tiriciliği Odunsu Bitkiler -2

Transkript

1 Tıbbi ve Aromatik Bitkiler Yetiştiricili tiriciliği Odunsu Bitkiler -2 Prof. Dr. Musa GENÇ Süleyman Demirel Üniversitesi Orman Fakültesi ISPARTA 2008 KAYNAK = Genç, M., 2007: Odunsu ve Otsu Bitkiler Yetiştiriciliği. Süleyman Demirel Üniversitesi Yayını, No. 76, Isparta, 476 s.

2 Erica arborea L. (Süpürge Çalısı)

3 Erica arborea L. Eşeyli eyli Üretme Sera şartlarında her zaman; açık a k alanda kışık ışın/ilkbahar sonu veya yaz sonu/sonbaharda ekilebilir. Çimlenme yatağı ğının üstü kesinlikle gazete, ambalaj kâğı ğıdı vb. materyalle kapatılmamal lmamalıdır. Çimlenme-şaşırtma sürecinde s düzenli d sulama önerilir. İlkbaharda veya yazın n ekilecek tohumlar için i in 4-64 hafta süreyle s 5 C de5 soğuk katlama uygulanmalıdır.

4 Erica arborea L. Eşeysiz eysiz Üretme Yaz başı veya sonunda temmuz-ağustos ustos aylarında elde edilecek, yapraklı yarı pişkinle kinleşmiş gövde çelikleriyle üretilebilir. Çeliklere 1000 ppm sıvı IBA e 3-55 saniye batırma veya 4000 ppm toz IBA e batırma yahut 500 ppm IBA te 24 saat bekletme önişlemi lemi tavsiye edilir. Yarı pişkinle kinleşmiş gövde çelikler, ekim ayında baş çelik olarak da hazırlanabilir. Bunların n dışıd ışında, şubat ayında alınacak sert gövde g çelikleri de kullanılabilir. labilir. Sert çelikler sıcak s yastıklara dikilir ve üzerleri polietilen örtüyle kapatılıp sisleme yapılır. Yine ilkbaharda basit daldırma; ekim ayından itibaren ocak bölme b mümkündür.

5 Frangula alnus Mill (Barut AğacA acı) Mill.

6 Frangula alnus Mill Mill. Eşeyli Üretme Sonbaharda soğuk limonluklara yahut açık a k alana ekilir. Sonbaharda ekilmeyen tohumlar ay 5 C de5 soğuk katlamaya ihtiyaç duyar. Fidanlar elle sökülebilecek s boyutlara ulaştığı ığında ayrı kaplara şaşırtılır r ve ilk kışık sıcak seralarda veya soğuk seralarda-limonluklarda limonluklarda geçirmelidir. Takip eden yıl y ilkbahar sonunda veya yaz başı şında dışd ışarıya alınırlar.

7 Frangula alnus Mill Mill. Eşeysiz Üretme Temmuz-ağustosta ustosta hazırlanan yarı pişkinle kinleşmiş çelikler soğuk limonluklara dikilir. Yaşanan anan yıla y ait pişkinle kinleşmiş sürgünlerden sonbaharda elde edilen sert çeliklerle de soğuk limonluklarda üretim mümkm mkündür. Ayrıca ilkbahar başı şında daldırma da yapılabilir.

8 Hippophae rhamnoides L. (Yalancı İğde)

9 Hippophae rhamnoides L. Eşeyli Üretme Meyveler turuncu olunca toplanır. Tohumlar olgunlaşı şır r olgunlaşmaz toplanıp, p, sonbaharda soğuk limonluklara veya açık a k alana ekilir. İlkbahar ekimleri de soğuk seralarda-limonluklarda limonluklarda ve güneg neş alan kısımlarında, üzerlerine ince bir tabaka halinde kompost veya iri taneli kum serilerek yapılır. İlkbahar ekimlerinden önce gerçekle ekleştirilecek tirilecek haftalık k soğuk katlama çimlenme oranını yükseltir. Çimlenme yatağı ğının üstü kesinlikle gazete, ambalaj kâğı ğıdı vb. materyalle kapatılmamal lmamalıdır. Çimlenme-şaşırtma sürecinde s düzenli d sulama önerilir. Fidanlar elle sökülebilecek s boyutlara ulaştığı ığında kaplara şaşırtılır r ve ilk kışık soğuk seralarda-limonluklarda limonluklarda geçirmelidir. Aynı yıl l ilkbahar sonunda daimi kalacakları yerlere dikilir.

10 Hippophae rhamnoides L. Eşeysiz Üretme Yeşil çeliklerle yahut haziran-temmuz aylarında hazırlanacak yarı pişkinle kinleşmiş çeliklerle üretim yapılabilir; fakat başar arı düşüktür. Sonbaharda alınacak sert çelikler de bu amaçla kullanılabilir; labilir; ama pek başar arılı değildir. Sonbahar sonunda veya ilkbahar başı şında tomurcuklar patlamadan hazırlanan bir yaşı şındaki sürgs rgünler kum ve turba içinde i inde nisan ayına kadar gömüde bekletilir. Nisan ayında, cm uzunluğunda unda hazırlanan sert çelikler dikilir ve üzeri plastik bir örtüyle kapatılır, alttan ısıtma uygulanır. Köklenme çoğu u kez iki ayda gerçekle ekleşir ve sonbaharda bu çelikler daimi yerlerine dikilir. Daldırma sonbaharda yapılır. Ayrıca kök k k sürgs rgünleriyle kışık ışın üretim de mümkündür.

11 Hippophae rhamnoides L. Eğirdir Orman Fidanlığı ığındaki Uygulamalar Meyveler portakal sarısı olduğunda, unda, sonbahar başı şında, dallar makasla kesilerek toplanır. Tohumlar ekim öncesi gün g n süreyle s normal suda bekletilir. Açık k alan ekimlerinde beşli çizgi ekimi uygulanır r ve metrekareye g tohum ekilir. Uygun ekim zamanı kış mevsimi olup ekim derinliği 2-3 mm yi geçmemelidir.

12 Juglans regia L. (Adî Ceviz)

13 Eşeyli eyli Üretme Juglans regia L. Ekim ayında olgunlaşan an tohumların çimlenme engeli vardır. r. Tohumları olgunlaşı şınca hemen ekmek en doğrusudur. Sonbahar ekimleri soğuk limonluk veya açık a k alan şartlarında, kaplara yapılır. Cevizin çimlenebilmesi için i in saat soğuğa a maruz kalması gerekmektedir. Çimlenme, kışk sonu-ilkbahar döneminde d tamamlanır. Fidanlar yaz başı kalıcı yerlerine dikilebilir; fakat kışk don zararlarına karşı önlem alınmal nmalıdır. Sonbaharda ekilmeyip depolanacak tohumlar meyve kabuğundan undan temizlenir; nemli kum içinde i inde veya kompostta 12 hafta (2-4 4 ay) soğuk uk katlamaya (2-4 C) alınır r ve ilkbaharda ekilir. Katlama sırass rasında oluşan kökçük çükler (radikulalar( radikulalar) başar arıyı düşürdüğünden, böyle b bir durumla karşı şılaşılırsa, ekim çalışması aralık ayında mutlaka yapılmal lmalıdır. Ekim derinliği i cm, birim alana ekilecek tohum miktarı 70 g/m2 olmalıdır. Yahut, 20 x cm aralık-mesafeyle 5 li 5 çizgi ekimi de uygulanabilir. Ekim sırass rasında, tohum ayrılma yeri (çıkınt( ntısı) ) yere paralel ve ekim derinliği i 2,5-4,0 cm olmalıdır.

14 Juglans regia L. Eşeysiz Üretme Haziran-temmuz döneminde, d cm uzunluğunda unda hazırlanan yeşil çeliklerle üretim mümkm mkündür. Fakat köklenme klenme zayıf, gövde g cılız c z kalmaktadır. Dört yaşı şındaki fidanlardan, gelişme dönemi d dışıd ışında alınan sert çelikle üretim ise çok başar arılıdır; r; sorun, materyal kıtlk tlığıdır. Keza T ve yama göz g z aşıa şısı,, kakma, bindirme ve yarma aşıa da, aşılı fidan üretiminde, uzun yıllardy llardır r başar arıyla sürdürülmektedir. Yama göz g z aşıa şısı yapılacak altlıklar kların n yeni uyanmış olması gerekir. Altlık k olarak bir yaşı şındaki tohum fidanları kullanılır. Keza yaşı şındaki fidanlara, ilkbahar sonunda kabuk aşıa şısı da yapılabilir.

15 Juglans regia L. Eğirdir irdir Orman Fidanlığı ığındaki Uygulamalar En uygun ekim zamanı sonbahar ve kışk başı şıdır. Meyveler sonbaharda toplanır r ve tohumlar hemen çıkarılır. r. Tohumlar ekim öncesi gün g n suda şişirilir. irilir. Beşli çizgi ekiminde m 2 ye g tohum ekilir ve ekim yastıklar kları mutlaka telisle malçlan lanır. Ekim derinliği i mm olmalıdır. Sonbahar ekimlerinde ilk yağmurlara kadar düzenli d sulama yapılır. Kış ekimi uygulanmış ışsa, telisle malçlamaya lamaya ilaveten ekim yastıklar klarının üzerine hava geçirgen plastik örtüler serilir. Plastik örtünün, n, don zararları sona erinceye kadar yastıklar kların üzerinde kalması sağlan lanır.

16 Laurocerasus officinalis M.Roem (Karayemiş) M.Roem.

17 Laurocerasus officinalis M.Roem Eşeyli Üretme M.Roem. Tohumlar eylül l ayında olgunlaşı şır. Çimlenme engeli vardır. r. Tohumları olgunlaşı şınca hemen ekmek en doğrusudur. Sonbahar ekimleri soğuk limonluk veya açık a k alan şartlarında yapılır. Sonbaharda ekilmeyip depolanacak tohumlar ay 3-5 C de3 soğuk uk katlamaya ihtiyaç duyar. Saklanmış tohumlar yılın y n ilk aylarında erkenden soğuk limonluklara yahut açık a k alana ekilmeli ve mutlaka farelerden korunmalıdır. r. Oldukça a yavaş (bazen 18 ayda) çimlenir. Fidanlar elle sökülebilecek s boyutlara ulaştığı ığında kaplara şaşırtılır r ve ilk kışık sıcak seralarda veya soğuk seralarda-limonluklarda limonluklarda geçirmelidir. Takip eden yıl y l ilkbahar sonu/yaz başı şında açık a k alana dikimleri yapılır.

18 Laurocerasus officinalis M.Roem M.Roem. Eşeysiz Üretme Yarı pişkinle kinleşmiş gövde çelikleri, temmuz-ağustos ustos döneminde ökçeli olarak hazırlan rlanıp p limonluklara dikilir. Ekim ayında pişkinle kinleşmiş bir yaşı şındaki sürgs rgünlerden hazırlanacak sert çeliklerle, kuzey tarafı siperlenmiş açık k alanlarda da üretim mümkm mkündür. İlkbaharda daldırma da yapılabilir.

19 Laurus nobilis L. (Defne)

20 Laurus nobilis L. Eşeyli eyli Üretme Tohumlar olgunlaşı şır r olgunlaşmaz sonbaharda seralara ekilir. Fidanlar elle sökülebilecek s boyutlara ulaştığı ığında kaplara şaşırtılır r ve ilk kışık sıcak seralarda geçirmelidir. Yaz sonu, açık a k alana, daimi kalacakları yere dikimleri yapılır. Sonbahar başı şında ekilmeyecek tohumlar için i in mekanik zedeleme ve ardından 30 gün g n soğuk katlama şarttır. r.

21 Laurus nobilis L. Eşeysiz eysiz Üretme Yeşil gövde çelikleri veya temmuz-ağustos aylarında yarı pişkinleşmiş gövde çelikleriyle limonluklarda üretim mümkün olup, köklenme yaklaşık 6 ayda gerçekleşir. Çit tipi budama yapılmış anaçlardan ekim ayında 12,5-15 cm uzunlukta hazırlanan ve alt uçları 0,8 lik toz IBA e batırılarak dikilen yarı pişkinleşmiş gövde çelikleri, yeşil çeliklere kıyasla daha başarılıdır. Bunların dışında kasım-aralık aylarında alınan cm uzunluğundaki ökçeli sert çelikler soğuk limonluklara dikildiğinde, yaşama yüzdesi yüksektir ve 18 ayda yapraklı hale gelir. Ayrıca basit daldırma da uygulanabilir.

22 Mespilus germenica L. (Muşmula)

23 Mespilus germenica L. Eşeyli eyli Üretme Tohum kasım m ayında olgunlaşı şır. Çimlenme engeli vardır. r. Tohumlar sonbahar sonunda olgunlaşı şır r olgunlaşmaz toplanmalı ve soğuk limonluklara ekilmelidir. Muşmulan mulanın n tohum kabuğu çok sert ve su geçirmez özelliktedir. Bu nedenle, iki kışk geçirdikten sonra ancak kabuk tohumdan uzaklaşı şır r ve çimlenme gerçekle ekleşir. Ticari amaçlarla, sülfs lfürik asitle kısa k süreli s önişlem lem önerilirse de bu güç bir çalışmadır. Bunun dışıd ışında tohumlar 24 saat ılık k suda bekletilip ardından ay 1-5 C de1 soğuk katlamaya alınarak ekilebilir. Yahut tohumlar henüz z yeşilken ilken (olgunlaşı şır r olgunlaşmaz ama kabuk kuruyup sertleşmeden) toplanıp p soğuk limonluklara ekildiğinde, inde, çimlenme süresi s kısalabilir. k Fidanlar elle sökülebilecek s boyutlara ulaştığı ığında kaplara şaşırtılır r ve ilk kışık sıcak seralarda geçirmelidir. İlkbahar sonu/yaz başı şı,, açık a alana, daimi kalacakları yerlere dikimleri yapılır.

24 Mespilus germenica L. Eşeysiz Üretme Kasım ayında alınan sert çeliklerle soğuk limonluklarda üretim yapılabilir; fakat başarı düşüktür. Ayrıca sonbaharda ve ilkbahar başında daldırma yapılabilir; ancak üretme çalışması 18 ay devam eder.

25 Morus nigra L. (Karadut)

26 Morus nigra L. Eşeyli Üretme Tohumlar ağustosa ustos-eylül l aylarında olgunlaşı şır. Çimlenme engeli vardır. r. Meyveler sonbahar sonunda olgunlaşı şır r olgunlaşmaz toplanır r ve ekilir. Soğuk limonluklarda şubat ayında da ekilebilir. Normalde önişlem lem görmeyen g tohumların çimlenmesi 12 ay sürds rdüğü halde, sonbahar veya şubat ekimlerinde takip eden ilkbaharda çimlenme gerçekle ekleşmektedir. Keza çıplak olarak hafta soğuk uk hava deposunda tutulup ilkbaharda ekim de yapılabilir. En iyi sonuç,, ay soğuk katlamanın n ardından yapılan ekimlerde elde edilmiştir. Soğuk limonluklarda yapılan ekimlerle üretilen fidecikler şaşırtılabilecek boylara (5-8 8 cm) ulaştığı ığında kaplara dikilir; fakat hemen dışd ışarıya çıkarılmaz, ilk kışık limonlukta geçirmeleri sağlan lanır. Fidanlar, geç donların n ardından ilkbahar sonu veya yaz başı daimi kalacakları yerlere dikilir.

27 Morus nigra L. Eşeysiz Üretme Yapraklı yeşil veya yarı pişkinleşmiş çelikler, 8000 ppm hormonla önişleme alınıp sisleme altında kolayca köklendirilebilir. Bir yaşındaki sürgünlerden gelişme dönemi dışında hazırlanan cm uzunluğundaki ökçeli veya normal çelikleri, sonbaharda veya ilkbahar başında, soğuk limonluklara veya açık alanlarda üzeri siperlenmiş yastıklara, 1/3 ünü gömüp dikerek eşeysiz üretme mümkündür. Ayrıca, yaşlı bireylerden elde edilen 2,5 m uzunluğundaki sırık çelikleriyle üretim de oldukça başarılıdır. Sırık çelikleri şubat ayında hazırlanır; açık alanlarda, kendiliğinden veya yapay olarak gölgelenen yerlere, 30 cm derinlikte dikilir ve gövdeleri, yukarı kısımlarında birkaç göz açıkta kalacak şekilde, transpirasyonla su kaybına karşı önlem olarak yosunla sarılır. Kök çelikleriyle üretme dışında, sonbaharda daldırma da yapılabilir.

28 Morus nigra L. Eğirdir irdir Orman Fidanlığı ığındaki Uygulama Meyveler yaz aylarında toplanmakta ve tohumlar elde edilmektedir. Ekilecek tohumlar 2-3 gün süreyle su içinde şişirilmekte ve beşli çizgi ekiminde m 2 ye 1-2 g tohum ekilmektedir. Sonbahar ve kış ayları, en uygun ekim dönemi olarak saptanmıştır. Ekimin ardından yastık yüzeyleri telisle malçlanmakta ve ilk yağmurlara kadar düzenli sulama yapılmaktadır. Mordut (M. rubra) ) ve karadut aşıa şılı fidan üretiminde, ekseriyetle akdut (M.( alba) çöğürleri ve durgun göz g z aşıa şısı yöntemi kullanılmaktad lmaktadır.

29 Myrtus communis L. (Yabani Mersin)

30 Myrtus communis L. Eşeyli Üretme Tohum ekim ayında olgunlaşı şır. Sonbahar ekimi önerilir. Depolanmış sağlıkl klı tohumlar ekimden önce gün g n süreyle s ılık k suda şişirilir irilir ve kışk sonunda seralarda yahut açık a k alanda ekilir. Sera ekimlerinde elde edilen fidecikler sökülebilecek s boyutlara (5-8 cm) ulaştığı ığında sökülür s r ve kaplara şaşırtılır. r. Fidanların n ilk kışık serada geçirmesi gerekir. İlkbahar sonu-yaz başı şı,, geç donların ardından daimi kalacakları yerlere dikilebilir. Tohumdan oluşmu muş bireyler, odunsu tomurcuklar lignotuber içeren köklere k klere sahiptir. Bu kökler k kler sayesinde, kuraklığ ığa, mantar ve böcek zararlarına karşı dayanıkl klılık k kazanmış ıştır. Gövde çeliklerinden üretilen fidanlar odunsu tomurcuk içermediğinden, inden, tohumdan üretilen fidanlara kıyasla, k biyotik ve abiyotik etmenlere karşı hassastır.

31 Myrtus communis L. Eşeysiz eysiz Üretme Temmuz-ağustosta hazırlanan yarı pişkinleşmiş ökçeli baş çeliklerle (7-10 cm), soğuk limonluklarda üretim mümkündür. Fakat çeliklerin alt uçları, dikim öncesi 5000 ppm sıvı IBA e 3-5 sn batırılmalıdır. Üretilen fidanlar ilkbahar sonu dikilir. Keza kasım ayında o yıla ait sürgünlerden hazırlanan 7-12 cm uzunluktaki ökçeli sert çelikler de üretim çalışmalarında kullanılabilir. Üretim, don tehlikesine karşı önlemlerin alındığı limonluklarda yapılır ve fidanlar ilkbahar sonu veya sonbahar başı daimi kalacakları yerlere dikilir. Daldırma da tatbik edilebilir.

32 Myrtus communis L. Eğirdir irdir Orman Fidanlığı ığındaki Uygulama Meyveler sonbahar sonunda olgunlaşır olgunlaşmaz toplanmalı ve tohumlar çıkarılmalıdır. Boş tohumlar alkolde yüzdürme yöntemiyle ayıklanır. Sağlıklı tohumlar ekimden önce 2-3 gün süreyle ılık suda şişirilir ve kış sonunda seralarda yahut açık alanda ekilir. Sonbahar ekimi de yapılabilir. Ekim sıklığı 4-6 g/m 2 olarak ayarlanmalı ve 7 li çizgi ekimi uygulanmalıdır. Açık alan ekimlerinde yastıkların üzeri telisle örtülmelidir.

33 Nerium oleander L. (Zakkum)

34 Nerium oleander L. Eşeyli Üretme Tohumlar, podların açılmasını sağlayan bir don olayının ardından sonbahar sonunda toplanır. Tohumlar toplanır r toplanmaz, seralarda hazırlanan düz d yastıklara, herhangi bir önişlem uygulanmadan ekilir. Çimlenme yaklaşı şık k iki hafta içinde i inde tamamlanır. Sökülebilecek boyutlara erişen en fidecikler ayrı kaplara şaşırtılır r ve ilk kışık serada geçirmeleri sağlan lanır. İlkbahar başı şında kalıcı yerlerine dikilebilir, biyotik ve abiyotik etmenlere karşı hassastır.

35 Nerium oleander L. Eşeysiz Üretme Ağustos-eylül aylarında hazırlanan yarı pişkinleşmiş çeliklerin alt uçları 3000 ppm sıvı IBA e 3-5 sn batırıldıktan sonra soğuk limonluklarda köklendirme yastıklarına dikilir. Gelişme dönemi dışında, terminal sürgünlerden hazırlanacak sert çelikler de kullanılabilir. Ayrıca, basit daldırma da uygulanabilir.

36 Olea europaea L. (Zeytin)

37 Eşeyli Üretme Olea europaea L. Kabuk kalınl nlığından ve embriyonun uyku halinde oluşundan undan kaynaklanan çimlenme engeli vardır. r. Kültür çeşitlerinin çekirdekleri tercihen kullanılır. Çünk nkü yabani zeytin çekirdeklerinden çok çeşitli tipte çöğürler ortaya çıkar ve bunların gövdelerinde meydana gelen anormal dallanmalar yastıklarda yerleşim alanı darlığı ığına neden olur. Toplanan tohumluk zeytin daneleri, sert ve düzgd zgün n bir zeminde, cm kalınl nlıkta serilir ve lastik çizmeli işçiler i iler tarafından çiğnenir. Daha sonra, çekirdekler, alta geçmeyecek sıkls klıktaki ktaki elekler üzerine dökülür, d hafif su verilerek kalın n telli fırçalarla f ovulur ve et kalınt ntıları tamamıyla uzaklaştırılır. r. Takiben, % 5 lik 5 kostik (NaOH( NaOH) ) eriyiğinde, inde, kalınl nlıklarına göre g çekirdekler dakika i1e saat arasında tutulur. Burada amaç özellikle yağ tabakasının n uzaklaştırılmas lmasıdır. Aynı amaçla kül k l suyu da kullanılabilir. labilir. Kostikle muameleden sonra, çekirdekler su ile iyice yıkany kanırlar. Ardından, zayıf f ve çürük k embriyo içerenleri i ayıklamak amacıyla saat süre s ile tuzlu suda tutulup, su üzerinde yüzenler y uzaklaştırılır. r. Dibe çökenler, tatlı su ile bir kaç defa yıkany kanır r ve ekim veya katlamaya hazır r hale getirilir.

38 Hendekte katlama Olea europaea L. 60 cm derinlikte açılan a hendeğin dibine cm kalınl nlıkta taş ve taş tabakasının n da üzerine 5 cm kalınl nlıkta hafif toprak, (1/3 kum, 1/3 yanmış gübre, 1/3 funda toprağı ğı) ) koyulur. Bunun üzerine 2 cm kalınl nlıkta çekirdek, çekirdeklerin üzerine de 2 cm kalınl nlıkta kta kum serilir. Hendek, her defasında 2 cm çekirdek ve üzerine 2 cm kum serilerek, en üstte kum tabakası olacak şekilde doldurulur. Hendeğin ağzıa hasır r ile örtülür. r. Nem kontrol edilir. Gerekirse süzges zgeçli kova ile su verilir. Hendek zaman zaman kontrol edilir. Çekirdeklerin % 10-15'i 15'i çatlayınca katlamaya son verilir.

39 Kümbet usûlü katlama Olea europaea L. Katlama yerinde zemine l m çapında cm kalınl nlığında çakıl l taşı şı serilir. Bunun ortasına l m uzunluğunda unda cm çapında delikli ve üst kısmk smı kapaklı bir boru yerleştirilir. Taş tabakasının üzerine 5 cm kalınl nlıkta hafif toprak, (1/3 kum, 1/3 yanmış gübre, 1/3 funda toprağı ğı) ) koyulur. Bunun üzerine 1 kat çekirdek, çekirdeklerin üzerine de 2 cm kalınl nlıkta kum serilir. Hendek, her defasında 1 kat çekirdek ve üzerine 2 cm kum serilerek, en üstte kum tabakası olacak şekilde doldurulur ve yığıy ığın n koni şeklinde yükseltilir. y Koninin etrafı 3-44 cm kalınl nlığında balçık k kıvamk vamındaki çamurla sıvans vanır. Kümbet zaman zaman nem kontrol edilir ve gerekirse borudan su verilir.

40 Sandık k içinde i inde katlama Olea europaea L. Bu usulde katlama, içi sıcaklığı C C de sabit tutulan odalara yerleştirilen tirilen sandıklarda yapılır. Sandıklar değişik ik boyutta olabilir. Sandığı ığın n tabanında nda havalanma ve suyun sızmass zması için in l cm çapında delik bulunur. Tabana cm kum serilir, üzerine l kat çekirdek, 2 cm kum, tekrar çekirdek yerleştirilir. En üstte kum olacak şekilde ve ağzında 3 cm boşluk kalana kadar sandık k doldurulur; sandığı ığın ağzına çuval serilir günde g bir ılık k su ile sulama yapılır.

41 Soğuk yastıklarda ekim Olea europaea L. Sonbahar ekimi, iklimi müsait m yerlerde uygun olabilir. Ekim zamanı eylül-kas kasım m aylarıdır. r. Metrekareye kg tohum atılır, üzerine 1/3 kum, 1/3 funda toprağı ğı,, 1/3 yanmış elenmiş gübre karşı şımından 2-44 cm örtü materyali serilir; süzges zgeçli kova ile sulanır. Ot alma, sulama, soğuktan uktan koruma, kaymak kırma k gibi bakım m işlemleri i lemleri yürütülür. y r.

42 Sıcak yastıklarda ekim Olea europaea L. Ekim zamanı ekim-kas kasım m aylarıdır. r. Doğu-bat batı istikametinde hazırlanan, l cm genişlikteki yastıklar kların n kuzeye bakan tarafları cm, güneye g bakan tarafları ise cm yüksekliktedir. y Tabana cm kalınl nlıkta yanmış hayvan gübresi g (tercihen at gübresi) g ve gübrenin üzerine de cm 1/3 oranında nda kum, yanmış gübre ve funda toprağı karışı ışımı serilir. Daha sonra çekirdekler ekilir ve üzerleri 2-42 cm lik harç ile örtülür. r. İyice bastırılır, r, can suyu verilir. Yastıklar kların üzeri cam çerçeveyle eveyle kapatılır. Don yapabilecek havalarda üzerlerine, ayrıca hasır örtülür. r. Bu tür t r yastıklarda çekirdekler daha erken ve daha iyi çıkabilir.

43 Seralarda ekim Olea europaea L. Sulama, sera içi i i nispi nemi (% 70) ve sıcakls caklığı ( C) uygun şekilde ayarlanır. r. Seralarda ekim, ekim ayı sonlanda yapılır. Seradaki yastıklar kların tabanına na cm çakıl l döşenir. d Üzerine 15 cm funda toprağı ğı, onun üstüne 10 cm harç yayılır r ve sulanır. Ardından ekim gerçekle ekleştirilir ve çekirdeklerin üstüne cm kalınl nlıkta harç serilip süzges zgeçli kova ile can suyu verilir.

44 Olea europaea L. Şaşırtmartma Yastık k ve seralarda çimlenip gelişen en çöğürlerin şaşırtma tavalarına nakli mart sonunda başlar, nisan ayında devam eder. Bu dönemde d çöğürler rler yapraklı hale gelmişlerdir. lerdir. 1 m 2 toprağa a kg yanmış koyun gübresi g iyice karış ıştırılıp p tavalar hazırlan rlanır. r. Dikimden l gün g önce yastıklardaki çöğürler güzelce g sulanır. Böylece B sökümleri kolaylaşı şır. Bozuk olan çöğürler atılır. Sağlam olanlar 10 x 10 cm aralık-mesafeyle dikilir. Dikimden sonra can suyu verilir. Daha sonra tavalarda ot ayıklama, çapalama, gübreleme, g sulama, ilaçlama lama gibi kültk ltürel işlemler i yapılır.

45 Olea europaea L. Yumrularla eşeysiz e eysiz üretme Zeytin ağaçlarının gövde veya kök boğazında oluşan şişkinliklere yumru denir. Yumrular kalem ile anacın n uyuşmazl mazlığında, budama veya çarpmadan oluşan yaraların n kapatılmas lması sırasında yaşlı, bakıms msız, yeterince aktivite göstermeyen g ağaçlarda a oluşur. ur. Yumrular genellikle 0,5-5 5 kg ağıa ğırlıktadır. Ağaca zarar vermeden bir ağaçtan a yumru çıkarılabilir. İyi bir yumruda; - Yumrunun kabuğu u yeterince kalın n olmalı kabuk yaralanmamalıdır. r. - Kabuk altındaki odun kısmk smı kalın n ve sağlıkl klı olmalıdır. - Yumrular açık a k renkli, düzgd zgün n kabuklu olmalı, üzerinde uyur gözlerin g olduğunu unu gösterir g sterir hafif kabaralar olmalıdır. - Yumru çıkarılırken rken odun kısmk smı oldukça a düzgd zgün n olmalıdır. - Yumrudan çıkan sürgs rgünler ve fazla dallar kesilmelidir.

46 Olea europaea L. Yumrularla eşeysiz e eysiz üretme Ağaçtan çıkarılan yumru hemen dikilmezse serin, rüzgar r tutmayan gölge g bir yerde saat saklanabilir. Daha uzun süre s bekletmek ya da bir tarafa nakletmek zorunlu ise, ıslak çuval talaş veya yosun arasında bilhassa nem kaybettirmeyen naylon keseler içinde i inde gün g dayanır. Uzun zaman kurak şartlarda kalmış yumruların dikimden evvel saat su içinde i inde bırakb rakılarak şişirilmesi irilmesi şarttır. r.

47 Olea europaea L. Yumrularla eşeysiz e eysiz üretme Dikim çukuru, ağıa ğır r topraklar için i in 100 x 100 x 80 cm, hafif topraklar için i in 80 x 80 x 80 cm ebatlarında olmalıdır. Dikim yapılacak toprak ağıa ğır r ise, çukurun dibine cm taş ve çakıl l bunun üzerine cm gübre g karış ıştırılmış üst toprak doldurulur ve dikimin ardından yumrunun üzerine cm kalınl nlığında kum veya alüviyal toprak yerleştirilir. Çukurun kenarları aynı seviyeyi alıncaya kadar gübre g + toprak karışı ışımı ilave edilir. Normal şartlarda yumru toprağı ğın n 20 cm altında kalmalı; ; bu miktar, ağıa ğır topraklarda 10 cm, süzek s topraklarda 30 cm olmalıdır. Dikim tamamlandığı ığında süzges zgeçli kova ile sulama yapılır. Toprak yüzeyinde y oluşan an kaymak tabakası kırılmalıdır. Ayrıca yumrunun üzerine taş,, tahta, toprak, samanla gölgelik g yapılır. Buna evcik denir. Dikim dönemi d kasımdan nisana kadar devam eder. İyi bakıld ldığında, gün g sonra sürgs rgünler toprak yüzeyine y çıkar. SürgS rgünler cm olunca evcik kaldırılmal lmalıdır.

48 Olea europaea L. Kök k (dip) sürgs rgünleriyle eşeysiz e eysiz üretme Zeytin ağaçlara larının turbundan (kök k boğaz azından) çıkan sürgünlere dip sürgs rgünü denir. Bu sürgs rgünler kendi yumrularını geliştirdikleri tirdikleri zaman ana yumrudan çıkarılıp p fidanlık k tesis edilecek yerlere dikilir. Bu yöntemin y diğer adı kanırtma rtmaçtır. r. Dip sürgs rgünleri yabani ise dikimden yıl y l sonra kalem veya göz g z aşıa şısı yapılır. Bu üretim şekli daha çok Marmara BölgesiB lgesi nde uygulanır.

49 Olea europaea L. Çeliklerle eşeysiz e eysiz üretme Çelikle üretmede; Kalın n dal çelikleri ve Yapraklı yeşil çelikler kullanılır. Kalın n dal çelikleri ile üretme çok eski zamanlardan beri bilinen bir yöntemdir. y Zeytinin gövde g ve dallarında bol miktarda preventif tomurcuk bulunduğundan, undan, çok yaşlı kısımlar bile kolayca köklenmektedir. k klenmektedir. Bu yöntem, y üç ve daha yaşlı dallardan alınan çeliklerle İspanya da uygulanmaktadır. Çeliklerin boylan cm. çaplan ise cm olmalıdır.

50 Olea europaea L. Çeliklerle eşeysiz e eysiz üretme Üzerinde yosun bulunmayan, hastalıks ksız çelikler kışk aylarında alınabilir. Marttan sonra hazırlanan çelikler yeterince köklenemezler. k klenemezler. Dikim yeri toprakları derin, zengin, süzek s ve yeterince nem tutmalıdır. Toprak dikimden önce derince sürülür s r ve cm derinlikte hendekler açılır. a Çelikler, hendekler içine i ine 45 lik bir meyille veya yatay olarak yerleştirilirler. tirilirler. Hendek sıralars raları arasında cm aralık, eğik e ik dikilecek çelikler arasında cm mesafe olmalıdır. İri ve kalın çelikler cm aralıkla yatay olarak dikilmeli ve üzerleri 2 cm kalınl nlıkta toprakla örtülmelidir. Dikimin ardından sıralar s bolca sulanır.

51 Olea europaea L. Çeliklerle eşeysiz e eysiz üretme Yaz devresinde sulama, ot alma, çapalama, hastalık k ve zararlılarla larla mücadele m gibi işlemlerin i lemlerin yapılmas lması şarttır. r. İlk gelişme dönemi d sonunda, o gelişme döneminde d daha önce yapılan seyreltme sırass rasında bırakb rakılan 2-32 sürgün n dışıd ışında yeni gelişen en sürgs rgünler varsa, bunlar kesilip atılır. Bırakılan sürgs rgünlerin yan ve doruk dallarının n uçlaru larından 5-15 cm lik kısım m kesilir. Fidanlar normal gövde g kalınl nlıklarını (asgari 1,5 cm) aldıklar klarında tepeleri 40 cm yukarıdan budanır.

52 Olea europaea L. Çeliklerle eşeysiz e eysiz üretme Dağı ğıtılacak fidanlar en az 1,5 cm çapında olmalıdır. Fidanlıklarda yıl y l bakımlar mları yapılan fidanlar, asıl yerlerine dikilmek üzere dikim mevsiminde sökülür. s Toprak, sökümden s gün g önce sulanmalıdır. Gövdeler 40 cm, kökler k kler cm uzaklıktan ktan kesilir. Yan dallar çıkarılır r ve fidanlar dikime hazır r hale getirilir