ŞEKERLEME SEKTÖR PROFİLİ

Transkript

1 TİCARET ODASI ŞEKERLEME SEKTÖR PROFİLİ HAZIRLAYAN: SİBEL PALACIOĞLU

2 İ Ç İ N D E K İ L E R Sayfa No: I. GENEL 1.1. Araştırmanın Kapsamı Ürünün Tanımı Şekerleme Çeşitleri Şekerlemelerde Kullanılan Hammaddeler Şekerlemelerin Saklama Koşulları Şekerlemeler ile İlgili Standartlar.. 6 II. DÜNYA DA VE TÜRKİYE DE ŞEKERLİ ÜRÜNLER 2.1. Dünya Üretim ve Tüketim Tüketici Tercihlerinde Şekersiz Şekerli Ürünler İhracat İthalat Dünya Şekerleme Pazarları Türkiye Şekerlemenin Tarihi Gelişimi Üretim Tüketim İç Piyasa Yapısı İhracat İthalat Avrupa Birliği nde İşlenmiş Tarım Ürünleri Kapsamında Şekerli Ürünler Şekerleme Sektöründe Bazı Uygulama, Sorun ve Öneriler Sicil, izin ve tescil başvurusu nasıl yapılır? Gıda Sicili ve Üretim izninde gruplandırma yapılan şekerli ürünler Üretim izinleri ve gıda sicilleri hususunda karşılaşılan sorunlar Sektörün Sorunları ve Çözüm Önerileri.. 30 EK 1: İhracata Yönelik Devlet Destekleri 32 EK 2: Türkiye Şekerli ve Çikolatalı Mamul Üreten Önemli Firmalar (Alfabetik).. 36 EK 3: Türkiye Şekerli ve Çikolatalı Ürün İhracatçıları. 38 KAYNAKLAR

3 I.BÖLÜM: GENEL 1.1. Araştırmanın Kapsamı: Şekerleme Sektör Araştırması; G.T.İ.P grubuna giren ürünleri içermekte olup, bu ürünlerin arasında bulunan, ancak şekerleme ürünü sayılmayan G.T.İ.P olan çiklet, G.T.İ.P ve olan helva ve G.T.İ.P , , olan lokum da şekerli ürünler adı altında çalışmanın kapsamına dahil edilmiştir. G.T.İ.P olan beyaz çikolata, G.T.İ.P grubuna giren çikolata ve kakao içeren gıda müstahzarları ve G.T.İ.P grubu içindeki tatlı bisküvi ve gofretler araştırmanın kapsamı dışındadır Ürünün Tanımı: Şekerli Ürünler; Sakaroz ve/veya diğer şeker türleri, polioller ve/veya tatlandırıcılar veya diğer tatlı maddeler yanında aroma ve çeşni maddeleriyle imal edilen çok çeşitli şekil, yapı ve bileşimdeki gıda maddeleridir. Bu ürünlerde temel hammadde şekerdir. Şekerleme; Şeker ve glikozun veya sadece şekerin pişirilmesinden sonra sitrik asit, tartarik asit veya potasyum bitartarat ilave edilerek kestirilmesi sonucu oluşan hamura, üretilecek ürünün çeşidine göre süt, süt tozu, jelatin, yağ ve aroma gibi maddelerin eklenmesi ve şekillendirilerek ambalajlanması sonucu elde edilen bir gıda maddesidir. Şekerlemeler yapı olarak bir karbonhidrattır. Şekerleme üretiminde kullanılan şeker (sakaroz), şeker pancarı veya şeker kamışının özel yöntemlerle işlenerek rafine edilmesi ile elde edilir. Şekerleme üretiminde kullanılan bir diğer önemli madde de mısırdan elde edilen nişastadan özel bir üretim tekniği ile elde edilen glikozdur. Glikoz; şekerin kristalize olmasına etki eder, işlenmesine kolaylık sağlayarak daha düzgün olarak şekillenmesine yardımcı olur. Şeker ve glikoz yerine tatlandırıcı kullanmak suretiyle de şekersiz ürünler üretilmektedir Şekerleme Çeşitleri: Şekerlemeler, Türk Gıda Kodeksi nde aşağıdaki şekilde gruplara ayrılmıştır: 3

4 Sert şekerleme Yumuşak şekerleme Jöle şekerleme Draje şekerleme Tablet şekerler Meyve şekerlemeleri Badem ezmesi ve benzerleri Koz helva, nuga ve benzerleri Fondan Krokan Dolgulu şekerleme ürünleri. Diğer şekerli ürünler; Helva Çiklet Lokum Çikolata ve kokolinler Sert şekerlemeler; Sakarozun glikoz şurubu ve/veya invert şeker ile birlikte pişirilerek yüksek derecede konsantre edilmesiyle elde edilen camsı ve amorf yapıda şeker kitlesinden oluşan ve ayrıca aroma, renklendirici ve çeşni maddeleri içeren ürünlerdir (nem miktarı en çok %3). Sert şekerleme üretimi oldukça basit bir yöntem olmakla birlikte, teknik kurallara uygun olarak yapılmadığı takdirde kristalizasyon ve yapışkanlık gibi kusurlar kısa sürede ortaya çıkabilmektedir. Yumuşak şekerlemeler; Toffe ve karamel şekerlemelerin özellikleri yapımlarında kullanılan hammaddeler olan süt, süt yağı ve bitkisel yağlardan ileri gelmektedir. Toffe ile karamel şekerlemeler arasındaki fark toffelere çiğneme özelliği vermek için jelatin veya albümün katılmasıdır. Toffeler sütsüz de yapılabilir. Jöle şekerlemeler; şekerli ürünler içinde önemli bir yere sahip olup, diğer şekerli ürünlere göre daha düşük derecelerde pişirilerek hazırlanırlar ve bu nedenle nem oranları daha yüksektir (%15-20). Bu ürünlerin tipik yapı özellikleri jelleştirme maddeleriyle sağlanır. Bunlar; nişasta, jelatin, pektin, arap zamkı ve agardır. Diğer hammaddeler şeker ve glikoz şurubudur. Kullanılan jelleştirici maddeye göre; sert, yumuşak, elastiki, kolay kesilen vb. değişik doku ve yapıda şekerlemeler elde edilir. Drajeler; Çekirdek kısmı çikolata-dışı şeker ve çekirdek kısmı kuru meyve-dışı çikolata olmak üzere iki türlüdür. Helvalar; tahin helvası, kabukları çıkarılmış susam tanelerinin kavrulduktan sonra özel değirmenlerde ezilmesiyle elde edilen ve tahin denilen koyu kıvamlı yağlı maddenin şeker, sitrik asit, tartarik asit ve çöven köklerinin kaynatılmış suyu ile pişirilerek hazırlanması sonucu elde edilen bir üründür. Lokumlar; şeker şurubunun (sakkarozun) sitrik veya tartarik asit veya tartar kremi ile kestirilip nişasta ile usulüne göre pişirildikten sonra, içine meyva aksamı, meyva usaresi, bazı çiçeklerin yaprakları, zararsız, tabii veya suni esanslar, sakız, 4

5 fındık, fıstık, ceviz, hindistan cevizi gibi kuru meyveler veya kaymak ilavesiyle yapılan veya çeşidine göre kullanılmasına müsaade edilmiş olan boyalardan herhangi birisiyle hafifçe renk katılan hindistan cevizi veya pudra şekeri kaplanarak üretilen bir gıda maddesidir. Lokum çok eski yıllardan beri Türkiye ve Ortadoğu ülkelerinde yapılan ve bu yörelere has özellikleri olan bir tatlıdır. Lokumlar; Sade Lokum Kaymaklı Lokum Diğer Lokumlar olarak 3 ana gruba ayrılmıştır. Çikletler; gomelastik (çiklet mayası), şeker, glikoz, esans, suni mum veya gliserin, waks, yağ ve emilgatör (yumuşatıcı maddeler) karışımından oluşan hamurun belirli şekillerde bölünüp ambalajlanması ile elde edilen bir üründür. Çikletler; Şekerli, Şekersiz Tatlandırıcılı olmak üzere üçe ayrılır. Balonlu ve balonsuz olarak da gruplandırılabilirler Şekerlemelerde Kullanılan Hammaddeler: Toz şeker, glikoz şurubu, yağlı süttozu, yağsız süttozu, peyniraltı suyu tozu, katı bitkisel yağlar, sıvı bitkisel yağlar, kakao yağı, tereyağı, jelatin, pektin, kakao tozu, kakao likörü, sakız mayası, sıvı aromalar, toz aromalar, renklendiriciler, doğal renklendiriciler, bitki özleri, nişasta, dekstroz, maltodekstrin, asitliği düzenleyici; sitrik asit, laktik asit vb., yapay tatlandırıcı; aspartam, acesulfam-k vb., polioller; sorbitol, izomalt, maltitol, xylitol vb., emülgatörler; lesitin, GMS vb., carnauba wax, gum arabic, shellac, susam, antep fıstığı, badem, yer fıstığı, iç fındık, fındık füresi, meyve konsantreleri, meyve sosları, sodyum bikarbonat, vitaminler, magnezyum stearat, gliserin, yemek tuzu Şekerlemelerin Saklama Koşulları: Genel kural olarak tüm şekerleme ürünleri serin ve kuru ortamda, doğrudan güneş ışığı görmeyecek şekilde ve koku veren maddelerden uzakta saklanır. Sıcaklık 22 o C nin, nisbi nem ise %60 ın üzerinde olmadığı takdirde ürünler son kullanma tarihine kadar ilk günkü kalitesini korur. Şekerlemelerin olumsuz nem koşullarına dayanımı ambalaj şekli ve malzemesiyle de ilgilidir. Örneğin sarma şeklinde ambalajlanıp dökme olarak satılan ürünler veya kağıt ambalajlı ürünler aşırı nemli ortamlarda çok çabuk etkilenir. Jöle şekerlemeler 30 o C nin üzerindeki sıcaklıklarda eriyerek şekilleri bozulur, ambalajsız olarak açıkta bırakıldıklarında kuruyarak sertleşir. 5

6 Aşırı sıcak ve/veya nemli ortamda kalan toffe şekerler yumuşayarak yapışkan bir hal alır. Sert şekerler nemli ortamlara daha hassastırlar, yüzeylerinde yapışkan bir tabaka oluşur ve ambalaja yapışırlar, daha sonra yüzeyleri matlaşır Şekerlemeler ile İlgili Standartlar: Sektöre ait ürünlerle ilgili olarak Türk Standartları Enstitüsü (TSE) tarafından yayımlanmış bulunan ürün standartları aşağıdaki çizelgede gösterilmiştir. Öte yandan ülkemiz gıda mevzuatına yeni bir düzenleme getirmek üzere yürürlüğe giren tarih ve 560 sayılı Gıdaların Üretim, Tüketimi ve Denetlenmesine Dair Kanun Hükmünde Kararname ye dayanılarak Tarım ve Köyişleri Bakanlığı nca Türk Gıda Kodeksi Yönetmeliği ile bazı ürünlere yönelik ürün kodeksleri yayımlanarak yürürlüğe konulmuş olup bu kodeksler mecburi uygulamadaki bazı standartları yürürlükten kaldırmıştır. Ancak sektöre ait ürünlere ilişkin olarak bugüne kadar herhangi bir kodeks yayımlanmamıştır. Bu nedenle yapılan denetimlerde Gıda Kodeksi Yönetmeliğinin genel hükümleri ve mevcut standartlar esas alınmaktadır. Çizelgede yer alan standartlar sektör tarafından üretilmekte olan ürünlerin sadece bir bölümünü kapsamaktadır. Şekerleme Ürünleriyle İlgili TSE Standartları Standart No: TS 5230 TS 7780 TS 8444 TS 8787 TS 9131 TS 9400 TS 9972 TS 9999 TS Ürün: Badem şekeri Akide şekeri Lokum Pişmaniye Cezeriye Kestane şekeri Loğusa şekeri Saray helvası Jöle şekerleme Kalite Yönetim Sistemine ilişkin ISO 9000 serisi standartları diğer sektörlerde olduğu gibi Şekerleme Ürünleri sektöründe de özellikle büyük ölçekli firmalar başta olmak üzere uygulanmaya başlamış olup belgeli firma sayısı giderek artmaktadır. 6

7 II.BÖLÜM: DÜNYA DA VE TÜRKİYE DE ŞEKERLİ ÜRÜNLER 2.1. Dünya Üretim ve Tüketim: Dünya üretiminin önemli bir bölümü çoğu batılı gelişmiş ülkelerde yeralan ve sahip oldukları sermaye birikimi, büyük üretim kapasitesi, uzun yıllara dayalı tecrübe, etkin ve yaygın dağıtım kanalları avantajını kullanan, devasa boyutlu üreticiler tarafından yapılmaktadır. Dünya şekerli ve çikolatalı mamuller toplam üretimi yaklaşık 11.2 milyon ton olup, toplam dünya üretiminin yaklaşık %45 i dünyanın birçok bölgesinde yatırımları bulunan az sayıda firma tarafından gerçekleştirilmektedir. Gelir düzeyi ile doğru orantılı olarak kişisel gelir seviyesi yüksek ülkelerde, kişi başına tüketilen şekerli ve çikolatalı mamuller de doğrudan ihtiyaç maddesi olmaması ve kişisel zevk ve tercihlere bağlı olması dolayısıyla yüksek miktarlarda bulunmaktadır. Şekerleme mamulleri arasında önemli bir yere sahip olan çikletin dünya üretimi 660 bin tondur. Türkiye, dünya üretiminin %9 una sahiptir. En büyük çiklet üreticileri ABD, Japonya, Kore ve Danimarka dadır. Dünya kişi başına düşen şekerleme tüketimi 5 kg.olup, Almanya, İngiltere, İsviçre, Belçika ve Rusya da 6-8 kg., ABD, Avustralya ve diğer Avrupa ülkelerinde 4-6 kg., Japonya ve Türkiye de ise 2 kg.dır. AB de tüketim alışkanlıkları farklılık göstermekle birlikte, son dönemlerde beslenme alışkanlıklarında meydana gelen büyük değişiklik sonucunda şekerli ürünler tüketiminde artış kaydedilmiştir. Şekerleme ürünlerinin tüketiminde şekerin ilerleyen yaşlarda insan vücuduna olumsuz etkileri dolayısıyla tüketiminde kısıtlamaya gidilmesi ve yukarıda belirtildiği gibi gelir düzeyine bağlı bir seyir izlemesi bu ürünlerin hedef kitlesini büyük bir çoğunlukla genç nüfus olarak belirlenmesine neden olmaktadır. Gelir düzeyi ve yaş yanında reklamların ürünlerin satışındaki etkisi tartışılmaz boyutlardadır. Dünya tüketiminde sürekli artışlar görülmekte ve bu artışların gelecek yıllarda da devam edeceği tahmin edilmektedir. Henüz doyurulmamış Çin ve eski Doğu Bloku ülkeleri şekerleme ürünlerinde gelişmeye açık en büyük pazarlar olarak dikkat çekmektedir Tüketici Tercihlerinde Şekersiz Şekerli Ürünler: Son yıllarda tüketiciler şekersiz şekerli (sugarfree) ürünleri yaygın olarak kullanma alışkanlığı kazanmaya başlamışlardır. Birçok tüketici ambalajında şekersiz ibaresi bulunan ürünlerin tatlı olmasına inanamamaktadır. Şaşırtıcıdır ki, bu konu üzerine Avrupa ülkelerinde yapılan bir araştırma, birçok tüketicinin şekersiz şekerli (sugarfree) ibareli ürün alırken, ürünün şekerli olduğuna ilişkin bilgilendirilmeye ihtiyaç duyduklarını ortaya koymuş durumdadır. Aynı araştırmaya göre tüketiciler sağlıklı ve fonksiyonel ürünleri tercih etmektedir. Ürünlerin üzerindeki düşük kalori, 7

8 diş dostu ve diş çürümelerine yol açmaz gibi açıklamaların, tüketicilerin bu ürünleri tercih etmesinde etkili olduğu görülmektedir. Teknik olarak, bütün şeker alkolleri doğal kaynaklardan sağlanabilmesine rağmen, şeker yerine kullanılan, şeker pancarından üretilen tek doğal tatlandırıcı, Alman Palatinit firmasının ürettiği İsomalttır. İsomalt gibi, yeni hacim verici tatlandırıcıların üretiminde kullanılan rafine etme teknolojisi, son on yılda, Avrupa, Amerika, Uzakdoğu ve Avustralya da geleneksel şeker bazlı ürünlere alternatif olmaktadır. Başarılı reklam ve promosyon desteğiyle şekersiz şekerli ürünlerin yaygınlaşması Dünya çapında hız kazanmaktadır. Bu alandaki ilginç olan gelişme ise; örneğin, aynı firmada üretilen şekersiz şekerli çikletlerin satış oranının, şekerli çikletlere oranla hızla yükselmesidir. Şekerleme, çiklet ve çikolatalarda, şekerin yerini tutan İsomalt gibi maddelerin kullanımının dünya çapında yayılmasının nedeni bu maddelerin şekerin tatlılık özelliğine sahip olmasıdır. Bunun yanında daha düşük kalorili ve diş plağına yol açmayarak dişleri korumak gibi yararları olduğundan, son dönemde gözlenen tüketici eğilimi, şekersiz şekerli ürünlerin yüksek aromalı şekere tercih edildiğini göstermektedir. Üç Avrupa ülkesi ve Arjantin de yapılan bir araştırmada; katılımcıların %62 si tercihlerinin sağlığa yararlı etkisi olan tatlandırıcıdan yana olduğunu belirtmiştir. Bu dört ülkenin tümünde temiz nefes ve vitaminlerle birlikte diş bakımı ve çürüklerin önlenmesi, tüketicilerin isteklerinde belirttiği üç ana fonksiyondur. İsomalt bu özellikleri taşıyan, atıştırma veya öğün arası tüketilen birçok üründe tatlandırıcı madde olarak kullanılmaktadır. Bu maddeyle tatlandırılan ürünler ise, kan şekerini veya insülin oranını artırmadan diyetlerine tatlı sokmak isteyen her yaştan insan ve diyabetikler tarafından rahatlıkla tüketilmektedir İhracat: TABLO: 1 DÜNYA ŞEKERLİ MAMULLER İHRACATI (M=Miktar: Ton, D=Değer: Dolar) M D M D M D AFRİKA Kenya Güney Afrika * * Swaziland K.AMERİKA Kanada Meksika ABD G.AMERİKA Arjantin Brezilya Şili * * Kolombiya Ekvator

9 TABLO: 1 DÜNYA ŞEKERLİ MAMULLER İHRACATI (Devamı) M D M D M D ASYA Çin Endonezya İran F F Japonya G.Kore Malezya * * Filipinler Singapur Tayland T T Türkiye AVRUPA Avusturya Belarus Belç.-Lüks Çek Cum Danimarka Finlandiya Fransa Almanya Yunanistan Macaristan İrlanda İtalya Hollanda Norveç Polonya İspanya Rusya Fed İsveç İsviçre Ukrayna F İngiltere OKYANUSYA Avustralya DÜNYA *Resmi olmayan rakamlar, FFAO tahminleri Kaynak: Faostat Database, 2001 En büyük şekerli ürün ihracatçılarının Avrupa da olduğu görülmekte, Dünya ihracatının yaklaşık % 50 sinin Avrupa ülkelerinden yapıldığı görülmektedir. Avrupa yı ABD, Asya, Güney ve Kuzey Amerika ülkeleri izlemektedir. Dünya çiklet ihracatının yaklaşık 1/3 ü AB ülkelerine aittir. Dünya çiklet pazarının %70 i şekersiz tatlandırıcılı çikletlerin, %30 u şekerli çikletlerindir. Bu oranlar şekersiz tatlandırıcılı çikletler lehine değişmektedir. Buna karşın, şekerli çiklet pazarının %20 nin altına düşmeyeceği tahmin edilmektedir. AB de sektör az sayıda çok uluslu şirketlerin elinde yeralmakta olup, küçük işletmeler mevsimsel veya tatil ürünlerine yönelik pazarlarda faaliyet göstermektedir. 9

10 Çok uluslu şirketler 1990 lı yılların ortalarında pazarlarını Doğu Avrupa ülkelerine doğru genişletmek ve ulusal pazarlarda edindikleri konumlarını güçlendirmek üzere yeni şirketleri bünyelerine katmışlardır İthalat: TABLO: 2 DÜNYA ŞEKERLİ MAMULLER İTHALATI (M=Miktar: Ton, D=Değer: Dolar) M D M D M D AFRİKA Güney Afrika K.AMERİKA Kanada DominikCum * * 7.200* * 9.500* * Guatemala * * Meksika * ABD G.AMERİKA Arjantin Brezilya Şili * 7.900* Kolombiya Ekvator Paraguay 7.050T T 7.050T T 4.475F F Peru Venezuella ASYA Çin İsrail * F F Japonya G.Kore Kuveyt T T Malezya 8.800* * Filipinler S.Arabistan T T * * Singapur Özbekistan 7.500F F 8.000F F 8.000F F B.A.E * * 8.200* * * * AVRUPA Avusturya Belç.-Lüks Çek Cum Danimarka Finlandiya Fransa Almanya Yunanistan * İrlanda İtalya Hollanda * Norveç Polonya Portekiz

11 TABLO: 2 DÜNYA ŞEKERLİ MAMULLER İTHALATI (Devamı) M D M D M D Rusya Fed İspanya İsveç İsviçre İngiltere OKYANUSYA Avustralya * * Yeni Zellanda DÜNYA *Resmi olmayan rakamlar, FFAO tahminleri Kaynak: Faostat Database, 2001 Üretim ve ihracatta ilk sıralarda yeralan batı ülkelerinin ithalatta da önemli ülkeler oldukları görülmektedir. Gelir seviyesi yüksek olan ülkelerde, kişi başına tüketim miktarı da yüksek olmaktadır. Dünya ithalatı ve ihracatında aynı ülkelerin yeralması, ticaretin bu ülkeler arasında gerçekleştiğini göstermektedir Dünya Şekerleme Pazarları: Orta Doğu, Kafkasya ve Orta Asya şekercilerinin düzenli ihracat yaptıkları, yaygın satış ağlarının bulunduğu bölgeler arasındadır. Bunların dışındaki ABD, Avrupa, Afrika ve Uzakdoğu ülkeleri de yeni yükselen pazar alanlarını oluşturmaktadır. Batı Avrupa pazarında durum farklı olup, bu pazarda Türk gıda ürünlerine uygulanan gümrük duvarları ancak Türkiye nin AB üyeliği ile aşılabilecektir. Dolayısıyla şirketlerin arzuladıkları satışlara ulaşması beklenmekte olup, ABD pazarında başlatılan girişimler ileriye dönük umut vericidir. Pazarın ihtiyacına yönelik ambalajları dahi yapan şirketler dağıtım şirketleri aracılığıyla satışa başlamıştır. Uzakdoğu da ise; Kore ve Japonya da yine o pazarlara yönelik ambalajlar ile ürünleri raflarda yerlerini almaya başlamıştır. 11

12 2.2. Türkiye Şekerlemenin Tarihi Gelişimi: Türkiye de şekerleme üretimini, 1877 yılında Muhittin Hacıbekir başlatmış, 1906 yılına kadar da Viyana da düzenlenen 4 ayrı fuarda altın madalya kazanmıştır. Bundan sonra teknoloji kullanılarak üretimin yaygınlaştırılması yerine küçük işletmelerde zanaat dediğimiz şekilde küçük kapasiteli üretimler yapılmış, bu imalathaneler 1950 yılından sonra fabrikalara dönüşmeye, Avrupa dan getirilen makine ve tesislerle donatılmaya başlanmıştır. Sektörde, hammaddenin bulunabilirliği ile birlikte gelişme kaydedilmiştir. Toz şekerin Türkiye de seri üretimine başlandığı dönemlerde şekerleme üretimi de hız kazanmıştır. Çünkü Cumhuriyet dönemi öncesinde toz şeker, Anadolu da üretilmiyordu. 50 li yıllarda ise Anadolu nun hemen heryerinde, çok sayıda şekerleme üretimi yapan atölyeler vardı. Bunlar, toplumun yöresel ihtiyacını karşılayacak düzeyde üretim gerçekleştiriyorlardı lı yıllarda ise ambalaj malzemesinin kullanılmaya başlanması ile endüstriyel üretim de tam anlamıyla başlamış bulunmaktadır. Bugünkü anlamda sanayileşme 1963 yılında planlı kalkınma sürecine girildikten sonra görülmüş, teknolojik gelişmelere ayak uyduramayan küçük imalathaneler kapanmıştır. Ambalaj malzemesi ve makine ithalatında uzun süre uygulanan yüksek vergi oranları ve teşvik verilmemesi sonucu, sanayinin gelişmesi gecikmiştir yılından sonra verilen teşvikler, yatırımları artırmıştır yılından itibaren başta Bağımsız Devletler Topluluğu ülkeleri olmak üzere eski Sovyet Cumhuriyetlerine bu ürün grubunda meydana gelen ihracat artışı paralelinde, üretimde ani yükselişler olmuş, sektörde pek çok yeni yatırımların gerçekleştiği görülmüştür yılından itibaren Sovyet Cumhuriyetlerine yönelik ihracatın azalmaya başlamasıyla önemli sorunlar baş göstermiş, büyük bir atıl kapasite ile karşı karşıya kalınmıştır. Ancak, Türkiye nin ihracat açısından hedef pazarlara olan yakınlığı nedeniyle, sektörde yeni yatırımların devam ettiği görülmektedir Üretim: Şekerli mamuller genel olarak, yüksek ısıda pişirilen şeker ile glikoza sitrikasit, tartarik asit ya da potasyum bitartarat eklenmesi ile oluşan hamura, nihai mamulün türüne uygun katkı maddelerinin ilavesinden sonra, uygun şekillendirme işleminin gerçekleştirilmesiyle elde edilir. 12

13 ÖRNEK ÜRETİM AKIŞ ŞEMASI (SERT ŞEKERLEME) İşlemler Ekipmanlar SU SU TOZ ŞEKER TARIM TARIM ÜNİTESİ ERİTME KAYNATMA KAZANI KARIŞTIRMA SÜT YAĞ MİKSER (KARIŞTIRICI) POMPA SİTRİK ASİT DOZAJ VİDASI PİŞİRME PİŞİRİCİ ŞEKİLLENDİRME AROMA KALIP MAKİNESİ POMPA DOLGU ŞURUBU SOĞUTMA SOĞUTMA TÜNELİ AMBALAJLAMA 1 AMBALAJ MAKİNESİ AMBALAJLAMA 2 TORBALAMA MAKİNESİ Şekerlemeler genellikle eritme, pişirme, şekillendirme, soğutma ve ambalajlama yöntemleri ile üretilmektedir. Modern üretim teknolojisi kullanan işletmelerde her ürün çeşidi için ayrı üretim hattı kullanılmakta, bu durum sabit yatırımların yüksek olmasını gerektirmektedir. Şekerli mamul satışlarının mevsimsel özellikler göstermesi özellikle kış aylarında ve dini bayramlarda talebin en yüksek seviyeye ulaşması nedeniyle, üretici firmalar stoklar için de önemli harcamalarda bulunmaktadırlar. Bu açıdan bakıldığında, şekerli mamuller kapital yoğun bir işkolu olarak göze çarpmaktadır. Ancak, sektörün özelliği ve geleneksel üretimin emek 13

14 gücüne dayanıyor olması nedeniyle, sektör kapital ve emek yoğun bir sektör olarak ele alınabilmektedir. Damak tadı olarak unlu ve şekerli mamullere düşkün olan ülkemizde şekerlemeler her il ve ilçede üretilmektedir. Ancak, fabrika niteliğindeki kuruluşlar yoğunlukla İstanbul, Konya, Karaman, Kocaeli, İzmir, Kayseri, Gaziantep, Tekirdağ ve Eskişehir de bulunmaktadır. Bu illerin dışında kalan yerlerde üretim, genel olarak mikro ölçekli basit imalathanelerde gerçekleştirilmektedir. Ancak, özellikle 1980 sonrasında liberalleşme politikaları ile kendine dış pazarlar arayan, 1990 lı yıllarda Doğu Blokunun yıkılması ile bu pazara yönelen ve deneyim kazanan, bu arada iletişim teknolojisindeki baş döndürücü gelişme ile Türk halkındaki kalite bilincinin uyanmasından etkilenen sektörde mevcut trend, ekonomik ölçekte üretim yapmayan yerel imalathanelerin pazardan çekilerek, yerlerini büyük ve orta ölçekteki şekerleme fabrikalarına bıraktığı bir gelişim göstermektedir. Türkiye de şekerleme sanayinin kurulu kapasitesi içerisinde, ambalajlı ve ambalajsız şekerleme ürünlerinin payı yaklaşık birbirine eşittir. Şekerleme sektöründe, firmalar genelde ekipmanlarında değişiklik yaparak çeşitli ürünleri değişik zamanlarda üretebildikleri için, ürün bazında üretici firma sayısını ve üretim kapasiteleriyle ilgili rakamları kesin olarak tespit etmek oldukça güçtür. Ayrıca, lokum ve helva üreticileri tarafından da şekerleme üretimi yapılması kesin kapasite tahmininde bulunmayı zorlaştırmaktadır. Sektörde kapasite kullanım oranının %50 nin altında olduğu tahmin edilmekte olup, yeni fabrikalara teşvik verilmesi yerine mevcut tesislerin kapasitelerini artırmaya yönelik teşvik verilmesinin daha uygun olacağı düşünülmektedir. Çiklet; Türkiye de genelde modern teknoloji ile üretilmektedir. Hızlı bir gelişim göstermiş olan çiklet pazarı, 1999 yılında büyük oranda daralmıştır. Bunun nedenleri olarak Rusya Federasyonu nda yaşanan ekonomik kriz, Türkiye nin ekonomisindeki küçülme ve tüketiciye hitap eden diğer ürün kategorilerindeki artış gösterilmektedir. Çiklet sanayiinde kurulu kapasitenin yılda ton, kapasite kullanım oranının ise %80 düzeyinde olduğu tahmin edilmektedir. Lokum üretiminde faaliyet gösteren firmalar küçük atölyeler şeklinde olup, geleneksel basit yöntemlerle üretim yapmaktadırlar. Gelişmiş ülkelerde lokum üretimi olmadığı için sektörde kullanılan belirli bir teknoloji ile karşılaştırma yapmak mümkün değildir. Az miktarda İngiltere'de üretilen lokum, kesintisiz hatlarda yapılmaktadır, ancak Türk Lokumu yapısında değildir. Ülkemizde lokum açık kazanda dakika süren şarjlar halinde üretilmektedir. Henüz kesintisiz üretim yapılmamaktadır. Lokum üreten imalathaneler aynı zamanda şeker ve helva da üretmektedirler. Yurt çapına dağılmış küçük imalathanelerde üretim gerçekleştirildiği için toplam firma sayısı konusunda sağlıklı bilgi bulunmamaktadır. Lokum üretimi yaklaşık tondur. Yıllık üretim kapasitesi ton olan lokum sektöründe kapasite kullanım oranının %50 civarında olduğu tahmin edilmektedir. Helva üretiminde faaliyet gösteren firmaları küçük imalathaneler ve büyük tesisler olarak iki gruba ayırabiliriz. Bazı üretim tesislerinde helvanın hammaddelerinden biri olan tahinin de üretimi yapılmaktadır. Helva üretiminde, 14

15 yoğurma kısmında maalesef modern teknolojiden yararlanılamamaktadır. Otomatik makinelerden, sadece malın paketlenmesi kısmında yararlanılmakladır. Kapasite kullanımı dini bayramlardan önce ve kış aylarında en yüksek seviyelere ulaşmakta, diğer zamanlarda ise oldukça düşük olmaktadır. Üretimin talebe göre yapıldığı düşünüldüğünden, kapasite kullanım oranının ihracatla artırılabileceği sonucu ortaya çıkmaktadır. Sektörde modern teknoloji kullanılmaktadır. Elektronik sektöründeki gelişmeler şekerleme üretim makinelerinde kontrol cihazlarının yaygın olarak kullanılmasını sağlamış ve otomasyonu artırmıştır. Buna paralel olarak ambalaj makinelerinin kapasitelerinde de önemli oranda artışlar kaydedilmiştir. TABLO: 3 TÜRKİYE ŞEKERLİ MAMULLER ÜRETİMİ (1.000 TON) Her çeşit şekerleme 128,0 137,0 144,0 137,0 133,0 140,0 144,0 Çiklet 81,0 78,6 80,0 83,5 74,0 84,0 v.y. Lokum 37,0 37,5 38,0 38,5 39,5 42,0 42,0 Helva 45,0 47,0 47,0 48,1 49,0 52,0 51,0 TOPLAM 291,0 300,1 309,0 307,1 295,5 318,0 237,0* *Çiklet hariç. Kaynak: DPT TABLO: 4 YILLARA GÖRE TÜRKİYE ŞEKERLİ MAMULLER ÜRETİM MİKTARLARININ YÜZDE DEĞİŞİMLERİ Her çeşit şekerleme Çiklet Lokum Helva ,3 19,1 5,7 4, ,0-3,0 1,4 4, ,1 1,8 1,3 0, ,9 4,4 1,3 2, ,9-11,4 2,6 1, ,3 13,5 6,3 6,1 Türkiye deki şekerli mamul üretimi krizin etkisinin ağır hissedildiği 1999 yılı hariç yıllar itibariyle küçük oranlarda da olsa istikrarlı bir şekilde artmaktadır. Bunun nedenlerinden biri Türkiye deki genç nüfusun da giderek artış göstermesi ve sektörün genç nüfus üzerindeki tartışılmaz yeridir yılında yaşanan üretim düşüklüğü belirgin bir şekilde çiklet üretiminde gözlenmiştir. Şekerli mamul üreten firmaların yönetsel ve idari yapısı incelendiğinde, ağırlığın Türkiye de genel şirket yapısında olduğu gibi aile şirketlerinde olduğu dikkat çekmektedir. Bununla birlikte 1990 lı yılların başından itibaren sektöre yabancı sermaye girişi olduğu gözlenmektedir. 15

16 TABLO: 5 YILLAR İTİBARİYLE ŞEKERLİ MAMULLER KONUSUNDA VERİLMİŞ YATIRIM TEŞVİK BELGELERİ Yıllar Adet Toplam Yatırım (Milyon TL) Sabit Yatırım (Milyon TL) Döviz Tahsisi (1.000 $) İstihdam (Kişi) Kaynak: T.C.Başbakanlık Hazine Müsteşarlığı Üretici firmalar tarafından Hazine Müsteşarlığı ndan alınan yatırım teşvik belgelerinin yılları arasında yoğunlaştığı ve makine, teçhizat, inşaat gibi harcamaları kapsayan sabit yatırımların toplam yatırımların tamamına yakınını kapsadığı görülmekte olup, 1999 yılında tekrar düşüş kaydedilmiştir Tüketim: Dış ülke pazarlarıyla kıyaslandığında Türkiye deki şekerleme pazarı küçük olup, henüz gelişmektedir. İsviçre, Almanya gibi Avrupa ülkelerinde ortalama yıllık kişi başı şekerleme-çikolata tüketimi 7 kilogram iken, bu oran Türkiye de ancak 1 kg seviyesinde seyretmektedir. Türkiye şekerleme-çikolata pazarı her yıl %1-2 büyümektedir. Özgün mallar ve lezzetler keşfedip sunan firmalar arasında yoğun bir rekabet yaşanmamaktadır. Diğer yandan şekerleme tüketim alışkanlıklarımızda bazı değişiklikler meydana gelmiştir. Son yıllarda bayram ikramlarında şekerleme ve çikolata; lokum, akide şekeri, helva gibi diğer geleneksel ürünlerin önüne geçmiş bulunmaktadır. Şekerleme ve çikolata imalat makinelerine ve kakao çekirdeği gibi ana hammaddelere uygulanan; %1000 oranlı gümrük vergileri nedeniyle 1980 yılına kadar şekerleme ve çikolata tüketimi çok düşük düzeylerde kalmış, bu da Türk insanında zamanla şekerleme-çikolata tüketme alışkanlığının oluşmasını engellemiştir sonrası gelişmeler, şekerleme ve çikolatayı lüks tüketim malzemesi konumundan, günlük besinler içine çekmeye başlamıştır. Tanınmış dünya üreticilerinin piyasada boy göstermesi ve yoğun reklamlar genç kuşağın damak zevkinde şekerleme ve çikolata lehine değişikliklere yol açmıştır yılı verilerine baktığımızda, önceki yıllara göre, tüketimde %10 luk bir büyüme görülmektedir. Artan şehirleşme ve dünyadaki genel tüketim normlarının yoğun reklamlarla işlenmesi genç nüfus üzerinde etkili olup, bu sektör ürünlerine olan talep hızla yükselmektedir. 16

17 Ülkemizde şekerleme tüketiminin beklenen düzeyde olmayışında ekonomik krizin de etkisi büyüktür. Kaldı ki, şeker imalatçıları ve satıcıları; şekere sık sık gelen zamları da yaşanan ekonomik krizi gözeterek şekerleme çeşitlerine yansıtmadıklarını belirtmektedirler. Fiyat artışları enflasyon rakamlarının altında olmasına rağmen talep beklentilerin çok altındadır. TABLO: 6 TÜRKİYE NİN ŞEKERLİ MAMULLER TALEBİ (1000 Ton) Şekerlemeler Çiklet Helva Lokum TOPLAM Kaynak: DPT İç Piyasa Yapısı: Şekerleme sanayinin en önemli iki özelliği geniş bir ürün yelpazesi içinde rekabet ve sürekli değişimdir. Bu dinamik sektörde faaliyet gösterebilmenin ön şartı, kendine özgü şekil, doku ve aromaya sahip yeni ürünlerin üretiminde öncülük edebilmektir. Teknolojik gelişmeler sonucu, şekerleme üretiminde kullanılabilecek çok sayıda alternatif hammadde piyasaya sürülmüş, bilinen hammaddelerin bazı özellikleri geliştirilmiştir. Ancak sektörde ilerleme teknolojik gelişmelerle sınırlı değildir. Mevcut mevzuat üretimin belirli standartlara uygun olarak gerçekleştirilmesini öngörmektedir. Yeni geliştirilen ürünün bileşimlerinin bu standartlara uymaması halinde, üretim ve pazarlamada sorunlar çıkabilmektedir. Bu nedenle, gerek standartlar, gerekse etikette bulunması gerekli bilgiler konusunda yasal düzenlemelerin yapılmış olması, üreticinin sektörde rekabet gücünü artırıcı bir etkendir. Ayrıca üretimde kullanılan katkı maddelerinin toksik özellikleri hakkında şüpheli tartışmalara son verilmiş olmalıdır. Yeni ürünlerin hazırlanmasında toplumun tüketim yönelimleri de önemli bir faktördür. Şöyle ki; toplumun refah düzeyi arttıkça, özellikle gençlere ve çocuklara yönelik kampanyalar ile tatlı besin ve içecek tüketiminin artması, tüketime sunulan şekerli ürünlerde kalorinin düşürülmesi, diabetliler için uygun ürün üretimi veya üretimde maliyetin düşürülmesi gibi konular tüketici eğilimleri ile ön plana çıkan konular arasındadır. Türkiye şekerleme pazarında büyük üretimler ve önemli miktarlarda ihracat yapan firmalar bulunmakla birlikte (Bkz. Sayfa 36-58), 50 yılı aşkın bir geçmişe sahip Ülker in eriştiği nokta etkileyicidir. Bugün Türkiye pazarının %60 ına sahip global bir grup haline gelen firma borsaya açılmış, yabancı ortaklıklar kurmuş, 80 e yakın ülkeye ürün ihraç eder hale gelmiştir. Ülker le birlikte Kent Gıda da Türkiye nin önde gelen şekerleme, sakız ve çikolata üreticisi ve ihracatçısı kimliğinin yanı sıra, Kent markası ile de dünyanın dört bir yanında, yüzün üzerindeki ülkede tanınan bir Türk markasıdır. 17

18 İhracat: Şekerleme sektörü, büyük oranda iç piyasaya yönelik çalıştığından ihracatta istenen seviyeye gelinememiş, dış rekabete yeterince açık olmayan, iç piyasada güçlü ve ithalata nispeten kapalı bir sektördür. Dış piyasalarda tanıtımın yeterince yapıldığını söylemek mümkün değildir. TABLO: 7 TÜRKİYE NİN ŞEKERLİ MAMULLER İHRACATI (M=Miktar: Ton, D=Değer: Dolar) * M D M D M D M D M D Ezmeler Drajeler Sakızlı şekerler Jöleli şekerler Diğer sakızlıjöleli şekerler Tahin helvası Diğer helvalar Lokum Akide şekeri Fondan Diğer lokumlar Kakao içermeyen diğer şekerli mamuller Çiklet Diğer TOPLAM Kaynak: DTM 1998 yılında 135 milyon $ olan şekerleme ürünleri ihracatı izleyen yıllarda 100 milyon $ seviyesinin altına düşmüş, 2002 yılında ise bir önceki yıla göre 1/5 in üzerinde düşerek 79 milyon $ seviyelerine gerilemiştir. İhracatın iki ana kalemde yoğunlaşması dikkat çekmektedir. Bu kalemler arasında yeralan ve yıllık ortalama 60 milyon $ dolayında gerçekleşen çiklet ihracatı 2002 yılında değer olarak azalmakla birlikte oran olarak ihracatın %70 ini tek başına karşılar duruma gelmiştir. Jöleli şekerler %18 pay ile diğer önemli ihracat kalemidir. 18

19 ÜRÜN GRUPLARI İTİBARİYLE TÜRKİYE NİN ŞEKERLEME İHRACATI (2002 / %) Jöleli şekerler 18,2% Kakao içermeyen diğer 4,2% Helva 2,6% Lokum 1,7% Akide şekeri 1,3% Diğer 1,4 % Çiklet 70,6% SSCB nin dağılmasıyla birlikte 1990 lı yılların başlarında kurulan yeni devletlerin pazara girmeleriyle birlikte buralara yapılan ihracat da artmıştır. Ancak, Avrupalı firmaların pazara girmesi, Türk mallarının yarattığı kötü imaj ve bu pazarların iç dinamiklerinden kaynaklanan sorunlar nedeniyle ihracat düşüşe geçmiştir. Sadece bu pazara yönelik olarak üretim yapan kuruluşlar ciddi bir darboğaza girmiş ve yeni pazar arayışları artmış, şirket evlilikleri, kapasite düşürme gibi tedbirlere başvurulmuştur. Şimdi ise Amerika ve Afrika, potansiyel pazar olarak gösterilmektedir. Dünya markası olan firmalarla kurulacak ortaklıklar yoluyla dünya pazarlarına mal satılarak ihracatın artırılması mümkün görülmekle birlikte, BDT ülkelerinde oluşan kötü imajın yok edilmesi için, hijyen kurallarına uygun üretim yapılması amacıyla ülkemizdeki denetimlerin artırılması gerekmektedir. Çikletin BDT ülkelerine 1990 lı yılların başlarında ihracat yapılmaya başlanmasıyla üretim de artış göstermiş, ancak şekerli çikletlere konan yüksek gümrük vergileri ve pazarların doygunluğa ulaşması nedeniyle ihracat gerilemiştir. TABLO: 8 TÜRKİYE NİN ÜLKELER İTİBARİYLE ÇİKLET İHRACATI ( Dolar) * Rusya Federasyonu Ukrayna İspanya Türkmenistan Azerbaycan Almanya

20 TABLO: 8 TÜRKİYE NİN ÜLKELER İTİBARİYLE ÇİKLET İHRACATI (Devamı) * Birleşik Arap Emirlikleri Avusturya Gürcistan Bulgaristan Finlandiya Yunanistan İsrail İsviçre Mısır Diğer ülkeler TOPLAM Kaynak: DTM Tablo Türkiye nin çiklet ihracatı ile ilgili olarak bazı ilginç sonuçları ortaya koymaktadır yılında 62 milyon $ ile tepe noktasına çıkan Rusya Federasyonu na yapılan ihracat izleyen yıllarda gerileyerek 1998 yılında önce yarı, bir sonraki yıl ise 1/10 seviyesine inmiştir yılında ise artık 8 yıl öncesine göre 1/20 düzeyinde bir ihracattan söz edilmektedir. Keza, Ukrayna ya, Bulgaristan a ve 1997 yılı baz alındığında İspanya ya yapılan ihracatta oran olarak daha büyük bir gerileme söz konusudur. Aksine olumlu gelişme ise Azerbaycan, Birleşik Arap Emirlikleri ve İsrail için sözkonusudur. Bugün bu 3 ülke ile Almanya ve Mısır toplam çiklet ihracatının ¼ ünün yöneldiği ülkelerdir. TABLO: 9 TÜRKİYE NİN ÜLKELER İTİBARİYLE SAKIZLI VE JÖLELİ ŞEKERLEME İHRACATI (1.000 Dolar) * Bulgaristan Rusya Fed Ukrayna Hong Kong Suudi Arabistan Kuveyt ABD Arnavutluk Azerbaycan İsrail Makedonya Romanya

21 TABLO: 9 TÜRKİYE NİN ÜLKELER İTİBARİYLE SAKIZLI VE JÖLELİ ŞEKERLEME İHRACATI (Devamı) * Almanya Hırvatistan Diğer TOPLAM Kaynak: DTM Tablodan da açıkça görüleceği üzere eski Doğu Bloku ülkelerine yapılan sakızlı ve jöleli şekerleme ihracatı büyük bir gerileme ve istikrarsızlık içindedir yılında sadece Rusya Federasyonu na olan ihracat 14 milyon $ a yaklaşmışken bugün bu ülkelerin tamamına yapılan ihracat 3 milyon $ ın altındadır yılında Doğu Bloku ülkeleri içinde yalnızca Rusya Federasyonu, Makedonya, Arnavutluk, ve Romanya da küçük de olsa Türk ürünleri için bir pazarın varlığından söz etmek mümkündür. TÜRKİYE NİN ÖNEMLİ ÜLKELER İTİBARİYLE SAKIZLI VE JÖLELİ ŞEKERLEME İHRACATI (2002 / 1000 $) $ Rusya Fed. Suudi Arabistan Kuveyt ABD Arnavutluk Azerbaycan İsrail Makedonya Romanya Almanya Hırvatistan Eldeki veriler yalnızca ABD pazarı için istikrarlı bir büyümeyi işaret ederken (toplam ihracatın 1/10 una yaklaşmıştır) 2002 yılı hariç S.Arabistan, İsrail ve Kuveyt için benzer bir gelişme gözlenmektedir. 21

22 TABLO: 10 TÜRKİYE NİN ÜLKELER İTİBARİYLE LOKUM VE HELVA İHRACATI ( Dolar) * Lokum Helva Lokum Helva Lokum Helva Lokum Helva Lokum Helva Lokum Helva Almanya Bel-Lük ABD Fransa Hollanda İngiltere Arnavutluk K.K.T.C S.Arabistan Avusturya Avustralya Kanada Danimarka İsviçre Diğer TOPLAM Kaynak: DTM Diğer şekerleme ürünlerinin aksine lokum ve helva ihracatı esas olarak Almanya, Belçika-Lüksemburg, Fransa, Hollanda, İngiltere gibi AB ülkeleri ile ABD ye yönelik olarak gerçekleştirilmektedir. Bu ülkelerin ortak özelliği hatırı sayılır Türk nüfusuna sahip olmaları ve Türkiye ye en fazla turist gönderen ülkeler arasında yer almalarıdır. Güneydoğu Anadolu Bölgesi nden 2002 yılının ilk 11 ayında 28 milyon 307 bin dolarlık 16 bin 994 ton bisküvi, çikolata, pasta, gofret ve şekerleme ihraç edilmiştir. Geçen yılın aynı döneminde 24 milyon 487 bin dolar karşılığı 16 bin 647 ton bisküvi, pasta, çikolata, gofret ve şekerleme ihracatı yapılmıştı. Bu durumda, geçen yılın aynı dönemine göre bisküvi, pasta, çikolata, şekerleme ve gofret ihracatı %15.6 artmıştır. Güneydoğu Anadolu Hububat, Bakliyat, Yağlı Tohumlar ve Ürünleri İhracatçıları Birliği verilerine göre; 2002 Ocak-Kasım aylarında kristal toz ve küp şeker ile bisküvi, pasta, çikolata, gofret ve şekerleme ihracatı Irak, Almanya, Özbekistan, Kazakistan, Ürdün ve Lübnan a gerçekleştirilmiştir. Bu arada, geçen yılın aynı dönemine göre ihraç birim fiyatı bisküvi, pasta, çikolata, gofret ve şekerlemede %13.1 oranında artmıştır İthalat: Türkiye nin şekerli ürünler ithalatı son yıllarda istikrarlı olarak azalarak 1998 yılındaki 8 milyon $ seviyesinden 1,5-2 milyon $ ı seviyelerine gerilemiştir. Yıllık milyon $ ihracat hacmine sahip olan çiklet, yaklaşık 1 milyon $ ile ithalat içinde de 22

23 en önemli paya sahiptir. Yine aynı değerlerdeki kakao içermeyen şekerli ürünlerin ardından 2002 yılında azalmakla birlikte sakızlı ve jöleli şekerler ithalatı önemli yer almakta, bu ürün gruplarını drajeler izlemektedir. TABLO: 11 TÜRKİYE NİN ŞEKERLİ MAMULLER İTHALATI (M=Miktar: Ton, D=Değer: Dolar) * M D M D M D M D M D Ezmeler Drajeler Sakızlı ve jöleli şekerler Basınçla eld.edilen tablet şekerler Helva Akide şekeri Kakao içermeyen diğ.şekerli mamuller Çiklet Diğer TOPLAM Kaynak: DTM TÜRKİYE NİN ŞEKERLİ MAMULLER İTHALATI (2002 / 1000 $) $ Ezmeler Drajeler Sakızlı ve jöleli şekerler Basınçla eld.edilen tablet şekerler Helva Kakao içermeyen diğ.şekerli mamuller Çiklet Diğer 23

24 Şekerleme ithalatının yurt içi talebindeki payı %1 olduğundan yurtiçindeki üreticileri rekabete zorlayacak düzeyde değildir. Çiklet üretiminde kullanılan mayanın bir kısmı ithalat yoluyla temin edilmekte olup, maya ve aromalar için uygulanan gümrük vergisi sıfırdır. TABLO: 12 TÜRKİYE NİN ÜLKELER İTİBARİYLE ŞEKERLİ MAMULLER İTHALATI (Çiklet hariç) (M=Miktar: Ton, D=Değer: Dolar) * M D M D M D Almanya İspanya Avusturya Lübnan Endonezya İtalya Kanada Fransa Hollanda Diğer TOPLAM Kaynak: DTM AB ve diğer ülkelerden ithal edilen şekerleme ürünlerine konan vergi ve fonlar maliyetleri yükseltmektedir. Buna rağmen ithalatın yaklaşık 3/4 lük kısmı AB ülkelerinden gerçekleşmektedir.son 3 yıl ortalaması dikkate alındığında (çiklet ithalatı hariç) Almanya şekerli ürünler ithalatında en önemli tedarikçi ülkedir. Bu ülkeyi özellikle 2002 yılında yaptığı sıçrama ile Endonezya izlerken, İspanya, Avusturya ve bir Ortadoğu ülkesi olan Lübnan %7 civarında pay ile sıralanmaktadır Avrupa Birliği nde İşlenmiş Tarım Ürünleri Kapsamında Şekerli Ürünler: Avrupa Birliği Ortak Tarım Politikası çerçevesinde işlenmiş tarım ürünleri ile ilgili pek çok düzenlemeler yapılmıştır. İşlenmiş tarım ürünlerinin farklı tanımlamaları olmakla birlikte, Avrupa Birliği nin 6 Aralık 1993 tarih, 3448/93 sayılı tüzüğüne göre işlenmiş tarım ürünü sayılan ve içinde temel tarım ürünleri olarak nitelendirilen hububat, süt ve şeker bulunduran ürünler işlenmiş tarım ürünleri olarak tanımlanmış ve bu ürünlere ait liste 36.Ortaklık Konseyi (1/95) Kararı nın işlenmiş tarım ürünleri ile ilgili maddeleri ile birlikte Karar ın Ek.I inde verilmiştir. Diğer işlenmiş tarım ürünlerinde olduğu gibi, bu kapsamda yeralan şekerli ürünler için de tarım ve sanayi payı olarak iki farklı unsur birlikte kullanılmakta ve bu ürünlerin dış ticareti için tarım payı için farklı, sanayi payı için farklı gümrük uygulamaları gerçekleştirilmektedir. Avrupa Birliği bu uygulama ile çok hassas olduğu 24

25 ve önemli ölçüde koruma yöntemleri uyguladığı hububat, şeker ve sütün işlenmiş şekilde de olsa Birliğe girişini önlemeye çalışmaktadır. Tarım payı; temel tarım ürünü olarak tanımlanan ürünleri bünyesinde bulunduran işlenmiş tarım ürünleri için uygulanmaktadır. Temel tarım ürünü esas olarak, bileşiminde hububat, şeker ve/veya süt bulunduran ürünlerdir. Dış ticarette, işlenmiş tarım ürünlerinin bünyesinde yeralan temel tarım ürünü/ürünleri için, Ortak Tarım Politikası göz önünde bulundurularak, tarım payı şeklinde bir vergi uygulanmakta ve ürünler bu yönüyle tarım ürünü olarak işlem görmektedir. Sanayi payı ise; işlenmiş tarım ürünlerinin bünyesinde yeralan sanayi katma değerine karşılık olarak uygulanmakta ve ürünler bu yönüyle de dış ticarette sanayi ürünü olarak işlem görmektedir. Tarım payı spesifik (ECU/100 kg) olarak belirlenmekte, sanayi ise advalorem (%) olarak belirlenmektedir. Türkiye ile Avrupa Birliği arasında işlenmiş tarım ürünleri dış ticaretinde bahsedilen sistemin uygulanabilmesi için bazı ürünlerde sisteme hemen uyulabileceği, bazı ürünlerde ise uyumun aşamalı olarak gerçekleşebileceği saptanarak sistemin üç ayrı kategoriye ayrılarak tesisine karar verilmiştir. Buna göre; a) Hemen uyumu yapılacak işlenmiş tarım ürünleri (III sayılı liste) Bu ürünlerde sistem itibariyle yürürlüğe girmiş, koruma sadece hedef tarım payı ile (Avrupa Birliği nde uygulanan tarım payı) gerçekleştirilmiştir. Bu grupta yeralan ürünler hassas olmayan ürün grubunu oluşturmakta ve uyumun Gümrük Birliği ne girildiği anda gerçekleştiği ürünlerdir tarihinden itibaren bu ürünlerde Türkiye sanayi payını Avrupa Birliği ne karşı sıfırlamıştır. Bu ürün grubunda ve pozisyonlarında bulunan şekerli ve çikolatalı ürünler yer almamış, daha çok makarna, dondurma, ekmek mayası ve margarin gibi işlenmiş ürünler yeralmıştır. b) Katma protokolün 22 yıllık listesinde yeralan ve 1.5 yıllık geçiş dönemi uygulanan ürünler (IV sayılı liste). Bu grupta yeralan ürünler için sistemin uygulaması tarihinde başlamış ve 1.5 yıllık geçiş dönemi sonunda de sanayi payları hesaplanarak yapılan ek koruma 6 şar aylık dönemlerle azaltılıp sıfırlanarak hedef tarım payına ulaşılmıştır. Bu grupta yeralan şekerli ürünler şunlardır: 25

26 Kombine Nomenklatür Kodu Ürün Net muhtevası 1 kg veya daha fazla ambalajlarda ezmeler Boğaz pastilleri ve öksürük için şekerler Drajeler Sakızlı ve jöleli şekercilik mamulleri (şekercilik mamulü haline getirilmiş meyva ezmeleri dahil) Kaynatılmış tatlılar (doldurulmuş olsun olmasın) Karameller ve benzeri tatlılar Basınçla elde edilen tabletler Bu grupta; akide şekeri, fondan ve diğerleri c) İlave koruma uygulanacak ve üç yıllık geçiş dönemi uygulanan ürünler (V sayılı liste) Bu ürün grubu Türkiye nin hassas olduğu bazı makarnalar, çikletler, bisküvi ve pastacılık ürünlerini kapsamıştır. Bu ürünler için Avrupa Birliği ne karşı sanayi payının sıfırlanmasının ortaya çıkaracağı olumsuz etkinin azaltılmamsı amacıyla, mevcut sanayi payının bir kısmı tarım payına eklenmiş ve artırılan tarım payı tarihinden başlayarak her sene başında indirime tabi tutulmuş ve tarihinde hedef tarım payına ulaşılmıştır. Bu grupta yeralan şekerli mamuller şunlardır; Kombine Nomenklatür Kodu Ürün Çiklet (şekerle kaplanmış olsun, olmasın) Bu grupta; tahin helvası, diğer helvalar ve lokum Türkiye 1/95 sayılı Ortaklık Konseyi Kararı nda belirtilen sürelere uygun olarak tüm yükümlülüklerini yerine getirmiştir. Türkiye, Avrupa Birliği ne karşı sanayi payını sıfırlamasına karşın, pek çok işlenmiş tarım ürününde tarım payının sanayi payına göre daha yüksek oranda olması nedeniyle, bu ürünlerin çoğunluğunda belirli bir korumayı gerçekleştirebilmektedir Şekerleme Sektöründe Bazı Uygulama, Sorun ve Öneriler: Sicil, izin ve tescil başvurusu nasıl yapılır? Sicil, izin ve tescil başvurusu ile ilgili olarak firmalarımızın bilmek isteyecekleri unsurlar kısa soru ve cevaplarla özet halinde aşağıda sunulmaktadır: Yasal Dayanak: 4128 sayılı kanun ile değişik 560 sayılı gıdaların üretimi, tüketimi ve denetlenmesine dair KHK'nin 5. maddesi. Kapsam: Gıda maddeleri, gıda imalinde kullanılan hammadde ve yardımcı maddeler ile katkı, aroma maddeleri, vitaminle, mineral maddeler, gıda ile temasta bulunan ambalaj ve ambalaj materyalleri. Sicil setifikası nedir? Kapsamdaki maddeleri üreten işyerine verilen belge. 26

27 Üretim izin sertifikası nedir? Sicil sertifikasına sahip işyerlerinin ürettiği ürünlere verilen belge olup, ürün bileşiminde değişiklik olmadığı takdirde geçerlilik süresi on yıldır. Yasal zorunluluk: Kapsamdaki işyerleri gıda siciline kaydolmak, sicil numarası ve imal ettikleri ürünlerin bilişiminde bulunan maddeleri tescil ettirerek üretim izni almak zorundadır. Belgeler hazırlanırken dikkat edilmesi gerekli işlemler: Öncelikle çalışma izni alınmalıdır. Gıda ile temesat bulunan materyel ve ambalaj maddesi üreten işyerlerinin işyeri açma çalışma ruhsatı veya Gayrı Sıhhi Müessese ruhsatına sahip olması gerekmektedir. Kapasite raporu onaylı ve geçerlilik süresi dolmamış olmalıdır. Firmanın sorumlu yönetici ile yapılan iş akdinin noter onaylı olmasına, çalışma saatlerinin, sözleşme süresinin ve Türk gıda kodeksine uygun üretim yapacağının sözleşmede yer almasına dikkat edilmelidir. Sicil ve üretim izni ücretleri T.C. Ziraat bankası Ankara Akay Şubesi Koruma ve Kontrol Genel Müdürlüğü No'lu sicil ve üretim izni hesabına yatırılmalıdır. Dekont asılları veya aslı gibidir onaylı fotokopileri müracaat dosyasına konulmalıdır. Marka Tescil Belgeleri Türk Patent Enstitüsü Müdürlüğü nden alınır. Markanın işyerine ait olmasına, emtia listesine ve süresinin dolmamış olmasına dikkat edilmeli, marka devirleri mutlaka Patent Enstitüsü Müdürlüğü nden yaptırılmalıdır. Ürün muhteviyatları ile ilgili yüzde bileşimlerde her bir bileşen ayrı ayrı belirtilerek toplamı yüze tamamlayacak şekilde düzenlenmelidir. Etiket örnekleri Türk Gıda Kodeksine uygun olarak hazırlanmalıdır. Özel beslenme amaçlı veya bileşiminde farklılık yapıldığı beyan edilen bir ürün üretilmesi halinde etikete besin öğeleri tablosu konulmalı analiz raporu ile belgelendirilmelidir. Kullanılan ambalaj materyali Bakanlıktan üretim izinli olmalıdır. Taahhütnamelere damga pulu yapıştırılmalıdır. Müracaat dosyanda bulunan tüm evraklar imzalı ve kaşeli olmalıdır. Müracaat dosyalarının takibi bizzat firma sahibi veya sorumlu yönetici aracılığı ile yapılmadır. Koruma ve Kontrol Genel Müdürlüğü tarafından düzenlenen sertifikalar il müdürlüklerine gönderilmektedir. 27

28 Gıda Sicili ve Üretim izninde gruplandırma yapılan şekerli ürünler ( ): Bal Süzme bal Petekli bal Arısütü Polen Bal-polen-arısütü vb. karışımlar. Bisküviler Tuzlu bisküviler Tatlı bisküviler Dolgulu (marmelatlı, marshmallow'lu, kremalı vb.) Çeşnili (aromalı, meyveli, kakaolu vb.) Kakerler Sade gofret Dolgulu gofret Dolgulu kaplamalı gofret Sade aromalı kekler Çeşnili kekler (üzüm, kako, fındık, fıstık, çikolata vb) Kremalı - kaplamalı kekler Çikolata Sütlü, granül veya gevrek sütlü, bol sütlü, kremalı, yağsız sütlü Bitter, granül veya gevrek bitter Beyaz Dolgulu bitter Dolgulu sütlü Dolgulu beyaz Çeşnili bitter Çeşnili sütlü Kuvertür bitter Kuvertür sütlü Çikolata kaplamalı draje Helvalar Sade - Aromalı tahin helvası Çeşnili tahin helvası Yaz helvası Koz helvası Saray helvası - Pişmaniye Yöresel helvalar Kokolin Sütlü Bitter Beyaz 28

29 Dolgulu bitter Dolgulu sütlü Dolgulu beyaz Çeşnili bitter Çeşnili sütlü Çeşnili beyaz Kokolin kaplamalı draje Reçel - Marmelatlar Sert çekirdekli meyveler (kayısı, vişne, kızılcık, şeftali vb) Üzümsü meyveler (çilek, böğürtlen, ahududu, dut, vb)/gül Yumuşak çekirdekli meyveler (elma, armut, kuşburnu, portakal, greyfurt vb) Sebzeler Şekerlemeler Sade-aromalı şekerleme Meyveli şekerleme Çeşnili şekerleme Jöle şekerleme Sade lokum Çeşnili lokum Cezerye Şuruplu kestane şekeri Şurupsuz kestane şekeri Çeşnili-kaplamalı kestane şekeri-püresi Ezmeler Drajeler (fabrikasyon hariç) Krokanlar Yöresel şekerlemeler Üretim izinleri ve gıda sicilleri hususunda karşılaşılan sorunlar: 1. Türk Patent Enstitüsü Kurumundan alınan markalara (isim) yapılan itirazlar sorunlara neden olabilmektedir. 2. Piyasada daha önce üretim veya ithal izni almış başka firmalara ait ürünler emsal olarak kabul edilmemektedir. Bu ürünlerin üzerinde yazılan ifadeler ürünlere yazdırılmamaktadır. Özellikle ithal ürünlerde daha detaylı açıklamalar olduğundan haksız rekabet olmaktadır. 3. Yazışmalar, İl müdürlükleri aracılığı ile yapıldığından zaman kaybına neden olmaktadır. 4. Üretim izni ücreti çok yüksektir. 5. Dosya inceleme ve cevap verme süresi belirsiz olduğundan üretim programları etkilenmektedir. 29

30 6. Etiket örneği, tasarım çıktısı olarak istendiğinden tasarıma müdahele edilmekte, ürün isminin (markanın) yazım stili ve punto yüksekliğine karışılmaktadır. Burada önemli olan isim olduğundan Marka tescilinde bu husus yer almamaktadır. 7. İl Müdürlükleri tarafından yapılan denetimlerde, kullanılan tüm hammaddeler için üretim izninin olması istenmektedir. Oysa ki, şeker gibi bazı hammaddelerin üretim izinleri yoktur. Bu nedenle ikazların üretici firmalara yapılması gereklidir Sektörün Sorunları ve Çözüm Önerileri: Taklit mallar ile yapılan haksız rekabet şekerleme sektöründeki en önemli sorundur. Uluslararası normlara uygun üretim yapan firmalar, tüketicileri ve distribütörleri bu konuda bilinçli olmaları yönünde uyarmaktadır. Ayrıca, kakao çekirdeği, ambalaj malzemeleri, yağlar gibi ithalata dayalı hammaddelerin yüksek maliyeti enflasyon ile birlikte üreticiyi ve tüketiciyi zor durumda bırakmaktadır. Özenle üretilip dağıtılan ürünlerin tüketiciye gelmeden önce, satış noktalarında gerektiği gibi kuru, serin, doğrudan güneş ışığından uzak saklanmaması da diğer bir sorundur. Bu sorunun aşılması için satış noktaları ve distribütörlerin eğitimli olması gerekmektedir. Sektörün kapasite kullanım oranı % 50 nin altındadır. Rusya da başlayan ekonomik krizin ülkemizde devam etmesi, sektörde çok sayıda firmanın kapanmasına, el değiştirmesine ve atıl kapasite ile çalışılmasına neden olmuştur. Özellikle Çevre Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı ve Tarım Köy İşleri Bakanlığı arasında benzer konularda mükerrer uygulamalar ve yetki karmaşası maddi ve manevi kayıplara neden olmaktadır. Dünyada ve AB de aynı konularda mevcut uygulamalar dikkate alınarak bürokrasinin azaltılması yönünde radikal kararlar alınmalıdır. Şeker Fabrikalarının özelleştirilmesinden Kalite ve Maliyet konularında iyileştirici sonuçlar verecek, rekabeti geliştirecek politikalar izlenmelidir. Böylece sektörün hammadde ihtiyacının zamanında, istenilen miktar kalite ve fiyatla karşılanması sağlanmalıdır. Mevcut pazarlarda ihracatın artması ve yeni pazarlara ihracat yapılması için Türk mallarının tanıtımına ve imajının artırılmasına yönelik Devletle işbirliği içinde ortak projeler geliştirilmelidir. Alınan tüm önlemlere rağmen sektörde sigortasız işçi çalıştıran, kaçak su ve elektrik kullanan, vergilerini ödemeyen veya düşük ödeyen kayıtsız çalışan firmaların varlığı haksız rekabete neden olmaktadır. Bu tür kayıt dışı çalışan ve gıda mevzuatına aykırı koşullarda üretim yapan firmalar sıkı denetim altına alınmalıdır. Halk sağlığının korunması ve Türk sanayi ürünlerinin dış pazarlarda itibarının artırılması için, kalite bilinci geliştirilmeli bu anlamda Kalite 30

31 Yönetim Sistemi, HACCP, GMP, GLP konularından çalışmalar yapmaya firmalar teşvik edilmelidir. Enerji fiyatları Türk sanayi ürünlerinin dış pazarlara satılmasında rekabet gücünü azaltan önemli etkenlerin başında gelmektedir. İhracat yapan firmalara rakip ülke fiyatları ile enerji verilmesi konularında yasal düzenlemeler yapılmalıdır. Gümrüklerde bulunan laboratuarların sayısı artırılmalı, mevcut laboratuarların personel, alet, cihaz ve donanım eksiklikleri tamamlanmalıdır. Mevcut uygulama ithalatın gecikmeli olarak yapılmasına ve dolayısıyla ihracat teslim tarihlerinin gecikmesine neden olmaktadır. Eğitimli işgücü ihtiyacını karşılamak için sektörün yoğun olduğu bölgelerde Gıda Meslek Liseleri açılmalıdır. Şekerleme ihracatının gelişmesi için çikolata, bisküvi gibi ürünlere uygulanan teşvikler, şekerleme ürünlerine de uygulanmalıdır. Şeker Kanunu ile üretimi kotaya bağlanan glikoz, farklı bir ürün olması, şekere rakip ve alternatif bir ürün olmaması nedeniyle kanun kapsamından çıkarılmalıdır. Mevcut uygulamanın devam etmesi halinde sektörün hammadde ihtiyacı karşılanamayacak, bu durum özellikle ihracatı olumsuz etkileyecektir. Tarım ve Köy İşleri Bakanlığı ndan alınan üretim izinleri zaman kaybına neden olmakta ve özellikle ihracat siparişlerinin zamanında teslimini engellemektedir. Üretim izni, üretilmekte olan ve üretim izni alınmış ürünlerin aroma değişikliği yapılarak hazırlanan yeni çeşitleri için de istenmektedir. Bu konuda devletin hazırlattığı FİAS raporunda da değinildiği gibi ana ürün türleri için verilen üretim izinleri yeterli olacak şekilde yasal düzenlemeler yapılmalıdır. 31

32 EK 1: İhracata Yönelik Devlet Destekleri Şekerli ve çikolatalı mamullerin ihracatının artırılması amacıyla, bu ürünlerin üretici ve/veya ihracatçılarına devlet tarafından sağlanan destekler çeşitli başlıklar altında toplanabilmektedir. Devlet Yardımları: 11 Ocak 1995 tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayınlanan İhracata Yönelik Devlet Yardımları Kararı bölgeler arası farklılıklardan kaynaklanan ekonomik ve sosyal dezavantajların ortadan kaldırılmasına, yeni eğitim olanakları sağlanarak istihdamın güçlendirilmesine, özellikle yeni ürün, üretim sistemi ve teknoloji kullanan sektörlerde araştırma ve geliştirme programlarının uygulanmasına, aynı üretim alanında faaliyet gösteren küçük ve orta ölçekli işletmelerin örgütlenmelerine, çevre sorunlarının önlenmesi için sanayinin yeniden yapılanmasına, GATT taahhütleri çerçevesinde tarım ürünlerinin desteklenmesine, ürünlerimizin uluslar arası alanlarda tanıtımına ve pazarlanmasına ilişkin devlet yardımlarını kapsamaktadır. Bu kapsamda belirtilen yardımlar şunlardır; Araştırma-Geliştirme (AR-GE) yardımları, Çevre koruma yardımları Yurtiçi ve yurtdışı uluslararası nitelikteki ihtisas fuarlarının desteklenmesi, Tarımsal ürünlerde ihracat iadesi, Pazar araştırması desteği, Eğitim yardımları, Yurtdışında ofis-mağaza açma, işletme ve tanıtım faaliyetlerinin desteklenmesi, Ayrıca bu kararın 4. Maddesinde Para Kredi ve Koordinasyon Kuruluna verilen yetki kapsamında; Patent, faydalı model belgesi ve endüstriyel tasarım tescili harcamalarının desteklenmesi, (98/3 Nolu Tebliğ) İstihdam Yardımı (2000/1 Nolu Tebliğ) esasları belirlenmiştir. Dahilde İşleme Rejimi: İhracatçılara ihraç mamullerinde kullanılmak üzere dünya piyasa fiyatlarından hammadde temin etmek amacıyla yürürlüğe konulan bu rejim kapsamında; İthalatta şartlı muafiyet sistemi, İthalat esnasında alınan vergilerin geri ödenmesi sistemi olmak üzere iki sistem uygulamada bulunmaktadır. 32

33 A) İthalatta şartlı muafiyet sistemi: Türkiye Gümrük Bölgesi içerisinde (serbest bölgeler hariç) yerleşik firmalar tarafından, Dahilde İşleme İzin Belgeleri (Dış Ticaret Müsteşarlığı nca verilmektedir) kapsamında, ihracı taahhüt edilen işlem görmüş ürünlerin üretimi için gerekli olan hammadde, yardımcı madde, yarı mamul, mamul ile ambalaj ve işletme malzemelerinin, bedelli veya bedelsiz olarak ticaret politikası önlemlerine tabi olmaksızın ithali esnasında alınması gereken her türlü vergi tutarı kadar teminat yatırılmak kaydıyla (indirimli teminat uygulaması saklı olmak üzere) gümrüksüz olarak ithal edilebilmesidir. Ayrıca; işlenmiş ürünlerin üretimi için ithal eşyasının yerine eşdeğer eşya olarak serbest dolaşımdaki eşya kullanılabilmekte, bu çerçevede, belge kapsamında önce ihracat, sonra ithalat yapılabilmektedir. %10 oranında teminat yatırılmak suretiyle ithal hakkını düzenleyen İndirimli Teminat Uygulaması şu şekildedir: Dış Ticaret Sermaye Şirketleri ile Sektörel Dış Ticaret Şirketlerinin, müracaat tarihinden önceki takvim yılı içerisinde gerçekleştirdikleri ihracat kadar, İmalatçı-ihracatçı firmaların müracaat tarihinden önce iki yıl içerisinde düzenlenmiş ve kapatılmış belgeler kapsamında toplam 1 milyon ABD dolarından az olmamak üzere gerçekleştirdikleri ihracat kadar, Son üç takvim yılı itibariyle ihracatları her bir yıl için 5 milyon ABD dolarını geçen veya son beş takvim yılı itibariyle ihracatları her bir yıl için 1 milyon ABD dolarını geçen ihracatçı firmaların, müracaat tarihinden önce iki yıl içerisinde düzenlenmiş ve kapatılmış belgeler kapsamında toplam 1 milyon ABD dolarından az olmamak üzere gerçekleştirdikleri ihracat kadar. Dahilde İşleme İzin Belgesi kapsamında yapacakları ithalatlarına, bu ithalattan doğacak her türlü vergi (KDV dahil) ve fon tutarının %10 unun teminat olarak yatırılması kaydıyla, ilgili gümrüklerce müsaade edilmekte, teminata ilişkin bu husus Dahilde İşleme İzin Belgesi nde belirtilmektedir. Bu çerçevede, indirimli teminat uygulamasından doğabilecek Devlet zararı ilgili firmalardan tahsil edilmekte, ayrıca, bu firmaların kamudan olan alacakları da teminat hükmünde tutulmaktadır. Ancak, indirimli teminat uygulaması çerçevesinde yapılan ithalatlarda alınan teminatlara ilişkin kısmi teminat iadesi yapılmamaktadır. B) İthalat esnasında alınan vergilerin geri ödenmesi sistemi: Dahilde İşleme Rejimi nde belirtilen istisnalar hariç olmak üzere, ithali esnasında her türlü vergi ödenerek serbest dolaşıma girmiş bir eşyanın işlem görmüş ürünler şeklinde Dahilde İşleme İzin Belgesi kapsamında ihraç edilmesinden sonra, ithalat esnasında ödenen vergiler geri alınabilmektedir. Ancak, bu sistemden yararlanabilmek için, eşyanın geri ödeme kapsamında olduğu hususunun serbest dolaşıma giriş beyannamesinde belirtilmesi gerekmektedir. 33

34 Bahsedilen sistemlerden şekerli ve çikolatalı mamul ihracatçısı firmalar da faydalanabilmektedir. İhraç ettikleri ürünlerde kullandıkları ithal ürünleri vergilerden muaf olarak temin edebilmeleri firmalarımız açısından avantaj sağlamaktadır. Vergi, Resim ve Harç İstisnası: İhracatla ilgili olarak yapılan her türlü işlemler ve düzenlenen kağıtlarla, ihracatın finansmanı amacıyla kullanılan krediler, İhracatı Teşvik Belgesi ve Dahilde İşleme İzin Belgesi kapsamında yapılan her türlü muameleler ve bu belgeler kapsamında ithalatın finansmanı amacıyla kullanılan krediler, İhracat sayılan yurtiçi satış ve teslimler çerçevesinde düzenlenen belgeler kapsamında yapılan muameleler ve kullanılan krediler ile belge kapsamında yapılan ithalatla ilgili işlemler, Döviz kazandırıcı hizmet ve faaliyetler için düzenlenen Vergi, Resim ve Harç İstisnası kapsamında yapılan işlemler ve kullanılan krediler, her türlü vergi, resim ve harç istisnasından yararlandırılmaktadır. İhracat işlemleri ve ihracatın finansmanı amacıyla kullanılan krediler için vergi, resim ve harç istisnası ilgili kurumlarca re sen uygulanırken, döviz kazandırıcı hizmet ve faaliyetler ile bunların finansmanı amacıyla kullanılan kredilerin vergi, resim ve harç istisnasından yararlandırılabilmesi için firmaların Dış Ticaret Müsteşarlığı na müracaat ederek belge almaları gerekmektedir. Vergi, resim ve harç istisnası kapsamında; Banka ve Sigorta Muameleleri Vergisi, Damga Vergisi, 492 sayılı Harçlar Kanunu gereğince alınan harçlar, Kaynak Kullanımını Destekleme Fonu kesintisi, Hal Rüsumu, Diğer kanunlarda yeralan vergi, resim ve harçlar, istisna edilmektedir. Katma Değer Vergisi nde İhracat İstisnası Uygulaması: Bu uygulama çerçevesinde, ihracat teslimleri ve teslimlere ilişkin hizmetler ile yurtdışındaki müşteriler için yapılan hizmetler KDV den istisna tutulmuştur. KDV uygulamasında ön ihracat istisnası olmamakla beraber, belirli koşullar altında ihraç edilmek üzere teslim edilen mallar için hesaplanan KDV nin ihracatçı tarafından ödenmemesi şeklinde bir uygulama mevcuttur. Bu uygulama ihracatçıların ihraç ettiği malları Katma Değer Vergisi ödemeden almalarını ifade etmektedir. İhracat istisnası ihracatçıda değil ihracatçıya mal teslim eden mükellefler üzerinde uygulanmaktadır. 34

35 Türk Eximbank Kredileri: İhracata yönelik mal üreten sanayilerin üretim aşamasından başlanarak sevkiyat öncesi işletme sermayesi ihtiyacını karşılamak amacıyla, Türk Eximbank tarafından üretici ve/veya ihracatçı firmalara çeşitli krediler verilmektedir. Krediler, bazı istisnalar haricinde Türk Eximbank tarafından aracı bankalar vasıtasıyla kullandırılmaktadır. Kredileri, ihracatçılar, imalatçılar veya hem imalatçı hem de ihracatçı olan firmalar kullanabilmektedirler. Krediler malların serbest dövizle kesin olarak ihracı taahhüdü karşılığı kullandırılmaktadır. 35

36 EK 2: TÜRKİYE ŞEKERLİ VE ÇİKOLATALI MAMUL ÜRETİCİSİ ÖNEMLİ FİRMALAR (Alfabetik) F İ R M A A D R E S TELEFON FAKS ATICI ŞEKERLEME TOPTANCILAR ÇARŞISI 5.BLOK GIDA SAN.LTD.ŞTİ. NO.23/A KONYA BALİN ŞEKERLEME YULAFLI KÖYÜ HACI ŞEREMET VE GIDA MAD.TİC.VE MEVKİ-ÇORLU SAN.A.Ş. TEKİRDAĞ BAYCAN CİKLET VE GIDA SAN.A.Ş. IŞIKLAR CAD.HARAMİDERE AVCILAR DANDY SAKIZ VE ŞEKERLEME SAN.A.Ş. MAHMUTBEY MAH.TAŞOCAĞI YOLU CAD.NO.12 İKİTELLİ- PİR HÜSAMETTİN SOK.NO KASIMPAŞA BEYOĞLU KÜTAHYA CAD.NO.359 ESKİŞEHİR ORGANİZE SANAYİ BÖLGESİ 11.CADDE ESKİŞEHİR ELİT ÇİKOLATA VE ŞEKERLEME SAN.A.Ş. ERDEN GIDA SAN.VE TİC.A.Ş. ETİ GIDA SANAYİ VE TİCARET A.Ş. HACI BEKİR SAN.A.Ş. DOLAYOBA CAD.NO.76 PENDİK- KAYSAN GIDA SAN. ORGANİZE SAN.11 C ANBAR MAH. TİC.A.Ş. MELİKGAZİ-KAYSERİ KENT GIDA MAD.SAN. FIRIN SOK.MERKEZ MAH. VE TİC.A.Ş. BOMONTİ ŞİŞLİ- KONAK ÇİKOLATA TOPÇULAR KIŞLA CAD.NO.108 ŞEKERLEME SAN.VE RAMİ- TİC.A.Ş. MAHİR GIDA SAN.VE TİC.A.Ş. ALİ RIZA GÜRCAN CAD.NO.12 TOZKOPARAN MERTER MARSA KRAFT DÖŞEME MAH.NO.4 JACOPS SUCHARD P.K.137 SABANCI GIDA ADANA SAN.VE TİC.A.Ş. NESTLE GIDA SAN. KOREŞEHİTLERİ CAD.NO.17 A.Ş. ZİNCİRLİKUYU- PAMİR GIDA SAN.A.Ş. ALİ BAHÇESİ LİTROS YOLU NO.10 TOPKAPI- PERFETTİ GIDA MECİDİYEKÖY İŞ MERKEZİ SAN.TİC.A.Ş. AHMET SOK.NO.120 MECİDİYEKÖY- SAGRA GIDA ÜRETİM PAZ.SAN.VE TİC.A.Ş. BÜYÜK GIDA SİTESİ MEGA CENTER 12.SOK.C-32 BLOK BAYRAMPAŞA

37 TÜRKİYE ŞEKERLİ VE ÇİKOLATALI MAMUL ÜRETİCİSİ ÖNEMLİ FİRMALAR (Alfabetik) (Devamı) F İ R M A A D R E S TELEFON FAKS ŞÖLEN ÇİKOLATA 2. ORGANİZE SANAYİ BÖLGESİ GIDA SAN VE TİC A.Ş. DOĞU CAD. NO:28 BAŞPINAR GAZİANTEP USLU GIDA LTD.ŞTİ. ÜLKER GIDA SAN.VE TİC.A.Ş. TERAZİDERE MAH.FEZA SOK. NO.24 BAYRAMPAŞA- DAVUTPAŞA CAD.TOPKAPI BAYRAMPAŞA

38 EK 3: TÜRKİYE ŞEKERLİ VE ÇİKOLATALI ÜRÜN İHRACATÇILARI (Alfabetik) İHRACATÇI ADRES/ /WEB TELEFON FAKS A.A.K GIDA SAN.VE DIS TIC.A.S ABK ITH.IHR.BASIN YAYIN INSAAT TAAH.GIDA SAN.VE AE INSAAT GIDA PAZ.VE TIC LTD. STI. AFACAN OYUNCAK PLAS.HIR.ELEK. SAN.VE DIS TIC.LTD.STI AFRIMEKS DIS TIC.LTD.S. AGATA GIDA TEKST.KOZMETIK TIC. VE SAN.LTD.STI. AHALI DIS TIC.LTD.STI AHSEL INS.TAAH.VE TIC.A.S AK-SEM TEKSTIL KUYUMCULUK GIDA ELEKT. SAN. VE TIC. LTD.STI. AKAS AKBALIK GIDA SAN.TIC.A.S. TEM YOLU HADIMKÖY ÇIKIŞI ISISO KÜÇÜK SAN.BÖLG.475.ADA 1.PARS HADIMKÖY ÇATALCA ALAADDİN BULVARI SARAY İŞHANI NO:3/ MERAM KONYA 1.İSTASYON CAD.PARK KARŞISI EKİZER AP. ALTI NO: MERKEZ KARAMAN KAYSERİLİ NAİL İŞ HANI NO: SÜLEYMANİ. EMİNÖNÜ YALI CAD. 364/2 KARŞIYAKA İZMİR FETHİBEY CAD.NO.15 LALELİ EMİNÖNÜ ORDU CAD.LALELİ İŞ MERK.K:5 D:67 LALELİ BİLKENT PLAZA A-3 BLOK K: ANKARA MİMAR KEMALETTİN M.ÇOBANÇAVUŞ MEGAPOLCENTERİŞ MER.NO:10/25 EMİNÖNÜ-İST. EMEK MAH.ORDU CAD. ESENŞEHİR YOLU NO SARIGAZİ AKAY CIKOLATA 2.ORGANİZE SANAYİ BÖLGESİ BISKUVI GIDA SAN.VE VALİ MUAMMER GÜLER BULVARI BAŞPINAR GAZİANTEP AKAY IC VE DIS TIC.LTD.STI AKDAG DIS AKAI BİSKÜVİ-ÇİKOLATA 2.ORG.SA N.BÖL.VALİ MUAMMER GÜLER BULV BAŞPINAR ŞEHİTKAMİL GAZİANTEP FEVZİÇAKMAK MAH.OCAK NO: KONYA (212) (212) (332) (332) (332) (338) (338) (212) (212) (232) (232) (212) (212) (212) (312) (212) (212) (216) (216) (216) (342) (342) (342) (342) (332) (332)

39 İHRACATÇI ADRES/ /WEB TELEFON FAKS AKFEL KISIKLI ALEMDAĞ CD.NO:48/4 (216) (216) ULUSL.DANISMANLIK ÇAMLICA ÜSKÜDAR VE TIC LTD.STI AKFEN SAN.VE TARIM URUN.ITH. IHR.PAZ.AS. AKGUN GIDA VE IHTIYAC MAD.PAZ. TIC.VE SANAYI LTD.STI. AKSA REKLAM PAZ.TAS.VE DIS TIC LTD.STI AKSU GIDA BEYAZ ESYA KIRTASIYE NAK.TUR.ITH.IHR.LT D.STI. AKTUNC GIDA SAN.VE TIC.LTD.STI ALBATROS ULUS.KUMANYACILI K TAS PAZ.LTD.STI KOZA SOKAK NO:22 G.O.PAŞA ANKARA ORGANİZE SANAYİ BÖLGESİ GÖKTÜRK CADDESİ NO:15 SİNCAN ANKARA [email protected] LAMARTİN CD.MERAL APT.NO:33/ TAKSİM BEYOĞLU [email protected] EKREM ORHON MAH.GENÇLİK SOK. HUZUR APT.KAT: RİZE ADANA İŞ MERKEZİ G/BLOK NO:4 MERSİN YOLU ÜZERİ ADANA ADANA [email protected] 1476 SOK. NO:1 TİBAŞ APT. K:6/11 ALSANCAK İZMİR [email protected] ALGI TURIZM INSAAT GÜZELSU VAKIFBANK BLOKLARI TAAHHUT IC VE DIS NO:11/ ÇAYYOLU ANKARA ALIS KURUYEMIS GIDA SAN VE TIC LTD.STI ALTINKILICLAR ENDUSTRIYEL GIDA MAD.SAN.TIC.LTD.STI ALTINYAG GIDA VE DERI SAN.ITH. IHR.TIC.LTD.STİ. ALTUNKAYA INS.NAK.GIDA TIC. A.S. ANADOLU ISUZU OTOMOYIV SAN.VE TIC.A.S. CUMHURİYET MAH.HİLAL CAD.NO.3 GAZİOSMANP [email protected] ASMAALTI CAD.KIZILHAN SK EMINONU ATATÜRK CAD. AKIN İŞHANI K:1 NO:4 ANTAKYA HATAY G.MUHTAR PAŞA BLV. KALYON İŞM. KAT:4 NO:14 GAZİANTEP [email protected] YEDİPINARLAR MEVKİİ,ŞEKERPINAR KÖYÜ GEBZE KOCAELİ (312) (312) (312) (312) (212) (212) (464) (464) (322) (322) (212) (464) (322) (232) (232) (312) (312) (212) (232) (212) (212) (212) (326) (326) (342) (342) (262) (262)

40 İHRACATÇI ADRES/ /WEB TELEFON FAKS ANALOG ANALITIK NAMIK KEMAL MAH.CENGIZ (216) (216) GIDA LOJISTIK TOPEL CAD.OZGUR SOK.NO.42 (216) HIZMET. UMRANIYE ANAR GIDA BÜYÜK REŞİTPAŞA (212) (212) MAD.SAN.VE TIC.LTD. CD.KURULTAY SK NO:20/ STI LALELİ EMİNÖNÜ ANI BISKUVI GIDA SAN.TIC.A.S. A.S. ANK DIS TIC.VE TURIZM LTD.STI. ANTEP BAKLIYAT GIDA URUNLERI VE IHT.MAD.SAN.TIC.LT D.STI. ARAS GIDA SAN VE ARGEN INS.TIC.TAAH.TIC.VE TUR. LTD.STI ARKADAS GIDA IC VE DIS TIC. IBRAHIM AKBAS ARMONI GIDA VE TEM.MAD.KIRT. TEKS.ELEK.VE ELEKT.PAZ.TIC.LTD AROM GIDA DIS ASAL DIS TIC.A.S ASLAN CIKOLATA VE GIDA SAN. ASTRANS ULUSL.TASIMAC.VE TIC. A.S ORGANİZE SANAYİ BÖL. KARAMAN AKATLAR ZEYTİNOĞLU CAD.YONCA SOK.NO:6/16 BEŞİKTAŞ TOPTANCILAR SİTESİ 4.SOK.NO:17 KAYSERİ BEYLİKDÜZÜ MEVKİİ BİRLİK SAN.S İT.4.CAD.NO.16 B.ÇEKMECE ŞANLIURFA YOLU 13 KM. ÇÖLGÜZELİ KÖYÜ DİYARBAKIR LANGA BOSTANLARI SOK.NO:16-18 DÜKKAN:1 FATİH AKSARAY ALİNİHAT TARLAN CAD.YUVAM APT. NO:52/5 BOSTANCI KADIKÖY UNCULAR CAD. EKŞİOĞLU İŞHANI NO:30/2 ÜSKÜDAR DÜNYA TİC.MER.A.2 BLO K.16 NO.455.MERK YEŞİLKÖY FEVZİ ÇAKMAK CAD.NO:15 VEYSEL KARANİ MAH. SAMANDIRA KARTAL LAMARTİN CD.MERT İŞ HANI NO:36 K: TAKSİM BEYOĞLU (338) (338) (212) (212) (352) (352) (212) (212) (412) (412) (212) (212) (216) (216) (216) (216) (212) (212) (216) (216) (212) (212) (212)

41 İHRACATÇI ADRES/ /WEB TELEFON FAKS ATIK GIDA VE KURTULUŞ MAH. ERGİ SOK.NO :1 (222) (222) IHTIYAC MAD.TIC. VE ESKİŞEHİR SAN. A.S. ATILA DIS TIC.LTD.STI ATLAS GIDA PAZARLAMA SAN.VE TIC. A.S. ATMACA GIDA KOZ.TEKS.INS.TUR. SAN. MERKEZ MAH.İSTOÇ 23.ADA NO:14/ MAHMUTBEY BAĞCILAR DAVUTPAŞA CAD.NO.10 TOPKAPI ADNAN KAHVECİ BULVARI ÜNVERDİ İŞMERKEZİ NO:73/ BAHÇELİEVL (212) (212) (212) (212) (212) (212) AVRASYA TURIZM VE DIS TIC.LTD. STI. BARBAROS BUL.AKBAL APT.NO.21/4 DAİRE 8 BEŞİKTAŞ [email protected] AYCENK GIDA KOCATEPE MAH.MEGA CENTER IHTIYAC MADDELERI C BLK NO:539 BAYRAMPAŞA TIC.SAN.A.S AYHAN ERTAY BEYSAN SANAYİ SİT.BİRLİK CAD. NO:16/ HARAMİDERE B.ÇEKMECE AYKUT GIDA YENİHAL KOMPLEKSİ U/BLOK NO:21 İÇEL(MERSİN) B.B TEKS.GIDA SAN.IC VE DIS AS BAKLAN GIDA SAN.DIS TIC.LTD. STI. BAKLAVACI GULLUOGLU M.NEJAT GULLU BAKTAT GIDA SAN.VE TIC.LTD.S. BALABAN GIDA SAN.VE TIC.A.S. BALIN SEKERLE.VE GIDA MADD.TIC VE SAN. A.S. BALIT INS.TUR.GIDA VE MEDIKAL ÇOBANÇEŞME KALENDER SOK. NO:23/C YENİBOSNA ANKARA YOLU 4.KM SUNGURLU ÇORUM MISIR ÇARŞISI NO:88 EMİNÖNÜ YALOVA YOLU DERİNCE MEVKİİ 2.KM. GEMLİK BURSA [email protected] ORGANİZE SAN.BÖL.P.K SAKARYA PAŞMAKÇI ÇAYIRI CAD. NO:54 EYÜP [email protected] KOZA SK.NO:154/16 G.O.PAŞA ANKARA (212) (212) (212) (212) (212) (212) (212) (324) (324) (324) (212) (212) (364) (364) (212) (212) (224) (224) (264) (264) (212) (212) (264) (212) (312) (312)

42 İHRACATÇI ADRES/ /WEB TELEFON FAKS BALKANLAR GIDA TEM.MAD.TEKSTIL METAL SAN. İST.ORG.DERİ SANAYİ BÖLGESİ 20.YOL 11/1 PAR.KAT: TUZLA (216) (216) BASAK ENTERNASYONER TEM.MAD. GIDA MA.HALI SAN.TIC.IT.IH.L.S BASAK TUKETIM VE GIDA MAD.SAN. A.S. BASKENT GUBRE BAKL.HUB.PAZ.PET URN.GIDA SAN. BAYIR GIDA DERICILIK SAN. VE BAYRAK GIDA SAN.VE TIC.A.S. BELINDA DIS TIC.TASIMACILIK VE GIDA LTD.STI. BELINDA GIDA TURIZM VE TASIMA. TIC.VE SAN.LTD.STI. CUMHURİYET BUL.ATAMAN ERMAN İŞ MERKEZİ NO.90/ KONAK İZMİR KONYA YOLU 2. KM AKŞEHİR KONYA İSTİKLAL MAH.YENİ ZAHİRE BORSA KAT:1 POLATLI ANKARA KANATLI CD.İKİZLER AP. NO:53 P.K.272 HATAY (232) (232) (232) (332) (332) (312) (326) (326) ORGANİZE SAN.BÖLGESİ 4 CAD. (352) NO: 4 KAYSERİ BEŞYOL MAH İNÖNÜ CAD.NO:58/3 (212) (212) K.ÇEKMECE BEŞYOL MEVKİİ İNÖNÜ CAD.NO:58 K.ÇEKMECE BELINDA TRANSPORT KEMAL KÖYÜ MEVKİ YUKARI GIDA SAN.VE KARSGÖZ SOK.E-5 YOLU ÜZERİ KAPIKULE EDİRNE BEMEXPORT DIS BER DIS TIC.LTD.STI BERE TUKETIM MALLARI PAZ.IC VE DIS ERENKÖY İSTASYON CAD. TEVFİK BEY APT.9 ERENKÖY HALİL RIFAT PAŞA MAH.AYDINLIK TEPE SOK.NO: OKMEYDANI ŞİŞLİ VATAN CAD.SİMİTÇİ ŞAKİR SOK. NO:22/1 AKSARAY BERKPA GÜLBAĞ MAH.Ş.ERTUĞRUL TEKS.PLAS.TUR.TIC.V KABATAŞ CAD.NO:9 B BLOK D:2 E S. H.IBRAHIM ŞİŞLİ YILMAZ BEST GIDA SAN.VE GATEM TOPTANCILAR SITESI SARI ADA 2.BLOK N:5\A G.ANTEP (212) (212) (284) (284) (216) (216) (216) (212) (212) (212) (212) (212) (212) (342) (342)

43 İHRACATÇI ADRES/ /WEB TELEFON FAKS BEST IC VE DIS İSKENDERPAŞA MH.AHMEDİYE (212) (212) CD. NO:78/5 OF-HAYRAT VAKFI İŞ MRK FATİH BETA GIDA SAN.VE TIC.A.S. CEMALPAŞA MAH.GÜLSA APT.14 SK. NO:5/A 0120 ADANA (322) (322) BEYDA GIDA VE TUK.MALZ.SAN.DIS BEYZA DIS BIFA BISKUVI VE GIDA SAN.A.S. BINAY CIKOLATA GIDA SAN.TIC.LT STI. BIRLESIK GIDA DAGITIM TIC.LTD. STI. BIRLESIM GIDA URETIM PAZ.SAN. VE TIC.A.S. BIRLIK GIDA SAN.VE TIC.A.S. BIRPA BIRLIK PAZ.VE DIS TIC. A.S. BISKOT BISKUVI GIDA SAN.VE TIC AS. BOYKAN TURIZM AMBALAJ SAN.GIDA MAD.TIC. LTD. STI. BURAK TEKS.SAN.VE TIC.LTD.STI CAGLA GIDA SAN.VE CAGLAYAN ITH.IHR.GIDA SAN.VE TIC. A.S. KILIÇ ALİ PAŞA MESCİT SOK. ASAL HAN NO.29/1 KARAKÖY BARIŞ MAH.1803 SK.NO:12/1 GEBZE KOCAELİ EREĞLİ YOLU ÜZERİ KARAMAN MİMAR SİNAN CAD.GÜR SK.NO:16/A BAHÇELİEVL YUKARI DUDULLU MAH.TÜRKLER CAD NO:2 SARIGAZİ ÜMRANİYE KOCATEPE MAH.MEGA CENTER 12.SK C-32 BLOK KAT BAYRAMPAŞA ANKARA ASFALTI ÜSTÜ CAD.NO:125 ÇAYIROVA GEBZE KOCAELİ GAZNELİLER CD. NO:5 SİNCAN ANKARA ORGANİZE SANAYİ BÖL.EREĞLİ YOL ÜZERİ PK:41 KARAMAN KONYA FEVZİÇAKMAK MH.TOPTAN GIDACIL. SİT. 6.BLOK NO: KARATAY KONYA HOCAHANI SK.HAMDİBEY GEÇİDİ NO: SULT.HAMAM EMİNÖNÜ YENİYALI MAH.DORUK CAD.NO.11 KÖRFEZ KOCAELİ ATAKENT,İSTİKLAL MAH.REŞİTPAŞA CAD.NO:21 ÜMRANİYE (212) (212) (262) (262) (338) (338) (212) (212) (216) (216) (212) (212) (262) (262) (312) (312) (338) (338) (332) (332) (212) (212) (262) (262) (216) (212) (262) (216)

44 İHRACATÇI ADRES/ /WEB TELEFON FAKS CEM GIDA TAŞLIDERE MAH.KOPUZ APT. (464) (464) TRZ.TEKST.INS.SAN.N NO:28/B GÜNDOĞDU RİZE AK PAZ.VE DIS. CEREN NAK.MUMES.DIS TIC.LTD. STI. CICEKOGLU GIDA SANAYI VE TIC. LTD.STI. CIKO-TAD GIDA SAN. TIC. A.S. CINAR KONSERVE VE SEKERLEME TURISTIK TESIS.SAN.TIC.LTD.ST DANDY SAKIZ VE SEKERLEME SAN. A.S. İNÖNÜ MAH.KAYIŞDAĞI CD.NO:76 KAT:2 D:5 KAYIŞDAĞI AVCILAR ULUYOLU NO.112 UŞAK (276) (276) DUDULLU ORG.SAN.BÖLG. G.78 SK. NO: DUDULLU ÜMRANİYE ANKARA YOLU 16 KM. P.K:74 KESTEL BURSA MAHMUTBEY MERKEZ MH. TAŞOCAKLARI YOLU N:9-11 BAĞCILAR DANIS GIYIM TIC.VE ORDU CAD.SANLI IS MERKEZI SAN.LTD.STI NO:295 K:5/504 LALELİ DEBI ULUSLARARASI KISIKLI MAH.69 EVLER FUNDA GIDA TEKS. SK. NO.4/ K.ÇAMLICA ELEKTR.VE ÜSKÜDAR OTOM.SAN.TIC.LTD. STI DEMIR METAL GÜLBAHAR MAH.OYA SOK.NO:18 SAN.VE DIS TIC.A.S ŞİŞLİ DEMIRRENK DIS İNÖNÜ BUL.MÜFTÜLÜK SİTESİ ALTI NO: RİZE DIDEM GIDA ITH IHR YENİ GIDA SİT.M BLOK NO:30/31 VE TIC SAN. A.S. RAMİ EYÜP DILBA GIDA IC VE DIS GENÇ OSMAN CAD.MESLEK TIC. FEVZI ARSLAN SOK.NO:4 GÜNGÖREN DOGAL KIMYEVI TOPLARÖNÜ SOK.NO:16 A.HİSARI MAD.VE ZIRAI ILC BEYKOZ SAN VE TIC.A.S. DOGAN GIDA SAN. VE TIC. A.S. ANKARA- KARAYOLU BEŞKÖPRÜ KAVRAS MEVKİİ 8 KM. ADAPAZARI SAKARYA (216) (216) (276) (216) (216) (224) (224) (212) (212) (212) (212) (212) (216) (216) (212) (212) (464) (464) (212) (212) (212) (212) (216) (216) (264) (264)

45 İHRACATÇI ADRES/ /WEB TELEFON FAKS DOGANSAN INSAAT ÖZ ANKARA TOPTANCILAR (312) (312) TAAHHUT PEYZAJ GIDA TEKS.VE TUR.SAN.TIC.LTD. SİTESİ 3 BL.NO:118 ANKARA DOKFA IC VE DIS FULYA M.BAHÇELER SOK.ŞAHİN (212) (212) TIC.LTD.STI APT NO.2 DAİRE 10 (212) DONMEZ DERICILIK 4001 SOK.NO:9 KARABAĞLAR (232) (232) SAN.VE TIC. LTD.STI İZMİR DUNYA GIDA TIC.VE SAN.A.S BEŞYOL MAH.İNÖNÜ CAD.NO:58 K.ÇEKMECE (212) (212) DURUKAN SEKERLEME SAN.VE TIC. A.S. EFES DAN.HIZ.SATIS ORG.IC VE DIS EKOL DIS TIC.VE TUR.SAN.LTD.ST I. ELIF ITH.IHR.GIDA MAD.SAN.VE TIC.A.S. ELIT CIKOLATA VE SEKERLEME SAN.A.S. ELMAS DIS TIC. A.S. ELVAN GIDA TURIZM TEKSTIL PAZARLAMA LTD.STI. ELZEM NAKL.GIDA MAD.VE TEKSTIL URUNLERI DIS EMEKTAS GUMR.NAKL.VE TIC.LTD.S İSTASYON MAH.FABRİKALAR YOLU DİYET SOK.NO: SİNCAN ANKARA 1379 SOKAK NO:57/B K:7/ ÇANKAYA İZMİR LEVENT ÇİLEKLİ YOLU BJK ÇİLEKL İ TES BEŞİKTAŞ HAMİDİYE MAH.İSTİKLAL CAD.NO/ GEMLİK BURSA PİR HÜSAMETTİN SOK.NO: KASIMPAŞA BEYOĞLU C-27 BLOK NO:240 K:4 MEGA CENTER BAYRAMPAŞA YENIBOSNA MERKEZ MAH. 2.ARIF AGA SOK.NO.3/D BAHC.EVLER İ.PAŞA MAH.GÜZELHİSAR CADDESİ GENÇSOY İŞH.NO:6/18 TRABZON KAVAKLIDERE CAD.MİHRAÇ SOK. MİHRAÇ APT.NO.8/D ÜMRANİYE ÜSKÜDAR EMIN DIS BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE KARŞISI TIC.PETR.PETR.URUN. AKINALAN İŞHANI KAT:2 NO:6 VE GAZİANTEP TAR.URN. EMIR GIDA SAN.VE KOCATEPE MAH.12.SOK. MEGA CENTER C/378 B.PAŞA ENBA DIS OBAKÖY İŞMERKEZİ NO:9 K:1/189 MALTEPE YOLU TOPKAPI (312) (312) (232) (232) (212) (212) (224) (224) (212) (212) (212) (212) (212) (212) (212) (462) (462) (216) (216) (342) (342) (212) (212) (212) (212)

46 İHRACATÇI ADRES/ /WEB TELEFON FAKS ENDER ALPEN GIDA LONDRA ASFALTI NO.15 Ş.EVLER (212) (212) PAZ.A.S. BAHÇELİEVL ENDER CIKOLATA SEKERLEME GIDA SAN.TIC.A.S. ŞİRİNEVLER LONDRA ASFALTI NO 15 ŞİRİNEVLER B.EVLER (212) (212) (212) ENGIN TARIM UR.ITH.IHR.SAN.VE TICARET LTD.STI. ER GIDA SAN.VE PAZARL.LTD.STI. ER-AL GIDA SAN.VE TIC.A.S. ERDAL NIKOLA ISTIFANOGLU ERDEN GIDA SAN.VE TIC.A.S. EREN GIDA PAZ.SAN.VE DIS TIC. LTD.STI. ERTEKS IC VE DIS TIC. LTD.STI. ESALIN GIDA TEMIZ- LIK MALZ. EML. INS. SAN.VE DIS T.LTD.STI EVREN GIDA VE PLASTIK UR.PAZ. EVYE METAL SANAYI VE TICARET LTD.STI. GAZİ MUHTARPAŞA BUL.DOKTORLAR SİTESİ C BLOK KAT 3 NO.304 GAZİANTEP (342) (342) KÜTAHYA CAD.NO 331 ESKİŞEHİR (222) (222) CUMHURİYET MAH.MUSTAFA K.PAŞA BULVARI ORDU KÜLTÜR MAH.4304 SOK.SANLI APT. 20/3 İÇEL(MERSİN) KÜTAHYA CADDESİ NO: ESKİŞEHİR ESKİŞEHİR ÇUBUKLU YAZICI TAŞOCAĞI YOLU CAD.NO:6 KAVACIK BEYKOZ MUAMMER AKSOY BUL. DÜNYA İŞ ME RK. KAT:3-18 GAZİANTEP ÇANKIRI YOLU GÜZELHİSAR CAD. NO:58 G.HİSARKÖY AKYURT ANKARA BOĞAZKÖY,İSMET İNÖNÜ CD.IHLAMU R SK.NO:21 G.O.PAŞA BIRLIK SAN.SITESI 4.CAD. NO BEYLIKDUZU F.M.C.G. TICARET A.S. GULBAHAR SOK. EVREN MAH. NO:14 GUNESLI FERPA GIDA BAKIR PİRİNÇ SANAYİ SİTESİ SAN.IHR.ITH.LTD. STI. SARDUNYA CAD.NO:1 FUAT DEMIRCI PAZ.DIS TIC.LTD. STI. GIMAS ULUS.KUMANYACILI K SAN.VE TIC.A.S GIMAT GIDA SAN.VE TIC.A.S. B.ÇEKMECE BURSA GIDA TOPTANCILAR ÇARŞISI O BL.NO:5 BURSA İKİTELLİ ORG.SAN.BÖLG.TURGUT ÖZAL CD.NO:102/ İKİTELLİ K.ÇEKMECE [email protected] GİMAT GIDA TOPTANCILAR SİTESİ SOS.TES.NO:371/ MACUNKÖY ANKARA (452) (452) (452) (324) (324) (222) (222) (216) (216) (216) (342) (342) (312) (312) (212) (212) (212) (212) (212) (212) (212) (212) (224) (224) (212) (312) (312)

47 İHRACATÇI ADRES/ /WEB TELEFON FAKS GOLFE DIS TIC.LTD.STI MİTHATPAŞA CD.FERMANLI SK.YEDİ KARDEŞ İŞ HANI NO:7/9 D: BEYAZIT EMİNÖNÜ (216) (216) (216) GORAL KURUYEMIS SEKERLEME GIDA MAD.SAN.VE TABAKHANE MEYDANI ADANA CAD. NO:16 TARSUS İÇEL(MERSİN) GOZDE GIDA İSKELE CAD. NO:2 KAT:3 MAD.TEKS.URUNLERI TRABZON DIS GULLU CIKOLATA SEKERLEME SAN. GUNGOR GIDA SAN.VE TIC.A.S GUZELLER DIS TICARET LTD.STI. HACI BEKIR LOKUM VE SEKERLI MAM.SAN.A.S. HAIC ULUSL.TAS.TURZ.VE DIS TIC.CLTD.STI. HANLAR KUYUMCULUK INS.TEKS. TURZ.TIC.LTD.STI ARAPTEPE MEVKİİ 501.CAD.5007 SOK.HAMİTBEY TES.ARKASI NO.10 SİLİVRİ KERESTECİLER SİT.NADİDE SK. NO:27 GÜNGÖR İŞ HANI MERTER GÜNGÖREN TAHMIS CAD. TAHMIS SOK.NO.42 CEVIK HAN K.3 NO EMINONU İSTİKLAL CAD. 127/6 BEYOĞLU E.LONDRA ASFALTI PAK APT.NO:17 /2 B.EVLER ARABACI BEYAZIT MAH.K.M.PAŞA CAD.NO:280/2 FATİH (324) (462) (462) (212) (212) (212) (212) (212) (212) (212) (212) (212) (212) (212) (212) HARMONI DIS TIC. YATIRIM LTD. STI. HARUN GIDA ITHALAT IHRACAT TICARET VE SAN.A.S. HAVANA DIS TIC.VE PAZ.LTD.STI HAYAT GIDA SANAYI A.S. HAZAL BISKUVI VE GIDA SAN.A.S. PERPA TİC. MERKEZİ KAT:12 NO:2109 B-BLOK OKMEYDANI ŞİŞLİ HÜDAVENDİGAR MAH.STAD CAD. EREN SOK.NO:47 DİKKALDIRIM BURSA BURSA B.REŞİTPAŞA CD.KURULTAY SK. ARAR HAN NO: LALELİ EMİNÖNÜ ANKARA CAD.NO:66 KURTKÖY PENDİK ORGANİZE SANAYİ BÖLGESİ PK: KARAMAN KARAMAN (216) (216) (224) (224) (212) (212) (224) (212) (216) (216) (338) (338)

48 İHRACATÇI ADRES/ /WEB TELEFON FAKS HILAL HASAN HALİFE MAH.HALICILAR (212) (212) ITH.IHR. CAD.NO:62/B FATİH (212) HUZUR DIS CUMHURİYET CADDESİ HOPA (466) (462) TIC.TUR.YTR.LTD.STI. ARTVİN IHSAR DIS TIC.AS. ORG.SAN.BÖLGESİ KARAMAN (338) (338) ILYASOGLU UZUN CARSI CAD.NO:122 (212) (212) TURISTIK HEDIYELIK MERCAN (212) ESYA SAN.VE ISTANBUL GIDA DIS TIC.A.S ISTANBUL GIDA SAN.VE TIC.A.S. KAHVECIOGLU GIDA TEKS.ZUC.TEM. URUN.PAZ.SAN.VE DIS TIC.LTD.S KALAFATOGLU TICARET KOLL. STI. KANTARCIOGLU GIDA VE IHTIYAC MADDELERI TIC. VE SAN. A.S. KARDESLER GIDA TUR.INS.VE KOZ. URUN.SAN.TIC.LTD. STI. KARIN GIDA SAN. VE TIC. A.S. KARIYER ASTAR FERMUAR SAN. VE KENT GIDA MAD.SAN.VE TIC.A.S. KERIM DIS TIC.VE TUR.LTD.STI. KITA GIDA INS.VE TEKS.PAZ. ITH.IHR.LTD.STI. DAVUTPAŞA CADDESİ NO: TOPKAPI SİLİVRİ CAD.NO:6 MİMARSİNAN B.ÇEKMECE MEGA CENTER KOCATEPE MAH. 12.SOK.C22 BLOK NO:180 B.PAŞA EKREM ORHON MAH.HANIMELİ SOK. NO: MERKEZ RİZE TOPTANCILAR SİTESİ 9.SOK.NO: ARGINCIK KAYSERİ KEMAL KÖYÜ YUKARI KARAGÖZ SOK. E.5 YOLU ÜZERİ MERKEZ EDİRNE PAŞMAKÇI ÇAYIRI CAD.NO:54 EYÜP ZİYA GÖKALP MAH. 44.SOK. NO:11 Z.BURNU ÇAYIROVA MAH. CAD. ANKARA ASFALTI NO: GEBZE KOCAELİ HALASKAR GAZİ CD.NO:289/A AK APT OSMANBEY TAŞLIDERE MAHALLESİ SANAK KENT SİTESİ B BLOK NO:6 GÜNDOĞDU RİZE (212) (212) (212) (212) (212) (212) (464) (464) (464) (352) (352) (284) (284) (212) (212) (212) (212) (212) (262) (262) (212) (212) (464) (464)

49 İHRACATÇI ADRES/ /WEB TELEFON FAKS KOLEJ GIDA AMB.VE PLASTIK SAN. TOPÇU İŞM.GÖZTEPE MAH.BOSNA CA NO:24 BAĞCILAR MAHMUTBEY BAKIRKÖY (212) (212) KORVELLA TARIM URUNLERI ITH. IHR.VE PAZ.A.S. KOTIL GIDA ITH.IHR.TIC.LTD. STI. KRAFT GIDA PAZAR.VE TIC.A.S. KULUNKOGULLARI TEKS.GIDA PAZ. NAKL. VE DIS RIHTIM CAD.ULSEL HAN NO.18 K KADIKOY GÜLBAHAR MAH.ATATÜRK CAD.696/A RİZE (216) (212) (464) (464) DÖŞEME MAH.NO:4 P.K: ADANA (322) (322) EKREM ORHON MAH.SAHİL (464) (464) CAMİİ YA NI NO: MERKEZ RİZE KURTOGLU ITHALAT IHRACAT TAAH. TIC.VE PAZARLAMA LTD.STI. KURTSAN ILACLARI A.S. LBS GIDA SAN.VE DIS TIC.A.S. MA-PA GIDA SAN.TRZ.PAZ.TIC.NA K ITH.IHR.LTD.STI. MACAHEL GIDA MAD TAR URUN MOTO ARAC PET URU MAK PAR ITIHTICLT MAHMUT YARIM GIDA SAN.LTD.STI. MAKTAS MAKARNACILIK VE TIC. T.A.S. MALABADI DIS TICARET A.S MAP-CO DAY.TUK. MALLARI GIDA INS.ITH.IHR.LTD.STI. MARUF ARIFOGLU SÜMER MAH.69 SOK.NO:4/C ADANA ADANA KERESTECİLER SAN.SİTESİ. KASIM SOK.NO: MERTER İZMİR AYDIN ASFALTI NO:1/ TORBALI İZMİR EKREM ORHON MAH.GENÇLİK CAD. NO:27 RİZE [email protected] NACI ÇAKIR MAH 9 SOK İLAYDA AP NO33,6 DİKMEN ANKARA DİKMEN ANKARA (322) (322) (212) (212) (232) (232) (464) (464) (312) İSTİKLAL C. NO:85 HATAY (326) (326) (326) OZAN ABAY CAD. NO: (232) (232) BAYRAKLI İZMİR [email protected] ORGANİZE SANAYİ BÖLGESİ KARAMAN SAVAŞ MAH.41 SOK.B.YÜCEL İŞH. K:4 D:12 İSKENDERUN HATAY KURTULUŞ MAH.72 SOKAK NO:31 İSKENDERUN HATAY (338) (338) (326) (326) (326)

50 İHRACATÇI ADRES/ /WEB TELEFON FAKS MEGA DIS TIC.ITH.IHR.VE DAHILI PAZARLAMA KASIM PETEKKAYA İSTOÇ TOPTANCILAR ÇARŞISI 26 ADA NO:150 MAHMUTBEY BAĞCILAR (212) (212) (212) MEHMET AKSU - AKNUR DIS TICARET MEHMET GOKMEN GIDA IHTIYAC MADDELERI LTD.STI. MELDA BISKUVI GIDA TURIZM TEKS VE MAKINA SAN.TIC.A.S. MELEK CIKOLATA GIDA SAN VE TIC LTD.STI. MELEK GIDA ITH.IHR.PAZ.VE TIC. LTD.STI. MELODI CIKOLATA VE GIDA SAN. LTD.STI. EKREM ORHON MAH.GENÇLİK CAD. HUZUR APT. KAT: MERKEZ RİZE FEVZİ ÇAKMAK MAH.KOZAKLI SOK. KURU YEMİŞCİLER SİT.5.BLK N: KONYA KARAMAN KONYA YOLU 2.KM. KAZIM KARABEKİR KARAMAN [email protected] BEŞYÜZEVLER MİMAR SİNAN CAD. NO: G.OSMANPAŞ [email protected] B.HAYRETTİN PAŞA MAH.M.SİNAN CAD.DAİRE.47 G.O.PAŞA DOĞAN ARASLI CAD.133.SOK.NO:4 ESENYURT AVCILAR [email protected] MENDERES ALPEREN BARBAROS BULVARI İBA BLOK. NO:10/7-A BEŞİKTAŞ MERKEZ KOSOVA ABDI IPEKCI CD.NO.55 BULUT YUG.TAFA COMERC APT K.4 D BAYRAMPASA P.O.TIC.SAN.IT.IH.SAN.TURK.SB. MEROSA ITH IHR SAN PERPA TİC MERK A.BLK 11.K 1374 VE PAZ LTD STI OKMEYDANI MERT TICARET PAZ.- EKREM ORHAN MAH.SÜMBÜL YILMAZ CORUK SOKAK NO:20 RİZE MESECO GIDA TEKS.SINAI URUNL. TIC.LTD.STI METEOR GID.SAN.IC VE DIS TIC. A.S. METRO GIDA UR.SAN.VE DIS TIC. LTD.S. İSTİKLAL CAD.ÖZEL IDARE ISHAN KAT:4/89 İÇEL(MERSİN) METEOR İŞ MERZ.MESİH PAŞA CD. KIZILTAŞ SK.N.13/ LALELİ EMİNÖNÜ ŞAHENDE SOKAK NO:5 K:3 EMİNÖNÜ (464) (464) (332) (332) (464) (332) (338) (338) (212) (212) (212) (212) (212) (212) (212) (212) (212) (212) (212) (212) (464) (464) (464) (324) (324) (212) (212) (212) (212)

51 İHRACATÇI ADRES/ /WEB TELEFON FAKS METRO IC VE DIS HALASKARGAZİ CD.NO:245/251 (212) (212) TIC.LTD.STI K:4 D:4/A OSMANBEY ŞİŞLİ (212) MIGROS TURK T.A.S CAFERAĞA MAH.DAMGA SK.NO:23/ KADIKÖY (216) (216) MIM GIDA SAN.VE DIS TIC.LTD. STI MIN GIDA INS.TAAH.ITH.IHR.SA N. VE TIC.A.S. MALİYE CAD.DEMİRCİLER SOK. TEKNO HAN.K:2 NO:12 KARAKÖY GİMAT 18 BLOK NO.541 P.K MACUNKÖY ANKARA MIRAC MURAT MAH. SEREF SK. NO.9 TEKS.HED.ESYAKOZ. BAYRAMPASA BUROMAL MAK.OT.T.G.D.T.MAL. INS.S.T.LTD MIS GIDA DAGITIM GATEM TOPTANCILAR SİTESİ LTD.STI. BEYAZ ADA NO:64 GAZİANTEP MISBIS GIDA SAN.VE TIC.A.S. MOBYDICK BEYAZ BALINA KUM.DEN. ITH.VE IHR.LTD.STI. MOTIVA DIS TIC.VE DANISMANLIK LTD.STI. MUDERRISOGLU PAZ.ITH.VE IHR. LTD.STI. MURAT DIS NEDVE GIDA SAN VE DIS TIC AS NESLIN GIDA SAN.VE TIC.LTD.ST. NESTLE GIDA SANAYI A.S ARAPTEPE MEVKİİ 501.CAD.5007 SOK.HAMİTBEY TESİS.ARKA.NO:10 SİLİVRİ İHSANİYE MAH.NEYZENBAŞI HALİL CD.NO:94/ ÜSKÜDAR DASBERK SOK.BARIŞ APT.NO.1/3K. HÜRRİYET APT.NO:25/6 KALAMIŞ KADIKÖY CİHAN İŞ MERKEZİ NO:18/14 TURAN GÜNEŞ BULVARI YILDIZ ANKARA İNCİLİPINAR MAH.4 NOLU CAD. SAYIN İŞMERKZ. KAT:3 NO:26 GAZİANTEP KOŞUYOLU M YESARİ SK NO.70 KADIKÖY [email protected] YENİ ÇARK SAN.NO.178/A ADAPAZARI SAKARYA BUYUKDERE CAD.NUROL PLAZA NO.71 A BLOK K.5 MASLAK (212) (212) (212) (312) (312) (212) (212) (342) (342) (212) (212) (216) (216) (216) (216) (216) (312) (312) (342) (342) (216) (216) (264) (264) (264) (212) (212)

52 İHRACATÇI ADRES/ /WEB TELEFON FAKS OKSUZLER İSTİKLAL CD.BELEDİYE PASAJI (326) (326) TEKS.TIC.LTD.STI N0: ANTAKYA HATAY (326) OMRAT INSAAT KEMALPAŞA YOLU 3.KM (232) (232) ELEKTRIK GIDA SAN.VE KEMALPAŞA İZMİR (232) ONSA BISKUVI GIDA SAN.A.S. ORGANİZE SANAYİ BÖLGESİ P.K.21 KARAMAN (338) (338) ONSA PAZARLAMA IC VE DIS TICARET A.S OR-EL GIDA IHTIYAC MAD.SAN.VE ORGEN GIDA SAN.VE ORION GIDA SAN.VE TIC.A.S ORIS INSAAT TAAHHUT SANAYI TIC LTD.STI. ORNEK GIDA VE TARIM UR.IM.SAN TIC.A.S OZEL CIKOLATA VE SEKERLEME VE OZELLER GIDA PETROL URUNLERI MAK.VE DIS TIC. LTD.STI. OZGE GIDA SAN.VE OZKARADENIZ GIDA MAD.TIC. LTD STI OZKOK GIDA TEKS.INS.MOB.MAK. DY.TK.ML.SAN.VE TIC.LTD. OZLEN PLASTIK AMBALAJ SANAYI TICARET LTD.STI. ORGANİZE SANAYİ BÖLGESİ P.K: KARAMAN CİHANGİR SOK.SANAYİ CAD.NO.10 AVCILAR (338) (338) (212) (212) ÇAMLIK KÖYÜ BALÇOVA İZMİR (232) (232) İSTİKLAL MAH.REŞİTPAŞA CD. (216) NO: ÜMRANİYE SİLİFKE CAD.KADEM APT.ALTI (324) (324) NO: 351 İÇEL(MERSİN) EREĞLİ YOLU ÜZERİ BİFA BİSKÜVİ KARŞISI KARAMAN MERKEZ KARAMAN FETİH MH.NO:145 KONYA ANKARA ADANA ÇEVRE YOLU ÜZERİ KONYA ORGANİZE SANAYİ BÖLGESİ 3.CAD. ESKİŞEHİR ORGENERAL KENAN EVREN BULV.NO ŞAHİNBEY GAZİANTEP KEMANKEŞ MAH.RIHTIM CAD.YUVA SK.YENİ YUVA HAN 8/5 D.26 KARAKÖY HARAMIDERE SANAYI SITESI H BL. NO.113/117 B.CEKMECE (338) (338) (332) (332) (332) (332) (222) (222) (342) (342) (342) (212) (212) (212) (212)

53 İHRACATÇI ADRES/ /WEB TELEFON FAKS OZTASLAR GIDA SIRAMAĞZALAR CAD.NO:5/A (462) (462) MADDELERI ITH. IHR.TURIZM SAN.VE TIC.LTD.STI TRABZON OZYURT TEKS.SAN. MEHMET AKİF CD.KIZILCIK SK. (212) (212) VE TIC.LTD.STI NO: MERTER PAKIS GIDA SAN.VE KIRAÇ YOLU 2.BÖLGE 5.CADDE NO.29 B.ÇEKMECE (212) (212) (212) PANDUL DIS TICARET A.S. PASIFIK PAZ.VE DIS TIC.LTD.STI PELIT CIKOLATA VE GIDA SAN. A.S. PIYALE-DR.OETKER GIDA SANAYI A.S. RAM DIS TIC A.S RUNEKS DIS TICARET LTD.STI. RUSEN DIS S.E.P.GIDA SAN.VE TIC.A.S. SAADET GIDA PAZ.SAN.VE TIC. LTD.STI. SAGRA GIDA URETIM PAZARLAMA SAN.VE TIC.A.S. SAH GIDA VE KIMYEVI MADDELER SANAYI İLLER SOK.NO:1/2 MEBUSEVLER İ ANKARA BAĞDAT CD.RUSTİYE SK.NO:13 K: KZL.TOPRAK KADIKÖY EVREN OTO SANAYİ SİTESİ KARŞISI ESENYURT B.ÇEKMECE OZAN ABAY CAD.NO.74 BAYRAKLI İZMİR RÜZGARLIBAHÇE KAVACIK KAVŞAĞI SİSMER PLAZA K: BEYKOZ PETROL YOLU CAD.108 A UMRANIYE MERKEZ MAH.ESKİBAĞLAR 1.SOKAK NO: HALKALI [email protected] HAMİDİYE CAD.KASTEL HAN.K:3 NO: EMİNÖNÜ ESENYURT MERKEZ MAH.BİRLİK CAD NO: ESENYURT [email protected] CUMHURIYET MAH.ATATÜRK BULVARI NO:144 ORDU BAYRAMPAŞA sagra.com KUMBARAHANE CAD.NO.60 CIKMAZ SOK.K.2 HALICIOGLU (312) (312) (216) (216) (212) (212) (212) (232) (232) (216) (216) (216) (212) (212) (212) (212) (212) (212) (212) (212) (452) (452) (212) (212) (212)

54 İHRACATÇI ADRES/ /WEB TELEFON FAKS SAHINLER ULUS.VE DAH.NAKL.TUR. ITH.IHR.LTD.STI. MİTHATPAŞA CAD.SARACİSHAK MAH. İŞBASI SOK.NO:15 K:1/3 BEYAZIT (212) (212) (212) SALIH ITH.IHR.DIS SAMUR DIS TIC.LTD.STI SANTRAL PAZ.LTD.STI SEDA GIDA MAD.SAN. DAGITIM VE TIC.AS SEDA INS.TAAH.TIC.A.S. SEGMEN DIS TICARET A.S. SELINDA GIDA VE PLASTIK SANAYI TICARET LTD.STI. SENKARDES GIDA SAN VE TIC.LTD. STI. GAZİ MUHTAR PAŞA BULV.TEKEREK OĞLU İŞ MERK.KAT:2/58 GAZİANTEP SARAÇ İSHAK MAH.TURANLI SK. NO:22/1 FİDANLAR CENTER K: BEYAZIT EMİNÖNÜ MEŞRUTİYET MAH.ŞAİR NİGAR SK. NO:72 D: OSMANBEY ŞİŞLİ DÖŞEME MAH. 4 SK.N.30 ADANA [email protected] KOŞUYOLU MAH.İSMAİLPAŞA SOK. NO.67 KADIKÖY BÜYÜK SANAYİ BİNGÖL SOK.NO: İSKİTLER ANKARA HURRIYET BULV.NO:233 BELLONA MAGAZASI YAKUPLU B.CEKMECE TOPTANCILAR ÇARŞISI C BLOK NO:3/4 ERENLER SAKARYA SERIN GIDA ÇAĞLAYAN MAH.YAVUZ SK.32/1 MAD.SAN.VE TIC.LTD. ŞİŞLİ STI. SERLOG SERVIS LOJISTIK DIS TICARET LTD. STI. SETUR SERVIS TURISTIK A.S SEVIMLI GIDA IHR.ITH.SAN VE SEZGINLER GIDA SAN. VE TIC.A.S SIMKA MEKANIK TES.VE INS.SAN. Y.BULANLAR DEP.SIRA SOGUTLER MAH. ISTANBUL CAD. NO.73 CAYIROVA GEBZE KOCAELİ KARAAĞAÇ CAD.KANLI SOK.NO: SÜTLÜCE ULUDAĞ GIDA SİTESİ K BLOK NO:15 BURSA KAZLI CESME MAH.ONUNCU YIL CAD BELGRAD KAPI Z.BURNU ŞEMSETTİN GÜNALTAY CD.NO:29D:8 KADİKÖY (342) (342) (212) (212) (212) (212) (212) (322) (322) (216) (216) (312) (312) (312) (212) (212) (264) (264) (264) (212) (212) (262) (262) (212) (212) (224) (224) (212) (216)

55 İHRACATÇI ADRES/ /WEB TELEFON FAKS SIMSEK BISKUVI VE GIDA SAN.A.S ORGANİZE SANAYİ BÖLGESİ P.K: KARAMAN sim k.com.tr (338) (338) SOLEN CIKOLATA GID.SAN.TIC.A.S SOLMAZ EV GER.SAN.VE TIC.KOLL. STI- IBRAHIM S.SOLMAZ SOYYIGIT GIDA MAD.PAZ.SAN.VE SUPER CIKOLATA SAN.VE TIC.LTD. STI. SURKIT BISKUVI VE CIKOLATA GIDA SAN.TIC.AS. SURKIT GIDA PET.URUN.ULUS.TAS. IC VE DIS TIC.A.S. TAC GIDA TIC.VE SAN.LTD.STI. TAHA TEKS.TUR.INS.OTOM. VE DIS TAHINCIOGLU HOLDING AS. TAHIR CAKMAK - CAKMAK TICARET TARLACI CAY VE GIDA SAN.ITH. IHR. TAYAS GIDA SAN.VE TIC.A.S. TEMA TEKNIK MUH.ARAS.SANAYI VE TIC.A.S. 2. ORGANİZE SANAYİ BÖLGESİ NO:23/3 P.K BAŞPINAR GAZİANTEP HALICILAR CAD.NO.13 FATIH SULTAN ÇİFTLİĞİ 2.CEBECİ YOLU NO:37 G.OSMANPAŞA DUDULLU ORGANİZE SANAYİ BÖLGESİ G.78 SOK.NO ÜMRANİYE [email protected] ALİCAN YOL KAVŞAĞI KARAKOYUNLU IĞDIR ALİCAN YOL KAVŞAĞI KARAKOYUNLU IĞDIR (342) (342) (212) (212) (212) (212) (216) (216) (476) (476) (476) (476) (476) (476) TAHMİS ÇARŞISI NO:26/4 EDİRNE (284) (284) MİMAR KEMALETTİN MAH.YENİÇERİL CD.MUSTAFA PAŞAHAN.NO:79 KAT:3 BEYAZIT tahaexport@superonline ÇAYIROVA MH.ANKARA ASFALTI ÜZE CAD.NO:111(KENT GIDA GEBZE KOCAELİ HÜRRİYET CAD.BASIN SOK.NUHNEBİ CAMİ KARŞ. ERAY AP.KAT:1 NO: IĞDIR EKREM ORHON MAH. SÜMBÜL SOK. NO:26/A RİZE BARIŞ MAH.1803 SOK.NO:12 GEBZE KOCAELİ TEMA A.Ş.DEPO DAĞITIM ORGANİZE SANAYİ BÖLGESİ ERZURUM (212) (212) (212) (262) (262) (476) (476) (464) (464) (262) (262) (442) (476) (464) (262)

56 İHRACATÇI ADRES/ /WEB TELEFON FAKS TEMEL DIS PORTAKALLIK MAH.NO.410 RİZE (464) (464) TEMIZ IS 1183/2 SOK NO 29/C YENİŞEHİR (232) (232) ENDUSTRIYEL TUKETIM MAL.SATISI RIFAT YESILTEPE İZMİR TEMP MUH.INS.TIC. VE SAN.LTD. STI. CUMHURİYET MEYDANI CUM.APT. NO.12/901 İZMİR (232) (232) TERAS GIDA SAN.VE TIC.A.S. TIBET DIS TICARET A.S. TIRYAKI DIS TIC.A.S TOP A.I.R HAVACILIK SAN VE TIC A.S TRIPOLI TEKS. TUR.NAKLIYE ITH. IHR.LTD. STI. TUANA DIS TIC. LTD. STI. TUGCE GIDA TEKS.KOZ.PAZ.SAN. TUKAS GIDA SAN.VE TIC.AS TUNC MUSAVIRLIK GIDA SAN.VE TIC.A.S. TURK SUUDI YATIRIM HOLDING A.S. UB DIS UMUT PLASTIK VE DERI SAN.TIC. LTD.STI UNILEVER SAN.VE TIC.TURK A.S. BÜYÜKBAKKALKÖY YOLU NO: 292 MALTEPE (216) (216) ANKARA CAD. NO (216) (216) KURTKOY PENDIK ORGANİZE SANAYİ BÖLGESİ (216) (216) FERHATPAŞA MAH.G-119 SK (212) DUDULLU ORTAKÇILAR PAŞMAKÇI ÇAYIRI (212) (212) CAD EYÜP ORDU CD.ÖZBEK ÇARŞISI (212) (212) NO:27/50 BEYAZIT MESİHPAŞA MAH. ORDU CAD. 291/ EMİNÖNÜ (212) (212) BEŞYOL MH.İNÖNÜ CD.NO:58/3 (212) (212) K.ÇEKMECE SEFAKÖY NADİR NADİ CAD. NO:15/ KONAK İZMİR [email protected] İSTOÇ 11. ADA NO.154/160 MAHMUTBEY (232) (232) (212) (212) ESKİ ÜSKÜDAR İÇEREN KÖY (216) (216) YOLU BODUR İŞ MERKEZİ NO:8/16 (216) KADIKÖY İNCİLİPINAR MAH.MUAMMER (342) (342) AKSOY BULVARI PRESTİJ İŞM.KAT.5/33 GAZİANTEP ORGANİZE SAN.BÖL.ESKOP (212) (212) SAN.SİT C-3 BLOK NO: İKİTELLİ SEĞİRMENYOLU CAD.HUZURHOCA SOK NO: İÇERENKÖY (216) (216) (216)

57 İHRACATÇI ADRES/ /WEB TELEFON FAKS UNILEVER DEĞİRMEN YOLU CD.HUZUR (216) (216) TUK.UR.SATIS PAZ.VE HOCA SK NO:84 İÇERENKÖY TIC.AS. KADIKÖY UNIPEG GIDA SAN VE TIC LTD STI UNIVERSAL DIS TIC.A.S. VAKKO TEKS.VE HAZIR GIYIM SAN. ISL.A.S VEFA IC VE DIS TIC.LTD.STI YAMAKOGLU INS. TAAH.VE DIS.TIC. LTD.STI. YAMATA TATIRIM INS TURIZM VE TIC A.S YAREN PAZ.GIDA TUR.TEKS.ITH. IHR.SAN.LTD.STI. YASAR DIS TIC.A.S YASAR DONDURMA VE GIDA MAD.A.S YAVUZLAR GIDA VE IHTIYAC MAD. SAN.VE TIC.LTD.STI YAYCILI KARDESLER PAZARALAMA YAYLA KOZMETIK SAN.TIC.LTD.STI YENICAG GIDA SAN.VE TIC.A.S. YESAR PETROL UR. DAY.TUK.MAD.TAR. HAY.UR.TIC.LTD. STI. YILDIZ ITRIY. GID.TEM.ZIR.URUN. NAK.ITH.IHR.TIC LTD.STI. BAĞDAT CAD.KULELİ KÖŞK SK. FETTAHOĞLU AP.NO:13 ABLOK 2 MALTEPE ŞENLİKKÖY MAH.İMBAT SOK NO:2/B BAKIRKÖY LONDRA ASFALTI MERTER GÜNGÖREN (216) (212) (212) (212) (212) EMNİYET MAH.NURBABA CAD.NO.28 ÜSKÜDAR (216) (216) CUMHURİYET CAD.NO:313 RİZE (464) (464) (464) TEKİNLER SK NO.7 LEVENT 1202/1 SOKAK NO:69/603 İNŞAATÇILAR ÇARŞISI YENİŞEHİR İZMİR GAZİ OSMAN PAŞA BULV.NO:10/1 K: ALSANCAK KONAK İZMİR [email protected] G.ANTEP YOLU UZERI KAHRAMANMARAŞ 1.ORGANİZE SAN.BÖL. 4 NOLU CAD NO: BAŞPINAR GAZİANTEP CUMHURİYET CAD. NO: MERKEZ IĞDIR 2.ORGANİZE SANAYİ BÖLGESİ NO:23 D:3O/2 BAŞPINAR G.ANTEP ZEYTİNLİOVA YOLU ÜZERİ 5.KM AKHİSAR MANİSA YENİ MAH.SİVAS CAD.NO:7 SORGUN YOZGAT E-84 KARAYOLU ÜZERİ STAD KARŞI SI MALKARA TEKİRDAĞ (212) (212) (232) (232) (232) (232) (344) (344) (342) (342) (476) (476) (342) (236) (236) (354) (282) (282) (282)

58 İHRACATÇI ADRES/ /WEB TELEFON FAKS YILMAZ DOLUM TESİSLERİ YOLU ŞEHİT (212) (212) PAZ.DAG.HIZ.VE INS.SAN. LTD.STI. P.ER YAVUZ BAHAR SK.NO:2 AVCILAR (212) YUCEL GIDA GATEM TOPTANCILAR SİTESİ (342) (342) SAN.ITH.IHR.DAH.TIC MAVİ ADA 4.BLOK NO.22 A.S. GAZİANTEP ZILAN AVIZE TEKSTIL SAN VE TIC LTD.STI ZUABI IC VE DIS TIC.LTD.STI KAYNAK: İHRACATÇILAR BİRLİĞİ KATİP KASIM BOSTAN SOK.NO: FATİH İSKENDERPAŞA MH.AHMEDİYE CD. NO:78/ FATİH (212) (212) (212) (212) KAYNAKLAR: DİE DPT DTM EXPORT 2001 FAOSTAT DATABASE HAZİNE MÜSTEŞARLIĞI İGEME-ŞEKERLİ VE ÇİKOLATALI MAMULLER DIŞ PAZAR ARAŞTIRMASI (EYLÜL-2000) İHRACATÇILAR BİRLİĞİ ORTA ANADOLU İHRACATÇI BİRLİKLERİ-ŞEKERLİ VE ÇİKOLATALI ÜRÜNLER DEĞERLENDİRME RAPORU (KASIM-2001) ŞEKERLİ MAMUL SANAYİCİLERİ DERNEĞİ (ŞEMAD) 58