoğu Asya Ülkeleri Birliği), ACP (Afrika, Karayip ve Pasifik Ülkeleri) ve MERCOSUR(Brezilya, Arjantin, Uruguay ve Paraguay) bölgeleri takip etmektedir. AB nin En Fazla Ticaret Yaptığı İlk 10 Ülke (2014) (Milyon Avro) İhracat ABD 14,566 İthalat BREZİLYA 6,706 RUSYA 6,335 ABD 4,853 ÇİN 5,583 ARJANTİN 4,341 İSVİÇRE 5,304 İSVİÇRE 4,137 AB Gıda ve İçecek İhracatında Alt Sektörlerin Payı 2014 (%) JAPONYA 4,607 ÇİN 3,655 Bölgelere Göre AB Dış Ticareti (2014) (Milyon Avro) HONG KONG 3,662 ENDONEZYA 3,647 NORVEÇ 3,146 TAYLAND 2,549 KANADA 2,592 AVUSTRALYA 2,348 TÜRKİYE 2,505 NORVEÇ 1,989 Sektörler Bazında İhracat (Milyon Avro) S.ARABİSTAN 2,219 MALEZYA 1,765 Alt sektörler itibarı ile en fazla ihracat büyümesi %10 ile süt ve süt ürünleri, %9 ile çikolata ve şekerleme ve %9 ile öğütülmüş tahıl ve nişasta ürünleri alt sektörlerinde gerçekleşmiştir. AB Gıda ve İçecek ithalatında ise en büyük artışlar %17 ile çikolata ve şekerleme, %10 ile süt ve süt ürünleri ve %10 ile hayvan yemleri alt sektörlerinde gerçekleşmiştir. ACP: Afrika, Karayip ve Pasifik Ülkeleri; Andean Group: Bolivya, Kolombiya, Ekvator, Peru ve Venezuela; ASEAN: Güneydoğu Asya Ülkeleri Birliği; Balkanlar: Arnavutluk, Bosna-Hersek, Hırvatistan, Kosova, Makedonya, Karadağ, Sırbistan; CIS/Bağımsız Devletler Topluluğu: Ukrayna, Ermenistan, Azerbaycan, Belarus, Kazakistan, Kırgızistan, Moldova, Rusya, Tacikistan, Türkmenistan, Özbekistan; EFTA: Avrupa Serbest Ticaret Alanı; GCC: Kuveyt, Bahreyn, Katar, Birleşik Arap Emirlikleri, Umman, Suudi Arabistan; MERCOSUR: Brezilya, Arjantin, Uruguay ve Paraguay; NAFTA: Kanada, ABD, Meksika Türk Gıda ve İçecek Sanayi Envanteri 2015 Türk Gıda ve İçecek Sanayi Envanteri 11

8 1-3 AB Dış Ticareti (2015) 1-5 Dünya Trendleri AB Gıda ve İçecek Sanayi ihracatı 2015 in ilk çeyreğinde 2014 ün ilk çeyreğine göre %6 oranında artarak önceki beş yıla göre daha yüksek seviyede gerçekleşmiştir yılı ilk çeyreği itibarı ile AB Gıda ve İçecek Sanayi ihracatında en fazla artış gösteren 3 ihraç ürünü hazır gıdalar, et ürünleri, sıvı ve katı yağlar olmuştur. Yine 2015 yılı ilk çeyreği verilerine göre AB gıda ve İçecek ithalatında en fazla artış yaşanan alt sektörler çikolata ve şekerleme ürünleri ve işlenmiş sebze ve meyvelerin ithalatı alt sektörleri olmuştur. AB Dış Ticareti Dünyada Gıda ve İçecek Sanayi (milyar avro) ( ) ( ) Kaynak: Eurostat, Comext 2013 yılı verilerine göre AB, %18 lik payı ile global gıda ve içecek ihracatında birinci, %14 lük payı ile global gıda ve içecek ithalatında ise ikinci sırada yer almaktadır. AB nin küresel yiyecek ve içecek ihracatındaki payı halen 2003 teki seviyesinden düşük, ancak arasında gördüğü en düşük seviyeden geri yükselmekte olduğu görülmektedir. sıralamasında ise ABD, AB, Japonya, Çin ve Rusya nın yer aldığı görülmektedir. Dünyada Gıda ve İçecek Sanayi ne bakıldığında AB, ABD ve Çin ön plana çıkmaktadır. AB gıda ve içecek sektörünün ciro bakımından lider olduğu görülmektedir. Çin ise en fazla işletmeye ve çallışan sayısına sahip olması bakımından başı çekmektedir. 1-4 Hanehalkı Harcamaları ve Gıda ve İçecek Ürünleri 2013 yılında hanehalkı harcamaları içinde gıda ve içecek harcamalarının payı önceki yıla göre sabit kalarak %14 olarak gerçekleşmiştir. AB üye ülkeleri arasında gıda ve içecek harcamalarına ayrılan pay %11 ile %32 arasında değişmektedir. Hanehalkı harcamaları içinde gıda ve içecek harcamaları konut, su ve enerji harcamalarından sonra ikinci sırada yer almaktadır. Hanehalkı Tüketim Harcamaları (%) (2013) Dünyada Gıda ve İçecek Sanayi İhracatı (%) İnceleme dönemi olan yılları arasında global ihracat neredeyse 3 katına çıkmıştır. İnceleme döneminde en büyük ihracatçıların sırasıyla AB, ABD, Çin ve Brezilya olmuştur. Global ithalat AB, Gıda ve İçecek sektöründeki cironun toplam üretimdeki ciroya katkısı bakımından Yeni Zelanda, Avustralya, Brezilya, Kanada ve Rusya nın ardından altıncı sırada yer almaktadır yılında AB de gıda ve içecek için yapılan toplam harcama 1,066 milyar avro olarak gerçekleşmiştir. Son 5 yılda tüketici tarafından ödenen gıda fiyatları (perakende fiyatları) enflasyona paralel şekilde, yıllık ortalama %2 oranında artmıştır Türk Gıda ve İçecek Sanayi Envanteri 2015 Türk Gıda ve İçecek Sanayi Envanteri 13

9 1-6 Fırsatlar ve Tehditler Türk Gıda ve İçecek Sanayi ne Ait Bazı Ekonomik Veriler 2050 yılında dünya nüfusunun 9 milyar kişiye ulaşması beklenmektedir. Global gıda talebinin 2050 yılına kadar %60 artması beklenmektedir. Enerji talebinin 2030 yılına kadar %45, tarımsal su talebinin ise yine 2030 yılına kadar %30 artacağı öngörülmektedir da bir hektar alan 2 kişiyi beslerken 2050 de 5 kişiyi beslemesi öngörülmektedir. Gıda üretiminin dayandığı doğal kaynaklar üzerindeki baskı gelecekte dünya çapında gıda talebinin yükselmesi ile giderek artacaktır. İklim değişimi, gıda üretimini etkileyecek yükseklikte sıcaklık ve öngörülemez hava olayları ihtimalini artıracağı tahmin edilmektedir yılında Çin in ABD yi geçerek dünyanın en büyük ekonomisi olması beklenmektedir yılında dünyanın en büyük üç ekonomisinin her biri (Çin, ABD ve Hindistan), kendilerini takip eden beş ekonominin toplamından (Endonezya, Japonya, Almanya, Brezilya ve Meksika) daha zengin konuma gelmesi öngörülmektedir yılında ilk 10 ekonomi (milyar dolar) Bölüm:2 Türk Gıda ve İçecek Sanayi ne Ait Bazı Ekonomik Veriler Kişi başına düşen ekilebilir alan (kullanımda olan hektar) Gelecekteki küresel zorluklar (% artış) Türk Gıda ve İçecek Sanayi Envanteri 2015 Türk Gıda ve İçecek Sanayi Envanteri 15

10 2-1 Gıda ve İçecek Sanayi nde İşletme Sayıları Gıda ve İçecek Sanayi nde İşletme Sayıları ( ) SANAYİ Madencilik ve Taşocakçılığı Enerji İmalat Sanayi GIDA VE İÇECEK SANAYİ Gıda Sanayi İçecek Sanayi Türkiye İstatistik Kurumu nun (TÜİK) 2015 yılında açıklamış olduğu Yıllık Sanayi ve Hizmet İstatistikleri verilerine göre; 2013 yılında olan Gıda ve İçecek Sanayi ndeki işletme sayısı, 2015 yılında %1,83 (766 adet) artarak a yükselmiştir. İnceleme döneminin başlangıcı olan ve işletme sayısının olduğu 2008 yılına göre ise artış oranı, %22,3 olmuştur. Gıda Sanayi ndeki işletme sayısı, 2014 yılında bir önceki yıla göre %1,8 (745 adet) artarken, İçecek Sanayi'ndeki işletme sayısı %4,1 (21 adet) artmıştır. Sanayi sektöründe 2013 yılında faaliyet gösteren işletme sayısı iken, 2014 yılında bu sayı %2,3 azalarak 'ye gerilemiştir. Sanayi sektörüyle aynı eğilimi gösteren imalat sanayinde ise bu sayı 2013 yılına göre %2,1 azalarak 'e düşmüştür. Bir başka ifade ile 2014 yılı işletme sayıları bakımından Gıda ve İçecek sanayileri için olumlu bir yıl olurken, sanayi ve imalat sanayileri için durum olumsuzdur. TÜİK in yayımlamış olduğu verilerde Gıda ve İçecek Sanayi nin alt sektörlerine ait veriler 2013 yılı bazında verilirken, 2014 yılına ait verilerde alt sektörlere ait bilgiler henüz açıklanmamıştır. Bu nedenle alt sektör analizlerinde 2013 yılı verileri esas alınmıştır. İşletme Sayılarındaki Yıllık Değişimler (%) ( ) Gıda ve İçecek Sanayi nde Alt Sektörler Bazında İşletme Sayıları Türk Gıda ve İçecek Sanayi Envanteri 2015 Türk Gıda ve İçecek Sanayi Envanteri GIDA VE İÇECEK SANAYİ Gıda Sanayi Etin işlenmesi ve saklanması ile et ürünlerinin imalatı Etin işlenmesi ve saklanması Kümes hayvanları etlerinin işlenmesi ve saklanması Et ve kümes hayvanları etlerinden üretilen ürünlerin imalatı Balık, kabuklu deniz hayvanları ve yumuşakçaların işlenmesi ve saklanması Sebze ve meyvelerin işlenmesi ve saklanması Patatesin işlenmesi ve saklanması Sebze ve meyve suyu imalatı Başka yerde sınıflandırılmamış meyve ve sebzelerin işlenmesi ve saklanması Bitkisel ve hayvansal sıvı ve katı yağların imalatı Sıvı ve katı yağ imalatı Margarin ve benzeri yenilebilir katı yağların imalatı 4 5 Süt ürünleri imalatı Süthane işletmeciliği ve peynir imalatı Dondurma imalatı Öğütülmüş tahıl ürünleri, nişasta ve nişastalı ürünlerin imalatı Öğütülmüş hububat ve sebze ürünleri imalatı Nişasta ve nişastalı ürünlerin imalatı Fırın ve unlu mamuller imalatı Ekmek, taze pastane ürünleri ve taze kek imalatı Peksimet ve bisküvi imalatı; dayanıklı pastane ürünleri ve dayanıklı kek imalatı Makarna, şehriye, kuskus ve benzeri unlu mamullerin imalatı Diğer gıda maddelerinin imalatı Şeker imalatı Kakao, çikolata ve şekerleme imalatı Kahve ve çayın işlenmesi Baharat, sos, sirke ve diğer çeşni maddelerinin imalatı Hazır yemeklerin imalatı Homojenize gıda müstahzarları ve diyetetik gıda imalatı Başka yerde sınıflandırılmamış diğer gıda maddelerinin imalatı Hazır hayvan yemleri imalatı Çiftlik hayvanları için hazır yem imalatı Ev hayvanları için hazır gıda imalatı 8 13 İçecek Sanayi Alkollü içeceklerin damıtılması, arıtılması ve harmanlanması 6 9 Üzümden şarap imalatı Bira imalatı 4 3 Alkolsüz içeceklerin imalatı; maden sularının ve diğer şişelenmiş suların üretimi Gıda ve İçecek Sanayi, alt gruplar itibarıyla incelendiğinde en fazla yoğunlaşmanın fırın ve unlu mamuller imalatı grubunda gerçekleştiği, en az işletmeye sahip alt grubun ise balık, kabuklu deniz hayvanları ve yumuşakçaların işlenmesi ve saklanmasında olduğu görülmektedir. En az işletmeye sahip alt grup olmasına rağmen bir önceki yıla göre işletme sayısındaki artış oranı bakımından öne çıkan alt sektör %26,1 ile balık, kabuklu deniz hayvanları ve yumuşakçaların işlenmesi ve saklanması sektörü olmuştur. İnceleme dönemi içinde Gıda ve İçecek Sanayi nde faaliyet gösteren işletmelerin gerek sanayi gerekse de imalat sanayi işletmeleri içindeki payının en yüksek olduğu yıl 2014 yılı olurken, bu oranın en düşük olduğu yıl ise 2008 yılı olduğu görülmektedir. Gıda ve İçecek Sanayi İşletme Sayılarının Sanayi ve İmalat Sanayi İçindeki Payı (%) ( )

11 2-2 Gıda ve İçecek Sanayi nde İstihdam Gıda ve İçecek Sanayi nde İstihdam ( ) SANAYİ Madencilik ve Taşocakçılığı Enerji İmalat Sanayi GIDA VE İÇECEK SANAYİ Gıda Sanayi İçecek Sanayi Yıllık Sanayi ve Hizmet İstatistikleri 2014 yılı sonuçlarına göre; 2013 yılında Gıda ve İçecek Sanayi nde kişi olan çalışan sayısı, 2014 yılında kişi (%2,95) artarak kişi olmuştur. Gıda ve İçecek Sanayi istihdamı, 2008 yılına göre ise %48 ( kişi) oranında artmıştır. Gıda Sanayi nde istihdam 2013 yılına göre %2,8 oranında artış gösterirken, İçecek Sanayi istihdamında artış %6,1 olarak gerçekleşmiştir. İnceleme döneminin başlangıç yılı olan 2008 yılına göre istihdam, Gıda Sanayi nde %48, İçecek Sanayi nde %46 oranında artmıştır. Sektörde çalışanların 'ının Gıda Sanayi'nde, 'sinin ise İçecek Sanayi'nde olduğu görülmektedir. Sanayi sektöründe 2013 yılında istihdam edilenlerin sayısı iken, 2014 yılında %2,6 oranında artarak kişiye yükselmiştir. İmalat sanayinde ise bu sayı 2013 yılında olan çalışan sayısı 2014 yılında %2,8 oranında artarak kişiye yükselmiştir. Çalışan Sayılarındaki Yıllık Değişimler (%) ( ) Gıda ve İçecek Sanayi nde Alt Sektörler Bazında İstihdam GIDA VE İÇECEK SANAYİ Gıda Sanayi Etin işlenmesi ve saklanması ile et ürünlerinin imalatı Etin işlenmesi ve saklanması Kümes hayvanları etlerinin işlenmesi ve saklanması Et ve kümes hayvanları etlerinden üretilen ürünlerin imalatı Balık, kabuklu deniz hayvanları ve yumuşakçaların işlenmesi ve saklanması Sebze ve meyvelerin işlenmesi ve saklanması Patatesin işlenmesi ve saklanması Sebze ve meyve suyu imalatı Başka yerde sınıflandırılmamış meyve ve sebzelerin işlenmesi ve saklanması Bitkisel ve hayvansal sıvı ve katı yağların imalatı Sıvı ve katı yağ imalatı (*) Margarin ve benzeri yenilebilir katı yağların imalatı (*) Süt ürünleri imalatı Süthane işletmeciliği ve peynir imalatı Dondurma imalatı Öğütülmüş tahıl ürünleri, nişasta ve nişastalı ürünlerin imalatı Öğütülmüş hububat ve sebze ürünleri imalatı Nişasta ve nişastalı ürünlerin imalatı Fırın ve unlu mamuller imalatı Ekmek, taze pastane ürünleri ve taze kek imalatı Peksimet ve bisküvi imalatı; dayanıklı pastane ürünleri ve dayanıklı kek imalatı Makarna, şehriye, kuskus ve benzeri unlu mamullerin imalatı Diğer gıda maddelerinin imalatı Şeker imalatı Kakao, çikolata ve şekerleme imalatı Kahve ve çayın işlenmesi Baharat, sos, sirke ve diğer çeşni maddelerinin imalatı Hazır yemeklerin imalatı Homojenize gıda müstahzarları ve diyetetik gıda imalatı Başka yerde sınıflandırılmamış diğer gıda maddelerinin imalatı Hazır hayvan yemleri imalatı Çiftlik hayvanları için hazır yem imalatı Ev hayvanları için hazır gıda imalatı İçecek Sanayi Alkollü içeceklerin damıtılması, arıtılması ve harmanlanması (*) (*) Üzümden şarap imalatı Bira imalatı (*) (*) Alkolsüz içeceklerin imalatı; maden sularının ve diğer şişelenmiş suların üretimi yılı verilerine göre alt gruplar itibarı ile incelendiğinde; çalışan sayıları bakımından en fazla yoğunlaşmanın fırın ve unlu mamuller imalatı grubunda gerçekleştiği, istihdamın en az olduğu alt grubun ise balık, kabuklu deniz hayvanları ve yumuşakçaların işlenmesi ve saklanması olduğu görülmektedir. Bir önceki yıla göre artış oranı bakımından en iyi performansı %24 lük artışla hazır hayvan yemleri imalatı sektörü göstermiştir. Gıda ve İçecek Sanayi'nde istihdam edilenlerin hem sanayi istihdamı hem de imalat sanayi istihdamı içindeki payı 2013 ve 2014 yıllarında aynı oranda kalırken, 2012 yılına göre az da olsa artmıştır ve 2010 yılındaki %12,4 lük pay inceleme dönemindeki en yüksek değer olurken, en düşük değer %10,8 ile 2008 yılında elde edilmiştir. Gıda ve İçecek Sanayi nde Çalışanların Sanayi ve İmalat Sanayi İçindeki Payı (%) ( ) Türk Gıda ve İçecek Sanayi Envanteri 2015 Türk Gıda ve İçecek Sanayi Envanteri 19

12 2-3 Gıda ve İçecek Sanayi nde Toplam Üretim (Milyon TL) Gıda ve İçecek Sanayi nde Alt Sektörler Bazında Üretim Alt gruplar itibarıyla incelendiğinde; 2013 Gıda ve İçecek Sanayi'ndeki üretim (Milyon TL) ( ) yılında üretim değeri bakımından en fazla değerinin gerek sanayi gerekse imalat yoğunlaşmanın diğer gıda maddeleri imalatı sanayi üretimi içindeki payı 2014 yılında GIDA VE İÇECEK SANAYİ SANAYİ Gıda Sanayi grubunda gerçekleştiği, üretim değerinin en 2013 yılına göre artmıştır. Gıda ve İçecek Madencilik ve Taşocakçılığı Etin işlenmesi ve saklanması ile et ürünlerinin imalatı az olduğu alt grubun ise balık, kabuklu deniz Sanayi üretiminin sanayi sektörü içindeki Enerji Etin işlenmesi ve saklanması hayvanları ve yumuşakçaların işlenmesi ve payı 2013 yılında 12,5 iken 2014 yılında İmalat Sanayi Kümes hayvanları etlerinin işlenmesi ve saklanması saklanması olduğu görülmektedir ,9 a, imalat sanayi içindeki payı ise GIDA VE İÇECEK SANAYİ Et ve kümes hayvanları etlerinden üretilen ürünlerin imalatı yılında bir önceki yıla göre üretim değerini 15,5 ten 15,9 a yükselmiştir yılındaki Gıda Sanayi Balık, kabuklu deniz hayvanları ve yumuşakçaların işlenmesi ve saklanması en fazla arttırmayı başaran alt sektör ise 11,8 olan sanayi içindeki ve 14 olan imalat İçecek Sanayi Sebze ve meyvelerin işlenmesi ve saklanması Patatesin işlenmesi ve saklanması %42,8 lik artış oranı ile hazır hayvan yemleri sanayi içindeki pay inceleme döneminin en Sebze ve meyve suyu imalatı imalatı sektörü olmuştur. düşük değerleri olmuştur. Başka yerde sınıflandırılmamış meyve ve sebzelerin işlenmesi ve saklanması Bitkisel ve hayvansal sıvı ve katı yağların imalatı Üretimdeki Yıllık Değişimler (%) ( ) Sıvı ve katı yağ imalatı (*) Margarin ve benzeri yenilebilir katı yağların imalatı (*) Gıda ve İçecek Sanayi Üretiminin Gıda ve İçecek Sanayi nde Üretim ( ) TÜİK, Yıllık Sanayi ve Hizmet İstatistikleri ne göre; Gıda ve İçecek Sanayi nde faaliyet gösteren işletmelerin toplam üretimi 2013 yılında 132 milyar TL iken, 2014 yılında %15,4 artarak 152,4 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. Bu rakam inceleme döneminin başlangıç yılı olan 2008 yılına göre %128,3 (85,6 milyar TL) oranında bir artışı ifade etmektedir. Gıda Sanayi ve İçecek Sanayi olarak iki alt grupta incelendiğinde; Gıda Sanayi üretim değeri, 2013 yılına göre, 2014 yılında %15,5 oranında artarak 144,2 milyar TL'ye, İçecek Sanayi üretim değeri de %14,9 oranında artarak 8,1 milyar TL'ye yükselmiştir yılında sanayi sektörü üretim değeri 1.058,5 milyon TL iken, bu sayı %11,7 oranında artarak 2014 yılında 1.182,7 milyon TL ye yükselmiştir. Üretim değeri bakımından sanayi sektörüyle aynı eğilimi gösteren imalat sanayinde ise bu değer 2014 yılında %12,1 oranında artarak 957,3 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. Süt ürünleri imalatı Süthane işletmeciliği ve peynir imalatı (*) Dondurma imalatı (*) 697 Öğütülmüş tahıl ürünleri, nişasta ve nişastalı ürünlerin imalatı Öğütülmüş hububat ve sebze ürünleri imalatı Nişasta ve nişastalı ürünlerin imalatı Fırın ve unlu mamuller imalatı Ekmek, taze pastane ürünleri ve taze kek imalatı Peksimet ve bisküvi imalatı; dayanıklı pastane ürünleri ve dayanıklı kek imalatı Makarna, şehriye, kuskus ve benzeri unlu mamullerin imalatı Diğer gıda maddelerinin imalatı Şeker imalatı Kakao, çikolata ve şekerleme imalatı Kahve ve çayın işlenmesi Baharat, sos, sirke ve diğer çeşni maddelerinin imalatı Hazır yemeklerin imalatı Homojenize gıda müstahzarları ve diyetetik gıda imalatı Başka yerde sınıflandırılmamış diğer gıda maddelerinin imalatı Hazır hayvan yemleri imalatı Çiftlik hayvanları için hazır yem imalatı Ev hayvanları için hazır gıda imalatı İçecek Sanayi Alkollü içeceklerin damıtılması, arıtılması ve harmanlanması Üzümden şarap imalatı (*) (*) Bira imalatı (*) (*) Alkolsüz içeceklerin imalatı; maden sularının ve diğer şişelenmiş suların üretimi Sanayi ve İmalat Sanayi İçindeki Payı (%) ( ) Türk Gıda ve İçecek Sanayi Envanteri 2015 Türk Gıda ve İçecek Sanayi Envanteri 21

13 2-4 Gıda ve İçecek Sanayi nde Satış Ciroları Gıda ve İçecek Sanayi nde Satış Ciroları ( ) (Milyon TL) Gıda ve İçecek Sanayi nde Alt Sektörler Bazında Satış Ciroları Alt gruplar itibarıyla incelendiğinde; 2013 (Milyon TL) ( ) yılında ciro değeri bakımından en fazla yoğunlaşmanın diğer gıda maddeleri imalatı GIDA VE İÇECEK SANAYİ SANAYİ Gıda Sanayi grubunda gerçekleştiği, ciro değerinin en az Madencilik ve Taşocakçılığı Etin işlenmesi ve saklanması ile et ürünlerinin imalatı olduğu alt grubun ise balık, kabuklu deniz Enerji Etin işlenmesi ve saklanması hayvanları ve yumuşakçaların işlenmesi ve İmalat Sanayi Kümes hayvanları etlerinin işlenmesi ve saklanması saklanması olduğu görülmektedir GIDA VE İÇECEK SANAYİ Et ve kümes hayvanları etlerinden üretilen ürünlerin imalatı Gıda Sanayi yılında en yüksek ciro artış oranını yakalayan Balık, kabuklu deniz hayvanları ve yumuşakçaların işlenmesi ve saklanması İçecek Sanayi alt sektörün ise %47,1 lik artış oranı ile hazır Sebze ve meyvelerin işlenmesi ve saklanması Patatesin işlenmesi ve saklanması hayvan yemleri imalatı sektörünün olduğu Sebze ve meyve suyu imalatı görülmektedir. Başka yerde sınıflandırılmamış meyve ve sebzelerin işlenmesi ve saklanması TÜİK Yıllık Sanayi İstatistikleri sonuçlarına göre; Gıda ve İçecek Sanayi nde faaliyet gösteren işletmelerin yapmış olduğu toplam satış cirosu 2013 yılında 138,4 milyar TL iken; 23,3 milyar TL (%16,8) artarak 2014 yılında 161,7 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. Gıda ve İçecek Sanayi inceleme döneminin başlangıç yılı olan 2008 yılına göre ise satış cirosunu %131,2 oranında artırmayı başarmıştır. Gıda Sanayi ve İçecek Sanayi olarak iki alt grupta incelendiğinde; Gıda Sanayi'ndeki cironun 2013 yılına göre 22,2 milyar TL (%17) artarak 2014 yılında 153,4 milyar TL'ye, İçecek Sanayi cirosunun ise aynı yıllarda 1,1 milyar TL (%14,7) artarak 8,3 milyar TL'ye yükseldiği görülmektedir. Sanayi sektörünün geneli için 2013 yılında ciro değeri 1.103,2 milyar TL iken, 2014 yılında %12,3 oranında artarak 1.239,2 milyar TL'ye yükselmiştir. Ciro değeri bakımından sanayi sektörüyle aynı eğilimi gösteren imalat sanayinde bu değer, %12,9 luk artışla 2014 yılında 1.013,7 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. Gıda ve İçecek Sanayi %16,8 lik artış oranı ile gerek sanayi gerekse de imalat sanayinden daha iyi performans sergilemiştir. Satış Cirolarındaki Yıllık Değişimler (%) ( ) Bitkisel ve hayvansal sıvı ve katı yağların imalatı Sıvı ve katı yağ imalatı (*) Margarin ve benzeri yenilebilir katı yağların imalatı (*) Süt ürünleri imalatı Süthane işletmeciliği ve peynir imalatı (*) Dondurma imalatı (*) 704 Öğütülmüş tahıl ürünleri, nişasta ve nişastalı ürünlerin imalatı Öğütülmüş hububat ve sebze ürünleri imalatı Nişasta ve nişastalı ürünlerin imalatı Fırın ve unlu mamuller imalatı Ekmek, taze pastane ürünleri ve taze kek imalatı Peksimet ve bisküvi imalatı; dayanıklı pastane ürünleri ve dayanıklı kek imalatı Makarna, şehriye, kuskus ve benzeri unlu mamullerin imalatı Diğer gıda maddelerinin imalatı Şeker imalatı Kakao, çikolata ve şekerleme imalatı Kahve ve çayın işlenmesi Baharat, sos, sirke ve diğer çeşni maddelerinin imalatı Hazır yemeklerin imalatı Homojenize gıda müstahzarları ve diyetetik gıda imalatı Başka yerde sınıflandırılmamış diğer gıda maddelerinin imalatı Hazır hayvan yemleri imalatı Çiftlik hayvanları için hazır yem imalatı Ev hayvanları için hazır gıda imalatı İçecek Sanayi Alkollü içeceklerin damıtılması, arıtılması ve harmanlanması Üzümden şarap imalatı (*) (*) Bira imalatı (*) (*) Alkolsüz içeceklerin imalatı; maden sularının ve diğer şişelenmiş suların üretimi Gıda ve İçecek Sanayi'ndeki ciro değerinin gerek sanayi gerekse imalat sanayi cirosu içindeki payı, 2014 yılında 2013 yılına göre artmıştır yılında %11,9 olan sanayi içindeki pay, 2009 yılında %13,4 ile en yüksek seviyesine çıkmış, 2011 ve 2013 yıllarında gerileyerek %12,5 e kadar düşmüştür yılında ise tekrar yükselerek %13 e çıkmıştır yılındaki %11,9 luk değer inceleme dönemindeki en düşük değer olurken 2009 ve 2010 yıllarında elde edilen %13,4 lük değer en yüksek değer olmuştur. Gıda ve İçecek Sanayi Satış Cirolarının Sanayi ve İmalat Sanayi İçindeki Payı (%) ( ) Türk Gıda ve İçecek Sanayi Envanteri 2015 Türk Gıda ve İçecek Sanayi Envanteri 23

14 2-5 Gıda ve İçecek Sanayi nde Katma Değer Gıda ve İçecek Sanayi nde Katma Değer ( ) (Milyon TL) Gıda ve İçecek Sanayi nde Alt Sektörler Bazında Katma Değer Alt gruplar itibarıyla incelendiğinde ise SANAYİ Madencilik ve Taşocakçılığı Enerji İmalat Sanayi GIDA VE İÇECEK SANAYİ Gıda Sanayi İçecek Sanayi TÜİK Yıllık Sanayi İstatistikleri sonuçlarına göre; Gıda ve İçecek Sanayi nde faaliyet gösteren işletmelerin yaratmış oldukları toplam katma değer, 2013 yılında 20,5 milyar TL iken 2014 yılında %14,6 oranında artarak 23,5 milyar TL olarak gerçekleşmiştir yılına göre ise Gıda ve İçecek Sanayi nin katma değeri %113,7 oranında artmıştır. Gıda Sanayi ve İçecek Sanayi olarak iki alt grupta incelendiğinde; Gıda Sanayi'nin 2013 yılında yarattığı katma değerin yaklaşık 19 milyar TL, İçecek Sanayi'nin katma değerinin ise 1,5 milyar TL olduğu görülmektedir. Gıda Sanayi'ndeki katma değer 2014 yılında 2013 yılına göre %14,3 artarken, İçecek Sanayi katma değeri %17,6 oranında artmıştır. Sanayi geneline bakıldığında ise 2013 yılında sanayi sektörünün geneli için katma değer 198,9 milyar TL iken, 2014 yılında %14,1 oranında artarak 226,9 milyar TL'ye ulaşmıştır. Yaratılan katma değer bakımından sanayi sektörüyle aynı eğilimi gösteren imalat sanayinde ise bu değer, 2013 yılında 162,6 milyar TL iken 2014 yılında %15 lik artışla 187 milyar TL ye yükselmiştir yılları arasında Gıda ve İçecek Sanayi nde faaliyet gösteren işletmelerin yaratmış oldukları katma değer yıllara göre sürekli olarak artan bir eğilim gösterirken (2013 yılında İçecek Sanayi hariç), sanayi ve imalat sanayinde 2009 yılında bir düşüş söz konusu olmuştur. Katma Değer Yıllık Değişimler (%) ( ) (Milyon TL) ( ) GIDA VE İÇECEK SANAYİ Gıda Sanayi Etin işlenmesi ve saklanması ile et ürünlerinin imalatı Etin işlenmesi ve saklanması Kümes hayvanları etlerinin işlenmesi ve saklanması Et ve kümes hayvanları etlerinden üretilen ürünlerin imalatı Balık, kabuklu deniz hayvanları ve yumuşakçaların işlenmesi ve saklanması Sebze ve meyvelerin işlenmesi ve saklanması Patatesin işlenmesi ve saklanması Sebze ve meyve suyu imalatı Başka yerde sınıflandırılmamış meyve ve sebzelerin işlenmesi ve saklanması Bitkisel ve hayvansal sıvı ve katı yağların imalatı Sıvı ve katı yağ imalatı (*) 771 Margarin ve benzeri yenilebilir katı yağların imalatı (*) 193 Süt ürünleri imalatı Süthane işletmeciliği ve peynir imalatı Dondurma imalatı Öğütülmüş tahıl ürünleri, nişasta ve nişastalı ürünlerin imalatı Öğütülmüş hububat ve sebze ürünleri imalatı Nişasta ve nişastalı ürünlerin imalatı Fırın ve unlu mamuller imalatı Ekmek, taze pastane ürünleri ve taze kek imalatı Peksimet ve bisküvi imalatı; dayanıklı pastane ürünleri ve dayanıklı kek imalatı Makarna, şehriye, kuskus ve benzeri unlu mamullerin imalatı Diğer gıda maddelerinin imalatı Şeker imalatı Kakao, çikolata ve şekerleme imalatı Kahve ve çayın işlenmesi Baharat, sos, sirke ve diğer çeşni maddelerinin imalatı Hazır yemeklerin imalatı Homojenize gıda müstahzarları ve diyetetik gıda imalatı Başka yerde sınıflandırılmamış diğer gıda maddelerinin imalatı Hazır hayvan yemleri imalatı Çiftlik hayvanları için hazır yem imalatı Ev hayvanları için hazır gıda imalatı İçecek Sanayi Alkollü içeceklerin damıtılması, arıtılması ve harmanlanması (*) (*) Üzümden şarap imalatı Bira imalatı (*) (*) Alkolsüz içeceklerin imalatı; maden sularının ve diğer şişelenmiş suların üretimi yılında katma değer bakımından en fazla yoğunlaşmanın diğer gıda maddeleri imalatı grubunda gerçekleştiği, yaratılan katma değerin en az olduğu alt grubun ise balık, kabuklu deniz hayvanları ve yumuşakçaların işlenmesi ve saklanması olduğu görülmektedir yılında bir önceki yıla göre katma değerini en fazla arttırmayı başaran alt sektör %137,8 lik artış oranı ile hazır hayvan yemleri imalatı sektörü olmuştur. Gıda ve İçecek Sanayi'nin yaratmış olduğu katma değerin gerek sanayi gerekse imalat sanayi katma değeri içindeki payı, 2009 yılından sonra 2011 yılına kadar azalırken, 2012 yılında artmış, 2013 ve 2014 yıllarında ise azalmıştır yılında, Gıda ve İçecek Sanayi katma değerinin sanayi sektörü içindeki payı %10 iken; bu pay, 2009 yılında %11,3 ile inceleme dönemindeki en yüksek değerini almıştır ve 2011 yıllarında azalan pay, 2012 yılında tekrar %10,4 seviyelerine kadar yükselmiş, 2013 ve 2014 yıllarında ise %10,3 ile çok fazla değişmeyerek aynı seviyede gerçekleşmiştir. Bu payın inceleme döneminde en düşük değerini aldığı yıl ise %9,3 ile 2011 yılı olmuştur. Gıda ve İçecek Sanayi Katma Değerinin Sanayi ve İmalat Sanayi İçindeki Payı (%) ( ) Türk Gıda ve İçecek Sanayi Envanteri 2015 Türk Gıda ve İçecek Sanayi Envanteri 25

15 2-6 Gıda ve İçecek Sanayi nde İş Gücü Verimliliği Gıda ve İçecek Sanayi nde İş Gücü Verimliliği ( ) (TL) Gıda ve İçecek Sanayi nde Alt Sektörler Bazında İş Gücü Verimliliği İnceleme döneminde iş gücü verimliliğinin SANAYİ Madencilik ve Taşocakçılığı Enerji İmalat Sanayi Gıda ve İçecek Sanayi Gıda Sanayi İçecek Sanayi TÜİK Yıllık Sanayi İstatistikleri sonuçlarına göre; Gıda ve İçecek Sanayi nde iş gücü verimliliği (çalışan başına katma değer) 2013 yılında TL iken, 2014 yılında %11,3 oranında artarak TL olarak gerçekleşmiştir yılına göre ise Gıda ve İçecek Sanayi iş gücü verimliliği %44,4 oranında artmıştır. Gıda Sanayi ve İçecek Sanayi olarak iki alt grupta incelendiğinde; Gıda Sanayi verimlilik değerinin 2014 yılında TL olduğu; buna karşın İçecek Sanayi'nin verimlilik değerinin ise TL ile 2,4 kat daha fazla olduğu görülmektedir. Bir başka ifade ile 2014 yılında çalışan başına yaratılan katma değer, İçecek Sanayi nde daha yüksektir. Gıda Sanayi'ndeki verimlilik, 2013 yılına göre %11,2 oranında, İçecek Sanayi'nde ise %10,8 oranında artmıştır yılları arasında sanayi sektörü verimliliği yıllara göre 2012 yılı hariç, sürekli olarak artış eğilimi gösterirken, aynı dönemde Gıda ve İçecek Sanayi nin verimliliği ise 2010 yılı hariç benzer bir eğilim göstermiştir. Gıda ve İçecek Sanayi iş gücü verimliliği 2010 yılında %0,1 oranında, az da olsa bir düşüş göstermiştir yılında sanayi sektörünün geneli için iş gücü verimliliği TL iken, 2012 yılındaki azalmaya rağmen 2014 yılında TL ye yükselmiştir. İmalat sanayinde ise bu değer TL seviyesinden TL ye yükselmiştir Türk Gıda ve İçecek Sanayi Envanteri 2015 Türk Gıda ve İçecek Sanayi Envanteri 27 (TL) ( ) GIDA VE İÇECEK SANAYİ Gıda Sanayi Etin işlenmesi ve saklanması ile et ürünlerinin imalatı Etin işlenmesi ve saklanması Kümes hayvanları etlerinin işlenmesi ve saklanması Et ve kümes hayvanları etlerinden üretilen ürünlerin imalatı Balık, kabuklu deniz hayvanları ve yumuşakçaların işlenmesi ve saklanması Sebze ve meyvelerin işlenmesi ve saklanması Patatesin işlenmesi ve saklanması Sebze ve meyve suyu imalatı Başka yerde sınıflandırılmamış meyve ve sebzelerin işlenmesi ve saklanması Bitkisel ve hayvansal sıvı ve katı yağların imalatı Sıvı ve katı yağ imalatı (*) Margarin ve benzeri yenilebilir katı yağların imalatı (*) Süt ürünleri imalatı Süthane işletmeciliği ve peynir imalatı Dondurma imalatı Öğütülmüş tahıl ürünleri, nişasta ve nişastalı ürünlerin imalatı Öğütülmüş hububat ve sebze ürünleri imalatı Nişasta ve nişastalı ürünlerin imalatı Fırın ve unlu mamuller imalatı Ekmek, taze pastane ürünleri ve taze kek imalatı Peksimet ve bisküvi imalatı; dayanıklı pastane ürünleri ve dayanıklı kek imalatı Makarna, şehriye, kuskus ve benzeri unlu mamullerin imalatı Diğer gıda maddelerinin imalatı Şeker imalatı Kakao, çikolata ve şekerleme imalatı Kahve ve çayın işlenmesi Baharat, sos, sirke ve diğer çeşni maddelerinin imalatı Hazır yemeklerin imalatı Homojenize gıda müstahzarları ve diyetetik gıda imalatı Başka yerde sınıflandırılmamış diğer gıda maddelerinin imalatı Hazır hayvan yemleri imalatı Çiftlik hayvanları için hazır yem imalatı Ev hayvanları için hazır gıda imalatı İçecek Sanayi Alkollü içeceklerin damıtılması, arıtılması ve harmanlanması (*) (*) Üzümden şarap imalatı Bira imalatı (*) (*) Alkolsüz içeceklerin imalatı; maden sularının ve diğer şişelenmiş suların üretimi İçecek Sanayi nde en yüksek oranda artış gösterdiği yıl %16,8 ile 2008 olurken, 2011 yılında %2,5, 2013 yılında ise %8,7 oranında azalmıştır. Gıda Sanayi nde de en yüksek oranlı verimlilik artışı %16,3 ile 2013 yılında elde edilirken, 2010 yılında %0,2 oranında düşüş yaşanmıştır. Alt gruplar itibarı ile incelendiğinde 2013 yılında çalışan başına katma değer tutarının en yüksek olduğu alt sektörün hazır hayvan yemleri imalatı sektörü, çalışan başına katma değer tutarının en düşük olduğu alt sektörün ise fırın ve unlu mamuller imalatı grubunun olduğu görülmektedir. Bir önceki yıla göre iş gücü verimliliğini en fazla arttırmayı başaran sektör %92,5 lik artış oranı ile hazır hayvan yemleri imalatı sektörü olmuştur. İş Gücü Verimliliğinde Yıllık Değişimler (%) ( )

16 2-7 Gıda ve İçecek Sanayi nde Yoğunlaşma Türkiye İstatistik Kurumu, 2014 yılında "Sanayi ve Hizmet Sektöründe Yoğunlaşma Çalışması" 2012 yılı sonuçlarını açıklamıştır. Bu çalışmada temel alınan yoğunlaşma oranı (CR4), bir ekonomik sınıftaki en büyük 4 girişimin ciroları toplamının, o ekonomik sınıftaki toplam ciro değerine bölünmesiyle elde edilmiştir. (CR8) ise bir ekonomik sınıftaki en büyük 8 girişimin ciroları toplamının, o ekonomik sınıftaki toplam ciro değerine bölünmesiyle elde edilmiştir yılı CR4 değerlerine göre Gıda ve İçecek Sanayi alt sektörlerinin 9 u çok yüksek, 5 i yüksek, 10 u orta ve 5 i de düşük derecede yoğunlaşma oranına sahiptir yılında 10 olan çok yüksek yoğunlaşma oranı 2012 yılında 9 a, 7 olan yüksek yoğunlaşma oranı 5 e düşerken, 7 olan orta yoğunlaşma oranına sahip sektör sayısı 10 a çıkmıştır. Düşük derecede yoğunlaşma oranına sahip sektör sayısı ise değişmemiştir yılında %89,79 la çok yüksek yoğunlaşma oranına sahip hazır yemeklerin imalatı 2012 yılında %66,16 lık oranla yüksek yoğunlaşma oranına sahip sektörler grubunda yer almıştır. Gıda ve İçecek Sanayi nde Alt Sektörler Bazında Yoğunlaşma Oranları (2012) CR4 CR8 "Girişim "Yoğunlaşma Sayısı" Derecesi" Bira imalatı 100,00 99,97 5 Çok yüksek Margarin ve benzeri yenilebilir katı yağların imalatı 100,00 97,19 6 Çok yüksek Alkollü içeceklerin damıtılması, arıtılması ve harmanlanması 100,00 96,51 6 Çok yüksek Homojenize gıda müstahzarları ve diyetetik gıda imalatı 99,28 95,22 16 Çok yüksek Dondurma imalatı 97,22 95, Çok yüksek Ev hayvanları için hazır gıda imalatı 100,00 91,98 8 Çok yüksek Patatesin işlenmesi ve saklanması 97,95 88,17 26 Çok yüksek Şeker imalatı 91,15 80,99 72 Çok yüksek Nişasta ve nişastalı ürünlerin imalatı 96,31 75,20 14 Çok yüksek Kahve ve çayın işlenmesi 78,76 68, Yüksek Hazır yemeklerin imalatı 83,50 66,16 32 Yüksek Peksimet ve bisküvi imalatı; dayanıklı pastane ürünleri ve dayanıklı kek imalatı 77,94 57, Yüksek Alkolsüz içeceklerin imalatı; maden sularının ve diğer şişelenmiş suların üretimi 66,67 56, Yüksek Üzümden şarap imalatı 67,51 56, Yüksek Balık, kabuklu deniz hayvanları ve yumuşakçaların işlenmesi ve saklanması 64,21 49,78 69 Orta Sebze ve meyve suyu imalatı 66,68 48, Orta Etin işlenmesi ve saklanması 60,12 47, Orta Başka yerde sınıflandırılmamış diğer gıda maddelerinin imalatı 66,81 44,93 96 Orta Makarna, şehriye, kuskus ve benzeri unlu mamullerin imalatı 71,64 43,96 50 Orta Kümes hayvanları etlerinin işlenmesi ve saklanması 72,09 42,26 53 Orta Baharat, sos, sirke ve diğer çeşni maddelerinin imalatı 50,47 38, Orta Kakao, çikolata ve şekerleme imalatı 55,66 37, Orta Süthane işletmeciliği ve peynir imalatı 44,40 34, Orta Et ve kümes hayvanları etlerinden üretilen ürünlerin imalatı 49,59 33, Orta Sıvı ve katı yağ imalatı 39,25 24, Düşük Çiftlik hayvanları için hazır yem imalatı 31,26 21, Düşük Başka yerde sınıflandırılmamış meyve ve sebzelerin işlenmesi ve saklanması 23,51 15, Düşük Öğütülmüş hububat ve sebze ürünleri imalatı 17,38 10, Düşük Ekmek, taze pastane ürünleri ve taze kek imalatı 9,55 6, Düşük Düşük derecede yoğunlaşma (CR4<30) Orta derecede yoğunlaşma (30<CR4<50) Yüksek derecede yoğunlaşma (50<CR4<70 Çok yüksek derecede yoğunlaşma (CR4>70) 2011 yılında yüksek yoğunlaşma oranına sahip etin işlenmesi ve saklanması, başka yerde sınıflandırılmamış diğer gıda maddeleri imalatı ve balık, kabuklu deniz hayvanları ve yumuşakçaların işlenmesi ve saklanması sektörleri 2012 yılında orta yoğunlaşma grubunda yer almıştır. İçecek Sanayi'nde yer alan alt sektörler genelde yüksek ve çok yüksek derecede yoğunlaşma oranına sahipken, Gıda Sanayi'nde yer alan alt sektörler daha çok orta ve düşük derecede yoğunlaşma segmentinde yer almaktadır. Başka bir ifade ile İçecek Sanayi'nde faaliyet gösteren işletme sayıları daha az olduğundan, bu sektördeki yoğunlaşma oranları daha yüksek çıkmaktadır. Bira ve damıtılmış alkollü içeceklerin imalatı sektörleri gibi işletme sayıları oldukça az olan alt sektörler en yüksek yoğunlaşma oranlarına sahipken, işletme sayıları oldukça fazla olan ekmek, taze pastane ürünleri ve kek imalatı ve öğütülmüş hububat ve sebze ürünleri imalatı sektörlerindeki yoğunlaşma oranları ise oldukça düşük seviyelerdedir. İşletme sayısı 100'ün üzerinde olmasına rağmen, dondurma imalatı sektöründeki yoğunlaşma oranının çok yüksek seviyelerde çıkması, bu sektörde ilk dört firmanın piyasaya yön verdiğini göstermektedir. Yine aynı şekilde peksimet, bisküvi imalatı, dayanıklı pastane ürünleri ve kek imalatı sektöründeki %51,37'lik yoğunlaşma oranı da sektörde faaliyet gösteren çok sayıda işletme olmasına rağmen, ilk dört firmanın piyasada ne derece etkili olduğunu göstermektedir. Gıda ve İçecek Sanayi Alt Sektörlerinde Yoğunlaşma Oranları (2012) 0,00 20,00 40,00 60,00 80,00 100,00 120,00 99,97 97,19 96,51 95,22 95,20 91,98 88,17 80,99 75,20 68,80 66,16 57,44 56,88 56,11 49,78 48,37 47,01 44,93 43,96 42,26 38,37 37,33 34,26 33,81 Çok Yüksek 24,94 21,95 15,93 Yüksek Orta 10,81 6,81 Düşük Türk Gıda ve İçecek Sanayi Envanteri 2015 Türk Gıda ve İçecek Sanayi Envanteri 29

17 2-8 Gıda ve İçecek Sanayi nde Yabancı Sermaye T.C. Merkez Bankası verilerine göre; 2015 yılında Gıda ve İçecek Sanayi nde faaliyete geçen yabancı sermayeli firma sayısı 13 olurken, Gıda ve İçecek Sanayi nde faaliyet gösteren toplam yabancı sermayeli firma sayısı 563 olmuştur. Gıda ve İçecek Sanayi'nde faaliyet gösteren yabancı sermayeli firmaların sayısı yılları arasında kümülatif olarak 457 adet iken, yılları arasında 106 adet (%23,2) artarak 563'e yükselmiştir. Gıda ve İçecek Sanayi'nde, yılları arasında en fazla yabancı sermayeli firmanın faaliyete geçtiği yıl 45 firma ile 2011 yılı olurken, en az yabancı sermayeli işletmenin faaliyete geçtiği yıl 12 firma ile 2014 yılı olmuştur. İmalat sanayinde, 2015 yılı sonu itibarıyla faaliyet gösteren yabancı sermayeli firmaların (6.155 adet) %9,2'si Gıda ve İçecek Sanayi'nde (563 adet) faaliyet göstermektedir. Gıda ve İçecek Sanayi nde Yabancı Sermayeli Firma Sayısı (Birikimli) Toplam Tarım Sektörü Sanayi Sektörü Madencilik ve Taşocakçılığı İmalat Sanayi Gıda Ürünleri ve İçecek İmalatı Elektrik, Gaz ve Su Hizmetler Sektörü Toplam Kaynak: T.C. Merkez Bankası Uluslararası Yatırım Girişimlerinin Ülkelere Göre Dağılımı (2015) Kaynak: T.C. Merkez Bankası Gıda ve İçecek Sanayi nde faaliyet gösteren 563 yabancı sermayeli işletmenin 101 (%17,9) i Almanya menşeilidir. Bir başka ifade ile sektörde faaliyet gösteren her beş yabancı sermayeli firmanın neredeyse biri Almanya kökenlidir. Sektörde en fazla yabancı sermayeli işletmeye sahip ülkeler sıralamasında Hollanda 47 firma ile ikinci sırada yer alırken, bu ülkeyi Fransa (33), ABD (31) ve İtalya (28) takip etmektedir. Gıda ve İçecek Sanayi ndeki uluslararası yatırım giriş istatistikleri tutar olarak incelendiğinde; 2015 yılında sektördeki doğrudan yabancı yatırım girişinin 2014 yılına göre %113,4 oranında artarak 449 milyon dolar seviyesinden 958 milyon dolara yükseldiği görülmektedir. Sanayi ve İmalat Sanayi ndeki doğrudan yabancı yatırım girişleri ise aynı dönemde sanayi geneli için %31,6, imalat sanayi için ise %50,5 oranında artmıştır arasında en fazla yatırım girişinin 2,2 milyar dolarla 2012'de gerçekleştiği, Gıda ve İçecek Sanayi nin yabancı yatırım girişlerinden en az yararlandığı yılın ise 400 milyon dolar ile 2013 yılı olduğu görülmektedir. Sektörler Bazında Uluslararası Yatırım Girişleri (Milyon Dolar) ( ) Kaynak: T.C. Merkez Bankası Gıda ve İçecek Sanayi'ne ait yabancı sermaye girişinin imalat sanayi içindeki payı en yüksek yatırım girişinin olduğu 2012 yılında %48,7 iken, yıllarındaki azalmadan sonra 2015 yılında %23,3 seviyesine kadar yükselmiştir Tarım Sektörü Sanayi Sektörü Madencilik ve Taşocakçılığı İmalat Sanayi Gıda Ürünleri ve İçecek İmalatı İmalat Sanayi İçindeki Pay (%) 18,1 48,7 18,1 16,4 23,3 Elektrik, Gaz ve Su Hizmetler Sektörü Toplam Uluslararası Yatırım Girişimlerinin Aylara Göre Dağılımı (2015) Kaynak: T.C. Merkez Bankası 2015 yılında Gıda ve İçecek Sanayi'ne gelen yabancı sermayenin aylara göre dağılımı incelendiğinde, en yüksek yabancı yatırım girişinin 625 milyon dolarla Temmuz ayında gerçekleştiği, en düşük olduğu ayın ise 5 milyon dolarla Ocak ayı olduğu görülmektedir. Gıda ve İçecek Sanayi'ne yabancı yatırım girişlerinin, imalat sanayi yabancı yatırımları içindeki payının en yüksek olduğu ay %82,7 ile yine Temmuz 2015 ayı olurken, en düşük pay %0,5 ile Ağustos 2015 ayında gerçekleşmiştir. Ayrıca Şubat ve Nisan 2015 aylarındaki %46,1 ve %54,9 luk yüksek oranlar da dikkat çekmektedir Türk Gıda ve İçecek Sanayi Envanteri 2015 Türk Gıda ve İçecek Sanayi Envanteri 31

18 Türkiye de Hanehalkı Tüketim Harcamaları İçinde Gıda ve İçecek Sanayi nin Yeri 3-1 Hanehalkı Tüketim Harcamalarının Harcama Gruplarına Göre Dağılımı Bölüm:3 Türkiye de Hanehalkı Tüketim Harcamaları İçinde Gıda ve İçecek Sanayi nin Yeri TÜİK tarafından yapılan Hanehalkı Tüketim Harcamaları Araştırması yılları sonuçlarına göre; hanehalklarının yapmış olduğu harcamalar içerisinde en yüksek ikinci payı, inceleme dönemindeki tüm yıllarda, gıda ve içecek harcamaları almaktadır. En yüksek pay ise konut ve kira harcamalarına aittir yılında %22 olan gıda ve içecek harcamalarının toplam harcamalar içindeki payı, 2011 ve 2012 yıllarında azalmış, 2012 yılındaki %19,9 luk oran ile inceleme dönemindeki en düşük değerini almıştır yılında %20,2 ye yükselen sektörün payı, 2014 yılında ise 0,2 puan azalarak %20 ye gerilemiştir. İnceleme dönemindeki en yüksek değer ise başlangıç yılı olan 2010 yılında elde edilen %22 lik değer olmuştur. Gıda ve içecek harcamaları payındaki bu azalış, gıda ve alkolsüz içecekler harcamaları paylarındaki azalışlardan kaynaklanmıştır. Zira, inceleme döneminde zaten çok düşük olan alkollü içecek harcamaları paylarında önemli bir değişiklik olmamıştır. Yıllar Bazında Hanehalkı Tüketim Harcamalarının Harcama Gruplarına Göre Dağılımı (%) ( ) Hanehalkı Tüketim Harcamalarının Harcama Gruplarına Göre Dağılımı Harcama Türleri Gıda ve alkolsüz içecekler 21,8 20,7 19,6 19,9 19,7 Gıda 20,3 19,3 18,2 18,5 18,4 Alkolsüz içecekler 1,5 1,4 1,4 1,4 1,3 Alkollü içecekler, sigara ve tütün 4,5 4,1 4,2 4,2 4,2 Alkollü İçecekler 0,2 0,3 0,3 0,3 0,3 GIDA VE İÇECEKLER 22,0 21,0 19,9 20,2 20,0 Giyim ve ayakkabı 5,1 5,2 5,4 5,3 5,1 Konut ve kira 27,1 25,8 25,8 24,9 24,8 Mobilya, ev aletleri ve ev bakım hizmetleri 6,2 6,4 6,7 6,5 6,8 Sağlık 2,1 1,9 1,8 2,1 2,1 Ulaştırma 15,1 17,2 17,2 17,4 17,8 Haberleşme 4,1 4,0 3,9 4,0 3,7 Eğlence ve kültür 2,8 2,7 3,2 3,1 3,0 Eğitim hizmetleri 2,0 2,0 2,3 2,4 2,4 Lokanta ve oteller 5,4 5,7 5,8 5,9 6,0 Çeşitli mal ve hizmetler 3,7 4,3 4,2 4,3 4,3 TOPLAM 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 Gıda ve içecek harcamalarının toplam harcamalar içindeki payı, inceleme dönemi başı ve sonu itibarıyla 2 puan azalırken, ulaştırma harcamalarının payı 2,7 puan artmıştır. Toplam harcamalar içinde en yüksek paya sahip olan konut ve kira harcamalarının payı ise 2014 yılında 2010 yılına göre 2,3 puanlık azalışla %24, Türk Gıda ve İçecek Sanayi Envanteri olarak gerçekleşmiştir Türk Gıda ve İçecek Sanayi Envanteri 33 (%) ( )

19 3-3 Hanehalkı Harcamaları İçerisinde Gıda 3-2 Hanehalkı Gıda ve İçecek Harcamaları 3-4 Gıda ve İçecek Harcamalarının Bölgelere Göre Dağılımı ve İçecek Harcamalarının Yeri TÜİK tarafından düzenli olarak her yıl yapılan Hanehalkı Tüketim Harcamaları Araştırması sonuçlarına göre, hanehalkı başına ortalama aylık gıda ve içecek (alkollü ve alkolsüz) harcaması 2014 yılında 2010 yılına göre %40 oranında artarak 407 TL den 570 TL ye yükselmiştir. Söz konusu yıllar arasında toplam aylık hanehalkı tüketim harcaması ise %54,5 oranında artarak TL den TL ye yükselmiştir. Başka bir ifade ile toplam hanehalkı tüketim harcamaları, gıda ve içecek harcamalarından daha yüksek oranda artmış, bunun sonucunda da gıda ve içecek harcamalarının toplam hanehalkı tüketim harcamaları içindeki payı giderek azalmıştır. İnceleme döneminde aylık gıda ve içecek harcamalarının oransal olarak en yüksek artış gösterdiği yıl %10,2 ile 2013 yılı olurken, en düşük oranlı artış %3,8 ile 2010 yılında elde edilmiştir. Toplam hanehalkı aylık tüketim harcamalarında en yüksek oranın elde edildiği yıl da %15 ile yine 2011 yılı olurken, en düşük oran %8,7 ile 2013 yılında elde edilmiştir. Alkollü içecekler harcamalarında iki katlık bir artış gerçekleşirken, aylık alkolsüz içecek harcamaları 28 TL den 37 TL ye yükselmiştir. Hanehalklarının aylık gıda harcamaları ise 375 TL den %39,7 lik artışla 524 TL ye yükselmiştir. TÜİK Hanehalkı Tüketim Harcamaları Araştırması sonuçlarına göre; düşük gelirli hanehalkları, yüksek gelirli hanehalklarına göre gıda ve içecek harcamalarına iki kata yakın daha fazla pay ayırmaktadır. Gelire göre sıralı %20'lik gruplar itibarıyla tüketim harcamalarının dağılımı incelendiğinde; 2014 yılında gelirden en az pay alan beşinci %20'lik grupta yer alan hanehalklarının, gıda ve içecek harcamasına ayırdıkları pay %33,8 iken, gelirden en fazla pay alan birinci gruptaki hanehalklarının ayırdığı payın %17,6 olduğu görülmektedir. Gelirden almış olduğu paya göre dördüncü sırada yer alan grubun gıda ve içecek harcamaları için ayırmış olduğu pay %30,9 iken, üçüncü ve ikinci gruplarda bu pay %26 ve %25 tir. Bu bulgu gelir seviyesi düştükçe gıda ve içecek harcamalarının toplam harcamalar içindeki payının daha da artmakta olduğunu göstermektedir. Bir başka önemli bulgu ise; 2002 ve 2014 yılları arasında gıda ve içecek harcamalarının toplam harcamalar içindeki payının tüm gelir gruplarında azalmakta olduğudur yılında %43,2 olan beşinci gruba ait bu pay, 2014 yılında da %33,8 e gerilemiştir. Yine aynı şekilde en yüksek gelire sahip olan birinci gelir grubunda da %22,3 olan payın da 2014 yılında %17,6 ya gerilemiş olduğu görülmektedir. Bölgelere Göre Gıda ve Alkolsüz İçecek Harcamalarının Payları Gıda ve Alkolsüz İçecekler İstanbul 20,6 19,3 18,9 17,9 17,6 16,6 16,3 16,1 Batı Marmara 23,6 23,2 22,8 23,0 21,1 19,5 19,9 20,9 Ege 23,1 23,2 23,8 22,4 21,9 19,9 19,1 19,7 İzmir 21,1 21,5 22,0 20,3 20,1 18,4 17,8 17,8 Doğu Marmara 23,3 22,1 22,2 21,3 20,8 19,9 19,2 18,7 Batı Anadolu 21,8 20,6 20,4 20,0 19,4 18,7 18,3 17,4 Akdeniz 25,8 24,5 24,5 24,4 23,8 22,3 20,8 20,2 Orta Anadolu 29,3 27,4 26,1 25,8 25,1 23,6 23,5 22,4 Ankara 20,3 19,9 19,5 19,0 18,4 17,6 17,3 16,5 Batı Karadeniz 28,4 28,3 27,1 26,8 26,1 25,2 24,5 24,7 Doğu Karadeniz 27,8 26,1 26,8 26,8 26,8 25,1 24,6 24,2 Kuzeydoğu Anadolu 29,7 29,6 29,2 30,3 29,7 28,1 26,9 25,1 Ortadoğu Anadolu 32,0 29,3 27,1 26,8 25,1 24,7 25,0 25,2 Güneydoğu Anadolu 39,3 37,5 33,1 30,0 28,1 27,4 27,0 26,0 * Yeni nüfus projeksiyonlarına dayanmaktadır (*) (*) (*) (*) (*) (*) (%) Üç Büyükşehrin Gıda ve Alkolsüz İçecek Harcamaları Payları (%) Yıllar İtibarıyla Aylık Hanehalkı Gıda ve İçecek Harcamaları (TL) ( ) GIDA VE İÇECEKLER Gıda Alkolsüz içecekler Alkollü İçecekler TOPLAM HANEHALKI HARCAMALARI Gıda ve Alkolsüz İçecek Harcamalarının Gelir Gruplarına Göre Dağılımı (%) ( ) TÜİK Bölgesel Hanehalkı Tüketim Harcamaları Araştırması sonuçlarına göre; ortalaması olarak hanehalklarının yapmış olduğu toplam tüketim harcamaları içerisinde gıda ve alkolsüz içecek harcamaları payının en yüksek olduğu coğrafi bölge, %26 lık payla Güneydoğu Anadolu Bölgesi olmuştur. Bu bölgeyi %25,2'lik payla Ortadoğu Anadolu Bölgesi takip ederken, üçüncü sırada %25,1'lik payla Kuzeydoğu Anadolu Bölgesi yer almıştır. İstanbul bölgesi %16,1'lik gıda ve alkolsüz içecek harcaması payıyla en düşük paya sahip olan bölge olurken, Batı Anadolu ve Doğu Marmara Bölgeleri de %17,4 ve %18,7'lik paylarla son sıralarda yer alan diğer bölgeler olmuşlardır. Üç büyük ilimizin gıda ve alkolsüz içecek harcamaları payı incelendiğinde ise dönemi ortalaması olarak en yüksek payın %17,8 ile İzmir'e ait olduğu anlaşılmaktadır. Bu ili %16,5'lik payla Ankara, %16,1'lik payla da İstanbul takip etmektedir. Bu bulgulardan da anlaşılabileceği üzere, refah seviyesi yüksek ve göreceli olarak daha gelişmiş olan bölgelerde, gıda ve alkolsüz içecek harcamalarının toplam harcamalar içindeki payı, diğer az gelişmiş ve geri kalmış bölgelere göre daha düşük seviyelerde seyretmektedir Türk Gıda ve İçecek Sanayi Envanteri 2015 Türk Gıda ve İçecek Sanayi Envanteri 35

20 3-5 Gıda ve İçecek Sanayi nin Ana Harcama Gruplarına ve Ülkelere Göre Fiyat Düzeyleri Türk Gıda ve İçecek Sanayi nde AR-GE 2014 yılında Gıda ve Alkolsüz İçecekler grubunda 37 ülke içinde Norveç 165,7 lik endeks değeri ile en pahalı ülke olurken, Makedonya 58,9 luk endeks değeri ile en ucuz ülkedir. Türkiye nin Gıda ve Alkolsüz İçecekler grubundaki fiyat düzeyi endeksi 85,1 olup, bu grupta AB ortalamasından daha ucuzdur. EUROSTAT ve OECD iş birliğiyle yürütülen 2014 yılı Gıda ve İçecek Satınalma Gücü Paritesi çalışmasında, 37 ülkeye ait karşılaştırmalı fiyat düzeyi endeksleri verilmektedir. Bu çalışmada endeksler, AB üyesi 28 ülkenin ortalaması 100 olacak şekilde hesaplanmıştır. Türkiye'nin gıda grubundaki fiyat düzeyi endeksi 85 olup AB ortalamasından daha düşük olmasına rağmen, bu grupta yer alan süt, peynir ve yumurta ve bitkisel ve hayvansal yağlar alt gruplarında fiyat düzeyinin, AB ortalamasından daha yüksek olduğu görülmektedir. Diğer taraftan, Türkiye'nin en yüksek fiyat düzeyi 181,8 endeks değeri ile alkollü içecekler grubunda olup, AB ortalamasının oldukça üzerindedir. Ana Harcama Gruplarına ve Ülkelere Göre Fiyat Düzeyleri (AB27=100) (2014) Ülkeler Gıda ve alkolsüz içecekler Gıda Ekmek ve tahıllar Et Balık Süt, Peynir ve yumurta Bitkisel ve hayvansal yağlar Sebzeler ve Meyveler Diğer Gıdalar Alkolsüz İçecekler Norveç 165,7 163,6 160,5 162,7 119,9 184,3 168,5 151,1 186,7 186,5 268,9 İsviçre 154,9 160,0 142,8 225,4 159,9 130,6 163,4 157,4 133,9 113,2 110,2 Danimarka 144,8 141,8 162,6 134,3 128,3 130,3 147,3 132,3 166,8 173,1 141,9 İsveç 125,4 127,1 134,4 132,6 113,7 117,5 130,7 137,1 121,9 112,6 144,3 Finlandiya 123,1 122,8 128,9 127,5 113,4 122,5 102,0 132,1 116,5 126,0 177,5 İrlanda 122,9 122,2 116,8 107,7 110,9 127,6 114,1 145,2 129,3 130,3 185,9 Avusturya 120,4 122,3 135,4 130,8 127,7 105,5 126,7 127,0 109,6 106,0 92,5 İzlanda 119,1 119,9 124,6 123,6 93,9 124,5 90,9 117,4 138,7 113,4 220,0 Luksemburg 116,4 118,1 114,2 129,3 114,9 120,8 118,9 114,4 110,7 106,0 89,8 İtalya 110,2 111,5 117,1 111,4 110,0 119,9 98,7 106,2 111,0 97,3 99,3 Fransa 109,5 111,0 113,6 126,8 108,7 92,4 104,6 112,7 106,9 96,0 87,6 G.Kıbrıs 108,2 108,0 116,9 89,9 113,7 139,4 114,6 90,8 122,0 110,7 103,2 Belçika 107,9 108,6 108,4 118,2 113,8 113,5 113,6 96,8 102,5 100,9 91,5 İngiltere 104,5 103,2 90,1 103,5 100,1 108,9 98,5 112,3 106,2 116,6 153,6 Almanya 103,8 104,2 100,2 117,0 108,8 93,9 107,4 110,7 95,9 101,5 85,4 Malta 103,4 101,7 100,3 89,4 102,0 111,9 121,2 100,7 117,8 118,2 100,1 Yunanistan 102,9 102,4 114,3 87,7 112,9 129,2 107,5 84,2 119,2 109,9 120,5 AB ,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 Hollanda 98,7 98,7 90,6 112,0 101,8 92,7 92,0 105,6 92,5 98,5 106,9 Slovenya 96,0 97,1 101,9 96,7 99,9 99,6 118,3 88,5 99,4 87,1 100,1 Portekiz 94,1 93,4 95,4 78,7 92,0 101,7 98,4 90,7 135,8 103,4 93,5 İspanya 92,6 93,3 104,8 85,6 88,4 95,6 75,3 95,7 103,5 85,4 83,3 Hırvatistan 91,6 90,9 94,4 77,9 91,5 92,0 100,9 93,6 107,4 98,5 92,7 Letonya 89,8 87,6 83,8 70,0 83,1 107,4 122,7 87,6 100,1 114,5 108,5 Slovakya 89,6 88,0 87,5 75,1 92,6 97,4 134,5 83,9 103,1 107,6 82,6 Estonya 89,3 88,0 89,8 80,5 93,6 93,8 112,9 85,5 92,1 103,2 101,3 Türkiye 85,1 85,0 69,4 70,6 94,5 115,6 105,2 83,9 94,1 87,7 181,8 Çek Cumhuriyeti 80,1 79,0 73,6 75,0 101,1 85,5 100,9 74,5 84,6 91,0 79,3 Macaristan 79,9 79,2 73,6 71,9 89,0 89,6 107,8 73,8 90,5 86,8 74,1 Litvanya 79,1 77,6 77,7 64,3 73,2 88,0 108,6 78,1 89,7 98,2 90,2 Karabağ 76,0 74,7 69,6 65,2 86,3 79,3 73,2 79,4 88,7 89,7 94,3 Bosna-Hersek 75,9 75,3 73,8 69,1 73,2 77,8 84,2 75,1 90,9 82,0 72,6 Bulgaristan 70,5 69,3 58,4 57,3 65,2 87,2 106,8 67,6 84,8 80,7 64,8 Sırbistan 69,9 69,4 65,0 65,0 84,5 78,1 91,9 62,0 80,7 74,9 70,5 Arnavutluk 68,6 67,4 61,3 52,2 75,5 95,1 90,1 65,4 78,9 85,6 76,0 Romanya 67,5 66,7 54,7 63,9 76,1 95,8 98,8 52,2 81,8 77,5 73,2 Polanya 64,2 62,8 61,6 55,8 65,1 66,2 79,3 64,0 68,5 79,7 87,2 Makedonya 58,9 58,4 55,8 57,1 58,8 70,3 64,8 48,9 71,5 64,2 61,6 Alkollü İçecekler Bölüm:4 Türk Gıda ve İçecek Sanayi nde AR-GE Kaynak: News Release, 99/2013, Avrupa Birliği İstatistik Ofisi (EUROSTAT) Türk Gıda ve İçecek Sanayi Envanteri 2015 Türk Gıda ve İçecek Sanayi Envanteri 37

21 4-1 Gıda ve İçecek Sanayi AR-GE Harcamaları 4-2 Harcama Gruplarına Göre AR-GE Harcamalarının Dağılımı Yıllar Bazında AR-GE Harcamaları ( ) (Bin TL) Harcama Gruplarına Göre AR-GE Harcamaları ( ) (Bin TL) İmalat Sanayi Toplam İçindeki Pay (%) 64,1 62,3 51,6 53,3 53,0 51,3 51,8 Değişim (%) 14,0 3,1 1,0 26,2 21,6 15,6 25,8 Gıda ve İçecek Sanayi İmalat Sanayi İçindeki Pay (%) 3,1 3,7 3,0 2,9 2,6 3,4 2,9 Değişim (%) 29,4 23,9-19,1 24,4 8,8 50,0 6,2 Ticari Kesim Ar-Ge Toplamı Değişim (%) 21,3 6,1 21,9 22,2 22,3 19,4 24,6 Türkiye İstatistik Kurumu AR-GE Faaliyetleri Araştırması sonuçlarına göre; 2013 yılında 123,7 milyon TL olan Gıda ve İçecek Sanayi AR-GE harcamalarının, 2014 yılında %6,2 oranında artarak 131,3 milyon TL ye yükseldiği görülmektedir. Gıda ve İçecek Sanayi AR-GE harcamalarını inceleme dönemi başlangıç yılı olan 2008 yılına göre ise %116,1 oranında arttırmayı başarmıştır. Gıda ve İçecek Sanayi AR-GE harcamaları inceleme döneminde sadece 2010 yılında yılında bir önceki yıla göre %19,1 oranında düşüş göstermiştir. Diğer yıllarda ise AR- GE harcamaları artış gösterirken, 2013 yılında elde edilen %50 lik artış inceleme dönemindeki en yüksek oranlı artış olmuştur. İmalat sanayinde yapılan AR-GE harcamaları, 2014 yılında, bir önceki yıla göre %25,8 oranında, ticari kesim AR- GE toplamının ise %24,6 oranında arttığı görülmektedir. Gıda ve İçecek Sanayi AR-GE harcamalarının, imalat sanayi AR-GE harcamaları içerisindeki payı 2007 yılında %3,1 iken; 2009 yılında %3,7 ye yükselerek inceleme dönemindeki en yüksek oranına ulaşmıştır. Takip eden yıllarda azalmaya başlayan bu pay; 2010 yılında %3, 2011 yılında %2,9 ve 2012 yılında ise %2,6 seviyelerine kadar gerilemiştir döneminde yaşanan bu olumsuz gelişme, Gıda ve İçecek Sanayi için zaten yeterli olmayan AR-GE harcamalarının daha da olumsuz bir tablo sergilemesine neden olmuştur yılında %3,4 seviyelerine kadar yükselen pay, 2013 yılında ise %2,9 a gerilemiştir yılında, Türkiye de yapılan AR-GE harcamaları toplamı 3 milyar TL seviyesinde iken, altı yıl içinde 3 kata yakın artarak 2014 yılında 8,8 milyar TL düzeyine kadar yükselmiştir. İnceleme dönemindeki tüm yıllarda yapılan AR-GE harcamaları içerisinde en yüksek payı alan sektör, imalat sanayi olmuştur. Bu sektörü sırasıyla hizmetler, madencilik ve tarım sektörleri izlemiştir. Toplam AR-GE harcamaları içerisinde en yüksek paya sahip harcama kalemi, 2008 yılında diğer cari harcamalar kalemi olurken; dönemindeki yıllarda en yüksek pay personel harcamaları kalemine ait olmuştur. Bu kalemleri sırasıyla makineteçhizat ve sabit tesis harcamaları takip etmiştir. Gıda ve İçecek Sanayi nin toplam AR-GE harcamaları içerisindeki payı, 2008 yılında %2 oranında iken, bu oran 2009 yılında %2,3 ile inceleme dönemindeki en yüksek değerini almıştır. Daha sonraki yıllarda azalma trendi gösteren oran, 2013 yılında ise %1,8 seviyesine kadar gerilemiştir. İnceleme döneminin son yılı olan 2014 yılında ise oran %1,5 e kadar gerilemiştir. Sektörler İmalat Sanayi Gıda ve İçecek Sanayi TOPLAM Makine- Yıl Personel Teçhizat Sabit Tesis Diğer Cari TOPLAM Türk Gıda ve İçecek Sanayi Envanteri 2015 Türk Gıda ve İçecek Sanayi Envanteri 39

22 4-3 Gıda ve İçecek Sanayi nde AR-GE Harcamalarının Dağılımı 4-4 AR-GE Faaliyetlerinde İstihdam 2014 yılında 2008 yılına göre yaklaşık 2 kat artarak 133,3 milyon TL ye yükselen Gıda ve İçecek Sanayi AR-GE harcamalarının 51,8 milyon TL si personel, 48,6 milyon TL si diğer cari, 20,2 milyon TL si makine ve teçhizat ve 10,6 milyon TL si de sabit tesis harcamalarından oluşmuştur. AR-GE Harcamalarının Dağılımı 2008, 2013 ve 2014 yılları Gıda ve İçecek Sanayi AR-GE harcamalarının dağılımı incelendiğinde, AR-GE harcamalarından en yüksek payı, personel ve diğer harcamaların aldığı görülmektedir ve 2013 yıllarında Gıda ve İçecek Sanayi ARGE harcamaları içindeki personel harcamaları payı sırasıyla %42,2 ve %35,8 iken 2014 yılında %39,5 e gerilemiştir. Personel harcamalarının aldığı pay 2008 yılına göre 2,7 puan azalmıştır. Makine ve teçhizat harcamalarının payı 2008 yılında %20,6 iken, 2013 yılında %27,1 e yükselmiş, 2014 yılında ise 11.7 puan gerileyerek %15,4 olmuştur. (%) ( ) AR-GE ile ilgili olarak yapılan diğer cari harcamaların payı ise 2008 yılında %33,2 iken, 2013 yılında artarak %33,9 a, 2014 yılında ise 2013 yılına göre 3.1 puan artarak %37 ye yükselmiştir. Sabit tesis AR-GE harcamalarının payı ise 2008 yılında %3,3 iken, bu oran 2013 yılında %3,3 e düşmüş, 2014 yılında tekrar artarak %8,1 e yükselmiştir AR-GE Faaliyetlerinde İstihdam Edilen İnsan Gücü Gıda ve İçecek Sanayi AR-GE faaliyetinde çalışanların sayısı 2013 yılında 863 iken, 2014 yılında %17,1 oranında artarak 1011 e yükselmiştir. Sektörlere Göre İstihdam Edilen AR-GE Personeli Sektörler İmalat Sanayi Türkiye'de AR-GE faaliyetlerinde istihdam edilen eleman sayısı 2013 yılında kişi iken, 2014 yılında %6 lık artışla e; imalat sanayinde çalışanların sayısı ise yaklaşık %4,9 luk artışla kişiden 'e yükselmiştir. Gıda ve İçecek Sanayi, artış oranı bakımından hem ülke geneli hem de imalat sanayine göre daha iyi bir performans göstermiştir. ( ) Yıl Araştırmacı Teknisyen Diğer Toplam Destek Personel Gıda ve İçecek Sanayi nde AR-GE Faaliyetinde Çalışanlar 2014 yılında Gıda ve İçecek Sanayi AR-GE çalışmalarında istihdam edilenlerin 588 (%58,2) i araştırmacı olarak görev yaparken, 303 (%30) ü teknisyen ve geri kalan 120 (%11,8) si de diğer destek personeli olarak görev yapmaktadır. AR-GE Personelinin Dağılımı İnceleme döneminin başlangıç yılı olan 2008 yılında ise araştırmacı olarak görev yapanların oranı %60,4 iken, 2014 yılında bu oran %58,2 ye gerilemiştir. Teknisyen olarak görev yapanların oranı 2008 yılında %25,9 iken, 2014 yılında %30 a yükselmiştir. Diğer destek personelinin oranı ise 2008 yılındaki %13,7 den 2014 yılında %11,8 e gerilemiştir. (%) ( ) Gıda ve İçecek Sanayi Türk Gıda ve İçecek Sanayi Envanteri 2015 Türk Gıda ve İçecek Sanayi Envanteri 41 TOPLAM

23 Türkiye Gıda ve İçecek Sanayi nde Bazı Ekonomik Göstergeler 5-1 Büyüme Bölüm:5 Türkiye Gıda ve İçecek Sanayi nde Bazı Ekonomik Göstergeler Cari Büyüme GSYİH ve Gıda İçecek Sanayi nde Büyüme (%) (cari fiyatlarla) ( ) 2015 yılında hem GSYİH hem de Gıda ve İçecek Sanayi %11,7 ile aynı oranda büyümüştür. İnceleme döneminde gerek Türkiye, gerekse de Gıda ve İçecek Sanayi Cari Fiyatlarla Harcama Yöntemine göre GSYİH artış oranları, 2009 kriz yılına kadar çift haneli değerler alırken, 2009 yılında artış oranları tek haneli rakamlara gerilemiştir ve 2011 yıllarındaki çift haneli yüksek oranlı büyüme oranlarından sonra, 2012 yılında büyüme oranı gerek GSYİH gerekse de Gıda ve İçecek Sanayi nde tekrar tek haneli oranlara gerilemiştir yılında ise büyüme oranları daha da gerileyerek Gıda ve İçecek Sanayi için %4,3 seviyelerinde gerçekleşmiştir yılında ise sektörün cari fiyatlarla büyümesi %14,1 ile tekrar iki haneli oranlarda gerçekleşmiştir yılında sektör büyümesi ile GSYİH %11,7 ile neredeyse aynı oranda gerçekleşmiştir. İnceleme döneminde GSYİH in cari olarak en yüksek oranlı büyüme hızını yakaladığı yıl%45,9 ile 2002 yılı olurken, en düşük büyüme hızı %0,2 ile 2009 yılına aittir. Gıda ve İçecek Sanayi'nin ise en yüksek oranlı büyüme hızını yakalamış olduğu yıl, %49,1 ile 2002 olurken; en düşük büyüme oranı %4,3 ile 2013 yılında gerçekleşmiştir Türk Gıda ve İçecek Sanayi Envanteri 2015 Türk Gıda ve İçecek Sanayi Envanteri 43

24 Harcamalar Yöntemiyle GSYİH ve Gıda ve İçecek Sanayi Büyüklükleri Sabit Fiyatlarla Büyüme Cari Fiyatlarla GSYİH ve Gıda ve İçecek Sanayi (cari fiyatlarla) ( ) GSYİH ve Gıda ve İçecek Sanayi nde Büyüme (1998 fiyatlarıyla) (%) ( ) TÜİK in harcamalar yöntemine göre açıklamış olduğu GSYİH verileri çerçevesinde, yılları arasında Türkiye ekonomisi cari fiyatlarla 11.7 kat büyüyerek 166,7 milyar TL den milyar TL ye yükselmiştir. Söz konusu dönemde Gıda ve İçecek Sanayi ise 11,2 kat artarak 33 milyar TL den 371 milyar TL ye yükselmiştir. Gıda ve İçecek Sanayi'nin GSYİH içindeki payı 2000 yılında %19,8 iken, 2015 yılı sonunda söz konusu pay %19'a kadar gerilemiştir yılındaki %18,6 lık pay inceleme döneminde elde edilen en düşük değer olurken, payın en yüksek olduğu yıl %21,6 ile 2003 olmuştur. Milyon TL Değişim (%) Milyon TL Değişim (%) Pay (%) , ,1 19, , ,8 20, , ,1 20, , ,6 21, , ,9 20, , ,9 20, , ,4 19, , ,2 19, , ,1 18, , ,4 19, , ,9 20, , ,4 19, , ,0 19, , ,3 18, , ,1 19, , ,7 19,0 GSYİH Gıda ve İçecek Sanayi nin GSYİH İçindeki Yeri Gıda ve İçecek Sanayi ( ) (%) 2015 yılında Gıda ve İçecek Sanayi sabit fiyatlarla %0,2 oranında büyürken, Türkiye ekonomisi sabit fiyatlarla %4 oranında büyümüştür dönemini kapsayan yıllık Gayri Safi Yurtiçi Hasıla (GSYİH) ve Gıda ve İçecek Sanayi sabit fiyatlarla büyüme rakamları incelendiğinde, 2002 yılı hariç diğer tüm yıllarda Gıda ve İçecek Sanayi nin büyüdüğü görülmektedir yılında Gıda ve İçecek Sanayi'nin küçülmesine karşın, Türkiye GSYİH sı %6,2 oranında büyümüştür. Bunun yanında Türkiye ekonomisi 2001 ve 2009 kriz yıllarında %5,7 ve %4,8 oranlarında küçülürken, aynı yıllarda Gıda ve İçecek Sanayi %1,3 ve %1 oranlarında büyüme sağlamıştır. Gıda ve İçecek Sanayi, 1998 yılı sabit fiyatlarıyla, en yüksek yıllık artış oranını %8,7 ile 2005 yılında elde ederken, 2015 yılında elde edilen %0,2 oranı, inceleme dönemindeki en düşük artış oranı olmuştur. Gıda ve İçecek Sanayi 2008 ve 2009 yıllarında, GSYİH yıllık büyüme oranlarından daha yüksek değerler alarak büyürken, 2010 ve 2011 yıllarında daha düşük değerlerde artış sağlamıştır ve 2011 yıllarında ülke ekonomisi %9,2 ve %8,8 oranında büyürken, Gıda ve İçecek Sanayi büyümesi %2,1 ve %6,6 olarak gerçekleşmiştir yılında GSYİH nın %2,1 lik artışına karşın, Gıda ve İçecek Sanayi büyümesi %2,6 ile daha yüksek oranda gerçekleşmiştir ve 2014 yıllarında ise sektör büyümesi %2,5 ve %1,8 lik değerlerle GSYİH büyüme oranlarına göre daha düşük bir büyüme performansı göstermiştir Türk Gıda ve İçecek Sanayi Envanteri 2015 Türk Gıda ve İçecek Sanayi Envanteri 45

25 5-2 Fiyat Endeksleri Harcamalar Yöntemiyle GSYİH ve Gıda ve İçecek Sanayi Yurtiçi Üretici Fiyat Endeksleri (Yİ-ÜFE) Sabit Fiyatlarla GSYİH ve Gıda ve İçecek Sanayi GSYİH Milyon TL Değişim (%) Milyon TL Değişim (%) Pay (%) , ,7 21, , ,3 23, , ,3 21, , ,8 21, , ,7 20, , ,7 20, , ,9 19, , ,1 19, , ,2 19, , ,0 20, , ,1 19, , ,6 19, , ,6 19, , ,5 18, , ,8 18, , ,2 18,0 Gıda ve İçecek Sanayi nin GSYİH İçindeki Yeri (1999 yılı fiyatlarıyla) ( ) Gıda ve İçecek Sanayi ( ) (%) TÜİK in harcamalar yöntemine göre açıklamış olduğu veriler çerçevesinde; yılları arasında Türkiye ekonomisi sabit fiyatlarla yaklaşık 1,8 kat büyüyerek 72,4 milyar TL den 131,3 milyar TL ye yükselmiştir. Aynı dönemde Gıda ve İçecek Sanayi 1,5 kat artarak 15,5 milyar TL den 23,6 milyar TL ye yükselmiştir. Kriz yılları olan 1999, 2001 ve 2009 yıllarında ülke ekonomisi daralırken, Gıda ve İçecek Sanayi çok az da olsa büyüme başarısı göstermiştir yılında ülke ekonomisi %6,2 oranında büyürken, bunun tam tersine Gıda ve İçecek Sanayi %0,3 ile inceleme dönemindeki tek küçülmesini yaşamıştır. Gıda ve İçecek Sanayi, genel ve imalat sanayi yıllık Yİ-ÜFE değerlerine bakıldığında, 2015 yılının tüm aylarında gıda ürünlerinde elde edilen yıllık fiyat artış değerleri Türkiye genel Yİ- ÜFE değerlerinden daha yüksek seviyede gerçekleşirken, imalat sanayine göre yılın son iki ayı, içecek sanayine göre ise yılın son üç ayı hariç yine daha yüksek değerlerde gerçekleşmiştir. Gıda ve İçecek Sanayi Yıllık ÜFE Oranları 2015 yılının ilk 8 ayında Gıda Sanayi Yİ-ÜFE değerlerinin genel, içecek ve imalat sanayi ÜFE değerlerinden açık bir şekilde ayrıştığı, yılın son 4 ayında ise yakın değerler aldığı görülmektedir. Gıda Sanayi en yüksek ÜFE değerini yılın ilk ayı olan Ocak ayında aldığı bu aydan sonra ise Nisan ayına kadar düzenli bir şekilde düştüğü, Mayıs ve Haziran aylarındaki artışa rağmen düşme eğilimini yıl sonuna kadar sürdürdüğü görülmektedir. İçecek sanayi ÜFE değerlerinin ise yıl boyunca dalgalı bir seyir izlediği görülmektedir. Yılın ilk 8 ayında gıda sanayinden daha düşük olan içecek sanayi ÜFE değerleri, yılın son 4 ayında Gıda Sanayi ÜFE değerlerinin üzerinde gerçekleşmiştir. (2015) Yılsonu itibarıyla (Aralık 2015) gıda ürünleri ve içeceklere ait %6,32 ve %7,52 lik yıllık Yİ-ÜFE değerleri; %5,71'lik genel Yİ-ÜFE değerlerinden daha yüksek oranda gerçekleşmiştir. Başka bir ifade ile 2015 yılında genel olarak Gıda ve İçecek Sanayi'nde yıllık Yİ-ÜFE diğer gruplara göre daha yüksek oranda artmıştır. Gıda ve İçecek Sanayi'nin GSYİH içindeki payı sabit fiyatlarla 2000 yılı başında %21,4 iken, 2015 yılı sonunda söz konusu pay %18 seviyelerine kadar gerileyerek inceleme dönemindeki en düşük değerini almıştır. Bu payın en yüksek olduğu yıl %23 ile 2001 kriz yılı olurken, 2009 yılından sonra gelen yıllarda paydaki azalmalar Türk Gıda ve İçecek Sanayi Envanteri dikkate değerdir Türk Gıda ve İçecek Sanayi Envanteri 47

26 Bir Önceki Yılın Aynı Ayına Göre Değişim (2003=100) (%) ( ) Gıda ve İçecek Sanayi Alt Sektörleri İtibarıyla Yıllık Yİ-ÜFE Aylar Genel İmalat Sanayi Gıda Sanayi İçecek Sanayi Ocak 1,88 10,72 3,28 1,46 11,69 4,40 4,93 11,40 16,55 9,46 2,76 6,58 Şubat 1,84 12,40 3,10 2,13 13,01 3,98 5,37 12,63 15,47 13,67 0,93 7,67 Mart 2,30 12,31 3,41 2,08 13,16 3,93 4,76 13,05 14,23 13,59 0,88 6,76 Nisan 1,70 12,98 4,80 1,77 13,51 5,26 5,52 15,45 13,04 12,45 0,00 6,91 Mayıs 2,17 11,28 6,52 1,97 13,35 7,09 5,07 15,88 14,56 5,92 0,70 6,61 Haziran 5,23 9,75 6,73 3,85 12,29 7,39 6,12 15,95 14,59 5,07 0,68 6,39 Temmuz 6,61 9,46 5,62 5,16 11,75 6,32 5,99 17,27 13,43 0,85 6,19 4,78 Ağustos 6,38 9,88 6,21 6,09 10,99 6,66 6,91 16,90 11,65 0,99 6,26 4,89 Eylül 6,23 9,84 6,92 6,66 10,36 7,34 5,71 19,85 8,02 0,76 6,40 5,76 Ekim 6,77 10,10 5,74 6,18 10,84 6,56 5,58 19,23 7,26 2,26 6,57 7,32 Kasım 5,67 8,36 5,25 7,58 9,08 6,11 6,63 18,57 6,06 2,60 8,19 6,60 Aralık 6,97 6,36 5,71 8,45 7,63 6,38 8,61 17,34 6,32 2,15 7,99 7, yılında gıda ürünleri alt sektörlerinin hiç birinde yıllık Yİ-ÜFE azalış göstermezken; en yüksek oranlı yıllık artış %23,67 ile bitkisel ve hayvansal sıvı ve katı yağlar sektöründe, en düşük oranlı artış ise %0,54 ile balıklar, kabuklular ve yumuşakçalar sektöründe gerçekleşmiştir. İçeceklerdeki yıllık artış ise %7,52 olmuştur. Gıda ürünleri alt sektörlerinde gerçekleşen yıllık Yİ-ÜFE değerleri yılları itibarıyla kümülatif olarak incelediğimizde; en düşük fiyat artışlarının gerçekleştiği sektörlerin hazır hayvan yemleri ve fırın ürünleri&unlu mamüller imalatı sektörlerinin olduğu görülmektedir. Gıda ürünlerinde fiyatlar 2013 yılından 2015 yılı sonuna kadar son üç yılda %24,76 oranında artarken; içecekler grubundaki artış %16,11 olmuştur. Son üç yılda fiyatların en fazla arttığı alt sektör %66,18 ile sebze ve meyvelerin işlenmesi ve muhafazası olurken, en düşük artış %9,84 ile hazır hayvan yemleri sektöründe gerçekleşmiştir. Alt Sektörler İtibarıyla Yılları Arası Kümülatif ÜFE Artışları (2003=100) (%) yılları incelendiğinde, gıda ürünlerinde yıllık Yİ-ÜFE değerleri bakımından en düşük fiyat artışlarının elde edildiği yıl yılının tüm aylarında tek haneli oranlarda gerçekleşen gıda ürünleri Yİ-ÜFE değerleri, 2014 yılının tüm aylarında çift haneli oranlarda gerçekleşmiştir yılının ilk sekiz ayında da çift haneli oranlarda gerçekleşen değer, yılın son dört ayında ise tek haneli oranlara gerilemiştir. Gıda ürünlerinde yıllarının tüm aylarını kapsayan inceleme döneminde, en düşük ve en yüksek değerler %4,76 ve %19,85 ile Mart 2013 ve Eylül 2014 aylarında elde edilirken, içeceklerde ise %0,70 ve %13,67 değerleri ile Mayıs 2014 ve Şubat 2013 aylarında elde edilmiştir. Gıda ve İçecek Sanayi Alt Sektörleri İtibarıyla Yıllık Yİ-ÜFE (2003=100) (%) ( ) /2013 Genel 6,97 6,36 5,71 12,43 İmalat Sanayi 8,45 7,63 6,38 14,49 Gıda Sanayi 8,61 17,34 6,32 24,76 Korunmuş et ve et ürünleri 7,48 9,05 7,44 17,17 Balıklar, kabuklular ve yumuşakçalar - 27,34 0,54 28,03 Meyve ve sebzeler, işlenmiş ve korunmuş 25,64 62,68 2,15 66,18 Bitkisel ve hayvansal sıvı ve katı yağlar -1,05 7,46 23,67 32,89 Süt ürünleri 8,96 13,64 2,44 16,42 Öğütülmüş tahıl ürünleri, nişasta ve nişastalı ürünler 7,27 11,31 2,32 13,89 Fırın ürünleri ve unlu mamuller 1,85 9,31 5,23 15,02 Diğer gıda ürünleri 5,82 11,19 11,18 23,62 Hazır hayvan yemleri 1,02 7,06 2,60 9,84 İçecek Sanayi 2,15 7,99 7,52 16, yılı Şubat, Mart, Nisan ayı olurken, içeceklerde en düşük değer değerleri hariç, yıllarını 2013 yılında elde edilmiştir. En kapsayan tüm aylarda İçecekler sektörüne yüksek değerlerin ise her iki grupta ait Yİ-ÜFE değerleri tek haneli oranlarda gerçekleşmiştir yılının ilk yarısında da 2014 yılında gerçekleşmiş oldukça düşük oranlarda gerçekleşen yıllık olduğu anlaşılmaktadır. Yİ-ÜFE değerleri, ikinci altı ayda ise artan bir eğilime girmiş ve iki haneli oranlara Türk Gıda ve İçecek Sanayi Envanteri yaklaşmaya başlamıştır Türk Gıda ve İçecek Sanayi Envanteri 49

27 5-3 Sanayi Üretim Endeksleri Tüketici Fiyat Endeksleri (TÜFE) Gıda ve İçecek Sanayi Alt Sektörlerinde Yıllık Ortalama Sanayi Üretim Endeksi Bir Önceki Yılın Aynı Ayına Göre Değişim (2003=100) (%) ( ) Alt Sektörler Bazında Değişim Oranları (%) ( ) Gıda ve alkolsüz içecekler grubunda yıllık TÜFE değerleri, 2015 yılında; bir önceki yılın aynı aylarına göre ilk dört ay hariç (Ocak-Nisan 2015), genelde daha düşük değerlerde gerçekleşmiştir. Alkollü içecekler grubunda 2015 yılının dört ayı (Ağustos-Kasım) hariç tüm aylık değerler ise 2014 e göre daha yüksek olmuştur yılı sonunda %9,67 olan gıda ve alkolsüz içecekler grubundaki TÜFE değeri, 2014 yılı sonunda %12,73 e kadar yükselmiş; 2015 yılında inişli çıkışlı bir grafikle %10,87 ye gerilemiştir yılında gıda ve alkolsüz içecekler grubuna ait yıllık TÜFE değerleri özellikle yılın son aylarında düşüş eğilimi gösterirken, alkollü içecekler grubuna ait değerler de yılın son ayında az da olsa artan bir eğilim göstermiştir sonunda %5,17 gibi düşük bir seviyede olan alkollü içecekler TÜFE değeri, 2014 te artarak %12,44 seviyelerine kadar yükselmiş, 2015'de ise çok fazla değişmeyerek %12,54 olmuştur yıllarını kapsayan inceleme döneminde, gıda ve alkolsüz içecekler grubunda en düşük yıllık değer %5,60 ile Şubat 2013'de, en yüksek değer ise %14,44 ile Ağustos 2014'te elde edilmiştir. Alkollü içecekler grubunda ise en yüksek yıllık TÜFE değerinin elde edildiği ay %19,23 ile 2013 yılının Şubat ayı olurken, en düşük değer de 2013'ün Aralık ayındaki %5,17'lik değerdir yılının tüm aylarında gerek gıda ve alkolsüz içecekler gerekse de alkollü içecekler gruplarına ait TÜFE değerleri Türkiye genel TÜFE değerlerinden daha yüksek değerler almıştır. Gıda ve alkolsüz içecekler grubunda fiyatlar 2015 yılında %10,87 oranında artarken; sadece gıda grubunda %10,88, alkolsüz içecekler grubunda %10,71 ve alkollü içecekler grubunda ise %12,54 seviyelerinde gerçekleşmiştir. Söz konusu yılda Türkiye genel TÜFE değeri ise %8,81 ile bütün gruplara göre daha düşük olmuştur. Genel Gıda ve Alkolsüz İçecekler Alkollü İçecekler* Ocak 7,31 7,75 7,24 6,85 10,89 10,97 18,98 11,10 12,08 Şubat 7,03 7,89 7,55 5,60 10,05 13,70 19,23 11,27 12,10 Mart 7,29 8,39 7,61 8,10 10,12 14,12 19,18 11,01 12,34 Nisan 6,13 9,38 7,91 6,83 13,15 14,36 18,11 11,53 12,17 Mayıs 6,51 9,66 8,09 7,07 14,11 12,81 15,53 11,09 12,65 Haziran 8,30 9,16 7,20 12,88 12,47 9,28 15,44 11,16 12,61 Temmuz 8,88 9,32 6,81 12,72 12,56 9,25 17,10 11,95 13,80 Ağustos 8,17 9,54 7,14 10,25 14,44 9,71 17,43 14,14 12,21 Eylül 7,88 8,86 7,95 8,73 13,95 10,73 12,30 13,84 12,32 Ekim 7,71 8,96 7,58 11,13 12,56 8,69 5,53 12,53 12,25 Kasım 7,32 9,15 8,10 9,77 14,37 9,51 5,34 12,61 12,25 Aralık 7,40 8,17 8,81 9,67 12,73 10,87 5,17 12,44 12,54 Gıda ve Alkolsüz İçecekler ve Alkollü İçecekler Yıllık TÜFE Oranları * Bu gruptaki fiyatlara "tütün" grubu fiyatları da dahildir. (%) (2015) 2010 yılı bazlı yıllık üretim endeksi değişim oranları incelendiğinde; 2015 yılında imalat sanayi üretim endeksi %3,6 oranında artarken, Gıda Sanayi %0,4, İçecek Sanayi ise %1,6 oranında artmıştır yılları arasında 2011 ve 2015 yılları dışındaki üç yılda da Gıda Ürünleri sektörünün üretim endeksi değişim oranlarının imalat sanayinden daha yüksek oranlarda gerçekleşmiş olduğu görülmektedir. Buna karşılık İçecekler sektöründeki üretim endeksi değişim oranları 2012 yılı hariç olmak üzere imalat sanayinden daha düşük oranlarda gerçekleşmiştir. Son beş yılda ( ) Gıda Sanayi ortalama olarak %4,1 oranında büyürken, İçecek Sanayi de %2,2 oranında büyümüştür. İmalat sanayindeki %4,7 lik ortalama yıllık artış oranı dikkate alındığında, Gıda Sanayi nin az da olsa daha olumlu bir performans gösterdiği, buna karşılık İçecek Sanayi nin özellikle 2013 yılındaki daralmaya bağlı olarak daha düşük bir performans göstermiş olduğu ortaya çıkmaktadır İmalat Sanayi 2,3 4,0 3,2 3,6 4,7 Gıda Ürünlerinin İmalatı 3,5 5,4 4,5 0,4 4,1 Etin İşlenmesi ve Saklanması ile Et Ürünlerinin İmalatı 2,9-2,1 6,5 0,3 4,0 Etin İşlenmesi ve Saklanması ile Et Ürünlerinin İmalatı 13,8-1,6 1,5-9,5 1,0 Kümes Hayvanları Etlerinin İşlenmesi ve Saklanması 3,7 0,4 6,6 1,1 5,0 Et ve Kümes Hayvanları Etlerinden Üretilen Ürünlerin İmalatı -5,4-14,9 9,0 1,2 1,2 Balık, Kabuklu Deniz Hayvanları ve Yumuşakçaların İşlenmesi ve Saklanması -6,9 7,5 38,6 5,5 10,5 Sebze ve Meyvelerin İşlenmesi ve Saklanması 0,9 1,7-5,0-1,9 1,3 Patatesin İşlenmesi ve Saklanması 0,4 1,1 5,2 2,8 4,9 Sebze ve Meyve Suyu İmalatı 3,1 5,3 9,1-3,1 6,0 Başka Yerde Sınıflandırılmamış Meyve ve Sebzelerin İşlenmesi ve Saklanması 0,8 1,5-9,0-3,0-0,1 Bitkisel ve Hayvansal Sıvı ve Katı Yağların İmalatı 1,3 9,4-2,6-13,3-0,6 Sıvı ve Katı Yağ İmalatı 3,4 10,9-3,1-14,6-0,2 Margarin ve Benzeri Yenilebilir Katı Yağların İmalatı -9,2 1,4 0,5-5,9-2,6 Süt Ürünleri İmalatı 9,3 1,6 6,6 3,7 5,0 Süthane İşletmeciliği ve Peynir İmalatı 11,8 4,8 5,0 6,5 7,5 Dondurma İmalatı 4,7-4,8 10,2-2,0 0,5 Öğütülmüş Tahıl Ürünleri, Nişasta ve Nişastalı Ürünlerin İmalatı -2,2 3,0-0,5 6,3 2,5 Öğütülmüş Hububat ve Sebze Ürünleri İmalatı -1,3 3,4-0,9 7,6 3,1 Nişasta ve Nişastalı Ürünlerin İmalatı -6,8 0,9 1,5-0,8-0,4 Fırın ve Unlu Mamuller İmalatı 8,8 15,6 9,7 0,7 8,3 Ekmek, Taze Pastane Ürünleri ve Taze Kek İmalatı 9,6 17,9 10,9 3,9 9,8 Peksimet ve Bisküvi İmalatı; Dayanıklı Pastane Ürünleri ve Dayanıklı Kek İmalatı 5,8 11,5 7,4-5,5 5,2 Makarna, Şehriye, Kuskus ve Benzeri Unlu Mamullerin İmalatı 14,8 8,0 6,7-10,3 5,1 Diğer Gıda Maddelerinin İmalatı 0,5 5,1 3,0-1,1 2,5 Şeker İmalatı -3,4 4,4-5,0-7,7-3,0 Kakao, Çikolata ve Şekerleme İmalatı 8,1 8,3 6,7-3,6 6,7 Kahve ve Çayın İşlenmesi -5,6 5,4 13,1 14,2 6,7 Baharat, Sos, Sirke ve Diğer Çeşni Maddelerinin İmalatı 4,3-3,0 3,9 5,8 3,7 Hazır Yemeklerin İmalatı 5,9 5,8 8,8-0,5 6,7 Homojenize Gıda Müstahzarları ve Diyetetik Gıda İmalatı -5,2 6,5-4,4-1,1 3,4 Başka Yerde Sınıflandırılmamış Diğer Gıda Maddelerinin İmalatı 2,3-0,9 2,7-0,2 1,7 Hazır Hayvan Yemleri İmalatı 9,5 4,3 2,6 6,6 7,3 Çiftlik Hayvanları İçin Hazır Yem İmalatı 10,0 4,5 2,7 6,6 7,4 Ev Hayvanları İçin Hazır Gıda İmalatı -6,6-0,9-2,9 7,5 3,1 İçecek İmalatı 8,0-2,3 2,0 1,6 2,2 Alkollü İçeceklerin Damıtılması, Arıtılması ve Harmanlanması 1,5-5,4-4,0 3,1 1,8 Üzümden Şarap İmalatı 10,6-1,5-2,6 0,3 0,1 Bira İmalatı 7,1-8,5 1,2-3,7-1,0 Alkolsüz İçeceklerin İmalatı; Maden Sularının ve Diğer Şişelenmiş Suların Üretimi 9,5 2,3 3,4 4, Türk Gıda ve İçecek Sanayi Envanteri 2015 Türk Gıda ve İçecek Sanayi Envanteri 51

28 5-3-2 Sanayi Üretim Endeksi Artış Oranları Bir Önceki Yılın Aynı Ayına Göre Sanayi Üretim Endeksi Değişim Oranları (2003=100) (%) (2015) İmalat, Gıda ve İçecek Sanayi Aylık Değişim Oranları (%) (2015) Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık İmalat Sanayi -2,4 0,8 5,1 4,6 0,5 8,3 1,3 10,1-8,7 16,0 4,5 4,3 Gıda Sanayi -5,0 1,7 2,4 0,5 2,5 8,8 1,3 3,6-10,4 6,9-1,3-3,9 Etin İşlenmesi ve Saklanması ile Et Ürünlerinin İmalatı 8,5 7,2 12,6 2,7 1,0 1,4 3,2-5,4-16,4 7,5-4,9-8,7 Etin İşlenmesi ve Saklanması ile Et Ürünlerinin İmalatı -3,1-8,2 3,2 1,4-10,6 0,9-19,2-10,9-25,3 0,9-16,5-17,9 Kümes Hayvanları Etlerinin İşlenmesi ve Saklanması 9,9 10,3 15,5 3,6 2,1 0,8 5,3-5,6-15,3 5,6-3,9-9,8 Et ve Kümes Hayvanları Etlerinden Üretilen Ürünlerin İmalatı 5,6-1,5 1,3-2,3 1,8 5,6 7,1-1,5-17,6 22,3-4,8 3,9 Balık, Kabuklu Deniz Hayvanları ve Yumuşakçaların İşlenmesi ve Saklanması 90,9 94,7 19,9-9,6-16,1 33,9-24,3-8,0-19,7-27,6-9,3 25,1 Sebze ve Meyvelerin İşlenmesi ve Saklanması -13,8-13,5-1,1-0,1 0,2 3,2-0,8 5,6-7,8 17,1-1,2-11,4 Patatesin İşlenmesi ve Saklanması -17,5-12,8-1,0 1,1-0,2 8,9 13,3 9,0-0,8 18,1 4,6 7,6 Sebze ve Meyve Suyu İmalatı 35,1 19,9 9,1-5,2-2,0 2,9-5,2-11,7-33,0-6,3-6,5-5,8 Başka Yerde Sınıflandırılmamış Meyve ve Sebzelerin İşlenmesi ve Saklanması -17,2-17,5-2,4 0,5 0,7 1,3-4,6 7,2-6,7 20,0-2,2-16,8 Bitkisel ve Hayvansal Sıvı ve Katı Yağların İmalatı 2,6-0,3-5,6-15,8-14,2-24,2-26,3-18,6-27,7-7,5-9,2-10,7 Sıvı ve Katı Yağ İmalatı 3,5 1,1-4,9-18,0-15,3-27,8-29,5-22,3-28,7-8,4-10,4-10,8 Margarin ve Benzeri Yenilebilir Katı Yağların İmalatı -3,2-7,3-9,3-4,1-7,6 1,9-2,5 1,4-21,5-2,4-2,9-9,7 Süt Ürünleri İmalatı -12,1-3,0-8,4-4,2 10,9 10,8 15,9 8,0 0,9 14,6 10,3 9,0 Süthane İşletmeciliği ve Peynir İmalatı 1,0 5,9 6,2 3,3 5,0 4,4 8,0 10,9 5,8 12,7 7,8 8,2 Dondurma İmalatı -42,3-18,0-27,6-13,4 19,3 20,2 27,6 4,2-18,6 204,8 1766,7 19,3 Öğütülmüş Tahıl Ürünleri, Nişasta ve Nişastalı Ürünlerin İmalatı -9,5-3,7-2,5 3,0 11,6 8,5 10,1 4,1-2,5 35,5 16,2 5,4 Öğütülmüş Hububat ve Sebze Ürünleri İmalatı -10,3-3,9-1,2 4,4 13,3 9,9 7,1 7,1-1,3 39,0 19,7 7,1 Nişasta ve Nişastalı Ürünlerin İmalatı -4,6-2,6-9,2-5,2 2,8 0,8 25,7-12,9-9,9 16,2-4,0-5,2 Fırın ve Unlu Mamuller İmalatı -0,9 0,6 5,8 7,1 4,1 5,3 6,4 4,9-19,0 9,9-4,2-5,7 Ekmek, Taze Pastane Ürünleri ve Taze Kek İmalatı 3,2 5,2 11,4 12,6 10,1 9,3 10,4 7,8-16,2 12,1-1,9-8,9 Peksimet ve Bisküvi İmalatı; Dayanıklı Pastane Ürünleri ve Dayanıklı Kek İmalatı -5,1-8,8-3,8-3,9-8,4-4,9-0,4 1,5-24,7 5,4-10,3 2,2 Makarna, Şehriye, Kuskus ve Benzeri Unlu Mamullerin İmalatı -31,4-10,5-17,6-5,8-7,2 4,9-8,8-13,7-26,7-0,8-4,3 5,1 Diğer Gıda Maddelerinin İmalatı -14,3 5,8 2,8-1,6-1,9 25,4-9,1 8,8-2,8-0,2-2,9-4,9 Şeker İmalatı -40,6 100,0 13,9-5,6 10,0 23,8 6,7-40,0 22,6-2,5-2,2-7,1 Kakao, Çikolata ve Şekerleme İmalatı 4,8-3,0-1,6-6,9-1,4-13,0-2,6 3,9-15,7 7,9-9,2-4,8 Kahve ve Çayın İşlenmesi 38,1 25,3 17,2 14,7 1,5 123,4-17,3 20,0 13,1-10,0-1,3-5,1 Baharat, Sos, Sirke ve Diğer Çeşni Maddelerinin İmalatı -3,1 8,0 13,3 6,5-6,1 10,7 8,4 1,0-11,8 15,7 12,7 17,9 Hazır Yemeklerin İmalatı 10,3 5,6 8,5 5,4-0,5 5,4-2,7-2,4-17,7 3,0-11,4-5,7 Homojenize Gıda Müstahzarları ve Diyetetik Gıda İmalatı -16,6-3,9-4,9-3,1-8,3 3,0-9,5-15,3-11,9 7,7 20,7 30,6 Başka Yerde Sınıflandırılmamış Diğer Gıda Maddelerinin İmalatı -0,6 5,8 4,0 3,4-8,5 2,5-0,8 8,6-21,6 6,6 1,3-0,4 Hazır Hayvan Yemleri İmalatı 11,0 5,2 9,2 2,9 2,2 6,3 16,0 5,4-12,0 13,2 12,2 10,6 Çiftlik Hayvanları İçin Hazır Yem İmalatı 11,5 5,2 8,7 3,0 2,6 6,3 16,1 5,7-12,1 12,9 11,7 10,5 Ev Hayvanları İçin Hazır Gıda İmalatı -5,3 8,8 37,4-4,0-13,8 4,2 11,4-2,4-5,9 28,6 36,2 17,3 İçecek Sanayi 2,3 11,5 1,9-2,0 11,1-1,0-2,9 6,3-10,7 8,3-1,4 0,5 Alkollü İçeceklerin Damıtılması, Arıtılması ve Harmanlanması -0,1 25,0 6,7 5,8-6,5-9,2 20,0 13,9-14,9 1,1-0,7 8,8 Üzümden Şarap İmalatı -16,5 5,2 17,8 0,2-2,4-8,8 16,0 11,2-6,1-10,5-5,5 3,2 Bira İmalatı 12,2 6,3-6,8-5,9 6,1-14,2 1,3-2,4-17,0-1,9-1,9-7,0 Alkolsüz İçeceklerin İmalatı; Maden Sularının ve Diğer Şişelenmiş Suların Üretimi -1,6 12,8 6,3-0,7 16,5 7,6-6,4 9,8-6,7 18,5-1,0 5, yılında Gıda Sanayi nde elde edilen en yüksek oranlı aylık üretim endeksi artış oranı Haziran ayındaki %8,8 lik değer olurken, İçecek Sanayi ndeki en yüksek oranlı artış Şubat ayında gerçekleşen %11,5 lik değerdir. Gıda Sanayi 2015 yılı aylık üretim endeksi değişim oranları genelde imalat sanayi ortalama aylık değişim oranları ile benzer bir eğilim gösterirken, İçecek Sanayi üretim değişim oranları bakımından bazı aylarda imalat sanayi ile ayrışmıştır. Gıda Sanayi'nde üretim 2015 yılının sadece Ocak, Eylül, Kasım ve Aralık aylarında değişen oranlarda düşüş yaşarken, diğer tüm aylarda değişen oranlarda artış gözlenmiştir. İçecek Sanayi nde ise Nisan, Haziran, Temmuz, Eylül ve Kasım aylarını kapsayan beş ayda üretim azalışı görülmüş, geri kalan yedi ayda ise üretim değişen oranlarda artmıştır. Gıda Sanayi nde elde edilen en düşük oranlı aylık üretim endeksi değişim oranı ise Nisan ayındaki %0,5'lik değer olurken, İçecek Sanayi'ndeki en düşük oranlı artış ise Aralık ayındaki %0,5'lik değerdir Türk Gıda ve İçecek Sanayi Envanteri 2015 Türk Gıda ve İçecek Sanayi Envanteri 53

29 5-4 Kapasite Kullanımı Gıda ve İçecek Sanayi ile İmalat Sanayi nde Kapasite Kullanım Oranları Gıda ve İçecek Sanayi nde Kapasite Kullanım Oranları Aylar Bazında İmalat Sanayi ve Gıda ve İçecek Sanayi nde Kapasite Kullanım Oranları (%) (2015) Alt Sektörler Bazında Aylık Kapasite Kullanım Oranları (%) ( ) Gıda ve İçecek Sanayi nde Kapasite Kaynak: T.C. Merkez Bankası Kullanım Oranları Gıda ve İçecek Gıda Sanayi İçecek Sanayi Aylar Sanayi Ocak 70,7 72,2 72,1 72,1 58,8 61,9 Şubat 70,5 69,2 72,3 70,3 53,8 56,4 Mart 68,4 68,6 69,9 69,3 58,2 56,7 Nisan 69,3 68,9 70,6 69,7 60,6 58,0 Mayıs 69,3 69,2 70,3 70,3 63,4 59,2 Haziran 70,3 68,6 71,1 68,6 62,5 66,4 Temmuz 70,8 69,6 71,1 69,8 67,6 66,2 Ağustos 69,1 68,2 69,2 68,7 66,1 64,7 Eylül 69,6 70,9 69,6 70,9 66,8 66,8 Ekim 72,8 72,6 73,1 72,3 64,9 64,3 Kasım 73,3 71,6 72,8 72,5 63,3 62,0 Aralık 73,0 71,8 73,1 71,9 59,7 61,3 T.C. Merkez Bankası verilerine göre; Gıda ve İçecek Sanayi kapasite kullanım oranları, 2015 yılının tüm aylarında imalat sanayi kapasite kullanım oranlarından daha düşük değerlerde gerçekleşmiştir. İmalat sanayi kapasite kullanım oranı 2015 yılının tüm aylarında %70'lerin üzerinde değerler alırken, Gıda ve İçecek Sanayi kapasite kullanım oranı ise Ocak, Eylül-Aralık dönemini kapsayan beş ay hariç, geri kalan yedi ayda (Şubat-Ağustos) sürekli olarak %70'lerin altında gerçekleşmiştir. Söz konusu dönemlerdeki beş ayda ise oranlar %70 lerin üstünde gerçekleşmiştir yılında kapasite kullanım oranlarının en yüksek olduğu ay imalat sanayi için %75,9 arlık değerler ile Temmuz, Eylül ve Kasım ayları olurken; Gıda ve İçecek Sanayi için de %72,6 ile Ekim ayı olmuştur. Kapasite kullanımının en düşük olduğu aylar ise Gıda ve İçecek Sanayi için %68,2 ile Ağustos ayı, imalat sanayi için ise %72,4 ile yine Mart ayı olmuştur. Kaynak: T.C. Merkez Bankası Gıda ve İçecek Sanayi kapasite kullanım oranlarının 2014 ve 2015 yıllarındaki aylık değerleri incelendiğinde; 2015 yılı değerlerinin Ocak, Mart ve Eylül ayları hariç, geri kalan dokuz ayda 2014 yılı değerlerinden daha düşük olduğu görülmektedir. Son iki yılda Gıda ve İçecek Sanayi kapasite kullanım oranının en düşük olduğu ay %68,2 ile 2015 yılı Ağustos ayı olurken, en yüksek değer 2014 yılı Kasım ayındaki %73,3'lük değerdir ve 2015 yıllarında Gıda ve İçecek Sanayi kapasite kullanım oranlarında bu gelişmeler yaşanırken, Gıda Sanayi alt sektöründe de aynı aylarda benzer bir eğilim söz konusu olmuştur. Gıda Sanayi nde 2015 yılı aylık kapasite kullanım oranlarının 2014 yılına göre tek ve en yüksek oranda artmış olduğu ay %1,9 ile Ekim ayı olmuştur. İncelenen son iki yılda Gıda Sanayi'nde en yüksek kapasite kullanım oranı %73,1 ile 2014 yılı Ekim ve Aralık aylarında, en düşük oran ise %68,6 ile 2015 yılı Haziran ayında elde edilmiştir. İçecek Sanayi'nde ise 2015 yılının sadece dört ayında (Ocak, Şubat, Haziran ve Aralık) 2014 yılına göre kapasite kullanım oranları artmış, diğer yedi ayda ise azalmıştır. (%) (2015) Kaynak: T.C. Merkez Bankası 2015 yılı Eylül ayı kapasite kullanım oranı ise 2014 yılına göre değişmemiştir yılı aylık kapasite kullanım oranlarına göre; 2015 yılında en yüksek oransal artışın görüldüğü ay %6,3 ile Haziran ayı olurken, en fazla azalma %6,6 ile Mayıs ayında gerçekleşmiştir. İnceleme dönemi olan 2014 ve 2015 yılları kapsamında İçecek Sanayi'nde en yüksek oranlı kapasite kullanım oranı %67,6 ile 2014 yılı Temmuz ayında, en düşük oran ise %53,8 ile 2014 yılı Şubat ayında elde edilmiştir Türk Gıda ve İçecek Sanayi Envanteri 2015 Türk Gıda ve İçecek Sanayi Envanteri 55

30 5-5 Yatırım Teşvikleri Gıda ve İçecek Sanayi ne Tahsis Edilen Yatırım Teşvik Belgeleri Gıda ve İçecek Sanayi ne Tahsis Edilen Yatırım Teşvik Belgelerinde İlk 10 İl Yıllar Bazında Tahsis Edilen Yatırım Teşvik Belgeleri ( ) İlk 10 İlde Gıda ve İçecek Sanayi ne Tahsis Edilen Yatırım Teşvik Belgeleri 2014 yılında 236 belge karşılığında kişiye istihdam sağlanırken, 2015 yılında 261 belge karşılığında kişiye istihdam sağlanmıştır. Başka bir ifade ile 2015 yılında Gıda ve İçecek Sanayi ne tahsis edilen belge sayısı 2014 yılına göre 25 adet artmasına rağmen istihdam edilen kişi sayısı kişi azalmıştır. Bu gelişme sonucunda yatırım teşvik belgesi başına düşen istihdam 35 kişiden 26 kişiye düşmüştür. Gıda ve İçecek Sanayi'ne, 2014 yılında milyon TL yatırım teşviki yapılırken, 2015 yılında yapılan yatırım teşviki artarak milyon TL olmuştur yılında belge başına teşvik tutarı 10,5 milyon TL olurken, 2015 yılında 9,7 milyon TL'ye gerilemiştir. Gıda ve İçecek Sanayi'ne tahsis edilen yatırım teşvikleri 2015 yılında bir önceki yıla göre (2014) belge adedi olarak %10,6, tutar olarak %2,1 oranında artarken, yaratılan istihdam olarak %17,4 oranında azalmıştır. Yıl Belge Sayısı (Adet) Sabit Yatırım (TL) İstihdam (kişi) , , , , , , Kaynak: T.C. Ekonomi Bakanlığı Gıda ve İçecek Sanayi nde Verilen Yatırım Teşvik Tutarları ve Artış Oranları Artış (%) Belge Başına Sabit Yatırım Belge Başına İstihdam ( ) Kaynak: T.C. Ekonomi Bakanlığı Kaynak: T.C. Ekonomi Bakanlığı Gıda ve İçecek Sanayi ne 2014 yılında ilk 10 il için tahsis edilen yatırım teşvik belgelerinin adedi bir önceki yıla göre 145 ten 68 e gerilerken; tutar olarak Sıralama İller Tutar (TL) İller Tutar (TL) 1 İZMİR İZMİR KONYA İSTANBUL KIRKLARELİ BURSA GAZİANTEP GAZİANTEP KARAMAN KARAMAN ADANA MERSİN İSTANBUL AMASYA AMASYA SAKARYA BURSA KONYA MERSİN ADANA İL TOPLAMI İL TOPLAMI İL BELGE SAYISI İL BELGE SAYISI İL İSTİHDAM İL İSTİHDAM İlk 10 il, 2013 yılında Gıda ve İçecek Sanayi tarafından kullanılan yatırım teşvik tutarlarının %56,1'ini kullanırken, 2014 yılında bu oran %68,8 e yükselmiştir yılında ilk 10 ilin kullanmış olduğu belge sayısı, 145 adet ve yaratmış olduğu istihdam kişi iken; 2014 yılında belge sayısı 68 adede, çalışan sayısı ise kişiye gerilemiştir yılında 253 milyon TL ile Şanlıurfa ilk sırada yer alırken, 2014 yılında 191 milyon TL ile ilk sırayı Gaziantep almıştır. İstanbul 2013 yılı sıralamasında ikinci sırada yer alırken, 2014 yılında altıncı sıraya kadar gerilemiştir yılı ilk 10 sıralamasında yer almayan İzmir ve Adana, 2014 sıralamasında ikinci ve üçüncü sırada yer alırken; Bursa, Gaziantep, Konya, Manisa ve İstanbul ise hem 2013 hem de 2014 yıllarında ilk 10 içerisinde yer almayı başarabilen iller olmuştur. İlk 10 il için 2013 yılında belge başına %40,9 luk azalışla milyon yatırım teşvik tutarı 11,2 milyon TL ve belge TL seviyesinden, 2014 yılında 960 başına istihdam 43 kişi olurken; 2014 yılında belge başına yatırım teşvik tutarı milyon TL ye gerilemiştir. 14,1 milyon TL'ye yükselmesine rağmen, belge başına istihdam azalarak 33 kişi Türk Gıda ve İçecek Sanayi Envanteri olmuştur Türk Gıda ve İçecek Sanayi Envanteri 57

31 5-6 Üretimde Ücret ve Kazanç Endeksleri Gıda ve İçecek Sanayi nde Çalışılan Saat Endeksi Üretimde Çalışan Kişi Başına Kazanç Endeksi Bir Önceki Yılın Aynı Dönemine Göre Gıda ve İçecek Sanayi nde Çalışılan Saat Endeksi Değişimi (%) ( ) Bir Önceki Yılın Aynı Dönemine Göre Gıda ve İçecek Sanayi nde Çalışan Kişi Başına Kazanç Endeksi (%) ( ) TÜİK in yayımladığı Sanayide Çalışılan Saat Endeksi verilerine göre 2014 yılında Gıda Sanayi üretiminde çalışılan saat endeksi %0,5 artarken, 2015 yılında %0,4 oranında artmıştır. İçecek Sanayi nde bu oran 2014 yılında %8,4 iken, 2015 yılında %0,9 a gerilemiştir yılları arasında, bir önceki yıl aynı döneme göre üretimde çalışılan saatin en yüksek oranda arttığı dönem, Gıda Sanayi için %5,3 ile 2013 yılı ikinci çeyreği olurken, İçecek Sanayi için %10,4 ile 2014 yılı ikinci çeyreği olmuştur. İncelenen dönemde en düşük artış oranlarının olduğu dönemler ise Gıda Sanayi için %0,4 ile 2015 yılı ikinci çeyreği, İçecek Sanayi için ise %2,6 ile 2013 yılı son çeyreği olmuştur. Gıda Sanayi'nde çalışılan saat endeksi %0,1 ve %0,4 ile sadece 2015 yılı ilk ve son çeyreklerinde düşüş gösterirken, İçecek Sanayi için birçok dönemde negatif sonuçlar elde edilmiştir. İçecek Sanayi'nin en yüksek oranda düşüş gösterdiği dönem %5,7 ile 2012 yılı ilk çeyreği olmuştur. Çalışılan saat endeksi değişim oranları yıllık olarak incelendiğinde, inceleme dönemindeki tüm yıllarda Gıda Sanayi artarken; İçecek Sanayi'nde 2012 yılındaki %2,3 oranında azalma olmuştur yılında çalışılan saat endeksi Gıda Sanayi nde %0,4 oranında artarken, İçecek Sanayi nde %0,9 oranında artmıştır. TÜİK in yayımladığı Brüt Ücret- Maaş Endeksi verilerine göre; 2015 yılında brüt ücret ve maaşlar Gıda Sanayi nde %13,2, İçecek Sanayi nde ise %14 oranında artmıştır. İncelenen yıllarda İçecek Sanayi'nde en yüksek oranlı yıllık artış %19,8 ile 2012 yılında elde edilirken, Gıda Sanayi'nde elde edilen en yüksek oranlı artış da %15 ile yine 2012 yılında elde edilmiştir yılları arasında, bir önceki yılın aynı dönemine göre brüt ücret ve maaşların en fazla arttığı dönem, Gıda Sanayi için %17,4 ile 2012 yılı ilk çeyreği, İçecek Sanayi için %32,7 ile 2012 yılı ikinci çeyreği olmuştur. 2012, 2014 ve 2015 yıllarında İçecek Sanayi ndeki brüt ücret ve maaş artış oranları, Gıda Sanayi'ndeki artış oranlarından daha yüksek seviyelerde gerçekleşirken; sadece 2013 yılında ise tam tersi bir durum söz konusu olmuştur. Gerek Gıda gerekse de İçecek sanayilerindeki brüt ücret ve maaşlar incelenen dönemdeki hiçbir yılda bir önceki yıla göre azalma göstermemiş; aksine sürekli olarak artan bir trend göstermiştir yılında Gıda ve İçecek sanayilerine ait brüt ücret ve maaş artış oranları, az da olsa birbirinden ayrışmış; 2013, 2014 ve 2015 yıllarında ise oranlar tekrar birbirine yakın değerlerde gerçekleşmiştir Türk Gıda ve İçecek Sanayi Envanteri 2015 Türk Gıda ve İçecek Sanayi Envanteri 59

32 5-6-3 İstihdam Endeksi Bir Önceki Yılın Aynı Dönemine Göre Gıda ve İçecek Sanayi nde İstihdam Endeksi (%) ( ) Gıda ve İçecek Sanayi Alt Sektörlerinde İstihdam Endeksi Değişim Oranları (%) ( ) TÜİK in yayımladığı İstihdam Endeksi verilerine göre; istihdam endeksi 2015 yılında Gıda Sanayi nde %0,9 artarken, İçecek Sanayi nde ise %1 oranında azalmıştır yılları arasında Gıda Sanayi için ortalama yıllık istihdam artış oranı %3,5 iken, bu oran İçecek Sanayi için %7 ile daha yüksek olarak gerçekleşmiştir. Söz konusu dönemde imalat sanayi istihdamının yıllık artışının %2 gibi daha düşük bir oranda olduğu göz önüne alınırsa, Gıda ve İçecek sanayilerindeki istihdam artışının, imalat sanayi istihdam artışından daha yüksek oranda olduğu anlaşılmaktadır. Gıda Sanayi alt sektörleri itibarı ile 2015 yılında en yüksek istihdam artışının, balık, kabuklu deniz hayvanları ve yumuşakçaların işlenmesi ve saklanması imalatında gerçekleştiği görülmektedir. Diğer alt sektörler farklı oranlarda artarken, diğer gıda maddeleri imalatı alt sektörü az da olsa düşüş göstermiştir. İçecek Sektörü alt sektörlerinde ise sadece üzümden şarap imalatı sektöründe istihdam endeksinde artış olduğu, diğer alt sektörlerde değişen oranlarda düşüşler yaşandığı görülmektedir. 7 yıllık ortalama İmalat Sanayi -9,8 4,8 6,9 4,9 3,9 3,1 0,4 2,0 Gıda Sanayi 1,9 4,8 5,0 5,2 4,4 2,2 0,9 3,5 Etin İşlenmesi ve Saklanması ile Et Ürünlerinin İmalatı -2,8 7,9 12,8 9,0 1,5 1,2 0,2 4,2 Etin İşlenmesi ve Saklanması -13,1-2,9 2,5 8,4 4,1-1,3-5,2-1,1 Kümes Hayvanları Etlerinin İşlenmesi ve Saklanması 1,8 11,5 15,6 10,1 2,2-0,2 0,8 6,0 Et ve Kümes Hayvanları Etlerinden Üretilen Ürünlerin İmalatı -4,1 8,1 9,3 4,6-2,7 8,7 1,0 3,6 Balık, Kabuklu Deniz Hay. ve Yumuşakçaların İşlenmesi ve Saklanması -9,0 2,4 7,1 12,2 13,1 11,8 6,0 6,2 Sebze ve Meyvelerin İşlenmesi ve Saklanması 0,8-1,4 2,2 4,5 6,6 1,4 1,5 2,2 Patatesin İşlenmesi ve Saklanması 26,4-4,2-0,8 6,8 0,3-0,9 3,0 4,4 Sebze ve Meyve Suyu İmalatı -11,3 5,7 3,9 11,9 8,9 7,1 2,3 4,0 Başka Yerde Sınıflandırılmamış Meyve ve Sebzelerin İşlenmesi ve Sak. 0,8-1,9 2,3 3,9 6,8 1,1 1,3 2,0 Bitkisel ve Hayvansal Sıvı ve Katı Yağların İmalatı -3,8-4,7 10,6 3,7 0,5 4,2 1,8 1,8 Sıvı ve Katı Yağ İmalatı -1,4-3,7 10,2 4,6 0,7 4,4 1,5 2,3 Margarin ve Benzeri Yenilebilir Katı Yağların İmalatı -21,5-14,0 14,3-4,9-1,4 2,4 4,7-2,9 Süt Ürünleri İmalatı 1,5 7,2 5,4 7,4 5,6 11,5 4,1 6,1 Süthane İşletmeciliği ve Peynir İmalatı 2,1 6,5 5,5 6,8 4,9 12,0 6,6 6,3 Dondurma İmalatı -3,9 13,6 5,3 9,7 9,5 8,9-8,7 4,9 Öğütülmüş Tahıl Ürünleri, Nişasta ve Nişastalı Ürünlerin İmalatı 3,5 6,1 6,9 6,2 3,4 0,4 1,2 4,0 Öğütülmüş Hububat ve Sebze Ürünleri İmalatı 3,5 6,3 7,0 6,2 3,2 0,2 1,2 3,9 Nişasta ve Nişastalı Ürünlerin İmalatı 7,7 1,3 4,0 5,6 9,8 9,1 1,3 5,5 Fırın ve Unlu Mamuller İmalatı 4,8 6,4 3,0 5,4 6,2 0,6 0,1 3,8 Ekmek, Taze Pastane Ürünleri ve Taze Kek İmalatı 7,8 3,4 2,2 3,7 4,9 0,2 0,6 3,3 Peksimet ve Bisk. İmalatı; Dayanıklı Past. Ürünleri ve Dayanıklı Kek İmalatı -4,3 16,1 6,5 15,9 13,0 2,9-2,3 6,8 Makarna, Şehriye, Kuskus ve Benzeri Unlu Mamullerin İmalatı 1,6 16,7 12,1 5,2 6,4-0,7 1,5 6,1 Diğer Gıda Maddeleri İmalatı -0,7 2,3 3,7-0,2 0,4-0,1-0,2 0,7 Şeker İmalatı -3,3-4,1-2,2-2,3-0,4-2,3-1,7-2,3 Kakao, Çikolata ve Şekerleme İmalatı -1,3 8,3 7,7 1,6 0,7 1,0-4,9 1,9 Kahve ve Çayın İşlenmesi 3,1 0,7-0,7-1,3-2,8-4,4 9,5 0,6 Baharat, Sos, Sirke ve Diğer Çeşni Maddeleri İmalatı -7,1 10,0 14,2 1,8 1,1 5,2 2,8 4,0 Hazır Yemeklerin İmalatı 5,8-1,9 5,8 5,5 3,2 1,2-2,2 2,5 Homojenize Gıda Müstahzarları ve Diyetetik Gıda İmalatı -1,5 8,8 62,0-4,5 22,1 6,5-0,1 13,3 BYS Diğer Gıda Maddelerinin İmalatı 9,2 7,8 3,0 1,4 4,4 8,0 1,6 5,1 Hazır Hayvan Yemleri İmalatı 2,2 12,4 18,6 14,9 2,8 12,7 2,8 9,5 Çiftlik Hayvanları İçin Hazır Yem İmalatı 2,2 12,4 18,6 14,9 2,8 12,7 2,8 9,5 Ev Hayvanları İçin Hazır Gıda İmalatı) -16,9-5,2 9,7 12,1 12,2 2,2 1,7 2,3 İçecek Sanayi -0,9 21,5 7,7 0,6 8,8 12,2-1,0 7,0 Alkollü İçeceklerin Damıtılması, Arıtılması ve Harmanlanması -14,7 122,3-3,0-0,1-1,2-2,0-1,2 14,3 Üzümden Şarap İmalatı -3,1 14,0 18,5-9,1-1,8 2,8 5,3 3,8 Bira İmalatı 2,0 3,6-1,2-1,6 3,9-6,0-1,3-0,1 Alkolsüz İçeceklerin İmalatı; Mad. Sularının ve Diğer Şişe. Suların Üretimi 0,9 12,6 8,8 1,8 10,8 15,6-1,3 7,0 İçecek Sanayi'nde 2009 ve 2015 yıllarında istihdam azalırken, diğer yıllarda değişen oranlarda artış olmuştur. Sektördeki en yüksek oranlı yıllık istihdam artış oranı %21,5 ile 2010 yılında elde edilirken, Gıda Sanayi'nde elde edilen en yüksek oranlı yıllık artış 2012 yılında elde edilen %5,2'lik orandır yıllarını kapsayan inceleme dönemindeki tüm yıllarda Gıda Sanayi'nde istihdam değişen oranlarda sürekli olarak artış gösterirken, İçecek Sanayi nde istihdam 2009 ve 2015 yıllarında azalış göstermiştir yılında istihdam endeksi İçecek Sanayi nde %1 oranında azalırken, Gıda Sanayi nde %0,9 luk bir istihdam artışı elde edilmiştir yılları arasındaki dönemde istihdamın en fazla arttığı çeyrek dönemler; Gıda Sanayi için %6,2 ile 2012 yılı ilk çeyreği, İçecek Sanayi için ise %14,2 ile 2014 yılı üçüncü çeyreği olmuştur Türk Gıda ve İçecek Sanayi Envanteri 2015 Türk Gıda ve İçecek Sanayi Envanteri 61

33 Türkiye Gıda ve İçecek Sanayi nde Dış Ticaret Verileri 6-1 İhracat ve İthalat İhracat Bölüm:6 Türkiye Gıda ve İçecek Sanayi nde Dış Ticaret Verileri Değer Olarak İhracat Yıllar Bazında İhracat (Milyon Dolar) ( ) Türkiye Sanayi Madencilik ve Taş Ocaklığı İmalat Gıda ve İçecek Sanayi* Elektrik, Gaz ve Su * Sektör verileri ISIV Rev 4'e göre verilmiştir. Türk Gıda ve İçecek Sanayi ihracatı, 2015 yılında bir önceki yıla göre %5,2 oranında (658 milyon dolar) azalarak 12 milyar dolar seviyesine gerilemiştir yılında bir önceki yıla göre Türkiye toplam ihracatı %8,7, sanayi ihracatı %8,8, imalat sanayi ihracatı ise %8,6 oranında azalmıştır. Başka bir ifade ile ihracat tüm sektörlerde azalırken, ülke geneli, sanayi ve imalat sanayine göre Gıda ve İçecek Sanayi ihracatındaki azalma nispeten daha düşük bir oranda gerçekleşmiştir. Gıda ve İçecek Sanayi'nin yılları arasında ihracatı 2015 yılındaki azalmaya rağmen 2,9 kat (%192,6) artarak 4,1 milyar dolar seviyesinden 12 milyar dolara yükselirken; aynı dönemde Türkiye toplam ihracatı ile sanayi ve imalat sanayi ihracatları ise yaklaşık olarak 2,3'er kat ile daha düşük oranda artmıştır. Gıda ve İçecek Sanayi ihracatı sadece 2006, 2009 ve 2015 yıllarında bir önceki yıl almış olduğu değerlerden daha düşük değerlerde gerçekleşmiş, geri kalan tüm yıllarda bir önceki yıla göre daha yüksek değerler almıştır. Bu bulgu; sanayi, imalat sanayi ve Türkiye toplam ihracatı için sadece 2009, 2013 ve 2015 yılları için geçerli olup, diğer yıllarda geçerli değildir Türk Gıda ve İçecek Sanayi Envanteri 2015 Türk Gıda ve İçecek Sanayi Envanteri 63

34 Türkiye Toplam İhracatı İçindeki Paylar Yıllık Değişim Oranlarına Göre İhracat Sanayi Sektörünün Alt Sektörlerinin Yıllar Bazında Türkiye Toplam İhracatı İçindeki Payları Yıllık Değişim Oranlarına Göre İhracat (%) ( ) (%) ( ) Türkiye 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 Sanayi 95,5 94,9 95,3 95,9 96,5 95,2 95,1 95,6 96,1 95,7 95,5 95,4 Madencilik ve Taş Ocaklığı 1,0 1,1 1,3 1,5 1,6 1,6 2,4 2,1 2,1 2,6 2,2 1,9 İmalat 94,3 93,7 93,8 94,2 94,8 93,4 92,6 93,4 93,9 93,1 93,3 93,4 Gıda ve İçecek Sanayi* 6,5 7,5 6,1 5,7 5,5 6,6 6,7 7,4 7,0 7,8 8,0 8,3 Elektrik, Gaz ve Su 0,1 0,1 0,1 0,2 0,1 0,1 0,2 0,1 0,1 0,0 0,1 0, Türkiye 33,7 16,3 16,4 25,4 23,1-22,6 11,5 18,5 13,0-0,4 3,8-8,7 Sanayi 34,4 15,6 16,9 26,2 23,8-23,7 11,4 19,0 13,7-0,9 3,6-8,8 Madencilik ve Taş Ocaklığı 38,2 25,2 41,2 45,1 29,7-21,9 59,7 4,4 12,7 22,7-12,2-17,8 İmalat 34,3 15,5 16,6 26,0 23,8-23,8 10,5 19,4 13,7-1,3 4,0-8,6 Gıda ve İçecek Sanayi 32,8 33,8-4,5 16,2 20,0-8,2 13,9 31,0 6,9 11,3 6,4-5,2 Elektrik, Gaz ve Su 244,4 66,1 21,4 35,2-56,8 91,8 29,6-18,0 27,8-84,8 206,8-16,9 * Sektör verileri ISIV Rev 4'e göre verilmiştir. Gıda ve İçecek Sanayi nin Türkiye toplam ihracatı içindeki payı 2014 yılında %8 iken, 2015 yılında artarak %8,3 e yükselmiştir yıllarını kapsayan 12 yıllık inceleme döneminde Gıda ve İçecek Sanayi nin Türkiye toplam ihracatı içerisindeki payı 2005 yılına kadar genel olarak bir artış trendi göstermiş; bu yıldan sonra 2008 yılına kadar %5,5 seviyesine kadar gerilemiştir yılları arasındaki dönemde ise 2012 yılı hariç, sürekli olarak artan bir eğilim göstererek 2015 yılı itibarıyla %8,3 seviyesine kadar yükselmiştir. Gıda ve İçecek Sanayi'nin, Türkiye toplam ihracatı içindeki payı 2004 yılında %6,5 iken, 2005 yılında %7,5'e kadar yükselmiştir. Bu yıldan sonra üç yıl üst üste azalarak 2008 yılında %5,5 e kadar gerileyen pay, takip eden üç ayda ise artarak 2011 yılında %7,4 e kadar yükselmiştir yılında tekrar azalarak %7 seviyesine kadar gerileyen pay, 2013 yılı ile birlikte artan bir eğilimle 2015 yılında %8,3 seviyesine yükselmiştir yılında sektörün ihracatı dolar bazında azalmış olmasına rağmen, Türkiye ihracatı içindeki payı 2014 yılına göre 0,3 puan artış göstermiştir. İnceleme dönemindeki en düşük pay, %5,5 ile 2008 yılında elde edilirken; en yüksek değer %8,3 ile 2015 yılında gerçekleşmiştir. Söz konusu dönemin başlangıç ve bitiş yılları itibarıyla, sanayi sektörü payının %95,5'ten %95,4 e gerilemiş olmasına rağmen çok fazla değişmediği görülmektedir. İmalat sanayi payı ise söz konusu dönemde %94,4'ten %93,4'e gerilemiştir. Gıda ve İçecek Sanayi ihracatı sadece 2006, 2009 ve 2015 yıllarında %4,5, %8,2 ve %5,2 oranında azalırken, diğer tüm yıllarda değişen oranlarda artmıştır. Artış sağlanan yıllar içerisinde en yüksek oransal artışın gerçekleştiği yıl %33,8 ile 2005 olurken, en düşük oranlı artış %6,4 ile 2014 yılında elde edilmiştir. Gıda ve İçecek Sanayi'nde elde edilen yıllık ihracat değişim oranları, genelde Türkiye, sanayi ve imalat sanayilerinde elde edilen oranlara göre daha olumlu seviyelerde gerçekleşmiştir. Örneğin, 2009 küresel kriz döneminde Gıda ve İçecek Sanayi'nde elde edilen %8,2'lik azalış oranı Türkiye, sanayi ve imalat sanayi ihracatları azalış oranlarından daha düşük seviyede gerçekleşirken, söz konusu sektörlerdeki azalış oranlarından daha olumlu olmuştur. Aynı bulgu, 2015 yılı için de geçerli olup, Gıda ve İçecek Sanayi'nde elde edilen %5,2'lik ihracat azalış oranı, diğer sektörlerde elde edilen azalış oranlarından daha düşüktür. 2009, 2010 ve 2013 yıllarındaki değişim oranlarına göre küresel krizlerin Gıda ve İçecek Sanayi üzerindeki olumsuz etkilerinin daha sınırlı kaldığını ve krizden çıkışta sektörün diğer sektörlere göre daha başarılı olduğunu söylemek olasıdır. Ancak sektörde 2010, 2011, 2013 ve 2014 yıllarında elde edilen değişim oranları, kriz sonrası sektörün imalat sanayi ve Türkiye toplam ihracatından ayrışmasını göstermesi bakımından da dikkate değerdir Türk Gıda ve İçecek Sanayi Envanteri 2015 Türk Gıda ve İçecek Sanayi Envanteri 65

35 Gıda ve İçecek Sanayi Alt Sektörlerinde İhracat Yılları Aylık Gıda ve İçecek Sanayi İhracatı Yıllar Bazında Gıda ve İçecek Sanayi Alt Sektörlerinin İhracat Rakamları ve Payları 2011 Değer % 2012 Değer % 2013 Değer % 2014 Değer % 2015 Değer % 2011/2015 % Gıda ve İçecek Sanayi , , , , ,0 20,0 Gıda Ürünlerinin İmalatı , , , , ,8 19,7 Etin İşlenmesi ve Saklanması 469 4, , , , ,6 14,2 Balık, Kabuklu Deniz Hay. ve Yumuşakçaların İşlenmesi ve Saklanması 242 2, , , , ,7 33,2 Sebze ve Meyvelerin İşlenmesi ve Saklanması , , , , ,7 27,6 Bitkisel ve Hayvansal Sıvı ve Katı Yağların İmalatı , , , , ,8-2,3 Süt Ürünleri İmalatı 226 2, , , , ,3 19,7 Öğütülmüş Hububat ve Sebze Ürünleri İmalatı , , , , ,2 1,5 Nişasta ve Nişastalı Ürünlerin İmalatı 14 0,1 18 0,2 40 0,3 45 0,4 54 0,5 295,6 Fırın Ürünleri İmalatı 622 6, , , , ,8 47,2 Şeker İmalatı 59 0,6 26 0,2 45 0,4 11 0,1 6 0,1-89,6 Kakao, Çikolata ve Şekerleme İmalatı 841 8, , , , ,4 17,9 Makarna, Şehriye, Kuskus ve Benzeri Unlu Mamullerin İmalatı 285 2, , , , ,6 46,6 Hazır Yemeklerin ve Yiyeceklerin İmalatı 1 0,0 2 0,0 2 0,0 2 0,0 1 0,0-7,2 Başka Yerde Sınıflandırılmamış Diğer Gıda Maddelerinin İmalatı 822 8, , , , ,6 9,2 Hazır Hayvan Yemleri İmalatı 28 0, , , ,9 75 0,6 173,5 İçeceklerin İmalatı 205 2, , , , ,2 31,1 Mayalı Maddelerden Etil Alkol 26 12, , , , ,9 75,2 Şarap 9 4,4 10 4,2 12 4,9 12 4,3 11 4,1 21,9 Bira ve Malt 64 31, , , , ,9-25,4 Alkolsüz İçecekler, Maden ve Memba Suları , , , , ,2 55,5 Gıda ve İçecek Sanayi ihracatı alt sektörler bazında incelendiğinde, en çok ihracatın 4,9 milyar dolar ile işlenmiş sebze ve meyve sektörü tarafından yapıldığı görülmektedir. Bu sektörü sırası ile 1,3 milyar dolarla öğütülmüş tahıl ürünleri, 1 milyar dolarla bitkisel ve hayvansal yağlar ve 915 milyon dolarla kakao, çikolata ve şekerleme alt sektörleri izlemektedir yılında en düşük ihracat tutarlarına sahip alt sektörler ise hazır yemekler ve yiyecekler, şeker ve şarap imalatı sanayileri olmuştur. Alt sektörlerin Gıda Ürünleri Sanayi ihracatı içindeki paylarına bakıldığında işlenmiş sebze ve meyve sektörünün 2011 yılında %39,2 olan payı, 2015 yılında %41,7'e yükselmiştir yılında %11,2 ve %8,8'lik paylarla ikinci ve üçüncü sırada yer alan sektörler ise öğütülmüş tahıl ürünleri ve bitkisel ve hayvansal yağlar sektörleridir. Gıda ve İçecek Sanayi ihracatı 2015 yılında 2011 yılına göre %20 oranında artarken, Gıda ve İçecek Sanayi ihracatı içerisinde en yüksek paya sahip olan (Milyon Dolar) ( ) işlenmiş sebze ve meyve sektöründeki artış %27,6 oranında gerçekleşmiştir. İnceleme dönemi başı ve sonu itibarı ile en yüksek oranlı ihracat artışının gerçekleştiği alt sektör ise %295,6 ile nişasta ve nişastalı ürünler sektörü olmuştur yılları arasındaki beş yılda bitkisel ve hayvansal yağlar, şeker, hazır yemek ve yiyeceklerim imalatı ile bira ve malt sektöründe değişen oranlarda düşüşler gerçekleşmiştir. Aylara Göre İhracat Dağılımı Gıda ve İçecek Sanayi ihracatı yıllarında aylar itibarıyla incelendiğinde; 2014 yılındaki en yüksek aylık değer milyon dolarla Aralık ayında elde edilirken; 2015 yılındaki en yüksek aylık değer de milyon dolarla Ekim ayında elde edilmiştir. En düşük aylık ihracat değerlerinin ise 2014 yılı için 896 er milyon dolarla Temmuz ayında, 2015 yılı için ise 855 milyon dolarla Ağustos ayında elde edilmiş olduğu görülmektedir yılının iki ayının (Temmuz ve Ekim) dışındaki on ayın tamamındaki aylık ihracat değerlerinin, 2014 yılı aylık değerlerine göre daha düşük değerlerde gerçekleşmiş olduğu anlaşılmaktadır. Diğer bir ifade ile sektörün ihracatı bakımından 2015 yılı 2014 yılına göre daha başarısız geçmiştir yılındaki aylık ihracat değerlerinin 2014 yılının aynı aylarına göre değişim oranları incelendiğinde; 2015 yılındaki en yüksek aylık azalış oranının %15,4 ile Aralık ayında, en düşük azalış oranının ise %0,9 ile Haziran ayında elde edildiği anlaşılmaktadır yılının Temmuz ve Ekim aylarında ise sektörün ihracatı sırasıyla %0,8 ve %7,5 oranlarında artmıştır Türk Gıda ve İçecek Sanayi Envanteri 2015 Türk Gıda ve İçecek Sanayi Envanteri 67

36 Gıda ve İçecek Sanayi İhracatında İlk 10 Ülke İthalat Yılları İhracatında İlk 10 Ülke Ülkeler Değer (Dolar) Pay (%) Ülkeler Değer (Dolar) Pay (%) Ülkeler Değer (Dolar) Pay (%) 1 Irak ,8 Irak ,9 Irak ,0 2 Almanya ,3 Almanya ,6 Almanya ,6 3 Suriye ,7 Suriye ,0 Suriye ,4 4 ABD ,4 Hollanda ,1 ABD ,3 5 İngiltere ,0 İngiltere ,0 İngiltere ,1 6 Hollanda ,9 ABD ,0 Hollanda ,1 7 S. Arabistan ,2 S. Arabistan ,3 S. Arabistan ,6 8 Fransa ,0 Fransa ,0 Fransa ,9 9 İtalya ,9 İtalya ,7 İtalya , Değer Olarak İthalat Yıllar Bazında İthalat (Milyon Dolar) ( ) Türkiye Sanayi Madencilik ve Taş Ocaklığı İmalat Gıda Ürünleri ve İçecek* Elektrik, Gaz ve Su Libya ,8 İsrail ,3 Sudan ,6 10 Ülke Toplamı , , ,4 *Sektör verileri (USSS, Rev.4) göre verilmiştir. Gıda ve İçecek Sanayi ihracatının 2015 yılında ülkelere göre dağılımı incelendiğinde; ilk sırayı 2,2 milyar dolarlık ihracatla Irak alırken, bu ülkeyi sırasıyla 1 milyar dolarla Almanya ve 523 milyon dolarla Suriye nin takip ettiği görülmektedir. Toplam İhracat , , ,0 Gıda ve İçecek Sanayi ihracatının yıllarında ülkelere göre dağılımı incelendiğinde; her üç yılda da ilk üç sıradaki Irak, Almanya ve Suriye nin sıralamadaki yerlerinin değişmediği görülmektedir. Bu üç ülkenin dışında ABD, İngiltere, Hollanda, Suudi Arabistan, Fransa ve İtalya her üç yılda da ilk on sıralamasında yer alırken, 2013 yılında Libya, 2014 yılında İsrail ve 2015 yılında da Sudan sıralamada kendine yer bulmuşlardır yılında Gıda ve İçecek Sanayi toplam ihracatının %22,8 i Irak'a yaparken, 2013 yılında %20,9'u ve 2015 yılında da %18'ini yine bu ülkeye yapmıştır. Başka bir ifade ile yıllarında Gıda ve İçecek Sanayi nin yapmış olduğu ihracatın neredeyse beşte biri bu ülkeye gerçekleştirilmiştir. İkinci ve üçüncü sırada yer alan Almanya ve Suriye nin Gıda ve İçecek Sanayi ihracatı içindeki payları ise daha sınırlı bir seviyede kalmıştır. Gıda ve İçecek Sanayi ihracatı içindeki ilk 10 ülkenin toplam payı, 2013 yılında %51,1 seviyelerinde iken, 2014 ve 2015 yıllarında azalmış ve sırasıyla %49,9 ve %48,4 seviyelerinde gerçekleşmiştir. Gıda ve İçecek Sanayi ithalatı 2015 yılında bir önceki yıla göre %7,8 oranında azalarak (485,6 milyon dolar) 5,7 milyar dolar olarak gerçekleşmiştir. Bir önceki yıla göre Türkiye toplam ithalatı %14,4, sanayi ithalatı %13,6, imalat sanayi ithalatı ise %11,2 oranında azalmıştır. Gıda ve İçecek Sanayi ithalatı, yılları arasında 3 kata yakın artarak 2 milyar dolardan 5,7 milyar dolara yükselirken; aynı dönemde Türkiye toplam ithalatı, sanayi ve imalat sanayi ithalatları da yaklaşık olarak 2 kat artmıştır. Gıda ve İçecek Sanayi ithalatı, 2004 yılından 2008 yılına kadar sürekli olarak bir önceki yıl almış olduğu değere göre artmıştır kriz yılında ise Gıda ve İçecek Sanayi'nin yapmış olduğu ithalat, 2008 yılındaki 4,2 milyar dolar seviyesinden 3,2 milyar dolar seviyesine gerilemiş, krizin sona ermeye başladığı 2010 yılından itibaren artmaya başlayarak, 2014 yılında 6,2 milyar dolar seviyelerinde gerçekleşmiştir yılında ise sektörün ithalatı 5,7 milyar dolara gerilemiştir Türk Gıda ve İçecek Sanayi Envanteri 2015 Türk Gıda ve İçecek Sanayi Envanteri 69

37 Türkiye Toplam İthalatı İçerisindeki Paylar Yıllık Değişim Oranlarına Göre İthalat Sanayi Sektörünün Alt Sektörlerinin Yıllar Bazında Türkiye Toplam İthalatı İçindeki Payları (%) ( ) Yıllık Değişim Oranlarına Göre İthalat (%) ( ) Türkiye 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 Sanayi 93,8 94,7 94,9 93,7 92,1 93,4 92,3 91,9 92,5 93,5 93,0 94,0 Madencilik ve Taş Ocaklığı 11,3 14,0 15,8 14,9 17,7 14,6 14,0 15,5 17,9 15,2 15,3 13,3 İmalat 82,5 80,7 79,1 78,8 74,4 78,8 78,3 76,4 74,5 78,2 77,5 80,5 Gıda Ürünleri ve İçecek* 2,1 2,0 1,9 1,8 2,1 2,3 2,0 2,2 2,4 2,4 2,6 2,8 Elektrik, Gaz ve Su 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,1 0,1 0,2 0, Türkiye 40,7 19,7 19,5 21,8 18,8-30,2 31,7 29,8-1,8 6,4-3,8-14,4 Sanayi 41,2 20,9 19,8 20,3 16,7-29,2 30,1 29,2-1,2 7,6-4,3-13,6 Madencilik ve Taş Ocaklığı 21,7 48,6 35,0 14,9 40,8-42,1 25,7 44,0 13,2-9,6-2,8-25,6 İmalat 44,5 17,1 17,2 21,3 12,2-26,1 30,9 26,5-4,2 11,7-4,6-11,2 Gıda Ürünleri ve İçecek* 19,3 9,7 14,2 13,9 42,5-24,5 18,0 39,3 6,9 7,4 2,9-7,8 Elektrik, Gaz ve Su -62,8 18,8-4,2 18,2-28,0 11,4 18,6 322,9 195,0 30,9 31,3-25,9 * Sektör verileri ISIV Rev 4'e göre verilmiştir. * Sektör verileri ISIV Rev 4'e göre verilmiştir. Gıda ve İçecek Sanayi nin Türkiye toplam ithalatı içerisindeki payı bir önceki yıla göre çok az da olsa artarak %2,8 olarak gerçekleşmiştir. Gıda ve İçecek Sanayi'nin Türkiye toplam ithalatı içerisindeki payı, 2004 yılından 2007 yılına kadar azalmıştır yılında %1,8 olan pay, 2008 yılında %2,1 e 2009 yılında da %2,3'e yükselmiş; 2010 yılında tekrar azalarak %2'ye gerilemiştir yılında %2,2 ye yükselen pay, 2012 ve 2013 yıllarında %2,4 seviyelerinde gerçekleşmiş, 2014 yılında önce %2,6 ya, 2015 yılında ise %2,8 e yükselmiştir. İnceleme dönemi başı ve sonu itibarı ile Sanayi sektörünün toplam ithalat içindeki payının %93,8'ten %94 e yükseldiği, imalat sanayi payının ise %82,5'ten %80,5'e düşmüş olduğu görülmektedir. Gıda ve İçecek Sanayi ithalatının toplam Türkiye ithalatı içindeki payının ise başlangıç ve bitiş yılları itibarıyla, %2,1 den %2,8 e yükseldiği görülmektedir. İnceleme döneminde Gıda ve İçecek Sanayi ithalatının toplam ithalat içindeki payının en yüksek olduğu yıl %2,8 ile 2015 yılı olurken, en düşük olduğu yıl ise %1,8 ile 2007 yılı olmuştur. Gıda ve İçecek Sanayi ithalatı, inceleme döneminde sadece 2009 ve 2015 yıllarında %24,5 ve %7,8 oranlarında azalmış, geri kalan diğer tüm yıllarda ise değişen oranlarda artış sağlamıştır. Artış sağlanan yıllar içerisinde en yüksek oransal artışın gerçekleştiği yıl %42,5 ile 2008 yılı olurken, en düşük oranlı artış %2,9 ile 2014 yılında elde edilmiştir ve 2015 yıllarında Gıda ve İçecek Sanayi ithalatında görülen düşüş oranları; Türkiye, sanayi ve imalat sanayi ithalatlarında görülen yıllık azalış oranından daha düşük seviyede kalırken, 2008 yılında elde edilen %42,5'luk artış oranı diğer gruplara göre daha yüksek olarak gerçekleşmiştir yılında ise Türkiye nin toplam ithalatı %14,4, sanayi ve imalat sanayi ithalatları da %13,6 ve %11,2 oranlarında azalırken, Gıda ve İçecek Sanayi ithalatının %7,8 ile daha düşük oranda azaldığı görülmektedir Türk Gıda ve İçecek Sanayi Envanteri 2015 Türk Gıda ve İçecek Sanayi Envanteri 71

38 Gıda ve İçecek Sanayi Alt Sektörlerinde İthalat Yılları Aylık Gıda ve İçecek Sanayi İthalatı Yıllar Bazında Gıda ve İçecek Sanayi Alt Sektörlerinin İthalat Rakamları ve Payları (Milyon Dolar) ( ) /2015 Değer % Değer % Değer % Değer % Değer % % Gıda ve İçecek Sanayi , , , , ,0 9,0 Gıda Ürünlerinin İmalatı , , , , ,5 6,1 Etin İşlenmesi ve Saklanması , , , , ,4-73,3 Balık, Kabuklu Deniz Hayvanları ve Yumuşakçaların İşlenmesi ve Sak , , , , ,4 48,6 Sebze ve Meyvelerin İşlenmesi ve Saklanması 256 5, , , , ,7 41,2 Bitkisel ve Hayvansal Sıvı ve Katı Yağların İmalatı , , , , ,7 20,5 Süt Ürünleri İmalatı 106 2, , , , ,5 28,3 Öğütülmüş Hububat ve Sebze Ürünleri İmalatı 229 4, , , , ,6 55,5 Nişasta ve Nişastalı Ürünlerin İmalatı 170 3, , , , ,2 2,8 Fırın Ürünleri İmalatı 56 1,1 63 1,2 75 1,3 60 1,0 61 1,1 9,0 Şeker İmalatı 55 1, ,0 96 1, , ,5 144,3 Kakao, Çikolata ve Şekerleme İmalatı 228 4, , , , ,8 36,1 Makarna, Şehriye, Kuskus ve Benzeri Unlu Mamullerin İmalatı 4 0,1 5 0,1 6 0,1 13 0,2 8 0,1 88,0 Hazır Yemeklerin ve Yiyeceklerin İmalatı 2 0,0 2 0,0 2 0,0 2 0,0 2 0,0-20,9 Başka Yerde Sınıflandırılmamış Diğer Gıda Maddelerinin İmalatı , , , , ,3 25,7 Hazır Hayvan Yemleri İmalatı 122 2, , , , ,5 11,2 İçeceklerin İmalatı 205 3, , , , ,5 81,5 Mayalı Maddelerden Etil Alkol 86 41, , , , ,6 45,4 Kaynak: Şarap Türkiye İstatistik Kurumu 9 4,3 11 4,8 12 3,1 18 4,8 14 3,7 53,2 Bira ve Malt 60 29, , , , ,0 167,4 Alkolsüz İçecekler, Maden ve Memba Suları 50 24, , , , ,8 45,9 Gıda ve İçecek Sanayi alt sektörleri itibarı ile 2015 yılında en fazla ithalatın 2,3 milyar dolar ile bitkisel ve hayvansal sıvı ve katı yağlar sektörü tarafından gerçekleştirildiği, buna karşın en az ithalatın ise 2 milyon dolar ile hazır yemeklerin ve yiyeceklerin imalatı sektöründe gerçekleştiği görülmektedir yılında bitkisel ve hayvansal yağlar sektörünün ardından 821 milyon dolar ile başka yerde sınıflandırılmamış gıda maddeleri ve 361 milyon dolar ile sebze ve meyvelerin işlenmesi sektörlerinin diğer alt sektörlere göre ithalat tutarları bakımından daha ön plana çıktığı görülmektedir. İthalat tutarı en düşük olan alt sektörler ise hazır yemekler ve yiyecekler, makarna, şehriye, kuskus vb. unlu ürünler ile şarap sektörleridir yılında Gıda Sanayi toplam ithalatı içinde en yüksek paya sahip olan alt sektör, %42,7'lik oranla bitkisel ve hayvansal yağlar sektörüdür. İthalat içindeki payı bakımından ikinci ve üçüncü sırada %15,3 ve %6,7 lik paylarla başka yerde sınıflandırılmamış gıda maddeleri ve sebze ve meyvelerin işlenmesi yer almaktadır. sektörler sırasıyla %167,4 ile bira ve malt, %144,3 ile şeker ve %88 ile makarna, şehriye, kuskus v.b unlu ürünlerdir. İnceleme döneminde %73,3 ile etin işlenmesi ve saklanması sektörü ve %20,9 ile hazır yemeklerin ve yiyeceklerim imalatı sektörlerinde ithalat azalırken, diğer sektörlerde değişen oranlarda artışlar olmuştur. Aylara Göre İthalat Dağılımı yılları Gıda ve İçecek Sanayi ithalatının aylara göre dağılımı incelendiğinde; 2015 yılında en yüksek aylık değerin 613 milyon dolarla Aralık ayında, en düşük değerin ise 336 milyon dolar ile Eylül ayında gerçekleştiği görülmektedir yılı Şubat, Mart ve Haziran ayları dışındaki dokuz ayda aylık ithalat değerlerinin 2014 yılı aylık değerlerine göre daha düşük değerlerde gerçekleştiği anlaşılmaktadır. * Sektör verileri ISIV Rev 4'e göre verilmiştir yılındaki aylık ithalat değerlerinin 2014 yılının aynı aylarına göre değişim oranları Şubat, Mart ve Haziran aylarında sırasıyla %0,5, %0,5 ve %1,8 oranlarında artış gerçekleşmiştir. Diğer tüm aylarda ise değişen oranlarda ithalatın düştüğü görülmektedir. En yüksek düşüşün %24,5 oranla Mayıs ayında gerçekleşmiştir. Gıda Sanayi ithalatı, yılları Etin işlenmesi ve saklanması sektörü ithalatının arasında kümülatif olarak %6,1 oranında 5 yıllık inceleme döneminde her yıl bir önceki artarken; İçecek Sanayi ithalatı ise %81,5 yıla göre azaldığı, bununla birlikte Gıda ile daha yüksek oranda artmıştır. Söz konusu Sanayi içindeki payının da giderek azaldığı dönemde en yüksek artışın gerçekleştiği 72 görülmektedir Türk Gıda ve İçecek Sanayi Envanteri 2015 Türk Gıda ve İçecek Sanayi Envanteri 73

39 6-2 Dış Ticaret Dengesi Gıda ve İçecek Sanayi İthalatında İlk 10 Ülke Yılları İthalatında İlk 10 Ülke İhracat ve İthalat Farkı Yıllar Bazında İhracat ve İthalat Farkı (Milyon Dolar) ( ) Gıda ve İçecek Sanayi ithalatının 2015 yılında ülkelere göre dağılımı incelendiğinde; en fazla ithalat yapılan ülkenin 951, 7 milyon dolar ile Rusya olduğu görülmektedir. Bu ülkeyi 447,6 milyon dolar ile Malezya ve 353,3 milyon dolar ile Ukrayna takip etmektedir yıllarında ülkelere göre dağılım incelendiğinde; her üç yılda da ilk on ülke arasında yer alan ülkelerin Rusya Federasyonu, Malezya, Ukrayna, Almanya, Hollanda, İtalya, Endonezya ve ABD olduğu görülmektedir. Ülkeler Değer (Dolar) Pay (%) Ülkeler Değer (Dolar) Pay (%) Ülkeler Değer (Dolar) Pay (%) 1 Rusya Fed ,7 Rusya Fed ,7 Rusya Fed ,6 2 ABD ,5 Endonezya ,5 Malezya ,8 3 Endonezya ,1 ABD ,8 Ukrayna ,2 4 Ukrayna ,8 Ukrayna ,5 Almanya ,6 5 Almanya ,9 Almanya ,5 Hollanda ,5 6 Hollanda ,6 Hollanda ,4 İtalya ,0 7 Malezya ,6 Malezya ,4 Endonezya ,0 8 İtalya ,8 İtalya ,0 ABD ,9 9 Arjantin ,3 İngiltere ,3 Bosna-Her ,7 10 İspanya ,3 Arjantin ,3 Bulgaristan ,6 10 Ülke Toplamı , , ,7 Toplam İthalat , , ,0 alan İngiltere 2013 ve 2015 yıllarında listede yer almazken, daha önce ilk on ülke arasında yer almayan Bosna-Hersek ve Bulgaristan 2015 yılında listede yer almıştır yılında Malezya ve Ukrayna ikinci ve üçüncü sıralarda yer alırken, 2013 yılında üçüncü sırada yer alan Endonezya 2015 yılında yedinci sıraya kadar gerilemiştir. Gıda ve İçecek Sanayi dış ticaret fazlası, 2015 yılında bir önceki yıla göre %2,7 (172 milyon dolar) oranında azalarak 6,3 milyar dolar seviyesinde gerçekleşmiştir Türkiye Sanayi Madencilik ve Taş Ocaklığı İmalat Gıda Ürünleri ve İçecek* Elektrik, Gaz ve Su açığı düşürmek için uygulanan para ve kur politikalarının dış ticaret dengesine olumlu katkı yapması sonucu 33 milyar dolara gerileyen imalat sanayinin dış ticaret açığı, 2013 yılında %67,9 oranında artarak 55,5 milyar dolara yükselmiştir yılında tekrar gerilemeye başlayan dış ticaret açığı, 2015 yılında daha da gerilemiş ve 2014 yılına göre %20,5 oranında azalarak 32,4 milyar dolara gerilemiştir. Gıda ve İçecek Sanayi nin Dış Ticaret Fazlası ve Değişim Oranları * Sektör verileri ISIV Rev 4'e göre verilmiştir yıllarını kapsayan inceleme döneminde Gıda ve İçecek Sanayi, hiçbir Gıda ve İçecek Sanayi'nin inceleme Sektörün toplam ithalatı içinde Rusya nın yılda dış ticaret açığı vermezken, Türkiye döneminde en az dış ticaret fazlası verdiği payı 2013 yılında %11,7 iken, bu oran İlk 10 ülkenin Gıda ve İçecek Sanayi toplam dış ticareti ve imalat sanayi sürekli yıl milyon dolarla 2004 yılı olurken, Rusya Federasyonu her üç yılda da 2014 yılında %17,7 ye yükselmiş, 2015 ithalatı içindeki toplam payı 2013 yılında olarak dış ticaret açığı veren bir yapı 2005 yılında artarak milyon dolar ilk sırada yer alırken, 2013 ve 2014 yılında ise yaşanan uçak düşülmesi olayına %57,5 iken; bu pay 2014 yılında %57,3'e, sergilemektedir. seviyelerine ulaşmıştır yılında tekrar yıllarında ilk on ülke arasında yer alan bağlı olarak %16,6 ya kadar gerilemiştir yılında ise %53,7 seviyelerine kadar azalarak milyon dolara gerileyen Arjantin in 2015 yılında sıralama dışında gerilemiştir. İmalat sanayi daha önceki yıllarda 2013 yılında %7,5 lik payla ikinci sırada sektörün dış ticaret fazlası, bu yıldan sonra kaldığı görülmektedir. İspanya ise 2013 olduğu gibi 2015 yılında da dış ticaret bulunan ABD, 2014 ve 2015 yıllarında devamlı artarak milyon dolarla en yılında sıralamada yer alırken, 2014 ve açığı vermiş; sektörün 2009 yılında kriz %5,8 ve %2,9 arlık paylarla üçüncü ve fazla dış ticaret fazlasını 2014 yılında 2015 yıllarında sıralamada kendine yer nedeniyle 15,6 milyar dolar seviyesine sekizinci sıralara gerilemiştir. vermiştir yılında da azalmış olmasına bulamamıştır yılında sıralama yer gerileyen dış ticaret açığı, 2011 yılında 58 rağmen sektörün dış ticaret fazlası milyar dolara yükselmiştir yılında cari Türk Gıda ve İçecek Sanayi Envanteri milyon dolar olarak gerçekleşmiştir Türk Gıda ve İçecek Sanayi Envanteri 75 ( )

40 Küresel Gıda Pazarına Ait Bazı Ekonomik Göstergeler Dış Ticaret Karşılama Oranları Yıllar Bazında Dış Ticaret Karşılama Oranları (%) ( ) Türkiye 64,8 62,9 61,3 63,1 65,4 72,5 61,4 56,0 64,5 60,3 65,1 69,4 Sanayi 65,9 63,1 61,6 64,6 68,5 73,9 63,2 58,2 67,0 61,7 66,8 70,5 Madencilik ve Taş Ocaklığı 5,9 5,0 5,2 6,6 6,0 8,2 10,4 7,5 7,5 10,2 9,2 10,1 İmalat 74,1 73,0 72,7 75,5 83,3 86,0 72,6 68,5 81,3 71,8 78,3 80,6 Gıda Ürünleri ve İçecek 196,8 240,0 200,7 204,6 172,3 209,4 202,1 190,0 190,1 196,8 203,4 209,1 Bölüm:7 Küresel Gıda Pazarına Ait Bazı Ekonomik Göstergeler Elektrik, Gaz ve Su 387,5 542,1 686,5 785,0 471,2 811,3 886,0 171,9 74,5 8,7 20,3 22,7 Gıda ve İçecek Sanayi dış ticaret karşılama oranları incelendiğinde, sektörün 2014 yılında %203,4 olan dış ticaret karşılama oranının 2015 yılında %209,1 e yükseldiği görülmektedir. Dış ticaret karşılama oranlarının yılları arasındaki durumu incelendiğinde; Türkiye toplam, sanayi ve imalat sanayi dış ticaret karşılama oranlarının sürekli olarak çok yetersiz seviyelerde seyrettiği; buna karşın, Gıda ve İçecek Sanayi dış ticaret karşılama oranlarının çok iyi seviyelerde olduğu görülmektedir. Başka bir ifade ile inceleme dönemindeki tüm yıllarda, Gıda ve İçecek Sanayi, dış ticarette sürekli olarak ihracat fazlası veren bir yapı sergilemektedir yılında %196,8 olan Gıda ve İçecek Sanayi dış ticaret karşılama oranı, 2005 yılındaki %240'lık en yüksek seviyesine ulaştıktan sonra, inişli-çıkışlı bir seyir izlemiş ve 2011 yılındaki %190 değerine kadar gerilemiştir yılından itibaren tekrar artmaya başlayan sektörün dış ticaret karşılama oranı 2015 yılında %20 9,1 seviyesine kadar yükselmiştir. Türkiye dış ticaret karşılama oranı 2015 yılında %69,4 gibi oldukça düşük bir seviyede gerçekleşirken, sanayi sektörü ve imalat sanayi oranları da %70,5 ve %80,6 gibi son derece düşük seviyelerde gerçekleşmiştir. Gıda ve İçecek Sanayi, en yüksek dış ticaret karşılama oranını %240 ile 2005 yılında yakalarken, en düşük oran %172,3 ile 2008 yılında elde edilmiştir. İnceleme döneminde Türkiye dış ticaret karşılama oranının en yüksek olduğu yıl %72,5 ile 2009 küresel kriz yılı olurken, en düşük oran %56 ile 2011 yılında elde edilmiştir. Türkiye, İmalat ve Gıda ve İçecek Sanayilerinde Dış Ticaret Karşılama Oranları ( ) Türk Gıda ve İçecek Sanayi Envanteri 2015 Türk Gıda ve İçecek Sanayi Envanteri 77

41 7-1 Buğday 7-2 İri Daneli Tahıllar(Kaba Tahıllar) Dünya Buğday Pazarına Bakış Kaynak: FAO Üretim Kullanım ve Stoklar Dünya Kaba Tahıl Pazarına Bakış Kaynak: FAO Üretim Kullanım ve Stoklar 2013/ /15 tahmini 2015/16 öngörü 2014 e/15 e göre 2015/16 da değişim Kaynak: FAO 2013/ /15 tahmini 2015/16 öngörü 2014/15 e göre 2015/16 da değişim Kaynak: FAO milyon ton % milyon ton % DÜNYA BİLANÇOSU DÜNYA BİLANÇOSU Üretim 715,6 732,9 734,8 0,3 Üretim 1312,7 1330,6 1306,5-1,8 Ticaret 1 156,8 155,8 150,0-3,7 Ticaret 1 159,8 175,2 169,0-3,6 Toplam Kullanım 693,9 712,9 727,0 2,0 Toplam Kullanım 1247,5 1291,7 1302,6 0,8 Gıda 481,3 486,1 490,6 0,9 Gıda 196,5 201,0 203,7 1,3 Yem 127,4 138,2 144,0 4,2 Yem 700,1 732,1 741,7 1,3 Diğer 85,2 88,6 92,4 4,4 Diğer 350,9 358,5 357,2-0,4 Kapanış stoku 188,4 202,6 205,9 1,6 Kapanış stoku 236,4 269,2 267,6-0,6 ARZ TALEP GÖSTERGELERİ ARZ TALEP GÖSTERGELERİ Kişi başına düşen gıda tüketimi: Dünya (kg/yıl) LIFDC (kg/yıl) Dünya stok/kullanım oranı (%) Büyük ihracatçıların stok/tükenme oranı (%) 2 FAO BUĞDAY FİYAT ENDEKSİ 3 ( =100) 67,2 67,2 67,0-0,2 47,9 47,6 47,4-0,4 26,4 27,9 28,9 13,8 15,6 16, Ocak-Eylül Ocak-Eylül 2014 e göre değişim Üretim (sol eksen) Stoklar (sağ eksen) Kullanım (sol eksen) Kişi başına düşen gıda tüketimi: Dünya (kg/yıl) LIFDC (kg/yıl) Dünya stok/kullanım oranı (%) Büyük ihracatçıların stok/tükenme oranı (%) 2 FAO KABA TAHIL FİYAT ENDEKSİ ( =100) 27,5 27,8 27,8 0,2 40,0 40,6 40,7 0,0 18,3 20,7 20,1 11,2 13,7 12, Ocak-Eylül Ocak-Eylül 2014 e göre değişim Üretim (sol eksen) Stoklar (sağ eksen) Kullanım (sol eksen) 1 Ticaret, genel bir Temmuz/Haziran pazarlama sezonuna dayanan ihracatı tanımlamaktadır. 2 Önde gelen ihracatçılar Arjantin, Avustralya, Kanada, AB, Kazakistan, Rusya Federasyonu, Ukrayna ve ABD yi içermektedir. 3 Uluslararası Hububat Konseyi (IGC) buğday endeksinden türetilmiştir. Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü nün (FAO) Ekim 2015 te yayınladığı The Food Outlook Report verilerine göre küresel buğday üretiminin 2015 te rekor kırarak 735 milyon tona ulaşması bekleniyor. Bunun sebebi olarak Avustralya, Çin, Fas, Türkiye, Ukrayna ve ABD deki üretim artışı gösteriliyor ,6 Beklenenden iyi hasat, yüksek stok ve güçlü ihracat rekabeti uluslararası buğday fiyatları için aşağı yönde bir baskı oluşturdu. Bol ihracat imkanı ve düşük fiyatlara rağmen buğday ticaretinin geçen sezona göre daha düşük olması, böylece küresel envanterlerin 2015 te 13 yılın en yüksek seviyesine ulaşması bekleniyor. Dünya buğday ticaretinin Temmuz 2015/ Haziran 2016 arasında 150 milyon ton olması bekleniyor. Bu miktar geçen döneme göre %4 oranında düşük. Düşüşün sebebi Asya ve Kuzey Afrika daki bolluk olarak görülüyor. Aynı dönemde toplam buğday kullanımının geçen döneme göre %2 oranında artarak 727 milyon ton olması bekleniyor. Yemlik kullanım ise %4,2 artarak 144 milyon tona ulaşacak. Bu artış Asya ve Kuzey Amerika daki artan talebe bağlanıyor. Dünya buğday stoklarının 2016 sezonu kapanışında son 13 yılın en yüksek seviyesine ulaşması bekleniyor. Tahminlere göre stok/kullanım oranı bu dönem %28,9 olacak. AB, Rusya Federasyonu ve ABD de stok artışı beklenirken, Kanada da düşüş öngörülüyor. FAO verilerine göre dünya iri daneli tahıl üretiminin rekor seviye olan 2014 seviyesinin %2 altında, milyon ton olması bekleniyor. Bunun en önemli nedeni AB ve ABD de mısır üretimindeki düşüş. Mısır halen dünya iri daneli tahıl üretiminin %80 ine karşılık geliyor ,2 1 Ticaret, genel bir Temmuz/Haziran pazarlama sezonuna dayanan ihracatı tanımlamaktadır. 2 Önde gelen ihracatçılar Arjantin, Avustralya, Kanada, Brezilya, AB, Rusya Federasyonu, Ukrayna ve ABD yi içermektedir. Bu yılın üretim öngörüsündeki düşüşe rağmen yüksek miktarda iri daneli tahıl stoğu piyasayı doyurmaya devam ediyor. Bu durum vadeli işlem piyasalarında daha yüksek fiyatlara yol açsa da nakit piyasalarındaki fiyat artışları ithalat talebindeki düşüş nedeniyle daha hafif oldu. Küresel iri daneli tahıl ticareti de geçen sezon yaşanan 175 milyon tonluk rekordan %3,6 oranında düşüş göstererek 169 milyon ton olacak. Mısır ticaretinin 126 milyon tona düşmesi bekleniyor (önceki sezonun %1,6 altı). Bu miktar yine de kaydedilen en yüksek ikinci değer. Arpa ticaretinde ise %13 lük bir düşüş bekleniyor. Daralmanın büyük ölçüde sorumlusu Asya olurken, Afrika ve Avrupa nın ithalatının artması bekleniyor. İri daneli tahıl kullanımının %0,8 artış ile milyon tona yükselmesi beklenirken üretimdeki düşüşün yem ve endüstriyel kullanımdaki büyümeyi yavaşlatacağı tahmin ediliyor. Toplam mısır kullanımı geçen sezona göre %1,5 artarak milyon ton olacak. Arpa kullanımı hafif artışla 142 milyon tona gelirken sorgum tüketimi %2,6 düşerek 64,4 milyon tona inecek. Dünya iri daneli tahıl stoklarının 2016 sezon sonunda 267,6 milyon tonda kalması bekleniyor. Bu ciddi oranda düşük seviye dünya stok/kullanım oranlarının da hafifçe düşerek %20,1 e gerilemesine neden olacak Türk Gıda ve İçecek Sanayi Envanteri 2015 Türk Gıda ve İçecek Sanayi Envanteri 79

42 7-3 Pirinç 7-4 Şeker 7-5 Yağlı Tohum Dünya Pirinç Pazarına Bakış Dünya Şeker Pazarına Bakış Dünya Yağlı Tohum Pazarına Bakış Kaynak: FAO Kaynak: FAO Kaynak: FAO 2014/15 e 2013/14 e 2013/ / / / / / / / / /14 e göre 2015/16 da göre 2014/15 te göre 2014/15 te tahmini öngörü değişim tahmini öngörü değişim tahmini öngörü değişim FAO Aylık Uluslararası Fiyat Endeksi ( =100) Kaynak: FAO milyon ton % milyon ton % milyon ton % DÜNYA BİLANÇOSU Üretim Ticaret 1 Toplam Kullanım Gıda Kapanış stoku ARZ TALEP GÖSTERGELERİ Kişi başına düşen gıda tüketimi: Dünya (kg/yıl) LIFDC (kg/yıl) Dünya stok/kullanım oranı (%) Büyük ihracatçıların stok/tükenme oranı (%) 2 FAO PİRİNÇ FİYAT ENDEKSİ ( =100) 2015 dünya pirinç üretimi tahminleri gelişmeler neticesinde 493 milyon tona düşürüldü. Latin Amerika, Karayipler ve Avrupa dışında tüm bölgelerde düşüş görülecek. 494,5 494,9 493,0-0,4 45,3 44,0 45,0 2,2 483,3 494,3 499,9 1,1 391,5 397,0 402,3 1,3 170,3 170,3 164,3-3,5 54,5 54,6 54,7 0,2 58,8 59,1 59,2 0,5 34,4 34,1 32,3 28,8 23,4 17, Takvim yılı ihracatları (ikinci yıl gösterilmiştir) 2 Önde gelen ihracatçılar Hindistan, Pakistan, Tayland, Vietnam ve ABD yi içermektedir Ocak-Eylül Ocak-Eylül 2014 e göre değişim taşınan stoklarının hızla erimesi bekleniyor pirinç ticareti tahminleri kayıt dışı da dikkate alınarak 45,3 milyon ton olarak güncellendi. Tahminler 2015 te %3 lük bir azalmaya, 2016 da ise %2,2 lik bir artışa işaret ediyor. Artış Endonezya, Kuzey Kore ve Filipinler in ithalatına bağlanıyor. DÜNYA BİLANÇOSU Üretim Ticaret 1 Toplam Kullanım Kapanış stoku ARZ TALEP GÖSTERGELERİ Kişi başına düşen gıda tüketimi: Dünya (kg/yıl) LIFDC (kg/yıl) Dünya stok/kullanım oranı (%) ISA (Internaional Sugar Agreemant) GÜNLÜK FİYAT ORTALAMASI (US cent/lb) 1 Ticaret rakamları ihracatı göstermektedir. FAO nun Mayıs 2015 te yayınladığı Food Outlook raporuna göre; dünya şeker üretiminin 2014/15 sezonunda ciddi oranda artması ve üst üste beşinci keredir küresel tüketimi aşması bekleniyor. Bu durum dünya stoklarında az da olsa yine bir artışla sonuçlanacak. 182,3 180,6 181,0 0,24 54,7 55,4 55,3-0,19 176,1 176,9 179,8 1,59 74,7 78,4 79,4 1,28 24,7 25,0 25,3 1,11 46,5 16,5 16,8 1,87 42,4 44,3 44,2-0, Ocak- Ekim Ocak-Nisan 2014 e göre değişim 18,53 16,70 14,39-13,84 Dünya şeker tüketiminin uzun vadeli trendine uygun şekilde artması bekleniyor. Bunun nedeni olarak bazı ülkelerde düşük yerel fiyatlar, bolluk ve iyi ekonomik performans beklentileri sonucu tüketimin artacak olması görülüyor. Artışın özellikle Asya ve Afrika da görüleceği tahmin ediliyor. İthalatçı ülkelerde arzın yeterli düzeyde olması, küresel ithalat talebinin önceki sezon seviyesinde seyretmesine neden olacak. Çin gibi önemli pazarlarda ithalat kısıtlamalarının getirilmesi küresel ithalat talebini düşüren bir görüntü çiziyor. Dünyanın en büyük üreticisi ve ihracatçısı Brezilya da ihracatın değişmeyeceği öngörülürken ikinci en büyük TOPLAM YAĞLI TOHUM Üretim KATI VE SIVI YAĞLAR Üretim Arz Kullanım Ticaret Stok/kullanım oranı (%) Büyük ihracatçıların stok/tükenme oranı (%) KÜSPE VE UN Üretim Arz 2 Kullanım Ticaret 4 Stok/kullanım oranı (%) Büyük ihracatçıların stok/tükenme oranı (%) FAO FİYAT ENDEKSLERİ (Ocak-Aralık) ( =100) Yağlı tohum üretiminin düşük kolza, soya ve pamuk tohumu üretimi nedeni ile geçen sezon yaşanan uygunsuz hava şartları ve ekim alanlarının daralmasına bağlı olduğu ifade ediliyor. 2015/16 öngörüleri yağlı tohum ve küspe arz talep dengesinde iyileşmeye işaret etse de, denge sıvı yağlarda daralabilir. Küresel yağ ve küspe üretimleri geçtiğimiz sezonun rekoruna ulaşamasa da küspe arzı başlangıç stokları sayesinde yüksek olacak. Bunun yanında küresel sıvı ve katı yağ tüketiminde artışın devam etmesi, bunun da stoklarda azalmaya neden olması bekleniyor. Küspe üretiminin talebin bir miktar üzerinde seyredecek olması ise stokları geçen sezondaki rekor seviyenin üzerine çıkarabilir. Yağlar için stok/kullanım oranı geçen yıla göre düşerken küspe için bu oran geçen yılın yüksek seviyelerini yakalayabilir. Uluslararası yağlı tohum ve ürünleri ticaretinin 2015/16 da daha da artması ancak artışın geçen yıla göre daha az olması bekleniyor. Yağlarda bu düşüş temel olarak Çin ve Hindistan daki yüksek stoklar ve üretim fazlasına bağlı olacak. Küspedeki düşüş ise dünyanın en büyük soya ithalatçısı Çin de soya işleme marjlarının düşmesi, yüksek stoklar ve Çin parasının değer kaybetmesine bağlı olacak te verimi etkileyen sıkıntılara rağmen Dünya stok tahminlerinin 164 milyon Şeker üretiminde Brezilya, Tayland pirinç fiyatları düşmeye devam ediyor. tona inmesi, gıda güvencesinin önemli rekordan düşük gerçekleşeceği ve Çin de görülmesi beklenen düşüşler 2016 da ticaretin yeniden artması ile önde göstergelerinden pirinç stok/tüketim oranını Hindistan, AB ve Avustralya daki üretim artışı öngörülüyor. Düşüşün genel olarak gelen pirinç ihracatçısı ülkelerin bu sezona %32,3 e düşürüyor. Küresel bu düşüş en çok ile dengelenecek. Hindistan ve Tayland ı etkileyecek. ihracatçı olan Tayland da artış bekleniyor Türk Gıda ve İçecek Sanayi Envanteri 2015 Türk Gıda ve İçecek Sanayi Envanteri 81 Yağlı tohum Küspe/un Bitkisel yağ 513,2 547,4 534,5-2,4 203,3 209,9 208,6-0,7 235,7 245,9 247,9 0,8 198,9 204,6 211,8 3,5 107,9 112,0 114,2 1,9 18,1 19,2 17,1 10,3 12,1 11,1 128,8 140,4 138,2-1,6 147,2 162,0 166,0 2,5 125,3 132,2 136,8 3,4 81,1 85,4 87,1 2,0 17,3 21,0 21,0 9,4 13,3 15, Ocak-Eylül Ocak-Eylül 2014 e göre değişim , , ,3

43 7-6 Et ve Et Ürünleri 7-7 Süt ve Süt Ürünleri Dünya Et ve Et Ürünleri Pazarına Bakış Kaynak: FAO FAO Uluslararası Et fiyat Endeksi ( =100) Dünya Süt ve Süt Ürünleri Pazarına Bakış Kaynak: FAO FAO Uluslararası Süt Fiyat Endeksi ( =100) tahmini 2015 öngörü 2014 e göre 2015 te değişim Kaynak: FAO tahmini 2015 öngörü 2014 göre 2015 te değişim Kaynak: FAO milyon ton % milyon ton % DÜNYA BİLANÇOSU DÜNYA BİLANÇOSU Üretim Büyükbaş eti Kanatlı eti Domuz eti Küçükbaş eti Ticaret Büyükbaş eti Kanatlı eti Domuz eti Küçükbaş eti 311,3 315,3 318,8 1,1 68,0 68,1 68,3 0,3 108,6 110,5 112,1 1,5 115,0 117,3 118,8 1,3 13,9 13,9 14,0 0,9 29,7 30,6 30,5-0,6 8,9 9,6 9,7 0,5 12,4 12,7 12,6-1,0 7,1 7,0 7,0-0,6 1,0 1,0 1,0-4,9 Toplam süt üretimi Toplam ticaret ARZ VE TALEP GÖSTERGELERİ Kişi başına düşen gıda tüketimi: Dünya (kg/yıl) Üretimin ticarette payı (%) FAO SÜT FİYAT ENDEKSİ ( =100) 767,5 789,0 800,7 1,5 68,7 72,6 71,3-1,7 107,2 108,9 109,9 0,9 9,0 9,2 8,9-3, Ocak-Eylül Ocak-Eylül 2014 e göre değişim ARZ TALEP GÖSTERGELERİ Kişi başına düşen gıda tüketimi: Dünya (kg/yıl) FAO ET FİYAT ENDEKSİ ( =100) Dünya et üretiminin 2015 te tüm ürün kategorilerinde kısıtlı bir artışla hafifçe yükselmesi bekleniyor. Ticaret politikaları ve hastalıklara bağlı kısıtlamalar nedeniyle 2015 te küresel et ticaretinin bir miktar düşeceği öngörülüyor. 43,4 43,3 43,4 0, Ocak-Eylül Ocak-Eylül 2014 e göre değişim ,8 Dünya et üretiminin 2015 te hafif bir yükselme ile 318,8 milyon tona gelmesi bekleniyor. En büyük artış AB, ABD ve Rusya Federasyonu nda görülecek. Artışta büyük pay kanatlı sektöründe olacak. Küresel et ticareti 2015 te hafifçe düşerek 30,5 milyon ton olacak. Sığır etinde artış, diğer etlerde düşüş bekleniyor. Hacim olarak kanatlı eti en fazla ticareti yapılan et olarak kalmaya devam ederken bunu sırasıyla sığır, domuz ve küçükbaş eti takip ediyor. Kanatlı ticaretinin %1 oranında düşerek 12,6 milyon tona inmesi bekleniyor. Bu durum 2009 dan bu yana ilk daralma olacak. ABD de görülen bulaşıcı kuş gribi vakaları ticaretin düşmesinde önemli etken. Ayrıca Rusya Federasyonu ve Angola nın ticaret rejimlerindeki değişimler de ticareti olumsuz yönde etkiledi. Diğer yandan sığır eti ticaretinin 2015 te hafifçe artarak 9,7 milyon tona ulaşması bekleniyor. Arzın düşüklüğü artıştaki yavaşlamanın nedeni olarak görülüyor. Domuz eti ticaretinin ise hafifçe düşerek 7 milyon tona gerilemesi bekleniyor. Bu düşüşte özellikle Rusya Federasyonu nun ithalat talebindeki azalma etkili. Dünya süt üretiminin 2015 te %1,5 oranında büyüyerek 801 milyon tona ulaşması bekleniyor. Artışta en büyük pay Asya nın olmakla birlikte Okyanusya dışındaki tüm bölgelerde artış yaşanacak. Uluslararası süt ürünleri fiyatları son aylardaki düşüşün ardından Eylül ayında yeniden yükselmeye başladı. Birçok ülkede süt üretimi sabit şekilde artmaya devam etse de görece düşük fiyatların 2015 te küresel üretim artışını yavaşlatması bekleniyor. Süt ürünleri ticaretinde tahminler talep azlığı nedeniyle %1,7 oranında düşerek süt bazında 71,3 milyon tona gerileyecek dan beri ilk defa Asya da talebin daralması beklense de bölge ithalatçı konumunda kalacak. Bölgesel düşüşün sorumlusu Çin de yıllarca süren ciddi artıştan sonra dik bir düşüş yaşanacak olması. Asya daki diğer önemli ithalatçıların, özellikle Suudi Arabistan, Endonezya, Malezya, Vietnam, BEA, Japonya ve Güney Kore nin alımlarının artması bekleniyor. Düşük fiyatlar Afrika nın tamamında ithalatı destekleyebilir. İki büyük kaynak olan Yeni Zelanda ve AB de ihracatın temelde değişmeyeceği öngörülüyor. Bunun yanında ABD, Hindistan ve Arjantin in ihracatı ciddi oranda düşebilir Türk Gıda ve İçecek Sanayi Envanteri 2015 Türk Gıda ve İçecek Sanayi Envanteri 83

44 7-8 FAO Fiyat Endeksleri Yönetici Özeti Küresel Gıda Tüketim Fiyat Endeksi ve Gıda Fiyat Endeksi FAO Küresel Gıda Tüketim Endeksi Küresel Gıda Tüketim Fiyat Endeksi 2015 Ocak ayından beri %15 oranında düştü. Bu genel düşüş, yine de ticaret ağırlıklı Gıda Fiyatları Endeksi ne göre hafif kaldı. Ticarette ağırlığı genel tüketime göre daha fazla olan hayvansal gıdaların uluslararası fiyatlarındaki düşüşün daha dik olması bu duruma yol açtı. (Ekim Ekim 2013) FAO Gıda Fiyat Endeksi Gıda Fiyat Endeksi ayında şeker ve süt ürünleri fiyatları artarken, diğer ürünlerin Ağustos ayı fiyatlarına göre sabit kaldı ya da hafif düşüş gösterdi. FAO Tahıl Fiyatları Endeksi Eylül de bir önceki aya göre neredeyse sabit kalırken geçen yılın aynı ayına göre %13,1 lik bir düşüş göstererek 154,8 puan oldu. Buğday rekor üretim sonucu geçen yılın aynı ayına göre yaklaşık %20 oranında ucuzlarken, iri daneli tahıl fiyatları küresel mısır üretiminde beklenen düşüş nedeniyle daha istikrarlı seyrederek önceki yıla oranla %1,4 oranında düştü. Arzda daralma öngörülerine rağmen son 13 aydır değer kaybetmeye devam eden pirinç 2015 Eylül ayında %1,7 oranında düştü. FAO Bitkisel Yağ Fiyatları Endeksi önceki aya göre hafifçe (%0,5) düşerek 134,2 puan oldu ve Mart 2009 dan beri en düşük seviyesine ulaştı. Eylül deki düşüş temel olarak palm yağındaki düşüşe bağlandı. Uluslararası soya yağı fiyatları da Güney Amerika da arz bolluğu ve 2015/16 üretiminde beklenen artış nedeniyle düştü. Ayçiçek ve kolza yağının fiyatı ise arzda beklenen daralma nedeniyle yükseldi. FAO Süt Fiyatları Endeksi Eylül de bir önceki aya göre %5 artarak 142,3 puana çıktı. Bütün süt ürünlerinde fiyat artışı görülürken en büyük artış süt tozu fiyatlarında oldu. Ödemelerin düşmesi ile çiftçilerin üretimi kısması sonucu Yeni Zelanda da Gıda Emtia Fiyat Endeksi FAO Et Fiyatları Endeksi neredeyse sabit kalarak 170,5 puan oldu. Mart 2015 ten beri fiyatlar dar bir bantta seyrederken, yem fiyatlarındaki düşüşün kanatlı fiyatlarını azaltması ile talep artışının büyükbaş eti fiyatlarını yukarı çekmesi birbirini dengeledi. FAO Şeker Fiyatları Endeksi Ağustos 2015 e göre 5,2 puan artarak 168,4 a geldi. Bunun en önemli nedeni El Niño hava olaylarının üretim üzerinde olumsuz etkisi oldu. Dünyanın en büyük şeker üreticisi olan Brezilya da aşırı yağış hasadı engellerken, Hindistan da da kuraklık şeker verimini düşürdü. Brezilya, Hindistan ve Tayland daki duruma ilişkin öngörüler 2015/16 sezonunda yaşanacak şeker açığının tahmin AB nin iş hacmi, katma değer ve istihdam açısından en büyük sektörü olan Gıda ve İçecek Sanayi; işletme, 1,244 milyar avro iş hacmi ve 100 milyar avronun üzerinde dış ticaret büyüklüğü ile 4,2 milyon kişiye istihdam sağlamaktadır. Toplam iş hacminin %20 sini temsil eden et sektörü, iş hacmi açısından AB Gıda ve İçecek Sanayi nin en büyük alt sektörüdür. AB Gıda ve İçecek Sanayi dış ticaret dengesi 2014 yılında 27,6 milyar avroya ulaşarak rekor kırmıştır. AB Gıda ve İçecek Sanayi ihracatı son on yılda ikiye katlanarak 91,7 milyar avroya ulaşmıştır. Alt sektörler itibarı ile en fazla ihracat büyümesi %10 ile süt ve süt ürünleri, %9 ile çikolata ve şekerleme ve %9 ile öğütülmüş tahıl ve nişasta ürünleri alt sektörlerinde gerçekleşmiştir. AB Gıda ve İçecek Sanayi ihracatı 2015 in ilk çeyreğinde 2014 ün ilk çeyreğine göre %6 oranında artarak önceki beş yıla göre daha yüksek seviyede gerçekleşmiştir yılında hanehalkı harcamaları içinde gıda ve içecek harcamalarının payı önceki yıla göre sabit kalarak %14 olarak gerçekleşmiştir. Hanehalkı harcamaları içinde gıda ve içecek harcamaları konut, su ve enerji harcamalarından sonra ikinci sırada yer almaktadır. Alt gruplar itibarı ile incelendiğinde; çalışan sayıları bakımından en fazla yoğunlaş- FAO Gıda Fiyatları Endeksi Eylül ayında 2013 yılı verilerine göre AB, %18 lik payı yükselerek 156,3 puana ulaştı, ancak bu ile global gıda ve içecek ihracatında birinci, manın fırın ve unlu mamuller imalatı grubunda gerçekleştiği, istihdamın en az olduğu alt Gıda ve İçecek Sanayi nde faaliyet gös- yükseliş büyük bir düşüş yaşanan Ağustos %14 lük payı ile global gıda ve içecek ithala- ayına kıyasla yalnızca 1 puan oldu. Eylül yükselen fiyatlar bunun en önemli nedeni. edilenden fazla olacağına işaret ediyor Türk Gıda ve İçecek Sanayi Envanteri 2015 Türk Gıda ve İçecek Sanayi Envanteri 85 tında ise ikinci sırada yer almaktadır. Dünyada Gıda ve İçecek Sanayi ne bakıldığında AB, ABD ve Çin ön plana çıkmaktadır. AB gıda ve içecek sektörünün ciro bakımından lider olduğu görülmektedir. Çin ise en fazla işletmeye ve çalışan sayısına sahip olması bakımından başı çekmektedir. Türkiye İstatistik Kurumu nun (TÜİK) 2015 yılında açıklamış olduğu Yıllık Sanayi ve Hizmet İstatistikleri verilerine göre; 2013 yılında olan Gıda ve İçecek Sanayi ndeki işletme sayısı, 2015 yılında %1,83 (766 adet) artarak a yükselmiştir. İnceleme döneminin başlangıcı olan ve işletme sayısının olduğu 2008 yılına göre ise artış oranı, %22,3 olmuştur. Gıda ve İçecek Sanayi, alt gruplar itibarıyla incelendiğinde en fazla yoğunlaşmanın fırın ve unlu mamuller imalatı grubunda gerçekleştiği, en az işletmeye sahip alt grubun ise balık, kabuklu deniz hayvanları ve yumuşakçaların işlenmesi ve saklanmasında olduğu görülmektedir yılında Gıda ve İçecek Sanayi nde kişi olan çalışan sayısı, 2014 yılında kişi (%2,95) artarak kişi olmuştur. Gıda ve İçecek Sanayi istihdamı, 2008 yılına göre ise %48 ( kişi) oranında artmıştır. grubun ise balık, kabuklu deniz hayvanları ve yumuşakçaların işlenmesi ve saklanması olduğu görülmektedir. Gıda ve İçecek Sanayi nde faaliyet gösteren işletmelerin toplam üretimi 2013 yılında 132 milyar TL iken, 2014 yılında %15,4 artarak 152,4 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. Bu rakam inceleme döneminin başlangıç yılı olan 2008 yılına göre %128,3 (85,6 milyar TL) oranında bir artışı ifade etmektedir. Alt gruplar itibarıyla incelendiğinde; 2013 yılında üretim değeri bakımından en fazla yoğunlaşmanın diğer gıda maddeleri imalatı grubunda gerçekleştiği, üretim değerinin en az olduğu alt grubun ise balık, kabuklu deniz hayvanları ve yumuşakçaların işlenmesi ve saklanması olduğu görülmektedir. Gıda ve İçecek Sanayi nde faaliyet gösteren işletmelerin yapmış olduğu toplam satış cirosu 2013 yılında 138,4 milyar TL iken; 23,3 milyar TL (%16,8) artarak 2014 yılında 161,7 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. Gıda ve İçecek Sanayi inceleme döneminin başlangıç yılı olan 2008 yılana göre ise satış cirosunu %131,2 oranında artırmayı başarmıştır. Alt gruplar itibarıyla incelendiğinde; 2013 yılında ciro değeri bakımından en fazla yoğunlaşmanın diğer gıda maddeleri imalatı grubunda gerçekleştiği, ciro değerinin en az olduğu alt grubun ise balık, kabuklu deniz hayvanları ve yumuşakçaların işlenmesi ve saklanması olduğu görülmektedir. teren işletmelerin yaratmış oldukları toplam katma değer, 2013 yılında 20,5 milyar TL iken 2014 yılında %14,6 oranında artarak 23,5 milyar TL olarak gerçekleşmiştir yılına göre ise Gıda ve İçecek Sanayi nin katma değeri %113,7 oranında artmıştır. Alt gruplar itibarıyla incelendiğinde ise 2013 yılında katma değer bakımından en fazla yoğunlaşmanın diğer gıda maddeleri imalatı grubunda gerçekleştiği, yaratılan katma değerin en az olduğu alt grubun ise balık, kabuklu deniz hayvanları ve yumuşakçaların işlenmesi ve saklanması olduğu görülmektedir. Gıda ve İçecek Sanayi nde iş gücü verimliliği (çalışan başına katma değer) 2013 yılında TL iken, 2014 yılında %11,3 oranında artarak TL olarak gerçekleşmiştir yılına göre ise Gıda ve İçecek Sanayi iş gücü verimliliği %44,4 oranında artmıştır. Alt gruplar itibarı ile incelendiğinde 2013 yılında çalışan başına katma değer tutarının en yüksek olduğu alt sektörün hazır hayvan yemleri imalatı sektörü, çalışan başına katma değer tutarının en düşük olduğu alt sektörün ise fırın ve unlu mamuller imalatı grubunun olduğu görülmektedir. Türkiye İstatistik Kurumu, 2014 yılında Sanayi ve Hizmet Sektöründe Yoğunlaşma Çalışması 2012 yılı sonuçlarına göre Gıda ve İçecek Sanayi alt sektörlerinin 9 u çok yüksek, 5 i yüksek, 10 u orta ve 5 i de düşük derecede yoğunlaşma oranına sahiptir.

45 Yönetici Özeti Yönetici Özeti T.C. Merkez Bankası verilerine göre; 2015 yılında Gıda ve İçecek Sanayi nde faaliyete geçen yabancı sermayeli firma sayısı 13 olurken, Gıda ve İçecek Sanayi nde faaliyet gösteren toplam yabancı sermayeli firma sayısı 563 olmuştur. Gıda ve İçecek Sanayi nde faaliyet gösteren yabancı sermayeli firmaların sayısı yılları arasında kümülatif olarak 457 adet iken, yılları arasında 106 adet (%23,2) artarak 563 e yükselmiştir. Gıda ve İçecek Sanayi nde, yılları arasında en fazla yabancı sermayeli firmanın faaliyete geçtiği yıl 45 firma ile 2011 yılı olurken, en az yabancı sermayeli işletmenin faaliyete geçtiği yıl 12 firma ile 2014 yılı olmuştur. İmalat sanayinde, 2015 yılı sonu itibarıyla faaliyet gösteren yabancı sermayeli firmaların (6.155 adet) %9,2 si Gıda ve İçecek Sanayi nde (563 adet) faaliyet göstermektedir yılında sektördeki doğrudan yabancı yatırım girişinin 2014 yılına göre %113,4 oranında artarak 449 milyon dolar seviyesinden 958 milyon dolara yükseldiği görülmektedir. TÜİK tarafından yapılan Hanehalkı Tüketim Harcamaları Araştırması yılları sonuçlarına göre; hanehalklarının yapmış olduğu harcamalar içerisinde en yüksek ikinci payı, inceleme dönemindeki tüm yıllarda, gıda ve içecek harcamaları almaktadır. En yüksek pay ise konut ve kira harcamalarına aittir. Gıda ve içecek harcamalarının toplam harcamalar içindeki payı, inceleme dönemi başı ve sonu itibarıyla 2 puan azalırken, ulaştırma harcamalarının payı 2,7 puan artmıştır. Toplam harcamalar içinde en yüksek paya sahip olan konut ve kira harcamalarının payı ise 2014 yılında 2010 yılına göre 2,3 puanlık azalışla %24,8 olarak gerçekleşmiştir. Hanehalkı başına ortalama aylık gıda ve içecek (alkollü ve alkolsüz) harcaması 2014 yılında 2010 yılına göre %40 oranında artarak 407 TL den 570 TL ye yükselmiştir. Gelire göre sıralı %20 lik gruplar itibarıyla tüketim harcamalarının dağılımı incelendiğinde; 2014 yılında gelirden en az pay alan beşinci %20 lik grupta yer alan hanehalklarının, gıda ve içecek harcamasına ayırdıkları pay %33,8 iken, gelirden en fazla pay alan birinci gruptaki hanehalklarının ayırdığı payın %17,6 olduğu görülmektedir. TÜİK Bölgesel Hanehalkı Tüketim Harcamaları Araştırması sonuçlarına göre; ortalaması olarak hanehalklarının yapmış olduğu toplam tüketim harcamaları içerisinde gıda ve alkolsüz içecek harcamaları payının en yüksek olduğu coğrafi bölge, %26 lık payla Güneydoğu Anadolu Bölgesi olmuştur. Üç büyük ilimizin gıda ve alkolsüz içecek harcamaları payı incelendiğinde ise dönemi ortalaması olarak en yüksek payın %17,8 ile İzmir e ait olduğu anlaşılmaktadır. Bu ili %16,5 lik payla Ankara, %16,1 lik payla da İstanbul takip etmektedir. EUROSTAT ve OECD iş birliğiyle yürütülen 2014 yılı Gıda ve İçki Satınalma Gücü Paritesi çalışmasına göre Gıda ve Alkolsüz İçecekler grubunda 37 ülke içinde Norveç 165,7 lik endeks değeri ile en pahalı ülke olurken, Makedonya 58,9 luk endeks değeri ile en ucuz ülkedir. Türkiye nin Gıda ve Alkolsüz İçecekler grubundaki fiyat düzeyi endeksi 85,1 olup, bu grupta AB ortalamasından daha ucuzdur. Türkiye nin en yüksek fiyat düzeyi 181,8 endeks değeri ile alkollü içecekler grubunda olup, AB ortalamasının oldukça üzerindedir. Türkiye İstatistik Kurumu AR-GE Faaliyetleri Araştırması sonuçlarına göre; 2013 yılında 123,7 milyon TL olan Gıda ve İçecek Sanayi AR-GE harcamalarının, 2014 yılında %6,2 oranında artarak 131,3 milyon TL ye yükseldiği görülmektedir. Gıda ve İçecek Sanayi AR-GE harcamalarının 51,8 milyon TL si personel, 48,6 milyon TL si diğer cari, 20,2 milyon TL si makine ve teçhizat ve 10,6 milyon TL si de sabit tesis harcamalarından oluşmuştur. Gıda ve İçecek Sanayi AR-GE faaliyetinde çalışanların sayısı 2013 yılında 863 iken, 2014 yılında %17,1 oranında artarak 1011 e yükselmiştir. Gıda ve İçecek Sanayi AR-GE çalışmalarında istihdam edilenlerin 588 (%58,2) i araştırmacı olarak görev yaparken, 303 (%30) ü teknisyen ve geri kalan 120 (%11,8) si de diğer destek personeli olarak görev yapmaktadır. TÜİK in harcamalar yöntemine göre açıklamış olduğu GSYİH verileri çerçevesinde, yılları arasında Türkiye ekonomisi cari fiyatlarla 11.7 kat büyüyerek 166,7 milyar TL den milyar TL ye yükselmiştir. Söz konusu dönemde Gıda ve İçecek Sanayi ise 11,2 kat artarak 33 milyar TL den 371 milyar TL ye yükselmiştir yılında hem GSYİH hem de Gıda ve İçecek Sanayi %11,7 ile aynı oranda büyümüştür. Gıda ve İçecek Sanayi nin GSYİH içindeki payı 2000 yılında %19,8 iken, 2015 yılı sonunda söz konusu pay %19 a kadar gerilemiştir yılındaki %18,6 lık pay inceleme döneminde elde edilen en düşük değer olurken, payın en yüksek olduğu yıl %21,6 ile 2003 olmuştur. TÜİK in harcamalar yöntemine göre açıklamış olduğu veriler çerçevesinde; yılları arasında Türkiye ekonomisi sabit fiyatlarla yaklaşık 1,8 kat büyüyerek 72,4 milyar TL den 131,3 milyar TL ye yükselmiştir. Aynı dönemde Gıda ve İçecek Sanayi 1,5 kat artarak 15,5 milyar TL den 23,6 milyar TL ye yükselmiştir yılında Gıda ve İçecek Sanayi sabit fiyatlarla %0,2 oranında büyürken, Türkiye ekonomisi sabit fiyatlarla %4 oranında büyümüştür. Gıda ve İçecek Sanayi, genel ve imalat sanayi yıllık Yİ-ÜFE değerlerine bakıldığında, 2015 yılının tüm aylarında gıda ürünlerinde elde edilen yıllık fiyat artış değerleri Türkiye genel Yİ-ÜFE değerlerinden daha yüksek seviyede gerçekleşirken, imalat sanayine göre yılın son iki ayı, içecek sanayine göre ise yılın son üç ayı hariç yine daha yüksek değerlerde gerçekleşmiştir yılları incelendiğinde, gıda ürünlerinde yıllık Yİ-ÜFE değerleri bakımından en düşük fiyat artışlarının elde edildiği yıl 2015 olurken, içeceklerde en düşük değer 2013 yılında elde edilmiştir. En yüksek değerlerin ise her iki grupta da 2014 yılında gerçekleşmiş olduğu anlaşılmaktadır. Gıda ürünlerinde yıllarının tüm aylarını kapsayan inceleme döneminde, en düşük ve en yüksek değerler %4,76 ve %19,85 ile Mart 2013 ve Eylül 2014 aylarında elde edilirken, içeceklerde ise %0,70 ve %13,67 değerleri ile Mayıs 2014 ve Şubat 2013 aylarında elde edilmiştir yılında gıda ürünleri alt sektörlerinin hiç birinde yıllık Yİ-ÜFE azalış göstermezken; en yüksek oranlı yıllık artış %23,67 ile bitkisel ve hayvansal sıvı ve katı yağlar sektöründe, en düşük oranlı artış ise %0,54 ile balıklar, kabuklular ve yumuşakçalar sektöründe gerçekleşmiştir. İçeceklerdeki yıllık artış ise %7,52 olmuştur. Gıda ve alkolsüz içecekler grubunda yıllık TÜFE değerleri, 2015 yılında; bir önceki yılın aynı aylarına göre ilk dört ay hariç (Ocak-Nisan 2015), genelde daha düşük değerlerde gerçekleşmiştir. Alkollü içecekler grubunda 2015 yılının dört ayı (Ağustos-Kasım) hariç tüm aylık değerler ise 2014 e göre daha yüksek olmuştur. Gıda ve alkolsüz içecekler grubunda fiyatlar 2015 yılında %10,87 oranında artarken; sadece gıda grubunda %10,88, alkolsüz içecekler grubunda %10,71 ve alkollü içecekler grubunda ise %12,54 seviyelerinde gerçekleşmiştir. Söz konusu yılda Türkiye genel TÜFE değeri ise %8,81 ile bütün gruplara göre daha düşük olmuştur yılı bazlı yıllık üretim endeksi değişim oranları incelendiğinde; 2015 yılında imalat sanayi üretim endeksi %3,6 oranında artarken, Gıda Sanayi %0,4, İçecek Sanayi ise %1,6 oranında artmıştır. Son beş yılda ( ) Gıda Sanayi ortalama olarak %4,1 oranında büyürken, İçecek Sanayi de %2,2 oranında büyümüştür. İmalat sanayindeki %4,7 lik ortalama yıllık artış oranı dikkate alındığında, Gıda Sanayi nin az da olsa daha olumlu bir performans gösterdiği, buna karşılık İçecek Sanayi nin özellikle 2013 yılındaki daralmaya bağlı olarak daha düşük bir performans göstermiş olduğu ortaya çıkmaktadır yılında Gıda Sanayi nde elde edilen en yüksek oranlı aylık üretim endeksi artış oranı Haziran ayındaki %8,8 lik değer olurken, İçecek Sanayi ndeki en yüksek oranlı artış Şubat ayında gerçekleşen %11,5 lik değerdir. T.C. Merkez Bankası verilerine göre; Gıda ve İçecek Sanayi kapasite kullanım oranları, 2015 yılının tüm aylarında imalat sanayi kapasite kullanım oranlarından daha düşük değerlerde gerçekleşmiştir. İmalat sanayi kapasite kullanım oranı 2015 yılının tüm aylarında %70 lerin üzerinde değerler alırken, Gıda ve İçecek Sanayi kapasite kullanım oranı ise Ocak, Eylül-Aralık dönemini kapsayan beş ay hariç, geri kalan yedi ayda (Şubat-Ağustos) sürekli olarak %70 lerin altında gerçekleşmiştir. Söz konusu dönemlerdeki beş ayda ise oranlar %70 lerin üstünde gerçekleşmiştir. Gıda ve İçecek Sanayi kapasite kullanım oranlarının 2014 ve 2015 yıllarındaki aylık değerleri incelendiğinde; 2015 yılı değerlerinin Ocak, Mart ve Eylül ayları hariç, geri kalan dokuz ayda 2014 yılı değerlerinden daha düşük olduğu görülmektedir yılında 236 belge karşılığında kişiye istihdam sağlanırken, 2015 yılında 261 belge karşılığında kişiye istihdam sağlanmıştır. Başka bir ifade ile 2015 yılında Gıda ve İçecek Sanayi ne tahsis edilen belge sayısı 2014 yılına göre 25 adet artmasına rağmen istihdam edilen kişi sayısı kişi azalmıştır. Bu gelişme sonucunda yatırım teşvik belgesi başına düşen istihdam 35 kişiden 26 kişiye düşmüştür. Gıda ve İçecek Sanayi ne, 2014 yılında milyon TL yatırım teşviki yapılırken, 2015 yılında yapılan yatırım teşviki artarak milyon TL olmuştur yılında belge başına teşvik tutarı 10,5 milyon TL olurken, 2015 yılında 9,7 milyon TL ye gerilemiştir. Gıda ve İçecek Sanayi ne 2015 yılında tahsis edilen yatırım teşviklerinin adedi bir önceki yıla göre, ilk 10 il için 95 adetten 107 ye yükselirken; tutar olarak da %1,1 lik artışla milyon TL seviyesinden 2015 yılında milyon TL ye yükselmiştir. İlk 10 il, 2014 yılında Gıda ve İçecek Sanayi tarafından kullanılan yatırım teşvik tutarlarının %68,3 ünü kullanırken, 2015 yılında bu oran %67,6 ya gerilemiştir yılında ilk 10 ilin kullanmış olduğu belge sayısı, 95 adet ve sağlamış olduğu istihdam kişi iken; 2015 yılında belge sayısı 107 adete yükselmiş, çalışan sayısı ise kişiye gerilemiştir yılında 312,3 milyon TL ile İzmir ilk sırada yer alırken, 2015 yılında da 466,7 milyon TL ile ilk sırada yer alan il yine İzmir olmuştur. İstanbul 2014 yılı sıralamasında yedinci sırada yer alırken, 2015 yılında ikinci sıraya kadar yükselmiştir. TÜİK in yayımladığı Brüt Ücret-Maaş Endeksi verilerine göre; TÜİK in yayımladığı Brüt Ücret-Maaş Endeksi verilerine göre; 2015 yılında brüt ücret ve maaşlar Gıda Sanayi nde %13,2, İçecek Sanayi nde ise %14 oranında artmıştır. TÜİK in yayımladığı İstihdam Endeksi verilerine göre; istihdam endeksi 2015 yılında Gıda Sanayi nde %0,9 artarken, İçecek Sanayi nde ise %1 oranında azalmıştır yılları arasında Gıda Sanayi için ortalama yıllık istihdam artış oranı %3,5 iken, bu oran İçecek Sanayi için %7 ile daha yüksek olarak gerçekleşmiştir. Söz konusu dönemde imalat sanayi istihdamının yıllık Türk Gıda ve İçecek Sanayi Envanteri 2015 Türk Gıda ve İçecek Sanayi Envanteri 87

46 Yönetici Özeti artışının %2 gibi daha düşük bir oranda olduğu göz önüne alınırsa, Gıda ve İçecek sanayilerindeki istihdam artışının, imalat sanayi istihdam artışından daha yüksek oranda olduğu anlaşılmaktadır. Türk Gıda ve İçecek Sanayi ihracatı, 2015 yılında bir önceki yıla göre %5,2 oranında (658 milyon dolar) azalarak 12 milyar dolar seviyesine gerilemiştir yılında bir önceki yıla göre Türkiye toplam ihracatı %8,7, sanayi ihracatı %8,8, imalat sanayi ihracatı ise %8,6 oranında azalmıştır. Gıda ve İçecek Sanayi nin Türkiye toplam ihracatı içindeki payı 2014 yılında %8 iken, 2015 yılında artarak %8,3 e yükselmiştir. Gıda ve İçecek Sanayi ihracatı sadece 2006, 2009 ve 2015 yıllarında %4,5, %8,2 ve %5,2 oranında azalırken, diğer tüm yıllarda değişen oranlarda artmıştır. Artış sağlanan yıllar içerisinde en yüksek oransal artışın gerçekleştiği yıl %33,8 ile 2005 olurken, en düşük oranlı artış %6,4 ile 2014 yılında elde edilmiştir. Gıda ve İçecek Sanayi ihracatı alt sektörler bazında incelendiğinde, en çok ihracatın 4,9 milyar dolar ile işlenmiş sebze ve meyve sektörü tarafından yapıldığı görülmektedir. Bu sektörü sırası ile 1,3 milyar dolarla öğütülmüş tahıl ürünleri, 1 milyar dolarla bitkisel ve hayvansal yağlar ve 915 milyon dolarla kakao, çikolata ve şekerleme alt sektörleri izlemektedir yılında en düşük ihracat tutarlarına sahip alt sektörler ise hazır yemekler ve yiyecekler, şeker ve şarap imalatı sanayileri olmuştur. Gıda ve İçecek Sanayi ihracatı yıllarında aylar itibarıyla incelendiğinde; 2014 yılındaki en yüksek aylık değer milyon dolarla Aralık ayında elde edilirken; 2015 yılındaki en yüksek aylık değer de milyon dolarla Ekim ayında elde edilmiştir. Gıda ve İçecek Sanayi ihracatının 2015 yılında ülkelere göre dağılımı incelendiğinde; ilk sırayı 2,2 milyar dolarlık ihracatla Irak alırken, bu ülkeyi sırasıyla 1 milyar dolarla Almanya ve 523 milyon dolarla Suriye nin takip ettiği görülmektedir. Gıda ve İçecek Sanayi ihracatı içindeki ilk 10 ülkenin toplam payı, 2013 yılında %51,1 seviyelerinde iken, 2014 ve 2015 yıllarında azalmış ve sırasıyla %49,9 ve %48,4 seviyelerinde gerçekleşmiştir. Gıda ve İçecek Sanayi ithalatı 2015 yılında bir önceki yıla göre %7,8 oranında azalarak (485,6 milyon dolar) 5,7 milyar dolar olarak gerçekleşmiştir. Bir önceki yıla göre Türkiye toplam ithalatı %14,4, sanayi ithalatı %13,6, imalat sanayi ithalatı ise %11,2 oranında azalmıştır. Gıda ve İçecek Sanayi nin Türkiye toplam ithalatı içerisindeki payı bir önceki yıla göre çok az da olsa artarak %2,8 olarak gerçekleşmiştir. Gıda ve İçecek Sanayi ithalatı, inceleme döneminde sadece 2009 ve 2015 yıllarında %24,5 ve %7,8 oranlarında azalmış, geri kalan diğer tüm yıllarda ise değişen oranlarda artış sağlamıştır. Gıda ve İçecek Sanayi alt sektörleri itibarı ile 2015 yılında en fazla ithalatın 2,3 milyar dolar ile bitkisel ve hayvansal sıvı ve katı yağlar sektörü tarafından gerçekleştirildiği, buna karşın en az ithalatın ise 2 milyon dolar ile hazır yemeklerin ve yiyeceklerin imalatı sektöründe gerçekleştiği görülmektedir yılında bitkisel ve hayvansal yağlar sektörünün ardından 821 milyon dolar ile başka yerde sınıflandırılmamış gıda maddeleri ve 361 milyon dolar ile sebze ve meyvelerin işlenmesi sektörlerinin diğer alt sektörlere göre ithalat tutarları bakımından daha ön plana çıktığı görülmektedir yılları Gıda ve İçecek Sanayi ithalatının aylara göre dağılımı incelendiğinde; 2015 yılında en yüksek aylık değerin 613 milyon dolarla Aralık ayında, en düşük değerin ise 336 milyon dolar ile Eylül ayında gerçekleştiği görülmektedir. Gıda ve İçecek Sanayi ithalatının 2015 yılında ülkelere göre dağılımı incelendiğinde; en fazla ithalat yapılan ülkenin 951, 7 milyon dolar ile Rusya olduğu görülmektedir. Bu ülkeyi 447,6 milyon dolar ile Malezya ve 353,3 milyon dolar ile Ukrayna takip etmektedir. İlk 10 ülkenin Gıda ve İçecek Sanayi ithalatı içindeki toplam payı 2013 yılında %57,5 iken; bu pay 2014 yılında %57,3 e, 2015 yılında ise %53,7 seviyelerine kadar gerilemiştir. Gıda ve İçecek Sanayi dış ticaret fazlası, 2015 yılında bir önceki yıla göre %2,7 (172 milyon dolar) oranında azalarak 6,3 milyar dolar seviyesinde gerçekleşmiştir yıllarını kapsayan inceleme döneminde Gıda ve İçecek Sanayi, hiçbir yılda dış ticaret açığı vermezken, Türkiye toplam dış ticareti ve imalat sanayi sürekli olarak dış ticaret açığı veren bir yapı sergilemektedir. Gıda ve İçecek Sanayi nin inceleme döneminde en az dış ticaret fazlası verdiği yıl milyon dolarla 2004 yılı olurken, 2005 yılında artarak milyon dolar seviyelerine ulaşmıştır yılında tekrar azalarak milyon dolara gerileyen sektörün dış ticaret fazlası, bu yıldan sonra devamlı artarak milyon dolarla en fazla dış ticaret fazlasını 2014 yılında vermiştir yılında da azalmış olmasına rağmen sektörün dış ticaret fazlası milyon dolar olarak gerçekleşmiştir. Gıda ve İçecek Sanayi dış ticaret karşılama oranları incelendiğinde, sektörün 2014 yılında %203,4 olan dış ticaret karşılama oranının 2015 yılında %209,1 e yükseldiği görülmektedir. Dış ticaret karşılama oranlarının yılları arasındaki durumu incelendiğinde; Türkiye toplam, sanayi ve imalat sanayi dış ticaret karşılama oranlarının sürekli olarak çok yetersiz seviyelerde seyrettiği; buna karşın, Gıda ve İçecek Sanayi dış ticaret karşılama oranlarının çok iyi seviyelerde olduğu görülmektedir. Başka bir ifade ile inceleme dönemindeki tüm yıllarda, Gıda ve İçecek Sanayi, dış ticarette sürekli olarak ihracat fazlası veren bir yapı sergilemektedir Türk Gıda ve İçecek Sanayi Envanteri