Trafik Kazaları ve Arka Koltuk Güvenliği

Transkript

1 Ç a ğ r ı l ı Y a z ı / D e r l e m e Trafik Kazaları ve Arka Koltuk Güvenliği Bekir KAPLAN 1 Hilal ÖZCEBE 2 Traffic Accidents and Rear Seat Safety } ÖZET Dünyada yaralanma nedenli ölümlerin bütün ölümler içinde önemli bir yeri bulunmaktadır. Trafik kazaları da yaralanmalara bağlı ölümlerin önemli bir kısmını oluşturmaktadır. Her yıl yaklaşık olarak 1,2 milyondan fazla insan trafik kazalarına bağlı olarak ölmektedir. Son yıllarda gelişmiş ülkelerde harcanan çabaların sonucunda trafik kazalarının sayısı göreceli olarak azalmışsa da özellikle gelişmekte olan ülkelerde trafik kazaları önemli halk sağlığı sorunları arasında yer almaktadır. Trafik kazalarında araç içinde oturulan yer çok önemlidir. Ön koltuk ve arka koltukta kaza durumunda yaralanma riskleri farklılaşmaktadır. Arka koltukta emniyet kemeri bağlı olarak oturanlar araçtaki en güvenli pozisyondaki kimselerdir. Trafik kazalarının önlenmesinde arka koltuk yolcularının en fazla yaralanma nedeni arabadan dışarıya fırlama ve araba içinde çeşitli yerlere çarpmadır. Arka koltuk emniyet kemeri sadece takanları değil aynı zamanda aracın önünde oturanları da korumaktadır. Emniyet kemeri takmamış arka koltuk yolcuları en çok kafa, yüz ve boyun zedelenmelerine maruz kalmaktadır. Arka koltuk emniyet kemerleri yaralanmanın şiddetini yarı yarıya azaltmaktadır. Trafik kazalarında çocuk ölüm ve yaralanmalarının birçoğu, yolculuk sırasında çocuklar için gerekli ve yeterli güvenlik önlemi alınmamasından kaynaklanır. Bunların başında çocuk oto güvenlik koltuğu bulundurmama veya doğru şekilde kullanmama gelmektedir. Çocuklara yönelik en temel müdahalelerden birisi çocuk oto güvenlik koltuğu kullanımıdır. Ülkemizde emniyet kemeri ve çocuk oto güvenlik koltuğu kullanımı ile ilgili yasal düzenlemeler yapılmasına karşın uygulamada farklı sektörlerin katılımı ile müdahalelere gereksinim vardır. Anahtar Kelimeler: Trafik Kazaları, Arka Koltuk Güvenliği, Çocuk Oto Güvenlik Koltuğu } ABSTRACT AInjury-related deaths constitute an important proportion of all-cause deaths in the world. Among the injury-related deaths, traffic accidents constitute a significant portion. Approximately 1.2 million people die due to traffic accidents each year. In recent years, number of traffic accidents have relatively decreased in the developed world as a result of the efforts, however traffic accidents are still among the major public health problems in the developing countries. Seating location in a car during traffic accidents is very important. In case of an accident, risks of injury vary in front seats and rear seats. Rear seat passengers wearing a safety belt in the vehicle are in the safest position. Defenestration is the most important cause of injuries to rear seat passengers. Rear-seat passengers without a safety belt are most exposed to head, face and neck injuries. Rear seat safety belt not only protects the passengers who wear them, but also protects front-seat passengers. In addition, rear-seat safety belts reduce the severity of the injuries by fifty percent. Most child deaths and injuries in traffic accidents are caused by not taking the necessary and sufficient safety measures for children during the trip. Absence of car safety seats for children or its improper use are among the main factors. One of the most basic interventions for children is to use car safety seats. In our country, despite existing regulations regarding use of seat belts and car safety seats for children, interventions with the participation of different sectors are needed for enforcement of these regulations. Keywords: Traffic Accidents, Rear Seat Safety, Car Safety Seats for Children 1 Araş. Gör. Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı AD 2 Prof. Dr. Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı AD Yazışma Adresi: Dr.Bekir Kaplan Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı Sıhhiye Ankara e-posta: [email protected] 1 [Geliş Tarihi: Kabul Tarihi: ]

2 Kaplan ve Özcebe Trafik Kazalarının Önemi Dünyada yaralanma nedenli ölümlerin bütün ölümler içinde önemli bir yeri bulunmaktadır. Trafik kazaları nedeniyle olan ölümler yaralanma nedeniyle olan ölümlerin önemli bir kısmını oluşturmaktadır (1). Trafik kazası sonucu yaralanma DSÖ nün tanımlamasına göre; kara yolunda seyreden bir aracın çarpması ile oluşan her türlü yaralanma şeklinde tanımlanmaktadır (2). Her yıl yaklaşık olarak 1,2 milyondan fazla insanın trafik kazalarına bağlı olarak öldüğü ve yaklaşık 50 milyon kişinin de yaralandığı bilinmektedir. Dünya Sağlık Örgütü nün (DSÖ) tahminlerine göre, tüm dünyada 2004 yılında ölüm nedenleri arasında 9. sırada olan trafik kazaları bu hız ile ilgili önemli girişimler yapılmadığı durumda 2030 yılında 5. ölüm nedeni olacağı tahmin edilmektedir (1). Son yıllarda gelişmiş ülkelerde harcanan çabaların sonucunda trafik kazalarının sayısı göreceli olarak azalmıştır; ancak gelişmekte olan ülkelerde trafik kazaları halen önemli halk sağlığı sorunları arasında yer almaktadır. Trafik kazalarına bağlı ölümlerin %90 ı düşük ve orta gelir düzeyine sahip ülkelerde meydana gelmektedir. Gelişmekte olan ülkelerde trafik kazaları sayısı ve bu nedenle olan yaralanma ve ölümler her geçen gün daha da artmaktadır. DSÖ Avrupa Bölgesi nde, trafik kazalarına bağlı yaralanma nedenli ölüm hızı yüksek gelir düzeyine sahip olan ülkelerde kişide 10,3 iken; düşük gelir düzeyine sahip ülkelerde bu hız kişide 21,5 dir (1). Türkiye de çocuk ölümleri içinde trafik kazası nedeniyle olan yaralanmalar önemli bir yer tutmaktadır. Özellikle 0-14 yaş arası çocuklarda trafik kazasına bağlı ölümler 6. sırada yer almaktadır (3). Emniyet Genel Müdürlüğü Trafik Hizmetleri Başkanlığı istatistiklerine göre Türkiye de 2009 yılında toplam trafik kazası meydana gelmiş, bu kazalarda da toplam kişi hayatını kaybetmiş ve kişi yaralanmıştır (4). Karayolları Genel Müdürlüğünün istatistiklerine göre ise, 2009 yılında trafik kazası meydana gelmiş ve bu kazalarda toplam kişi ölmüş, kişi de yaralanmıştır (5). Bu kaynaklara göre Türkiye de yılda yaklaşık olarak bir milyon trafik kazası olmakta ve bu kazalarda den fazla insan hayatını kaybetmektedir. Her ne kadar veri toplama ile ilgili sorunlardan dolayı tam sayı bilinmese de, ülkemizde her yıl trafik kazası nedeniyle yaklaşık 8-9 bin kişinin yaşamını kaybettiği tahmin edilmektedir (6). Bu çalışmanın amacı, trafik kazalarına bağlı olarak meydana gelen ve özellikle arka koltukta olan yaralanmalara dikkat çekmek ve bu konuda alınabilecek önlemleri vurgulamaktır. Trafik Kazalarında Araç İçi Yaralanma Mekanizması ve Pozisyon Trafik kazası sırasında, araçta çarpma olduğunda, yolcunun oturduğu kısım, aracın ön tarafına göre daha yavaş durma eğilimindedir. Bu durum, araçta çarpma etkisi olarak tanımlanmaktadır. Trafik kazası olduğunda araç durduğu halde, aracın içindeki kişiler aracın çarpma öncesi seyrettiği hızda hareket etmeye devam ederler. Aracın tamamen durmasından sonra, aracın içindeki kişiler kaza noktasına doğru sürüklenir; ön panele, Şekil 1. Trafik Kazası Sırasında Yolcunun Hareketleri (8). 2

3 cama ve birbirlerine çarparlar. Bu nedenle trafik kazalarındaki yaralanmaların bir kısmı insana çarpma etkisi ile oluşur. Diğer yandan, araçtaki kişilerin vücudu tamamen durmuş olsa bile, iç organları aynı hızda harekete devam eder ve iç organlar birbirine çarparlar, bu konum da iç organ yaralanmalarının oluş mekanizmaları içinde sayılmaktadır (7-8) (Şekil 1). Trafik kazalarında araç içinde oturulan yer de çok önemlidir. Kişi araç içinde sürücü, ön koltuk oturanı veya arka koltuk oturanı olabilir. Ön koltuk ve arka koltukta kaza durumunda yaralanma riskleri farklılaşmaktadır (9). Arka koltukta oturan kişi ön koltuktaki kişilere çarparak kendi ve ön koltukta oturan kişinin farklı mekanizmalar ile yaralanmasına neden olur. Bunun yanı sıra enerji açığa çıkması ile arka koltukta oturan kişinin ön camdan fırlaması da sık olarak görülmektedir (10). (Resim 1). Şekil 1. Trafik Kazası Anında Arka Koltuk Yolcusunun Hareketi (11). Arkada oturmuş ve emniyet kemeri bağlamamış, 200 km/s hızla giden otomobilde 80 kg ağırlığındaki bir kimsenin kaza anında ön koltuktakine çarpma kuvveti 4,5 ton olarak hesap edilmektedir. Saatte 80 km hızla kaza yapan bir otomobilde arka koltukta oturan yolcu sadece 113 milisaniye sonra sürücü seviyesine yükselmekte ve kafasıyla öne doğru sert bir darbe yapmaktadır. Bu nedenle aynı zamanda kendisi de ölümcül bir darbe almış olmaktadır (11-12) Halk Sağlığında Bakış Açısı İle Trafik Kazası ve Yaralanmalardan Korunma Yapılan araştırmalar, trafik kazalarının önlenebilir olduğunu ve geliştirilecek girişimlerle yüz binlerce kişinin yaşamının kurtarılabileceğini göstermektedir. Yol güvenliğinin üç temel bileşeni olan sürücü, araç ve çevrenin birlikte değerlendirilmesi ve buna göre bir yaklaşım geliştirilmesi gerekmektedir (13). Halk sağlığında korunma yaklaşımı içinde bu müdahaleler şu şekilde tanımlanmaktadır. Kaplan ve Özcebe Kaza oluşumunun önlenmesi birinci amaç olmalıdır. Kazaya neden olan mekanizmaların tanımlanması ve buna yönelik düzenlemelerin yapılması birincil korunmanın temelini oluşturmaktadır. Bölünmüş yol ve hız tümsekleri, yol çevresinde görüşü artıracak düzenlemeler, yol ışıklandırılması, trafik işaretleri gibi yol güvenliğini artıracak uygulamalar, alkollü araç kullanımına ve yol güvenliğine yönelik (hız sınırları, cezalar) yasal düzenlemelerin yapılması, korunmasız yol kullanıcılarına yönelik düzenlemeler (yaya yolları, bisiklet yolları gibi) kazayla karşılaşma riskini, buna bağlı olarak kaza, yaralanma ve ölüm sayısını azaltacaktır (13). Kaza oluştuğunda yapılması gerekenleri ve kazanın şiddetini azaltmaya yönelik düzenlemeleri içermektedir. Emniyet kemeri, çocuk kemerleri ve koltukları, hava yastıkları, baş destekleri gibi araç donanımlarının kullanılması, motosiklet ve bisiklet sürücülerinde kask kullanımının yaygınlaştırılması, çarpışma sırasında yaralanmayı azaltmaya yönelik yol çevresi düzenlemeleri bunlardan birkaçıdır (13). Üçüncül korunma kaza sonrasında yapılacakları ve yaralanmaların etkilerini azaltmaya yönelik önlemleri içermektedir. Kazanın erken tespiti, kaza sonrası araçtan çıkarma, yangını önleme, ilk yardım hizmetleri, acil yardım hizmetlerinde çalışan personelin, öğrencilerin, öğretmenlerin, sürücülerin ve halkın ilk yardım konusundaki bilgilerinin artırılması, sağlık kurumuna hızla ulaştırılma, hastane acil merkezlerindeki tedavi hizmetlerinin iyileştirilmesi gibi uygulamalar kaza sonrası yaralanma sonucu oluşabilecek etkileri ve ölümleri azaltmaktadır (13). Trafik kazalarının önlenmesinde bütüncül bir bakış açısı ile tüm müdahaleler ortak yürütmek gerekmektedir. Ancak son yıllarda kaza oluşmasını önleyici araç içi aktif güvenlik sistemlerinin (ABS, aktif süspansiyon sistemi, çekiş kontrol sistemi, elektronik stabilite programları gibi) yanı sıra, kaza olduğu andan itibaren araç içinde seyahat eden sürücü ve yolcuların yaralanmalarını önlemeye yönelik arka koltuk emniyet kemeri, çocuk oto güvenlik koltuğu gibi pasif güvenlik önlemlerinde de yoğun bir geliştirme süreci yaşanmıştır (12). Arka Koltuk Emniyet Kemerinin Önemi Arabanın sabit noktaları arasına gerilerek, çarpma etkisini vücudun daha güçlü bölgelerine yönlendirerek; ölüm ve yaralanma riskini azaltan koruyucu araçlara emniyet kemeri denir. Emniyet kemerlerinin ilk kullanımı (1903), karnın önünden bağlanan ve iki nokta arası tespit şeklindedir. Daha sonra, 1958 yılında İsveç teki Volvo Fabrikasında mühendis olan Bohlin üç nokta- 3

4 Kaplan ve Özcebe lı emniyet kemeri olarak bilinen sistemin patentini almıştır. Bu sistemde kişi hem karnın önünden, hem de omuzdan tespit edilmektedir (7). Emniyet kemerlerinin yararları, kaza türlerinin tamamında görülmektedir. Fakat ölüm ve ağır yaralanmanın en çok meydana geldiği çarpma/çarpışma kazalarındaki yararlarının daha etkili olduğu görülmektedir. Çarpma sonucu savrulan bir eşya da olsa insan bedeni de olsa sonunda bir engelle durdurulmaktadır. Bir çarpma anında araç saniyenin ilk on salisesinde durmakta ise de eğer emniyet kemeri takılı değilse direksiyon, kontrol paneli ya da ön cam tarafından durdurulana kadar araç içindeki eşyalar ve araçta bulunan kişilerin bedenleri aynı hızdaki hareketlerine devam etmektedirler (14). Emniyet kemerleri araç içindeki yolcuları çarpma etkisiyle vücutta meydana gelen sarsıntının kademeli olarak azalmasını ve çarpma etkisinin vücutta tek noktada toplanmayıp dağılmasını sağlamaktadır. Kaza anında meydana gelen çarpma etkisini vücut yapısındaki en güçlü noktalara yöneltir. Çarpma/çarpışma anında koltuktan fırlamayı engeller. Hassas ve en önemli organların yer aldığı kafa ve omuriliğin herhangi bir yere çarpmasını önleyerek bireyi korumaktadır. Ön koltukta üç noktalı emniyet kemerleri, otomobilde seyahat edenlerin ağır yaralanma risklerini %45, kamyonetlerde de %60 oranında azaltmaktadır. Ölümlü kazalarda ön koltukta emniyet kemeri kullananların %24,8 i hiç zarar görmeden kazayı atlatırken, emniyet kemeri kullanmayanlarda bu yüzde %6,3 tür (14). Arka koltuk yolcularının en büyük yaralanma nedeni fırlamadır. Emniyet kemeri takmamış arka koltuk yolcuları en çok kafa, yüz ve boyun zedelenmelerine maruz kalmaktadır (15). Arka koltukta emniyet kemeri bağlı olarak oturanlar kaza anında araçtaki en güvenli pozisyondaki kimselerdir. Arka koltukta oturanlar arasında ise ortada emniyet kemeri takarak oturanlar diğer arka koltuk oturanlarına göre daha güvendedir (9). Arka koltuk emniyet kemeri sadece takanları değil aynı zamanda aracın önünde oturanları da korumaktadır Emniyet kemerinin takılmadığı durumda kaza sırasında arka koltukta oturanlar öne doğru gelirler. Bu hem kendileri hem de araçtaki diğer kişiler için tehlike oluşturmaktadır. Eğer arka koltukta emniyet kemeri takmayan bir yolcu varsa ön koltukta oturanlarda ölüm riskinin 3,75 kat arttığı bulunmuştur (15). Ichikawa ve arkadaşlarının yaptığı bir çalışmaya göre ön koltukta oturanlar emniyet kemeri takmış olsa bile, arka koltukta oturanlar emniyet kemeri takmamış ise ön koltukta oturanların kaza anında ölüm riski 5 kat artmaktadır. Aynı çalışmada ön koltuktaki ölümlerin %80 inin arka koltukta oturanlara emniyet kemeri takılmasıyla önlenebileceği bulunmuştur (10). Çeşitli çalışmalarda arka koltukta emniyet kemeri kullanımının ölümleri %18-75 arasında değişen değerlerde önlediği bulunmuştur (10). Ayrıca arka koltuk emniyet kemerleri yaralanmanın şiddetini yarı yarıya azaltmaktadır. İngiltere Ulaşım Araştırma Laboratuarı, ön koltuk yolcularının tamamına yakınının emniyet kemeri takmasına karşılık, daha düşük düzeyde emniyet kemeri kullanan arka koltuk yolcularının yaralanma riskinin 2 kat, fırlatılma riskinin ise 7 kat daha fazla olduğunu ortaya koymuştur. Avustralya nın Viktorya Eyaleti nde emniyet kemeri kullanımı 1970 yılında zorunlu hale getirilmiştir. Bundan 4 yıl sonra ölümlerde %37 lik, yaralanmalarda %41 lik ve omurilik zedelenmelerinde ise %27 lik azalma meydana gelmiştir. Genel bir ifade ile emniyet kemeri kullanımının zorunlu olduğu ülkelerdeki ölüm ve yaralanma sıklığı, kullanımın zorunlu olmadığı ülkelere göre %40 daha azdır (14). ABD de ölümlü trafik kazalarının değerlendirildiği bir çalışmada, emniyet kemeri takılan ölümlü kazalarda yolcuların %73 ü hayatta kalırken emniyet kemerinin takılmadığı ölümlü kazalarda bu sıklık %44 tür. Aynı çalışmada emniyet kemeri kullanımının 26 yılda yaklaşık 135 bin ölümü, 3,8 milyon yaralanmayı ve 585 milyar dolar maliyet kaybını önlediği belirtilmiştir. Eğer aynı sürede bütün araç içindeki yolcular emniyet kemeri takmış olsaydı aynı değerlerin sırasıyla 315 bin, 5,2 milyon ve 913 milyar dolar olacağı belirtilmiştir (16). Amerika Ulusal Karayolu Güvenlik İdaresi nin 2008 yılı verilerine göre binek arabalarda arka koltukta oturanların öldüğü kazalarda, ölümlerin %57,1 inde emniyet kemerinin takılmadığı bulunmuştur (17). Çocuk Oto Güvenlik Koltuğu (ÇOGK) ve Önemi DSÖ tarafından yapılan tahminlere göre, 2002 yılında çocuk trafik kazası sonucu yaşamını yitirmiştir. Bu ölümlerin yaklaşık %97 si orta ve az gelişmiş ülkelerdedir (18). Trafik kazalarında çocuk ölüm ve yaralanmalarının birçoğu, yolculuk sırasında çocuklar için gerekli ve yeterli güvenlik önlemi alınmamasından kaynaklanır. Bunların başında çocuk oto güvenlik koltuğu bulundurmama veya doğru şekilde kullanmama gelmektedir. Çocuklara yönelik en temel müdahalelerden birisi çocuk oto güvenlik koltuğu kullanımıdır. Otomobillerde çocuk koltuklarının kullanılmasının nedeni, araç içinde bulunan bir çocuğun kaza anında oturduğu yerden fırlayıp savrulmasını önlemektir. Eğer bu önlenemezse kaza anında aracın iç yüzeylerine şiddetle çarpabilirler. Bunun sonuçlarını tam olarak önceden kestirmek mümkün değilse de en azından ağır şekilde yaralanacaklarını tahmin etmek güç değildir. Bir ço- 4

5 Kaplan ve Özcebe hat ettikleri de dikkati çekmektedir. Çocuk oto güvenlik koltuğu kullanımına ilişkin ailelere yönelik bazı mesajlar aşağıda verilmiştir. Türkiye de Yasal Durum Ülkemizde 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunumuzun 78. Maddesi nde belirli sürücülerin ve yolcuların, araçların sürülmesi sırasında koruyucu tertibat kullanmaları zorunlu hale getirilmiştir. Konu ile ilgili düzenlemeler yönetmelikte belirtilmiştir. Karayolları Trafik Yönetmeliği nde yapılan tarihli değişiklik ile 2. fıkrasının b, c ve d bendinde değişiklikler yapılmıştır. b bendi: Otomobil ve tescil bakımından otomobil gibi işlem gören arazı taşıtlarında sürücüsü ile ön ve arka koltuklarda, minibüslerde ise sürücüsü ile yanında oturan yolcuların; kamyon, kamyonet ve çekicilerde sürücü ve sürücü yanındaki koltuklarda; şehirlerarası otobüslerde (sınıf III) arka koltuklar hariç olmak üzere, sürücüsü dahil en ön ve önünde boşluk olan arka koltuklarda, önünde boşluk olan kapı önü koltuklarında; iki katlı şehirlerarası otobüslerde merdiven önü, en ön ve önünde boşluk olan en arka koltuklarda, masa etrafında buluna koltuklardan aracın gidiş yönüne doğru olanlarda oturan yolcular için emniyet kemeri, bulundurulması ve kullanılması mecburidir. c bendi: Bu yönetmelik hükümlerine göre 1995 yılı itibari ile ülkemizde imali yapılan veya yurtdışından ithaline izin verilen araçların arka koltuklarında emniyet kemeri bulundurulması ve kullandırılması mecburidir. Bunların dışında kalan ve halen trafikte kullanılmakta olan diğer taşıt sahipleri isteğe bağlı olarak 1 sayılı Cetvelde yer alan Emniyet Kemeri ni numunesine uygun olarak taktırabilirler. Minibüslerin arka koltuklarında, kamyon, kamyonet, çekici ve şehirlerarası otobüslerde emniyet kemeri ile ilgili hükümler tarihinden sonra üretilen araçlarda uygulanır. Bu araçlar yerleşim yeri içinde sürülürken gerekli görülenler için emniyet kemeri kullanma mecburiyeti İçişleri Bakanlığınca çıkarılacak genelgeler doğrultusunda aranmayabilir. d bendi: (b) bendinde sayılan taşıtlarda sürücü yanındaki ön koltukta on (10) yaşından küçük çocukların taşınması yasaktır. Ceza konusu ise 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunun 78/1-a maddesinde düzenlenmiştir. Kanuna göre otomobil ve minibüs cinsi taşıtlarda emniyet kemeri bulundurmayan ve kullanmayanlar para cezası ve 5 ceza puanı ile cezalandırılmıştır (22). Yapılan bu düzenlemelere rağmen ülkemizde sürücüler arasında emniyet kemeri kullanım yüzdesi oldukça düşüktür. Ankara da 27 farklı kavşakta yapılan bir çalışmada, sürücülerin emniyet kemeri kullanımının taşıt türüne göre %4,7-37,5 arasında değiştiği bulunmuştur. Türkiye de yapılan başka bir çalışmada emniyet kemeri kullanımı, kötü hava şartlarında ve gece yapılan şehir dışı yolculuklarda yüksek, iyi hava şartlarında ve gündüz yapılan şehir içi yolculuklarda ise çok daha düşük seviyede bulunmuştur (23). Türkiye de 10 yaşından küçük çocukların ön koltukta oturması 2918 Sayılı Karayolları Trafik Kanunu na göre yasaktır. Türkiye de ÇOGK kullanımı 9 Haziran 2008 de Resmi Gazete de yayımlanan Karayolları Trafik Yönetmeliği nin 150. maddesinde yapılan değişiklikle zorunlu hale getirilmiştir. Bu düzenleme ile boyu 135 santimetreden, kilosu 36 kilogramdan az çocuklar, çocuk oto güvenlik koltuğu nda yolculuk etmek zorundadır. Ege Üniversitesi nde Tıp Fakültesi öğretim üyeleri arasında yapılan araştırmada çocuk araba koltuklarının kullanımının yalnızca %30 olduğu belirlenmiştir. Bu bulgu ülkemizde çocuk araba koltuğu kullanımının ne denli düşük düzeyde olduğu konusunda fikir vermektedir (22). Ülkemizde emniyet kemeri ve çocuk oto güvenlik koltuğu kullanımı ile ilgili yasal düzenlemeler yapılmasına karşın uygulamaya yönelik farklı sektörlerin katılımı ile müdahalelere gereksinim vardır. Trafik Kazalarına Bağlı Yaralanma ve Ölümlerin Önlenmesi Trafik güvenliği çok yönlü müdahaleler ile engellenebilir bir olgudur. Bu nedenle trafik güvenliğinin sağlanması için kurumlar arası işbirliği yapılması gerekmektedir. Karar vericilerin, medyanın, üniversitelerin, sivil toplum kuruluşlarının ve otomobil üreticilerinin bu konuda ortak hareket etmesi gerekmektedir (Şekil 5). Şekil 5. Trafik Güvenliği Uygulama Şeması Trafik güvenliği ile ilgili öncelikli olarak sivil toplum 6

6 kuruluşlarının ve üniversitelerin konu ile ilgili çalışmalar yapmaları ve karar vericilere yol gösterici raporlar sunmalıdır. Sunulan bu raporlar kapsamında karar vericiler yasal düzenlemeleri yapmalıdır. Yapılan bu yasal düzenlemeler trafikteki her bireyi koruyacak şekilde kapsamlı olmalıdır. Yapılan yasal düzenlemeler medya ve sivil toplum kuruluşları tarafından desteklenerek, okullarda öğrencilere konu ile ilgili olarak dersler verilerek toplumda ve otomobil üretici firmalarda bilgi ve farkındalık düzeyinin artırılması sağlanmalıdır. Ayrıca halkın bilinçlendirilmesini sağlamak amacıyla aile hekimlerinin konuya ilgisi artırılmalı ve bu şekilde aile hekimlerine kayıtlı kişilerin farkındalığı artırılmalıdır. Otomobil üretici firmalar var olan güvenlik sistemlerinin yanında, yayaları ve arka koltuk oturanlarını da kapsayacak şekilde yeni güvenlik sistemleri geliştirmeli ve çocuk oto güvenlik koltuklarını yeni arabalarda müşterilere sunmalıdır. Trafik güvenliği ile ilgili olarak yasal düzenlemelerin uygulanması konusunda denetleyici mekanizmaların duyarlılık göstermesi gerekmektedir. Trafikte denetimler sık yapılmalı, kurallara uymayanlara gerekli cezalar uygulanmalıdır. Trafik güvenliğinin sürekliliğini sağlamak amacıyla, Ulusal Trafik Güvenliği Faaliyet Planı oluşturulmalı ve bu konuya yeterli bütçe desteği sağlanmalıdır. Ayrıca ülkeler, trafik kazaları ile ilgili verileri düzenli olarak toplamalı ve konu ile ilgili kurumlarla ulusal ve uluslar arası işbirliği yapmalıdır. } KAYNAKLAR 1. Global status report on road safety: time for action. Geneva, World Health Organization, 2009 ( int/violence_injury_prevention/road_safety_status/2009). Erişim Tarihi: WHO Injury Chart Book Department of Injuries and Violence Prevention Noncommunicable Diseases and Mental Health Cluster, World Health Organization, Geneva, p T.C. Sağlık Bakanlığı, Refik Saydam Hıfzıssıhha Merkezi Başkanlığı, Hıfzıssıha Mektebi Müdürlüğü. Bölük Ofset Matbaacılık. Türkiye de Sağlığa Bakış, p Emniyet Genel Müdürlüğü, Trafik Hizmetleri Başkanlığı, Genel Kaza İstatistikleri. istatistikler/istatistikler_s.asp Erişim Tarihi: T.C. Ulaştırma Bakanlığı Karayolları Genel Müdürlüğü. Trafik Kazaları ve Özeti, Bakım Dairesi Başkanlığı, Trafik Şubesi Müdürlüğü, Haziran p Boztaş G, Özcebe H. Trafik Kazası Yaralanmalarında İkincil Korunma: Emniyet Kemeri. Sted. 2005;14 (5) T.C. Emniyet Genel Müdürlüğü. Ülkemizde Emniyet Kemeri Kullanımı. Trafik Hizmetleri Başkanlığı Trafik Araştırma Merkezi Müdürlüğü Yayınları, Ankara, p. 9 Kaplan ve Özcebe 8. Exponent, Engineering and Scientific Consulting, Cannonball Run Accident, cannonball_run/ Erişim Tarihi: Mayrose J., Priya A. The safest seat: Effect of seating position on occupant mortality. Journal of Safety Research 2008; 39(4): Ichikawa M., Nakahara S., Wakai S. Mortality of front-seat occupants attributable to unbelted rear-seat passengers in car crashes. Lancet 2002; 359(9300): Alkan N., Sözen Ş. Ulaşım Kazalarına Bağlı Ölümlerin ve Alınacak Tedbirlerin Adli Tıbbi Değerlendirilmesi.Ulusal Travma Dergisi 1999; 1(I): Koçak A. Aktaş E, Ö. Zeyfeoğlu Y. Tıp Fakültesi Öğretim Üyeleri Arasında Çocuk Koltuğu ve Emniyet Kemeri Kullanım Yaygınlığı, Uluslararası Trafik ve Yol Güvenliği Kongresi nde Sunulan Bildiri, Gazi Üniversitesi, Ankara, pdf Erişim Tarihi: Temel F, Özcebe H. Türkiye de Karayollarında Trafik Kazaları. Sted 2006;15(11): Emniyet Kemeri Neden Gereklidir. Trafik Dergisi, Ankara Trafik Vakfı Yayınları. 2008; 6(26): Zambon F., Fedeli U., Marchesan M., Schievano E., Ferro A., Spolaore P. Seat belt use among rear passengers: Validity of self-reported versus observational measures. BMC Public Health 2008; 9(8): Mayrose J, Jehle D, Hayes M, Tinnesz D, Piazza G, Wilding G.E. Influence of the Unbelted Rear-seat Passenger on Driver Mortality: The Backseat Bullet ACAD EMERG MED 2005; 12: (2) National Highway Traffic Safety Administration. Fatality Analysis Reporting System. People/PeopleRestraints.aspx Erişim Tarihi: WHO, World Report On Road Traffic Injury Prevention. Eds: Peden M, Scurfield R, Sleet D, Mohan D, Hyder A.A, Jarawan E, Mathers C. Geneva, p Esin G. Çocuk Oto Güvenlik Koltuğu Kullanımı Hakkında Anne-Babaların Bilgi Düzeyinin Ölçülmesi. T.C. Sağlık Bakanlığı Dr. Sadi Konuk Eğitim ve Araştırma Hastanesi Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı. Yayınlanmamış Uzmanlık Tezi. p Seat-belts and child restraints: A Road Safety Manual for Decision-Makers and Practitioners. London, FIA Foundation for the Automobile and Society, p Mayo Clinic, Infant and toddler health. Car seat safety: Avoid 10 common mistakes. health/car-seat-safety/my00824 Erişim Tarihi: Emniyet Genel Müdürlüğü, Karayolları Trafik Kanunu. Erişim Tarihi: Bektaş S, Hınıs MA. Emniyet Kemeri Kullanımına Etki Eden Faktörlerin Otomobil Sürücüleri İçin Tahmin Modeli. Erciyes Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi. 2009; 25 (1-2):