İLAVE İSTİHDAM TEŞVİKİ YANLIŞ MI YORUMLANIYOR?

Transkript

1 İLAVE İSTİHDAM TEŞVİKİ YANLIŞ MI YORUMLANIYOR? Mehmet Uğur YAVUZ 56 ÖZ 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanununa eklenen geçici 17. ve 18. Maddeler ile getirilen ilave istihdam teşvikiyle işverenlerin ilave istihdam ettikleri ve şartları taşıyan sigortalıların her biri için aylık 773 TL tutarında destekten yararlanılacağı belirtilmektedir. Ancak vergi mevzuatımız ile asgari ücret uygulamalarına yakından bakıldığında damga vergisinin işverene uygulanacak destek tutarının hesaplanmasında yanıltıcı olacağı görülecektir. GİRİŞ 2016 yılı itibarıyla ülkemizde 3 milyon 290 bin ( tr/prehaberbultenleri.do?id=21570) kişinin işsiz olduğunun anlaşılması, politika yapıcıları işsizlerin çalışma hayatına dönüşlerini kolaylaştırmaya dönük Aktif İstihdam Poitikaları na (Uşen, 2007) yöneltti. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Mehmet Müezzinoğlu nun Konya dan kamuoyuna duyurduğu Çalışma Hayatında Milli Seferberlik Programı yla atılmaya başlanan adımlar 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanununa eklenen geçici 17. ve 18. Maddeler ile bir anlamda taçlandırılmış oldu. 1,5 milyon ilave istihdamı hedefleyen seferberlik programı doğrultusunda hayata geçirilen tedbirler, işsizlerin çalışma hayatına katılmasına destek veren işverenlerin üzerindeki yükü önemli ölçüde azaltmaktadır. Özellikle 687 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin Resmi Gazete de yayımlandığı 09 Şubat 2017 Tarihinden itibaren asgari ücretli için 773 liraya tekabül eden vergi kesintisi ve SGK primlerini devletin üstlendiği yönündeki beyanatların medyada sıklıkla yer aldığına ülke olarak şahitlik etmekteyiz ( ekonomi/2017/02/11/isverene-773-tl-devlet-destegi ). Gerçekten de devlet ilave istihdamın sağlanabilmesi için şartları sağlayan her bir sigortalı için 773 TL teşvik sağlamaktadır. Fakat sağlanan teşvikin tamamı işverenin hakkı mıdır? Yoksa Kanunun hatalı yorumlanması işverene 773 liralık destek ifadesinin bir galat-ı meşhur* haline mi dönüştürmüştür? 56 * Sosyal Güvenlik Denetmeni Bayramiç Merkez Müdür V. * Makale Geliş Tarihi: Yayın Kurulu Kabul Tarihi: MART - NİSAN

2 İş sözleşmesi ile çalışan işçilerin asgari ücretleri Asgari Ücret Tespit Komisyonu tarafından belirlenir Komisyonun belirlediği asgari ücreti işçiye ödemeyen veya noksan ödeyen işverenlerse cezai yaptırımla karşılaşırlar /01/ /12/2017 tarihleri için açıklanan asgari ücretin günlük tutarı 59,25 Türk Lirasıdır( Aylık olarak 1777,50 TL olan asgari ücretin net hesabı Tablo 1 de gösterilmiştir. ASGARİ ÜCRETİN NETİNİN HESABI (TL / AY)( gov.tr/home/contents/istatistikler/asgariucret) ASGARİ ÜCRET 1.777,50 SGK PRİMİ% ,85 İŞSİZLİK SİG. FONU% 1 17,78 GELİR VERGİSİ% ,63 ASGARİ GEÇİM İNDİRİMİ -133,31 DAMGA VERGİSİ% 0,759 13,49 KESİNTİLER TOPLAMI 373,44 NET ASGARİ ÜCRET TABLO1- Brüt ücretten vergi ve sosyal güvenlik kesintileri gerçekleştirilerek net ücrete ulaşılmaktadır. Bir başka ifadeyle brüt ücret; net ücret, ücrete uygulanan vergiler ve sosyal güvenlik kesintilerini kapsamaktadır. Dolayısıyla asgari olarak belirlenen brüt ücretin de bahsi geçen değerleri kapsaması gerekmektedir. Ücretin muhasebeleştirilmesi de brüt ücretin hesaplanmasına uygun olarak gerçekleştirilmek zorundadır. Buna göre yukarıda örneklenen asgari ücretlinin ücret tahakkuku ve tahakkuk eden tutarların ödenmesine ilişkin günlük defter kayıtları Tablo 2 de gösterilen şekilde olacaktır. 157 İŞ KANUNU Madde İŞ KANUNU Madde MART - NİSAN

3 Mad. No AÇIKLAMA BORÇ ALACAK Genel Yönetim Giderleri Hesabı Brüt ücretler: 1.777,50 SSK işveren payı: 364, Diğer Çeşitli Alacaklar Hesabı Asgari Geçim İndirimi: 133, ,40 133, Personele Borçlar Hesabı 1. işçi: 1404, Ödenecek Vergi ve Fonlar Hs Gelir vergisi: 226,63 Damga vergisi: 13, Ödenecek Sosyal Güvenlik Kesintileri Hs 1404,06 240,12 ücret tahakkuku Personele Borçlar Hesabı 1404,06 İşçinin ücretinin peşin ödenmesi 1404, Ödenecek Vergi ve Fonlar Hs Gelir vergisi: 226,63 Damga vergisi: 13,49 240, Diğer Çeşitli Alacaklar Hesabı Asgari Geçim İndirimi: 133,31 133,31 106,81 Asgari geçim indiriminin mahsup edilerek, Gelir ve damga vergisinin peşin ödenmesi Ödenecek Sosyal Güvenlik Kesintileri Hs Sigorta primlerinin peşin ödenmesi -TABLO Sayılı Kanunun 81. Maddesi uyarınca maddede belirtilen diğer şartları taşıyan özel sektör işverenlerinin, sigortaları primlerinden işveren hissesinin beş puanlık kısmına isabet eden tutar Hazinece karşılanır. Kanun MART - NİSAN

4 sayesinde ödemelerini düzenli gerçekleştiren ve kayıt dışı işçi çalıştırmayan işverenler tahakkuk eden sigorta primlerinin bir bölümünün ödeme yükünden kurtulmaktadırlar. Buna göre yukarıda belirtilen örnekteki ödeme kaydı Tablo 3 te gösterilen şekilde olacaktır Ödenecek Sosyal Güvenlik Kesintileri Hs 602 Diğer Gelirler 577,81 88,75 5 Puanlık indirimli Sigorta primlerinin peşin ödenmesi -TABLO3- Bilindiği üzere kapıcılar, 193 Sayılı Gelir Vergisi Kanununun 23. maddesi gereğince Gelir Vergisinden, 488 sayılı Damga Vergisi Kanununun (2) Sayılı Tablonun lv. bölümünün (34) numaralı fıkrası gereğince Damga Vergisinden muaf tutulmaktadırlar yılında kapıcılar için asgari ücretin hesabı Tablo 4 te gösterilmiştir. KAPICILAR İÇİN NET ASGARİ ÜCRETİN HESABI ( ASGARİ ÜCRET 1.777,50 SGK PRİMİ% ,85 İŞSİZLİK SİG. FONU% 1 17,78 KESİNTİLER TOPLAMI 266,63 NET ASGARİ ÜCRET 1.510,87 -TABLO4- Yukarıda örneklenen kapıcılar için asgari ücretlinin ücret tahakkuku ve tahakkuk eden tutarların ödenmesine ilişkin günlük defter kayıtları Tablo 5 te gösterilen şekilde olacaktır 232 MART - NİSAN

5 Mad. No AÇIKLAMA BORÇ ALACAK Genel Yönetim Giderleri Hesabı Brüt ücretler: 1.777,50 SSK işveren payı: 364, , Personele Borçlar Hesabı 1. işçi: 1.510, Ödenecek Sosyal Güvenlik Kesintileri Hs ücret tahakkuku Personele Borçlar Hesabı İşçinin ücretinin peşin ödenmesi Ödenecek Sosyal Güvenlik Kesintileri Hs Sigorta primlerinin peşin ödenmesi -TABLO , , , sayılı İşsizlik Sigortası Kanununa eklenen geçici 17. Madde 31/12/2017 tarihine kadar işe alınan her bir sigortalı için geçerli olmak üzere, 1/2/2017 tarihinden itibaren özel sektör işverenlerince Kuruma kayıtlı işsizler arasından işe alınanların; işe alındıkları tarihten önceki üç aya ilişkin Sosyal Güvenlik Kurumuna verilen aylık prim ve hizmet belgelerinde veya muhtasar ve prim hizmet beyannamelerinde kayıtlı sigortalılar dışında olmaları ve 2016 yılı Aralık ayına ilişkin aylık prim ve hizmet belgelerindeki sigortalı sayısına ilave olmaları kaydıyla işe alındıkları tarihten itibaren 31/12/2017 tarihine kadar geçerli olmak üzere sigortalının aylık prim ödeme gün sayısının 22,22 TL ile çarpılması sonucunda bulunacak tutar, bu işverenlerin Sosyal Güvenlik Kurumuna ödeyecekleri sigortalı hisseleri dahil tüm primlerden mahsup edilmek suretiyle işverene destek MART - NİSAN

6 ödemesi yapılır ve destek tutarı Fondan karşılanır demektedir. Bu ifadeye göre yukarıda belirtilen örnekteki ödeme kaydı Tablo 6 da gösterilen şekilde olacaktır Ödenecek Sosyal Güvenlik Kesintileri Hs 602 Diğer Gelirler 4447/17 Sigorta primlerinin mahsup -TABLO sayılı İşsizlik Sigortası Kanununa eklenen geçici 18. Madde 31/12/2017 tarihine kadar işe alınan her bir sigortalı için geçerli olmak üzere, 1/2/2017 tarihinden itibaren özel sektör işverenlerince Kuruma kayıtlı işsizler arasından işe alınanların; işe alındıkları tarihten önceki üç aya ilişkin Sosyal Güvenlik Kurumuna verilen aylık prim ve hizmet belgelerinde kayıtlı sigortalılar dışında olmaları ve 2016 yılının Aralık ayına ilişkin aylık prim ve hizmet belgelerindeki sigortalı sayısına ilave olmaları kaydıyla işe alındıkları tarihten itibaren 31/12/2017 tarihine kadar uygulanmak üzere, ücretlerinin 2017 yılında uygulanan asgari ücretin aylık brüt tutarının prim ödeme gün sayısına isabet eden tutarı üzerinden hesaplanan gelir vergisinin asgari geçim indirimi uygulandıktan sonra kalan kısmı, verilecek muhtasar beyanname üzerinden tahakkuk eden vergiden terkin edilir demektedir. Bu ifadeye göre yukarıda belirtilen örnekteki gelir vergisinin ödeme kaydı Tablo 7 de gösterilen şekilde olacaktır Ödenecek Vergi ve Fonlar Hs Gelir vergisi: 226,63 226, Diğer Çeşitli Alacaklar Hesabı Asgari Geçim İndirimi: 133, Diğer Gelirler 133,31 93,32 Asgari geçim indiriminin mahsup edilerek, Gelir vergisinin terkin edilmesi -TABLO sayılı İşsizlik Sigortası Kanununa eklenen geçici 18. Madde damga vergisine ilişkin olarak: Bu madde kapsamında yapılan ücret ödeme- 234 MART - NİSAN

7 lerine ilişkin düzenlenen kâğıtlara ait damga vergisinin aylık brüt asgari ücretin prim ödeme gün sayısına isabet eden kısmı beyan edilmez ve ödenmez demektedir. İşte bu beyan edilmez ve ödenmez ifadesi yazımızın başında yer alan işverene 773 liralık destek ifadesini hatalı hale getirmektedir. Tıpkı kapıcıların ücretlerinde muaf tutulan verginin çalışanın net ücretine eklenmesi benzeri; 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanununa eklenen geçici 18. Maddesi gereği beyan edilmeyen damga vergisi tutarı da çalışanın net ücretine eklenmelidir. Brüt ücreti formüle ettiğimiz ve Tablo 1 de yer alan değerleri formüle uyguladığımızda kastımız ve damga vergisi tutarının çalışana ödenmesi gerekliliği daha da net anlaşılacaktır. Brüt Ücret = (Net Ücret) + (Damga vergisi) + (Gelir Vergisi-AGİ) + (SGK İşçi Payları) Brüt Ücret = ( ) + (13,49) + (226,63-133,31) + (248,85+17,78) = 1.777,50 Damga vergisinin beyan edilmediği ve ödenmediği durumda brüt ücret hesaplanması: Brüt Ücret = ( ) + (-) + (226,63-133,31) + (248,85+17,78) = 1.764,01 Görüldüğü üzere ulaşılan tutar 2017 yılı için belirlenmiş olan asgari ücretin aylık tutarının altında kalmakta dolayısıyla hatalı olmaktadır. Uygulamada teşvikten yararlanılan işçi için tıpkı diğer teşvik tutarlarının mahsup edilmesinde olduğu gibi 602. DİĞER GELİRLER hesabının kullanılarak damga vergisi önce tahakkuk ettirilip sonra istisna edildiği görülmektedir. Kanun koyucu 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanununa eklenen geçici 18. Maddesinde Bu madde kapsamında yapılan ücret ödemelerine ilişkin düzenlenen kâğıtlara ait damga vergisinin aylık brüt asgari ücretin prim ödeme gün sayısına isabet eden kısmı terkin edilir demiş olsaydı bu uygulama doğru kabul edilebilirdi. Ancak mevcut durumda damga vergisi hiç tahakkuk etmemektedir. Tahakkuku olmayan bir meblağın muhasebe kayıtlarında yer alması mümkün değildir. Dolayısıyla tıpkı kapıcı ücretlerinde olduğu gibi damga vergisi tutarının çalışanın net ücretine eklenmesi gerekmektedir SAYILI KANUNUNA EKLENEN Geçici 17. Ve 18. MADDE- LERİNDEN YARARLANILANLAR İÇİN ÜCRET HESABI 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanununa eklenen geçici 17. ve 18. Maddelerinden yararlanılan asgari ücretlinin ücret tahakkuku ve tahakkuk eden tutarların ödenmesine ilişkin günlük defter kayıtları Tablo 8 de gösterilen şekilde olmalıdır. MART - NİSAN

8 Mad. No AÇIKLAMA BORÇ ALACAK Genel Yönetim Giderleri Hesabı Brüt ücretler: 1.777,50 SSK işveren payı: 364, Diğer Çeşitli Alacaklar Hesabı Asgari Geçim İndirimi: 133, ,40 133, Personele Borçlar Hesabı 1. işçi: Ödenecek Vergi ve Fonlar Hs Gelir vergisi: 226, Ödenecek Sosyal Güvenlik Kesintileri Hs ücret tahakkuku Personele Borçlar Hesabı İşçinin ücretinin peşin ödenmesi Ödenecek Vergi ve Fonlar Hs Gelir vergisi: 226, ,52 226, ,52 226, , Diğer Çeşitli Alacaklar Hesabı Asgari Geçim İndirimi: 133, Diğer Gelirler Hesabı Asgari geçim indiriminin mahsup edilerek, 4447/18 Gelir vergisinin terkin edilmesi Ödenecek Sosyal Güvenlik Kesintileri Hs -TABLO8-602 Diğer Gelirler Hesabı 4447/17 Sigorta primlerinin mahsup edilmesi 133,31 93, MART - NİSAN

9 SONUÇ İşsizlik oranının azaltılması hedefiyle, özel sektör işverenlerinin; 1/2/2017 tarihinden itibaren, Türkiye İş Kurumuna kayıtlı olup işe alınmadan önce en az ve kesintisiz üç ay süreyle işsiz kişileri, 2016 yılının Aralık ayına ilişkin aylık prim ve hizmet belgelerinde yer alan sigortalı sayısına ilave olarak istihdam etmesi koşuluyla( files/fileadmin/mevzuatek/gelirvergisi_297taslak.pdf) gerçekten önemli bir destek sağlanmaktadır. İşsizlik oranının azaltılması gayretiyle devletin en üst yetkilileri tarafından yapılan her işverenin yeni işçi alması yolundaki çağrılar sağlanan desteklerle taçlandırılmakta, bu çağrılara işverenler de olumlu yanıtlar vermektedir. Bu iyi niyetli adımların izleyen dönemlerde basit usul hataları nedeniyle cezaya dönüştürülmemesi için tedbirler alınmalıdır. Makalemiz perspektifiyle bakıldığında çalışanların ücretlerinde küçükte olsa bir artış meydana geleceği ve işverenlerin yanı sıra çalışanların da teşvik yararlanıcılarına ekleneceği göz ardı edilmemelidir. Hataların önlenmesi bakımından Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ile Maliye Bakanlığı bürokratlarının konuyu yazılanlara uygun bir perspektifle ele alarak hatalar oluşmadan yazılı görüş beyan etmelerinin yerinde olacağı kanaatindeyim. KAYNAKÇA T.C. Yasalar ( ). 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu. Ankara : Resmi Gazete (10700 sayılı) T.C. Yasalar ( ) sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu. Ankara : Resmi Gazete (23810 sayılı) T.C. Yasalar ( ) sayılı İş Kanunu. Ankara : Resmi Gazete (25134 sayılı) MART - NİSAN

10 T.C. Yasalar, (31/05/2006) 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu, Ankara. Resmi Gazete (26200 sayılı) Uşen, Şelale (2007). Aktif Emek Piyasası Politikaları, Çalışma ve Toplum 2 (2007) 238 MART - NİSAN