Fiziksel Etmenler ve Meslek Hastalıkları

Transkript

1 Fiziksel Etmenler ve Meslek Hastalıkları Dr. Özkan Kaan KARADAĞ(MD) İş Sağlığı Bilim Uzmanı (MSc)

2 1940 lı yıllardan bu yana Türkiye de, meslek hastalıkları alanında ısrarla çalışan sayılı hekim, sendikacı ve mühendislere saygılarımızla. MESLEK HASTALIKLARI

3 GÜRÜLTÜ VE ENDÜSTRİYEL İŞİTME KAYBI İŞYERLERİNDE GÜRÜLTÜNÜN ÖNLENMESİ

4 KULAK ANATOMİSİ

5

6 Duyma Testi düşük yüksek kalın tiz

7 Duyma Testi

8 Duyma Testi

9 Duyma Kaybı? Level Change +40 db +30 db +20 db +10 db +6 db +3 db - - ±0 db - - Volume Loudness = double 1.52 times 1.23 times

10 Duyma Kaybı?

11 Duyma Kaybı?

12 OTOTOKSİKLER GÜRÜLTÜ ENDÜSTRİYEL DUYMA KAYBININ NEDENLERİ

13 Endüstriyel Duyma Kaybının Toksik Nedenleri KİMYASAL Toluen Ksilen Stiren TCE Karbon Disülfid Solvent Karışımları Metaller AKLA GETİRDİKLERİ Boya, Yapıştırıcı, Yakıt Boya, Boya sökücü, Plastik, Laboratuar Plastik, Latex, kaplama,.. Yağ giderici, yapıştırıcı, pestisid, temizleyiciler. Pestisid, viskoz fiber, plastik Pestisid, viskoz fiber, plastik Kaynak, akü, döküm

14 Sinerjik etki. Boya, baskı endüstrilerinde işitme kaybı riski Sadece gürültü risk 4x Sadece toluen risk 5x Toluen ve gürültü risk 11x Morata,TC., Dunn,DE., Kretschmer, LW., Lemasters, GK., Keith, RW., Effects of occupational exposure to organic solvents and noise on hearing.scandinavian Journal of Work, Environment & Health, 19(4): , 1993 Aug. 14

15 Ototoksik Odyometri?

16 GÜRÜLTÜYE BAĞLI İŞİTME KAYBI

17 Gürültü ne zaman sorun olur? Etkilenme süresi Gürültünün düzeyi

18 Sesin oluşturduğu zarar Çok yüksek ses (patlama, uçak motoru v.b.) Kısa süreli yüksek ses (gürültülü eğlence yerleri, yüksek sesle müzik dinlemek) Uzun süreli yüksek ses (Gürültülü işyerinde 8 saat çalışmak gibi)

19

20

21

22

23 Normal

24 Gürültü zararı

25 ENDÜSTRİYEL İŞİTME KAYBINDA KARIŞTIRAN FAKTÖRLER

26 Önerilen değerler ne kadar güvenli? SAĞLIKLI ÇALIŞMA ORTAMLARI OLUŞTURDUK MU?

27 İşyerlerinde Gürültüyle İlgili Yasal düzenlemede EYLEM En düşük maruziyet eylem değeri 80 db(a) Risk değerlendirme Kulak koruyucu kullanılabilir Yönetim programı Eğitim En yüksek maruziyet eylem değeri 85 db(a) Kaynakta gürültü kontrolü Kulak koruyucu kullanılmalı Maruziyet sınır değeri 87 db(a) Gürültü düşürülmeli

28 Sınır değerler 8 saat /gün 5 gün /hafta 40 yıl

29 Diğer faktörler Çevresel ototoksikler Tedavi ajanı ototoksikler Sigara içilmesi İş dışı gürültü Uzun süreli çalışma

30 MP3 çalar Cory D F Portnuff and Brian J Fligor, "Output Levels of Portable Digital Music Players" (presented at the national conference "NoiseInduced Hearing Loss in Children at Work & Play," Covington, Kentucky, October 19 20, 2006). Ses düzeyi (Volume ) Günde dinlenme süresi % 50 veya altında - %60 18 saat % saat % saat %90 18 dakika %100 5 dakika

31 Diğer faktörler BEN KORUNUYORUM FAKTÖRÜ Korumak: Kişisel koruyucular Gerçek koruma: (NRR-7)/2

32 Diğer faktörler BEN KORUNUYORUM FAKTÖRÜ KULAKLIK KULAK TIKACI

33 Anahtar Cümleler 5 db düşüş sağlığın korunması için yeterli olabilir. Kontrol mümkün Endüstriel sağırlıktan korunulabilir!

34 Bilgilendirme, eğitim İşçiler bilgi sahibi olmalıdır: Riskler Kontrol ölçümleri Nerede korunma önlemleri gerektiği KK kullanımının gereklilikleri Sağlık izleminin yararları ve sonuçları

35 Sağlık izlemi Ne zaman? Minumum eylem değeri sıklıkla ve düzenli olarak aşılıyorsa. Yararı? Erken zararın tespiti Zararın durdurulması için uygun olanak yaratması Kontrol önlemlerinin gözden geçirilmesi fırsatı yaratması

36 Sağlık izlemi Sıklığı Baz değer (işe giriş muayenesi) İlk iki yıl yılda bir Devamında üç yıl aralarla (Sorun yoksa neden uzamasın?) Kontrol ve izlem sırasında iş sağlığı alanında deneyimli gözler

37 Sağlık izlemi 1 yıl?

41 İşitme Kaybının Tipi İletim tipi

42 Sensorinöral tip

43 Karışık Tip

44 Endüstriyel işitme kaybının karakteristik özellikleri Gürültü etkilenmesiyle zamanlama uyuşması Yüksek frekanslarda yoğun kayıp Çoğunlukla iki taraflı Zaman içinde kademeli ilerler Geri dönüşsüzdür. Yanı sıra çınlama ve uğultu vardır

45 Ne zaman meslek hastalığı? 4000 Hz deki ilk çentikle.

46 Ne zaman sigortanın tazmin edeceği meslek hastalığı? Gürültülü işte 2 yıl çalışıldıysa Hz de ortalama 35 db kayıp varsa. 50 yaşında her iki kulağında ortalama 35 db kayıp olan işçinin MKGAO ı %30.2

47 Riski değerlendir Risk nerede ve kimler etkileniyor Gürültü etkilenmesini ölç ve sınır değerlerle karşılaştır Ne yapılmalı (gürültü kontrolü, k.k.) Kimlerin sağlık izlemi gerekiyor?

48 Gürültü Kontrolü İçin Daha az sesli iş akışı Güvenli Makine Alımı Makine Bakımı

49 Gürültü Kontrolü İçin Vibrasyonu engelle Vibrasyonun aktarımını engelle Antivibrasyon bağlantıları

50 Gürültü Kontrolü İçin

51 Gürültü Kontrolü İçin Emici Bariyer

52 Gürültü Kontrolü İçin Kapatma Tam Emici Bariyerli

53 KK kullanımı Unutulmamalı Son çare olarak kullanılmalıdır Sınır değerler dikkate alınarak kullanılması iş güvenliği açısından zorunluluktur.

54 KK kullanımı iyi uygulama.. Konfor ve hijyen gözetilmeli Yeterli koruma sağlamalı Diğer KK larla uyumlu olmalı (başlık, maske, gözlük) İyi yönetilmeli (temizliği, değiştirilmesi, seçimi) Gözlem ve eğitim yapılmalı

55 KK kullanımı iyi uygulama.. AŞIRI KORUMADAN kaçının Hatalı kullanımı engelleyin

56 Kulak tıkacı kullanalım

57 Kulak tıkacı kullanalım

58

59

60

61

62

63

64 HATALI YERLEŞTİRME

65 VİBRASYON

66 Birimi:m/s2 Frekans saniyedeki döngü Bir döngüde ivme 0 dan maximuma çıkar tekrar 0 olur

67

68

69 İnsan Rezonansı

70 TÜM VÜCUT VİBRASYONU EL KOL VİBRASYONU

71 EL KOL VİBRASYONU SENDROMU Başlangıç Parmaklarda batma hissi ve uyuşukluk Devam eden etkilenme Ağrı hissi Soğukta beyazlayan parmak Geri dönüşsüz beyaz parmaklar Ek etkilenmeler Dolaşımın kaybı ve olası amputasyon

72 EL KOL VİBRASYONU SENDROMU

73 TÜM VÜCUT VİBRASYONU Etki ve mekanizmaları tartışmalıdır Ağır taşıt sürücülerinde Sindirim sorunları Kalp hızı, solunum hızı değişiklikleri Performans düşüşü Yorgunluk, uykusuzluk, başağrısı, sersemlik hissi (Karıştırıcı faktörler: diyet, postür, araç tutması )

74 ÖLÇELİM??

75 RİSKİ DEĞERLENDİRELİM??

76 TVV KONTROL

77 TVV KONTROL Vibrasyonlu yüzeylerde geçirilen zamanı sınırlamak Vibrasyonun işçiyi etkilemesine engel olacak izolasyonu sağlamak Bazı yönetsel zorlamalar: Cüzdanını arka cebinde taşımasın Bir vibrasyon saatine 10 dk vibrasyonsuz dinlenme Semptomların varlığında vibrasyonsuz iş İşçilerin eğitilmesi

78 EL KOL VİBRASYONU KONTROL Araçların gereksiz kullanımının engellenmesi Bakımlı araç gereç kullanılması Uygun izolasyonlu tutacaklar Doğru el postürü Sigara içilmemesi Araçlar alınırken antivibrasyon özelliğinin aranması

79 EL KOL VİBRASYONU KONTROL Pamuk, deri eldivenler değil anti-vibrasyon eldivenlerin kullanılması (viscoelastik lif kullanılan)

80

81 Soğuk Sıcakta Çalışma

82 Vücut ısısı Normal rektal ısı 37.6 C Soğuk stresi C nin altında Isı stresi - 38 C nin üzerinde

83 Hissedilen Sıcaklık

84 Isı Stresinin Yaşanabileceği Başlıca Endüstriler Seramik ve tuğla fırınlama Cam üretimi Lastik üretimi Fırıncılık Döküm atölyeleri İnşaatlar Kimyasal madde üretimi İnşaat işleri Madencilik

85 Isı etkilenmesinin engellenmesi için örnek limitler Wet Bulb Globe Temperature (WBGT) kullanılarak elde edilen değerler için ve yazlık iş giysileriyle (işçi yağmurluk giyiyorsa 6 derece düşürün) İş Yüklenmesi Çalışma Dinlenme süresi her saat için Hafif Orta Ağır Sürekli Çalışma % 25% % 50% % 75% Sıcaklık Derecesi (C)

86 Isıya Bağlı Rahatsızlıklar Isı Yorgunluğu Isı krampları Isı şokları

87 Soğuğa bağlı rahatsızlıklar Hipotermi Donmalar

88 Ölçüm Termal konfor ölçümleri

89 Bireysel ısı stresi ölçümü Kalp hızı ve vücut yüzey ısısı ölçümü Dış kulak yolundan ısı ölçümü

90 Etkilenmenin yönetimi Sıvı takviyesi Havalandırma Nemin kontrol altına alınması Dinlenme periyotlarının belirlenmesi İşin, prosesin değiştirilmesi Giysilerin değerlendirilmesi Soğutucular

91 Hava basıncı değişiklikleri

92 BAROTRAVMA Dış ortam basınç değişiklikleri nedeniyle vücut içerisinde boşluklara sıkışmış havadan kaynaklı ağrılı durumdur.

93 Hava Basıncı Basınç mm Hg Yükseklik Bin Feet ARMSTRONG çizgisi Deniz düzeyinde normal atmosferik basınç 760 mmhg dır. Yükseldikçe atmosferik basınç düşer. BASINÇLI ELBİSE gerekliliği BASINÇLI OKSİJEN gerekliliği OKSİJEN gerekliliği DENİZ DÜZEYİ

94 Hava Basıncı 5 litre Basınç düşmesi gaz kanunları hatırlanacak olursa bazı değişikliklere yol açar. Gaz hacmi genişleyecektir 3 litre 2 litre 1 litre Boyle Kanunu Genişleyen Gazdan Bize Ne???

95 Hava Basıncı HAPSOLMUŞ HAVA

96 Dekompresyon Hastalığı Ortam basıncında hızlı bir düşüşe maruz kalınmasıyla vücut dokuları ve vasküler alanlarda inert gaz kabarcıklarının oluşup büyümesiyle ortaya çıkar.

97 Basınç değişikliği DEKOMPRESYON HASTALIĞI Basınç düşünce vücutta hava kabarcıkları oluşacaktır. Bu kabarcıklar nitrojen yapılıdır ve Basınç arttırılırsa kendiliğinden yok olur.

98 Basınç Değişikliği DEKOMPRESYON HASTALIĞI AĞRI İNME KİMLERDE???

99 Kabarcıkların Vücuttaki Etkileri Mekanik Etkiler Kan Kabarcık Etkileşiminin Sonuçları

100 Kabarcıkların Mekanik Etkileri Doku içinde komşu yapıları sıkıştırır Sinir uçlarına bası yaparak ağrıya neden olur Daha fazla basınç yaparsa Doku hasarı Yapısal elemanların harabiyeti Doku travması post exposure semptomları

101 Kabarcıkların Mekanik Etkileri Damarlarda Mekanik Obstrüksiyon MSS de Nörolojik Semptomlar Akciğerlerde Solunum sıkıntıları Kalpde İnfarkt, yetmezlik, ölüm

102 Kan-Kabarcık Etkileşimi Kabarcıklar yabancı cisim gibi algılanır Eritrosit ve plateletler kabarcık yüzeyine tutunmaya çalışır Platelet yapışması, refleks damar daralması... Damar dışına sıvı kaybı... Kan yoğunluğu artışı...

103 İYONİZAN RADYASYON

104 Radyoaktivite Uzakta değil... Temel etki kansere eğilim ve üreme sistemi zararı

105 Ölçümü.. Rem Severt (Sv) 100 Sv = 1rem 1000 msv = 1 Sv

106 Ölçümü.. Standart Akciğer Filmi 0.09 msv Standart Akciğer Filmi Etkin Dozu: 0.03 msv Solunan Radon Gazı nedeniyle yılda 24 msv alınıyor. Etkin doz ise: 2 msv Etkin Doz: Dozun miktarının yanısıra etkilediği vücut alanının hesaba katılması ile bulunur.

107 Ölçümü.. Bir ABD vatandaşı ortalama yılda 0.27 msv kozmik radyasyona maruz kalıyor. Denver da yaşıyorsa? Bu doz 0.50 msv

108 İzin verilebilir doz.. Maximum Permissible Dose NCRP ICRP 1 msv 1 msv Annual MPD 50 msv 20 msv Cumulative MPD 10 msv x age MPD During Pregnancy 5 msv General Public: Annual MPD Radiation Workers: -- 2 msv

109 Am. J. Epidemiology (1996) Kanada Hava Yollarında çalışan 2740 pilot üzerinde yapılan bir çalışma Genel kanser görülme riski toplumdan az.. 4 tip kanserde ise risk fazla: Myeloid Lösemi Astrositoma Prostat kanseri Malin Melanom

110 Am. J. Epidemiology (1996) Myeloid Lösemi: Normal popülasyondan 4 kat fazla risk... Radyasyon etkilenmesiyle yüksek bağlantılı bir kanser tipi Astrositoma: Risk 2 kat fazla... Diğer çalışmalarda bu bulguyu destekliyor. Prostat Kanseri: Anlamlı düzeyde yüksek. Kozmik radyasyondan çok elektromanyetik radyasyonun etkili olduğu düşünülüyor Malin Melanom: Altı kat fazla görülüyor. Güneş ışınlarına maruziyetle ilgili olduğu biliniyor.

111 Başka bir çalışma... Finlandiya ve Danimarka da kadın uçuş personelinde yapılan çalışma: Meme kanserinin daha sık görüldüğünü ortaya çıkarttı.

112 Korunma ttp:// Etkilendiğimizi bilelim... Ne kadar etkilendiğimizi bilelim... Ek riskleri kaldıralım... Gebeleri koruyalım... Korunma önlemlerini talep edelim...

113 VAKA Atık toplama işi yapan ailenin üç bireyinde mide bulantıları, kusma, bilinç bozuklukları Semptomatik tedaviye rağmen bir gün sonra aynı belirtilerin devam etmesi ve dördüncü bireyin eklenmesi..

114 UV Radyasyon

115 VAKA Uçak bakım işi yapılan işyerinde gözlerde rahatsızlık hissi ve batma şikayetleriyle başvuran vaka

116 Vaka sayısı 20 yi geçince.

117 Elektromanyetik Spektrum

118 Mikrodalga-Radyo Dalgaları Isıtır Kanserojen midir? Saptanan etkileri:

119 Lazer Aynı fazda ışınım.

120 CIE band Wavelength (nm) Medium Typical Operation UV-A UV-A UV-A Helium-cadmium Nitrogen Argon CW Pulse-train CW Visible light Visible light Visible light Visible light Visible light Visible light Visible light Visible light ,488, , Helium-Cadmium Argon Krypton Nd frequency-doubled Copper vapor Helium-neon Ruby Rhodamine 6G dye CW CW CW Pulsed Pulse-train CW Pulsed CW/Pulsed IR-A IR-A IR-A IR-A IR-A IR-A IR-A Alexandrite GaAlAs Gallium-arsenide Neodymium:glass Neodymium:YAG Hydrogen fluoride Deuterium fluoride Pulse-train Pulse-train Pulse-train Pulsed Pulsed Pulsed Pulsed IR-C IR-C 5,000 10,600 Carbon monoxide Carbon dioxide CW CW

121 LAZER ETKİSİ - GÖZLER

122 Gözler: Dalgaboyu ve gücüyle değişmek üzere akut etkilenme corneal ve/veya retinal yanıklara yol açabilir. Aşkın düzeylere sürekli maruziyet kornea ve lenste opasitelere, retinal hasara yol açabilir.

123 UV-C (100280nm) Kornea Yüzeyi UV-A (315400nm) Lens UV-B ( nm) Kornea

124 nm Retinal etkilenme

125 Yakın IR (< 1400nm) Retina Etkilenmesi Uzak IR Kornea ve aköz salgı

126

127

128 LAZER ETKİSİ - Deri 1. Dalgaboyu ve gücüyle değişmek üzere akut etkilenme deride yanıklara yol açabilir. 2. Ultraviyole dalgaboylarında ( nm) karsinojen etki görülebilir.

129 İLGİNİZ İÇİN TEŞEKKÜRLER...