YARATICI DÜŞÜNME VE FİKİR ÜRETİMİ Doç.Dr. Abdullah TOGAY

Transkript

1 YARATICI DÜŞÜNME VE FİKİR ÜRETİMİ Doç.Dr. Abdullah TOGAY 1

2 Başlarken Bir gün yolunuzu kaybederseniz bir çocuğun gözlerine bakın. Çünkü bir çocuğun gözlerinden öğrenebileceğiniz 3 şey vardır. 1. Nedensiz mutlu olabilmek 2. Her zaman meşgul olabilecek bir şey bulmak 3. Elde etmek istediğin şey için var gücünle savaşmak Paulo Coelho 2

3 Kavramsal Çerçeve Tanımak? Önemli mi? Zor mu? Akıl ve Beyin Düşünme sistemi Yaratıcılık / Zeka ilişkisi - Yaratıcılık süreçleri - Yaratıcılık metotları - Yaratıcılık boyutları Öğrenmeyi fark etmek Fikir üretmek 3

4 Düşünmeyle Tanışmak!!! Hangi takımı tutuyorsunuz? 4

5 Düşünmeyle Tanışmak!!! Seçime katıldınız mı? Ne güzel - mi? 5

6 Anlamak - Kendimizi tanımak Davranış, en basit haliyle, bir canlının yaptığıdır. Yapılan eylemler bütününe davranış denir. Davranış perspektifi psikiyatriyi tüm diğer tıbbi branşlardan ayıran bir perspektiftir. Çünkü beyin dışında hiçbir organ davranamaz. 6

7 Anlamak - Kendimizi tanımak Davranabilmek için girdiyi (input) işleyebilecek ve değişik çıktılara (output) yol verebilecek sofistike bir işlemci gereklidir. İnsan beyni modern bilgisayardan farklı olarak (CPU- central processing unit), çok fazla işlemcinin senkron olarak çalıştığı (PDP-Parallel distributed processing) fonksiyonel bir yapıya sahiptir. 7

8 Beynimizle Tanışmak!!! 8

9 Akıl ve Beyin Beyin; kafatasının içindeki, tüm elektrokimyasal nöronsal eylemlerden sorumlu fiziksel yönetim merkezidir. Us ise, inanç veya istek gibi zihinsel öz niteliklerle ilgili görülmüştür. Bazı görüşlere göre akıl beyinden bağımsız bir şekilde vardır. Bazı kuramcılara göre ise, us bir bilgisayar yazılımına, beyin ise donanımına karşılık gelmektedir. 9

10 Akıl ve Beyin Sinir sisteminde özelleşmiş sinir hücreleri vardır. Sinir hücrelerine nöron adı verilir. Sinir hücresi 3 kısımdan oluşur. 1- Soma (Hücre gövdesi): Çekirdek, sitoplazma ve organeller bulunur. 2- Dentritler: Sinir hücresindeki kısa uzantılardır. Dışarıdan gelen uyarıları sinir hücresine alır. 3- Akson: Sinir hücresinin tek ve uzun olan kısmıdır. Dentritlerden alınan uyartıyı başka bir nöronun dentritine iletir. Beyindeki 100 milyara yakın nörondan yaklaşık 100 trilyon dendrit ve akson terminali çıktığı hesaplanmaktadır. Bu da 50 trilyon bağlantı yeri (sinaps) demektir. 10

11 Akıl ve Beyin Bu iletişim ağı görme, duyma, dokunma, tat alma v.b. işlevlerini yerine getiren vücuttaki diğer hücrelerle de iletişim içerisindedir. İnsanın öğrenmesini, konuşmasını, koşmasını, yemesini, içmesini bu nöronlar tarafından kurulan iletişim ağı sağlar. Beynimizdeki ortalama 100 milyar nöronun 10 bin başka nöronla bağlantı içerisinde olduğunu düşünürsek 100 katrilyonluk karmaşık bir iletişim ağı karşımıza çıkar. Nöronlar arasında kurulan bu iletişim ağı arasındaki haberleşme hızı ise 380 km. dir. 11

12 Akıl ve Beyin «İnsanın zihinsel becerilerini artıran temel etken ise beyinde var olan hücre sayısının çokluğu değil, hücreler arasında kurulan bağlantı sayısıdır.» 12

13 Akıl ve Beyin Beynin anne karnındayken başlayan gelişim sürecinde, her dakikada 250 bin sinir hücresi (nöron) meydana gelir. Bu sinir hücreleri arasında bağlantılar kurulmaya başlandıkça ve bağlantı sayıları artıkça insanın çevresindeki bilgiler (uyarıcılar), tepkiler, olaylar duyu organları yoluyla vücut içerisindeki gerekli bölümlere aktarılır. 13

14 Akıl ve Beyin «Dış çevreden gelen bilgi (uyarıcı) sayısı artıkça nöronlar arasındaki bağlantı sayısı da hızla artmaya devam eder. «Bu 100 milyar nöron arasındaki iletişim ağı ve nöronların bu ağ yoluyla haberleşmesi ve / veya etkileşmesi insanın yürümesini, koşmasını, duymasını, görmesini ve hafızayı etkili kullanmayı sağlar. 14

15 Ön beyin-yönetici işlevler Dorsolateral prefontal bölge Anlam oluşturma Erken yanıtı önleme, geciktirme Kontrol ve baskılama Önceleme Karar verme Özerklik duygusu yaratan eylemi başlatma, yürütme ve sürdürme

16 Arka bölge- Sosyalleşme Ötekilerini anlamamız, niyetini çözümlememiz ve kendimizi algılamamız için gerekli bilgiyi sağlama Yüz tanıma, fiziksel uzaklığı algılama, ses tonunu yorumlama, bakış yönünü saptama, kendi bedenini ve bedensel sorunlarını tanıma

17 Algı Beynin ilgili bölgeleri gelen bilgiyi bellekteki bilgilerle karşılaştırarak anlamlı yaşantılar haline dönüştürür (algı=adlandırma)

18 Algı Algı, gelen uyaranın basitçe kopyalanmasından öte bir şeydir. Beyindeki sistemlerde geliştirilir, yeniden düzenlenir ve çevreyi kendi yararı doğrultusunda etkileyici davranışla sonuçlanır.

19 Beynin Düşünme Sistemi Beynin daha önce kabul ettiği bilgiler, daha sonra karşılaşacağı durumları yorumlama biçimini belirler. Bu sayede; 1. İlk gelen bilgiler kalıplanırlar. 2. Yeni gelen bilgiler önceki kalıplara yönelirler. 3. Sonradan gelen bilgiler kalıplar üzerinden işlenirler. 4. Ne kadar çok bilgi kalıpları oluşmuşsa yeni bilgi o kadar derin olur. 5. Bilgilerin geliş şekli ve sırası ortaya çıkan kalıpların özelliğini belirler. 19

20 Düşünmenin Boyutları 1. Gözlem ve algılama süreci 2. Akılda tutmak ve anımsama süreci 3. Olayları inceleyerek mantıklı sonuçlar çıkarma süreci / Kurallara bağlı 4. Yeni fikir ve kavramlar üretmek / Sınırsız ve yaratıcı 20

21 Beyin Dalgalarının Farkına Varalım!! BETA :Uyanıklık Hali Frekans Aralığı hertz ALFA : Beynin sakin ve dingin hali 9-12 hertz Derin düşünmeye başladığımızda ve karar vermeye çalıştığımızda beyin alfa durumunda olur TETA : Düşük ilgi, beynin serbest durumu 5-8 hertz DELTA :Rüya görülmeyen derin uyku hertz!!!! Dalga boyu arttıkça frekans azalır 21

22 Dalga boyu mu? İnanç ve konsantrasyonun önemini fark edin!!! Fikir üretmeye açık olun. Bir problemin çözülebilir olduğu biliniyorsa, yarışın yarısı kazanılmış demektir (Arthur Koestler) Kendinize güvenin. Kendinizi nasıl bir insan olarak hayal ediyorsanız öyle hareket edersiniz. Bu kadar basit. İster yapabileceğinizi, ister yapamayacağınızı düşünün, doğrudur veya yapamayacağınızı düşünüyorsanız uğraşmayın! Yapamazsınız (Henry Ford) İnsan, kendisinin ne olduğunu düşünüyorsa odur (Sartre) İnsan inandığı şeydir (Çehov) Hedefe kilitlenin. Böylece beyniniz size daha çok hizmet edecektir 22

23 Yaratıcılık nedir? Yaratıcılık en basit şekliyle orijinal, sosyal faydalılığı olan ürünler veya fikirler yaratabilme yeteneği olarak tanımlanabilir. Yaratıcılık alanında en önemli isimlerden olan Frank Barron, yaratıcılık için daha kapsamlı bir tanımlama yapmıştır. Öncelikle, yaratıcılık yaratılan ürünün özellikleri ve ürünün aldığı sosyal kabul ile değerlendirilebilir. İkinci olarak yaratılan ürün kendi koşulları içinde değerlendirilmelidir. Örneğin; çözülen ya da tanımlanan problemin zorluğu, önerilen çözümün zerafeti, ürünün yarattığı etki. Üçüncü olarak; yaratıcılık onu besleyen yeteneklerin, becerilerin temelinde değerlendirilebilir. 23

24 Zeka Yaratıcılık İlişkisi Yaratıcılık, diğer mental fonksiyonlardan farklı bir zihinsel yeterlilik olarak düşünülebilir. Yaratıcılık, Zeka adı altında toplanan kompleks bir çok yetenekle ilişkisi olmasına rağmen, onlardan bağımsız gözükmektedir. 24

25 Zeka Yaratıcılık İlişkisi siziniki Kaç Q? (intelligence quotient )IQ- (emotional quotient) EQ- (social quotient) SQ 25

26 Yaratıcılık ve Boyutları Bernbach a göre; Yaratıcılık bir disiplin sorunudur ve dört boyutu vardır. Bir ürün ya da hizmette avantaj olabilecek özellikleri bulma disiplini Düşünsel bir derinliğe ve estetiğe sahip tasarımlar yaratma disiplini Yönetme disiplini Toplumsal bilinci geliştirme ve halka karşı sorumlu olma disiplini 26

27 Yaratıcılık Metotları Yaratıcılık yeteneğini ölçmeye yönelik çok çeşitli metotlar vardır. Dennis Hocevar (1981) yaratıcılığı ölçmeye yönelik olarak kullanılan metotları özetlemiştir. 1) Farklı düşünme testleri 2) Tutum ve ilgi envanterleri 3) Kişilik envanterleri 4) Biyografik envanterler 5) Öğretmen değerlendirmeleri 6) Arkadaş değerlendirmeleri 7) Supervizör değerlendirmeleri 8) Ürünlerin değerlendirilmesi 9) Tanınma, saygınlık 10) Belirtilen yaratıcı aktiviteler ve başarılar 27

28 Yaratıcı Düşünce Süreci 28

29 Yaratıcı Düşünce Süreci 1- İlgi Aşaması: Beynimizin tamamı ile problemin farkına varırız. Sonra sol üst beyin ile olayları analiz eder inceleriz. Edindiğimiz bilgi ve tecrübeleri belleğimizin içine sindiririz. Beyin BETA dalga boyunda (Uyanıklık Halde iken) Frekans Aralığı hertz 29

30 Yaratıcı Düşünce Süreci 2- Analiz Aşaması: Sol alt beyinde bellekte oluşan bilgi, veri ve olayları yeniden sıraya dizer, Karşılaştırır, İrdeler, Organize eder. Problemi tanımlarız 30

31 Yaratıcı Düşünce Süreci 3- Kuluçka Aşaması: Hayal gücü devreye girer Düşünceler belleğimizde oluşur emin olmadığımız için açıklamayız. İhtimalleri tespit ederiz. Bizi rahatsız eden bir süreçtir. Beynin sağ tarafının bilinçsiz ve sezgisel olarak devrede olduğu dönem. Alfa dalga boyu: beynin sakin ve dingin hali 9-12 hertz «Derin düşünmeye başladığımızda ve karar vermeye çalıştığımızda beyin alfa durumunda olur» 31

32 Yaratıcı Düşünce Süreci 4- Aydınlatma Aşaması: Fikir aklımıza aniden gelir. Sağ Üst beyin devrededir. Görselleştirme, hayal kurma tamamlanmıştır. TETA : Düşük ilgi, beynin serbest durumu 5-8 hertz 32

33 Yaratıcı Düşünce Süreci 5- Doğrulama Aşaması: Olasılıkların içinden en doğru ve gerçekçi çözümü seçeriz. Artık uygulamaya hazırız. Sol beyin devrede BETA : Uyanıklık hali frekans aralığı hertz 33

34 Yaratıcı Düşünce Süreci Doğrulama Aşaması: Brüt fikrin detaylandırılması, bilimsel toplumca tanınan gerçekler ışığında elekten geçirilmesi ve bir düşünce tarzı veya metodoloji dahilinde arz edilmesi gerekmektedir. Sürecin en kritik ve sıkıntılı aşaması olabilir. Yaratıcı birey, bu aşamada kendi alanından ve yardımcı olabilecek alanlardan meslektaşlarıyla iletişime geçerek, bulduğu sonuçları onlara anlatır, çözümün doğruluğunu test etmek için onlardan yardım isteyebilir. Ortaya çıkarılan fikir geliştirilir ve uygulanabilir duruma getirilir. Bu sırada pek çok zayıf nokta keşfedilir, fikir yeni biçimlere sokulur. Mantıksal düşünce bu aşamada devreye girmiştir. 34

35 Yaratıcı Düşünce Süreci 6- Adaptasyon Aşaması: Uygulamaya koyduğumuz kararın tatbikatını izler, kontrol eder ve gerekli revizyonları yaparız. Buluşun yayılması Ticarileşme Yenilik Bütünsel beyin devrededir. 35

36 Farklı bakış Okyanusu geçmekte olan bir gemi üzerinde en fazla kimin etkisi vardır? Kaptan Makine Dairesi Şefi Dümenci mi? 36

37 Farklı bakış 37

38 Farklı bakış Dr. Deming in yanıtı; Geminin tasarımcısıdır. Çünkü gemi tasarımının izin verdiğinden daha iyisini kimse yapamaz 38

39 Gerçek öğrenmeyi anlayabilir miyiz? Evet Değişim var mı? Cevap = Gerçek öğrenme sağlanmış mı? 39

40 Düşünmeyle Tanışmak!!! Seçime katıldınız mı? Almanya, Fransa, İngiltere vb. ortalama % 50 Suriye, İran, Irak vb. ortalama % 80 40

41 Düşünmeyle Tanışmak!!! Hangi takımı tutuyorsunuz? Halen mi? Sanırım, tabi ki 41

42 Gerçek öğrenmeyi anlayabilir miyiz? Evet Değişim var mı? Cevap = Gerçek öğrenme sağlanmış mı? Halâ mı? Sanırım zor olacak 42

43 ve DENEYELİM!!! 43

44 PROJE ÖNERİSİ HAZIRLAMA SÜREÇLERİNDE GÖRÜŞMEK DİLEĞİYLE BAŞARILAR 44

45 Konsept Konsept bir nesnenin veya düşüncenin zihindeki soyut ve genel tasarımıdır. Konsept tasarımların üretilebilir olma zorunluluğu yoktur. 45

46 Ödev 1 Her birinizin kendi alanınızla ilgili bir konsept geliştirmesi beklenmektedir. Geliştirilecek konsept fikri aşağıdaki başlıkları içeren bir rapor dosyasında sunulacaktır. - İşin tanımı - Yeri - Hedef kitle ve sosyo-ekonomik özellikleri - Konsept fikrini destekleyen temel veriler - İddiayı destekleyen felsefi yaklaşım (ortalama 1 sayfa) - Konsept fikrine destek/temel oluşturacak görseller Not: yapılacak çalışmada özgünlük temel kriterdir. Kopya düzeyinde bir alıntı değerlendirme dışı tutulacaktır. 46

47 Konsept 47

48 Konsept 48

49 Konsept 49

50 Konsept 50

51 Konsept 51

52 Konsept 52

53 Konsept 53