İLÖĞRETİMDE PDR KİTAPÇIĞI Yeni Mezunlar İçin

Transkript

1 İLÖĞRETİMDE PDR KİTAPÇIĞI Yeni Mezunlar İçin RENGAREK BİR YAŞAM İÇİN KONYA

2 -2-

3 İÇİNDEKİLER TEŞEKKÜR 5 AMAÇ 7 REHBERLİK HİZMETLERİNİN RESMİ BOYUTLARI Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri Yönetmeliği 11 Okul Rehberlik Servisi Dosya Sistemi 39 Psikolojik Danışma ve Rehberlik Alanında Çalışanlar İçin Etik Kurallar 40 Rehberlik Hizmetleri Sürecinde Refere (Sevk) İşlemleri 45 Rehberlik Hizmetlerinde Sınıf İçi Rehberlik 45 REHBERLİK SERVİSİ ÇALIŞMALARI Seminerler 49 Okul Rehberlik Panosu 50 PDR ve ÖZEL EĞİTİM Özel Eğitim Nedir? 53 Kaynaştırma Nedir? 57 Bireyselleştirilmiş Eğitim Programı (BEP) Nedir? 60 Kaynaştırma Süreci Basamakları 63 Hollanda ya Hoşgeldiniz 66 Rehberlik Hizmetlerinde Kullanılan Formlar 69 Psikolojik Bozukluklar 70 PDR İle İlgili Kitap Öneri Listesi 71 Aile, Ergen ve Çocuk İle İlgili Kitap Öneri Listesi 72 Kişisel Gelişim İle İlgili Kitap Öneri Listesi 73 EKLER KAYNAKÇA 74-3-

4 -4-

5 TEŞEKKÜR Kitapçığın hazırlanmasında bilgi, tecrübe ve zamanlarını bizden esirgemeyen Selçuklu RAM Özel Eğitim Bölüm Başkanı Meltem Terzi ye ve Psikolojik Danışman Durmuş Ar a, Ahmet Acar İlköğretim Okulu Rehber Öğretmeni Gülsüm Ev e teşekkürlerimizi sunarız. Bu kitapçıktan yeni başlayan psikolojik danışman ve rehber öğretmenlerin yararlanacakları konusunda kuşkumuz yok. Bize bu güveni veren, her türlü desteğini bizden esirgemeyen, sahip olduğu bilgi, deneyim ve materyalleri hizmetimize sunan ve bu çalışmada bize sonsuz zaman ayıran Mareşal Mustafa Kemal İlköğretim Okulu Psikolojik Danışmanı Ömer Menteşe ye çok teşekkür ederiz -5-

6 -6-

7 AMAÇ Yeni mezun olan psikolojik danışman ve rehberlerin, uzun ve zorlu geçen bir öğrencilik döneminin hemen akabinde ve yaşamının en büyük dilimini kapsayacak olan meslek yaşantısına adım attığı bu geçiş sürecinde, bir takım kaygı yaşamaları olağan bir durumdur. Her ne kadar eğitim gördüğü fakültede iyi yetiştirilmeye çalışılsa da, uygulamanın farklılığı, yeni başlamanın heyecanı, değişen durum ve şartlar yeni mezunun mesleğinin ilk yıllarında rehberliğe ihtiyacı olduğunu göstermektedir. Özellikle mesleğe intibakının önem taşıdığı bu dönemde, zihinlerde çeşitli sorular belirmektedir; Edindiğim alan bilgilerimden uygulama ortamında etkin bir biçimde istifade edebilecek miyim? Edindiğim bilgileri ortaya koyacağım bu süreçte resmi görev ve sorumluluklarım nelerdir? Zihinde beliren bu soruların mesleki kaygıyı ortaya çıkaracağı düşünüldüğünde, meslek yaşamının ilk yıllarında verimliliğin önemli ölçüde azalması kaçınılmaz olacaktır. Buradan hareketle yeni mezun psikolojik danışman ve rehberlerin en çok yardıma ihtiyaç duyduğu bu dönemde ortaya çıkan kaygılarını en aza indirmek, mesleğin ilk yıllarındaki çeşitli kaygıların azaltılmasında yardımcı olmak ve ileriki yıllarını da yönlendirerek başarılı olmasını sağlayacak olması sebebiyle İlköğretimde PDR Kitapçığı çalışması ortaya çıkmıştır. Hedeflerinizde ve yaşamınızda İddialı değil ısrarcı ve istekli bir şekilde güzel ülkeme güzel hizmetlerde bulunmanız temennisiyle Psi. Dan. ve Reh. Ömer MENTEŞE -7-

8 -8-

9 REHBERLİK HİZMETLERİNİN RESMİ BOYUTLARI Anahatlar Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri Yönetmeliği Okul Rehberlik Servisi Dosya Sistemi Psikolojik Danışma ve Rehberlik Alanında Çalışanlar İçin Etik Kurallar Rehberlik Hizmetleri Sürecinde Refere (Sevk) İşlemleri Rehberlik Hizmetlerinde Sınıf İçi Rehberlik -9-

10 - 10 -

11 T.C. MİLLî EĞİTİM BAKANLIĞI Özel Eğitim, Rehberlik ve Danışma Hizmetleri Genel Müdürlüğü MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI REHBERLİK VE PSİKOLOJİK DANIŞMA HİZMETLERİ YÖNETMELİĞİ ANKARA NİSAN 2001 Millî Eğitim Bakanlığı Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri Yönetmeliği BİRİNCİ KISIM Genel Hükümler BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç Madde 1- Bu Yönetmeliğin amacı, il/ilçe düzeyinde rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerinin ve bu hizmetlerin verildiği rehberlik ve araştırma merkezleri ile eğitim-öğretim kurumlarındaki rehberlik ve psikolojik danışma servislerinin kuruluş ve işleyişine ilişkin esasları düzenlemektir. Kapsam Madde 2- Bu Yönetmelik, il/ilçe düzeyinde rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerini, rehberlik ve araştırma merkezleri ile eğitim-öğretim kurumlarındaki rehberlik ve psikolojik danışma servislerinin kuruluşu, görevleri ve işleyişine ilişkin esaslar ile bu kurumlarda çalışan personelin görevlerini kapsar. Dayanak Madde 3- Bu Yönetmelik 1739 sayılı Millî Eğitim Temel Kanunu, 222 sayılı İlköğretim ve Eğitim Kanunu, 4306 sayılı İlköğretim ve Eğitim Kanunu, Millî Eğitim Temel Kanunu, Çıraklık ve Meslek Eğitimi Kanunu, Millî Eğitim Bakanlığının Teşkilât ve Görevleri Hakkında Kanun ile tarihli ve 3418 sayılı Kanunda Değişiklik Yapılması ve Bazı Kâğıt ve İşlemlerden Eğitime Katkı Payı Alınması Hakkında Kanun, 3797 sayılı Millî Eğitim Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun ve 573 sayılı Özel Eğitim Hakkında Kanun Hükmünde Kararnameye göre hazırlanmıştır. Tanımlar Madde 4- Bu Yönetmelikte geçen; a) Bakanlık: Millî Eğitim Bakanlığını, b) Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri Bölümü: İl ve ilçe millî eğitim müdürlüklerine bağlı rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerini yürüten bölümü, c) Millî Eğitim Müdür Yardımcısı/Şube Müdürü: İl ve ilçelerdeki rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerinin düzenlenmesi ve yürütülmesinden sorumlu millî eğitim müdür yardımcısı veya şube müdürünü,

12 d) Merkez: İl / ilçelerdeki rehberlik ve araştırma merkezini, e) Merkez Müdürü: İl / ilçelerdeki rehberlik ve araştırma merkezi müdürünü, f) Okul Müdürü: Resmî ve özel, eğitim-öğretim kurumlarındaki müdürü, g) Bölüm Başkanı: Rehberlik ve araştırma merkezlerindeki her bölümün başkanını, h) Bölüm: Rehberlik ve araştırma merkezi bünyesindeki özel eğitim hizmetleri ile rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri bölümlerini, ı) Koordinatör Psikolojik Danışman: Okuldaki rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerini koordine etmekle yükümlü psikolojik danışmanı, i) Rehber Öğretmen (Psikolojik Danışman): Eğitim-öğretim kurumlarındaki rehberlik ve psikolojik danışma servisleri ile rehberlik ve araştırma merkezlerinde öğrencilere rehberlik ve psikolojik danışma hizmeti veren, üniversitelerin psikolojik danışma ve rehberlik ile eğitimde psikolojik hizmetler alanında lisans eğitimi almış personeli, j) Rehberlik ve Psikolojik Danışma Servisi: Eğitim-öğretim kurumlarındaki rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerini yürüten servisi, k) Sınıf Rehber Öğretmeni: Eğitim-öğretim kurumlarında bir sınıfın rehberlik hizmetlerini yürüten ve rehberlik saatlerine giren ilköğretim kurumlarında şube rehber öğretmenini, orta öğretim kurumlarında ise sınıf öğretmenini, l) Psikolog: Üniversitelerin psikoloji alanında lisans eğitimi almış rehberlik ve araştırma merkezlerinde atipik ve uyum güçlüğü olan çocuklara tanılama ve terapi hizmetleri veren personeli, m) Psikometrist: Üniversitelerin ilgili bölümlerinden birinde psikolojik ölçme araçları konusunda lisans eğitimi almış rehberlik ve araştırma merkezlerinde tarama, inceleme, tespit, teşhis ve benzeri amaçlarla kullanılacak psikolojik ölçme araçlarını uygulamayı bilen ve gerekli olanları geliştiren personeli, n) Eğitim Programcısı: Üniversitelerin eğitimde program geliştirme alanında lisans eğitimi almış rehberlik ve araştırma merkezlerinde rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri alanlarında gereksinim duyulan programların geliştirilmesinde gerekli teknik hizmetleri veren personeli, o) Özel Eğitimci: Üniversitelerin Özel Eğitim veya Özel Eğitim Öğretmenliği alanlarında lisans eğitimi almış rehberlik ve araştırma merkezlerinde özel eğitim gerektiren çocuklar için tanılama ve destekleyici özel eğitim hizmetlerini veren, uygun eğitim önlemleri alınmasını sağlayan personeli, ö) Çocuk Gelişimi ve Eğitimcisi : Üniversitelerin çocuk gelişimi veya çocuk sağlığı ve eğitimi alanlarında lisans eğitimi almış rehberlik ve araştırma merkezlerinde öğrencilere, ailelere ve öğretmenlere çocukların her türlü gelişim durumlarına ilişkin sorunların çözümünde gerekli önlemlerin alınmasında ve gelişimlerinin izlenmesinde yardım sağlayan personeli,

13 p) Sosyal Çalışmacı: Üniversitelerin sosyal hizmetler alanında lisans eğitimi almış rehberlik ve araştırma merkezlerinde danışanlarla ilgili olarak verilecek hizmetlerin plânlanması için gerekli sosyal, ekonomik ve kültürel bilgileri toplayan, değerlendiren ve hizmetlerin verilmesinde sosyal hizmet kurumları arasında eşgüdümü sağlayan personeli, r) Psikolojik Ölçme Araçları: Rehberlik ve araştırma merkezleri ile rehberlik ve psikolojik danışma servislerinin tarama, inceleme, tespit, teşhis, öğrenci tanıma gibi çalışmalarında kullanabilecekleri çeşitli yetenek, zekâ ve standart başarı testleri; kişilik, tutum, meslekî ve akademik benlik, gelişim, öğrenci davranışlarını değerlendirme gibi ölçekler; ilgi envanterleri, problem tarama envanterleri, kontrol listeleri, anketler ve benzeri ölçme araçlarını, s) Öğrenci: Her türlü eğitim-öğretim kurumlarında eğitim görmekte olan bireyleri, t) Danışan: Rehberlik ve araştırma merkezine, merkezin hizmetlerinden yararlanmak üzere başvuran, okul veya ilgili kurum ve kuruluşlardan gönderilen öğrencileri veya bireyleri, u) Danışan Dosyası: Rehberlik ve araştırma merkezlerinde hizmet verilen bireylere ilişkin hizmetin gerektirdiği bilgileri içeren ve her birey için ayrı ayrı tutulan dosyayı, ü) Öğrenci Gelişim Dosyası: Eğitim-öğretim kurumlarında rehberlik ve psikolojik danışma servisince her öğrenci için ayrı ayrı tutulan, yöneltme süreci ile rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri kapsamında öğrencinin her türlü özelliklerine ilişkin bilgileri içeren dosyayı ifade eder. İKİNCİ BÖLÜM İlkeler Madde 5- Rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerinin yürütülmesinde aşağıdaki ilkeler esas alınır: a) Rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri, eğitim kurumlarının eğitim-öğretim etkinlikleri bütünlüğü içinde yer alır. b) Rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri tüm öğrencilere açık bir hizmettir. c) Her öğrenci eğitim sürecinde kendisine sunulan seçenekler arasında seçme özgürlüğüne sahiptir. d) Rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerinde insana saygı esastır. e) Rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerinin bireysel boyutunda gizlilik esastır. f) Rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri öğrenci, veli, uzman, öğretmen ve yönetici gibi ilgililerin iş birliği ile yürütülür. g) Rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerinde bireysel farklılıklara saygı esastır. h) Rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerinin yürütülmesinde hem bireye hem de topluma karşı sorumluluk söz konusudur. ı) Rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerinin yürütülmesinde bilimsellik esastır

14 ÜÇÜNCÜ BÖLÜM Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetlerinin Temel Özellikleri Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetlerinin Amacı Madde 6- Türk Eğitim Sisteminin genel amaçları çerçevesinde eğitimde rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri temelde; öğrencilerin kendilerini gerçekleştirmelerine, eğitim sürecinden yetenek ve özelliklerine göre en üst düzeyde yararlanmalarına ve gizilgüçlerini en uygun şekilde kullanmalarına ve geliştirmelerine yöneliktir. Öğrencilere yönelik olarak düzenlenen her türlü rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri bu amaçlar doğrultusunda bütünleştirilerek verilir. Eğitsel Rehberlik Madde 7- Her öğrenciye, kendine özgü yetenek, ilgi, meslekî değer, başarı ve motivasyonu oranında eğitimöğretim uygulamalarıyla uyum sağlaması, özelliklerine ve gelişimine uygun programlara yönelmesi için gerekli hizmetler verilir. Bu hizmetler ; a) Öğrencileri okula, okuldaki alanlara, çeşitli etkinliklere, yeni durumlara alıştırma ve yönlendirme, b) Öğrencilerin etkili öğrenme ve çalışma becerileri geliştirmelerine yardım etme, c) Öğrencilerin motivasyonlarını destekleme ve artırma, d) Özelliklerine uygun üst öğrenim kurumlarına yönlendirme olarak ele alınır. Meslekî Rehberlik Madde 8- Eğitim sürecinde her öğrenciye; meslekî tercih yapması, kendine uygun mesleğe yönelmesi, iş yaşamına ve mesleğe hazırlanması için gerekli rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri verilir. Bu hizmetlerde aşağıdaki hususlar temel alınır: a) Hizmetler bir süreç olarak ele alınır, okul öncesi eğitim ve ilköğretimin başlaması ile birlikte bu hizmetler verilir. b) Hizmetlerde öğrencinin içinde bulunduğu gelişim dönemi ve bireysel özellikleri dikkate alınır. c) Öğrenciye ve velisine; öğrencinin özellikleri, iş dünyası, meslekler ve bunları edinme yollarına ilişkin güncel bilgiler sistemli olarak aktarılır. d) Öğrenci, bir meslek alanı veya mesleği seçme baskısı altında bırakılmaz

15 Bireysel Rehberlik Madde 9- Öğrencinin bireysel ve sosyal gelişimini desteklemek, duygusal sorunlarında yardımcı olmak üzere gerekli rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri verilir. Bu hizmetlerde aşağıdaki hususlar temel alınır : a) Öğrencilerin davranış, duygu, düşünce ve tutumlarına karşı duyarlık gösterilerek gizlilik ilkesine özellikle dikkat edilir. b) Bireysel rehberlik etkinliklerinde öğrencilerin kendilerine ilişkin farkındalık düzeyini yükseltmelerine yardım edilir. c) Öğrenci herhangi bir sorun ifade ettiğinde, bu alanda psikolojik danışmanın vereceği hizmet, öğrencinin sorununu onun adına çözmesi anlamına gelmez. d) Öğrenci, sorununu çözme sorumluluğunu üstlenmek durumundadır. Psikolojik danışman, öğrenciyi sorununu çözme çabasında, alanın bilimsel yöntemlerine göre destekler. e) Psikolojik danışma uygulamalarında, uygulamacının psikolojik danışma formasyonuna sahip olması esastır. f) Bireysel rehberlik; öğrencilerin sorunlarına yardımın yanı sıra, onların kişilik ve sosyal gelişimlerine ve olgunlaşmalarına destek olmayı ve bu amaca yönelik düzenlenmiş bireysel ve grup etkinliklerini de içerir. Bireyi Tanıma Madde 10- Eğitsel, meslekî ve bireysel rehberlik hizmetlerinin sistemli, sağlıklı ve öğrencinin özellik ve gereksinimlerine uygun şekilde verilebilmesi için bireyi tanıma çalışmaları yürütülür. Bu çalışmalarda aşağıdaki konulara dikkat edilir : a) Öğrencinin yetenek, ilgi, istek, meslekî değer, başarı gibi bireysel özellikleri ile sosyal, kültürel özellikleri olabildiğince çok boyutlu olarak ele alınır. b) Bilgilerin toplanmasında, değerlendirilmesinde ve kullanılmasında bilimsel standartlara uyulur. c) Bu çalışmalarda uygulanan ölçme aracı, yöntem ve tekniklerin kullanılması bir amaç değil araçtır. d) Bireyi tanıma çalışmalarında temel amaç; öğrencinin kendini tanımasıdır. Öğrenci hakkında elde edilen bilgiler, onun gelişimini desteklemek için kullanılır. e) Bireyi tanıma çalışmaları bir süreç dahilinde yürütülür. f) Elde edilen bilgiler bütünleştirilerek değerlendirilir

16 Grup Rehberliği Etkinlikleri Madde 11- Eğitsel ve meslekî rehberlik ile öğrencilerin bireysel ve sosyal gelişimlerine yönelik olarak grupla rehberlik etkinlikleri düzenlenir. Bu etkinlikler; öğrencilerin gelişimsel gereksinimlerini de karşılayacak şekilde bilimsel standartlara uygun olarak programlanır, uygulanır, değerlendirilir ve geliştirilir. Grup rehberlik etkinliklerinden, bilgi verme gibi, uygulanması özel uzmanlık gerektirmeyenler, rehberlik saatlerinde sınıf rehber öğretmenlerince uygulanabilir. Söz konusu etkinliklerden uygulanması, alanında teknik beceri ve uzmanlık gerektirenler ise psikolojik danışmanlar tarafından uygulanır. Öğretim Kademelerine Göre Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri Madde 12- Okul öncesi eğitim ve ilköğretimde hizmetler genel olarak; öğrencinin kendisi, öğretmeni/öğretmenleri ve ailesi tarafından yetenek, beceri ve diğer özelliklerinin fark edilmesine, öğrencinin yetiştiği ortamın iyileştirilmesine, bireysel ve sosyal gelişimlerinin desteklenmesine, etkili öğrenme ve çalışma becerileri ile motivasyonlarının artırılmasına, ilköğretim sonrası eğitime ve orta öğretime devam edemeyecekler için mesleğe yönlendirmeye yöneliktir. Orta öğretimde ise hizmetler genelde; üst öğrenime, meslek alanlarına ve mesleğe yönelmede, etkili öğrenme ve çalışma becerileri geliştirmede, meslekler ve gerektirdiği özellikler ile meslek ve çalışma yaşamı konusunda bilinçlendirmede, bireysel özelliklerini değerlendirip farkındalık düzeyini geliştirmede, bireysel ve sosyal gelişimin sürdürülüp yetişkin yaşamına hazırlanmada yoğunlaşır. Orta öğretimdeki hizmetlerde okul türlerine göre gerekli uyarlamalar yapılır. Yaygın eğitimdeki rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri genelde kursiyerlerin mesleğe ve işe yönlendirilmesini, iş yaşamına hazırlığı, bireysel ve sosyal gelişimlerinin desteklenmesini kapsar. Örgün ve yaygın eğitimdeki rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerinde, sorunlara erken müdahale ve özellikle sorunun oluşmamasına yönelik gelişimsel, koruyucu yaklaşım esastır. Yönlendirmede Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri Madde 13- Yönlendirmedeki rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerinde; eğitsel, meslekî, bireysel rehberlik ile bireyi tanıma uygulamalarının ve sonuçlarının öğrencinin yönlendirilmesi için kendisine ve velisine yardımcı olacak şekilde bütünleştirilmesi esastır. Bu bütünleştirmede öğrencinin gelişimsel, bireysel özellikleri ve gereksinimleri göz önünde bulundurulur. Yönlendirmede rehberlik ve psikolojik danışma birimlerinin karar ve önerileri, öğrencinin ve velisinin kararının gerçekçi olması yönünde seçenekleri gösterici ve öneri niteliğindedir. Öğrenci ve veli, kararlarının sorumluluğunu üstlenmek durumundadırlar

17 Psikolojik Ölçme Araçları Madde 14- Rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerinde bireyi tanıma ve diğer çalışmalarda kullanılacak ölçmedeğerlendirme araçlarının sağlanması, kullanımı, uygulanması ve bilimsel standartlarının korunmasına ilişkin önlemler Bakanlıkça alınır. Öğrencilerin Katılımı Madde 15- Eğitsel ve meslekî rehberlik çalışmalarında öğrenciler için; sorumluluk üstlenmek, gönüllülüğü artırmak, akran dayanışmasını desteklemek ve çalışmaların verimini artırmak amacıyla etkinliklerin düzenlenmesi ve uygulanmasında gerekli koşullar hazırlanır, katkı ve katılımları sağlanır. Ailelerin Katılımı Madde 16- Öğrencilerin gelişimlerinin aile boyutunda da desteklenmesi, bir bütün olarak tanınması, tanıtılması ve değerlendirilmesi, ailelerin yönlendirmede ve eğitim yaşantısındaki karar sürecinde gerekli yerini alması ve bu konuda bilinçlenmesi için hizmetlere veli ve ailelerin katılımı ve katkısını sağlayacak önlemler alınır. İKİNCİ KISIM Millî Eğitim Müdürlüklerinde Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri Millî Eğitim Müdür Yardımcısı/Şube Müdürü Madde 17- Rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri bölümünden sorumlu millî eğitim müdür yardımcısı/şube müdürü, il / ilçe genelindeki rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri ile ilgili etkinliklerin bütünlük içerisinde plânlanması, programlanması, eşgüdümü ve yürütülmesinden millî eğitim müdürü adına yetkili ve sorumludur. Millî eğitim müdür yardımcısı/şube müdürünün görevlendirilmesinde rehberlik ve psikolojik danışma alanında eğitim görmüş olanların; bu nitelikteki elemanların bulunmaması durumunda ise alanın özelliği dikkate alınarak millî eğitim müdürlüğünce görevlendirme yapılır. Millî Eğitim Müdür Yardımcısı/Şube Müdürünün Görevleri Madde 18- İl ve ilçede rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerinden sorumlu millî eğitim müdür yardımcısı/şube müdürü aşağıdaki görevleri yapar. a) Bakanlık ile kurumlar arasındaki haberleşme ve eşgüdümü sağlar, gelen yazıları ilgili kurumlara ulaştırır ve sonuçlarını izler. b) İl ve ilçelerde rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerini yürüten kurumların bütçe işlerini yürütür. c) Rehberlik ve araştırma merkezleri ile eğitim-öğretim kurumlarındaki rehberlik ve psikolojik danışma servislerinin her türlü personel gereksinimini belirler ve yerel olanaklarla karşılanamayan gereksinimlerin Bakanlığa bildirilmesini sağlar

18 d) Rehberlik ve araştırma merkezleri ile rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri servislerinde görevli personelin il içi atamalarında komisyon üyesi olarak görev alır ve atamalara ilişkin rehberlik ve araştırma merkezi müdürlüklerini bilgilendirir. e) Rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerini yürüten kurum ve servislerin açılması için gerekli inceleme, plânlama, değerlendirme çalışmalarını ve kuruluş işlemlerini yürütür. f) Rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerini yürüten kurum ve servislerin yer, donatım, araç-gereç gibi her türlü gereksinimlerini sağlar. g) Rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri il danışma komisyonuna katılır, bu komisyonun sekreterya hizmetlerinin yürütülmesini ve alınan kararların zamanında Bakanlığa iletilmesini sağlar. h) Rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri il danışma komisyonunda alınan kararların uygulanmasına ilişkin gerekli çalışmaları yürütür. ı) Rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleriyle ilgili çerçeve programlarının uygulanabilmesi için gereksinimlerin karşılanması, eşgüdümün oluşturulması gibi destek hizmetleri sağlar. i) İl/İlçede bulunan eğitim-öğretim kurumlarının yöneltmedeki rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerinin organizasyonunu ve eşgüdümünü sağlar. j) Rehberlik ve araştırma merkezi tarafından gönderilen rehberlik ve psikolojik danışma servislerinin yıllık rapor ve programlarının değerlendirilmesine ilişkin rapor ile rehberlik ve araştırma merkezine ait çalışma raporları ve programları incelenerek bunların her yıl ekim ayı sonuna kadar Bakanlığa gönderilmesini sağlar. k) Bölüm personelinin görevlendirilmesini, iş bölümünü, rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleriyle ilgili kurumlar ve okullarla eşgüdüm içinde çalışılmasını sağlar. l) Rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri ile ilgili kurum-kuruluş ve üniversitelerle iş birliği yapar. Hizmetlerde yararlanmak üzere rehberlik ve psikolojik danışma alanlarındaki gelişmeleri izler. ÜÇÜNCÜ KISIM Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri İl Danışma Komisyonu Kuruluş ve Toplanma Madde 19- Her ilde rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerinin il düzeyinde plânlanması ve kurumlar arası iş birliğinin sağlanması amacıyla rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri il danışma komisyonu oluşturulur. Rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri il danışma komisyonu, eylül ve haziran aylarında olmak üzere yılda en az iki kez toplanır. Bu Komisyonun sekreterya hizmetleri ildeki rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri bölümü tarafından yürütülür. Rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri il danışma komisyonu, millî eğitim müdürü veya millî eğitim müdür yardımcısının/şube müdürünün başkanlığında:

19 a) İlde rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerinden sorumlu millî eğitim müdür yardımcısı/şube müdürü, b) İlçelerde şube müdürleri, c) Rehberlik ve araştırma merkezi müdürü/müdürleri, d) Rehberlik ve araştırma merkezinin/merkezlerinin rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri bölüm başkanları, e) İlköğretim ve orta öğretim kurumlarından seçilen birer okul müdürü, metropol illerde metropolü oluşturan ilçelerden birer okul müdürü, f) Değişik türden eğitim-öğretim kurumlarındaki rehberlik ve psikolojik danışma servislerinde çalışan en az üç psikolojik danışmandan oluşur. Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri İl Danışma Komisyonunun Görevleri Madde 20- Rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri il danışma komisyonu aşağıdaki görevleri yapar: a) Eylül ayında yapılacak toplantıda, il ve ilçelerde yapılması düşünülen rehberlik ve psikolojik danışma çalışmalarına ilişkin gerekli ihtiyaçları belirler, çalışmalarla ilgili önerileri değerlendirir ve bunların sağlanması yönünde karar alır. b) Haziran ayında yapılacak olan toplantıda il ve ilçelerde yapılan rehberlik ve psikolojik danışma çalışmalarının sonuçlarını değerlendirir. Sonraki öğretim yılı için önerilerde bulunur. Her iki toplantıda da alınan kararların, toplantıların yapıldığı ay içerisinde ildeki rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri bölümünce Bakanlığa gönderilmesini sağlar. DÖRDÜNCÜ KISIM Rehberlik ve Araştırma Merkezi BİRİNCİ BÖLÜM İşleyiş ve Yönetim İşleyiş Madde 21- Eğitim-öğretim kurumlarındaki rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerinin etkin ve verimli bir şekilde yürütülmesine ilişkin gerekli her türlü çalışmalarla birlikte ildeki özel eğitim gerektiren bireylerin tanılanmaları ve bu bireylere yönelik rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri il ve ilçelerde rehberlik merkezi/merkezlerince yürütülür. Rehberlik ve araştırma merkezinin açılma şartlarına ilişkin ölçütler bir yönergeyle belirlenir ve araştırma

20 Kuruluş Madde 22- Merkez müdürlüğü; a) Merkez Müdürlüğü, b) Merkez Müdür Yardımcılığı, c) Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri Bölümü Başkanlığı, d) Özel Eğitim Hizmetleri Bölümü Başkanlığı şeklinde oluşur. Merkez Müdürünün Görevleri Madde 23- Rehberlik ve araştırma merkezi müdürü, merkezin ilgili mevzuata uygun olarak çalışmasından il/ilçedeki millî eğitim müdür yardımcısına/şube müdürüne karşı sorumludur. Merkez müdürü aşağıdaki görevleri yapar: a) Merkezdeki müdür yardımcıları arasında iş bölümü yapar. b) Merkezin bölümlerine, meslekî formasyonu bölüm hizmetlerine uygun ve deneyimli bir elemanı, bölüm başkanı olarak görevlendirir. c) Merkez personelinin meslekî formasyonlarına uygun şekilde merkezin bölümlerinde görevlendirilmelerini ve iş bölümünü, ilgili bölüm başkanının görüşünü de alarak yapar. d) Bölümlerin çalışmalarını izler, hazırladıkları program, rapor ve projelerini inceleyerek onaylar, sonuçlarını değerlendirir. e) Merkez çalışmalarında kullanılan psikolojik ölçme araçları, danışan dosyaları ve diğer kayıtların güvenliğini, gizliliğini ve standartlarına uygun kullanılmasını sağlar. f) Bölümler arası çalışmaları koordine eder. g) Merkezin yıllık çalışma programı ve raporu ile rehberlik ve psikolojik danışma servislerinin yıllık rapor ve programlarının değerlendirilmesine ilişkin raporu, her yıl eylül ayının sonuna kadar bulunduğu il veya ilçenin rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri bölümüne gönderir. h) Personelin adaylığının kaldırılması ile ilgili işlemleri mevzuatına uygun olarak yürütür. Merkez elemanlarının hizmetin gerektirdiği konularda yetişmelerini sağlar. ı) Merkez komisyonuna başkanlık eder, alınan kararlara göre gerekli çalışmaları yürütür. i) Merkezin hizmetleriyle ilgili yeni gelişmeleri izler ve hizmetin kalitesini yükseltmek için gerekli önlemleri alır. j) Merkez hizmetlerinin ekip çalışması anlayışıyla yürütülebilmesi için gerekli önlemleri alır

21 k) Merkezin çalışma alanında bulunan eğitim-öğretim kurumlarının, yöneltmedeki rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerinin düzenlenmesi için gerekli çalışmalarının plânlanmasını, uygulanmasını ve değerlendirilmesini sağlar. l) Merkezin personel, özlük, bütçe, ayniyat, demirbaş işleri ile hizmetlerin gerektirdiği araç-gerecin sağlanması için uygun çalışmaları yapar. m) Rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri il danışma komisyonu toplantılarına katılır. n) Özel eğitim gerektiren öğrencilerin tanılanmaları için eğitsel tanılama, izleme ve değerlendirme ekibini oluşturur, bu ekibe başkanlık eder ve çalışmaların amacına uygun şekilde yürütülmesini sağlar. o) Merkezin tarama, tanılama, özel eğitim hizmetleri ile rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerinin yürütülmesinde İl veya ilçedeki ilgili kurum ve kuruluşlarla eş güdümü sağlar. ö) Merkezin bölümlerinin tarama, tanılama ve danışanlarla ilgili uygulamalarında gerekli sağlık hizmetleri için görev bölgesinde bu hizmetleri veren veya verebilecek olan birimlerle eş güdümü sağlar. p) Merkezin görevlerine ilişkin konularda il/ilçede seminer ve kurs gibi hizmet içi eğitim etkinliklerinin mahallî hizmet içi eğitim plânına alınması için gerekli önerilerde bulunur, çalışmaları izler. Konferans, panel, sempozyum gibi gerekli etkinliklerin de gerçekleştirilmesini sağlar, ilgili merkez elemanlarını etkinliklerde görevlendirir. r) Harcamalarda merkezin ita amirliğini yapar. s) Eleman sayısının yetersiz olduğu durumlarda hizmetlerin yürütülmesinde branşı ile ilgili merkez etkinliklerine katılır. Müdür Yardımcılarının Görevleri Madde 24- Müdür yardımcıları aşağıdaki görevleri yapar: a) Merkezde görevli memurlarla yardımcı hizmetler sınıfındaki personelin iş bölümünü düzenler, müdürün onayından sonra yürütülmesini sağlar. b) Bölümlerin gereksinimlerini belirler ve sağlanması için gerekli önlemleri alır. c) Bölümlerden gelen rapor ve yazıların yazılmasını sağlar. d) Personel, özlük, bütçe, ayniyat, demirbaş hizmetlerinin düzenli bir biçimde yürütülmesini sağlar. e) Merkez müdürünün bulunmadığı zamanlarda merkez komisyonuna başkanlık eder. f) Satın alma işlerinde müdürün vereceği görevleri yapar. g) Merkezin muayene, teslim alma ve sayım komisyonlarına başkanlık eder, bu konulardaki işlemleri zamanında yürütür

22 h) Merkezin psikolojik ölçme araçları deposu, arşivleri ve kitaplığı gibi mekânların düzenli bir şekilde hizmete hazır bulundurulmasını ve korunmasını sağlar. ı) Merkezin harcamalarında tahakkuk memurluğu görevini yapar. i) Müdürün olmadığı zamanlarda müdürlüğe vekâlet eder. j) Eleman sayısının yetersiz olduğu durumlarda hizmetlerin yürütülmesinde branşı ile ilgili merkez etkinliklerine katılır. k) Merkez müdürünün vereceği hizmetle ilgili diğer görevleri yapar. Büro ve Yardımcı Hizmetlerde Çalıştırılacak Personel Madde 25- Merkezin; personel, ayniyat, demirbaş, arşiv, mutemetlik işleri, her türlü günlük yazışma ve büro hizmetleri ile teknik konulardaki hizmetlerini yürütmek üzere müdür yardımcılarına bağlı olarak yeterli sayıda şef, memur, daktilo, yardımcı hizmetli, kaloriferci ve teknisyen gibi personel görevlendirilir. Görevlendirme Madde 26- Rehberlik ve araştırma merkezine asıl veya vekil müdür, müdür yardımcısı atamalarında atanacakların rehberlik ve psikolojik danışma veya özel eğitim hizmetleriyle ilgili alanlarda lisans düzeyinde yetişmiş olma esası aranır. Bölüm Başkanının Görevleri Madde 27- Bölüm başkanı aşağıdaki görevleri yapar : a) Bölümün işlerini plânlar, eş güdümü sağlar ve çalışmaları izler. b) Bölümle ilgili hizmetlerin yürütülmesi için gerektiğinde diğer bölümle iş birliğini sağlar. c) Bölüm hizmetlerinin yürütülmesinde branşı ile ilgili çalışmalara katılır. d) Bölümün her türlü araç-gereç, kırtasiye ve diğer gereksinimlerinin sağlanması için müdüre öneride bulunur. e) Bölüm çalışmaları ile ilgili olarak düzenlenecek her türlü yazı ve raporları inceler ve parafe eder. f) Danışanlar veya bölümün diğer çalışmalarıyla ilgili konularda gerektiğinde toplantı yapar. g) Bölüm çalışma alanına giren konularla ilgili olarak kurs, konferans, seminer gibi etkinlikleri ve katılımcıları müdüre önerir. h) Üniversitelerin ilgili bölümlerinden staj, inceleme ve araştırma amacıyla merkeze gelenlere bölümüyle ilgili bilgi verir ve merkezdeki çalışmalarını düzenler

23 ı) Merkez komisyonu toplantısında görüşülmek üzere bölümün yıllık çalışma programı ve raporunu bölüm elemanlarıyla birlikte hazırlar ve merkez müdürüne iletir. i) Bölümle ilgili çalışma programı, değerlendirme raporları, araştırma, proje raporları ve diğer ilgili kayıtların usulüne uygun olarak tutulmasını sağlar. j) Merkez müdürünün vereceği hizmetlerle ilgili diğer görevleri yapar. Merkezde Bulunması Gereken Araç-Gereç, Defterler ve Basılı Evrak Madde 28- Mevzuat gereği tutulması zorunlu olan idarî, malî ve personel işleri ile ilgili her türlü defter ve basılı evrakın yanı sıra, merkezin hizmetleri ve görevleri ile ilgili tutulması gereken defterler ve basılı evrak ile araçgereç şunlardır: a) Her türlü psikolojik ölçme araçları b) Ölçme araçları teslim ve dağıtım formları c) Ölçme araçları puanlama, kayıt ve profil formları d) Randevu defteri ve randevu fişi e) Danışan görüşme formu f) Tarama fişi g) Tarama sonuçları istatistik formu h) Öğrenci gözlem formu ı) İnceleme raporu formu i) Terapi izleme ve değerlendirme formu j) Genel istatistik çizelgesi k) Kütüphane defteri l) Yayın defteri m) Yayın istem fişi n) Danışan kayıt defteri o) Merkezin kendi geliştirdiği ya da gereksinim duyulan diğer defter ve basılı evrak ö) Bilgisayar Merkezin rehberlik ve psikolojik danışma ile özel eğitim çalışmalarının, daha etkin biçimde bilgisayar destekli olarak yürütülebilmesi için gerekli teknolojik donanım ve programlardan yararlanılır. İKİNCİ BÖLÜM Merkezin Bölümleri ve Görevleri Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri Bölümü Madde 29- Rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri bölümü, bölüm başkanının sorumluluğunda merkezin çalışma alanının kapsamına göre yeterli sayıda psikolojik danışman, psikolog, psikometrist, eğitim programcısı ve sosyal çalışmacıdan oluşur

24 Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri Bölümü Başkanlığının Görevleri Madde 30- Rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri bölümü başkanlığının görevleri şunlardır: a) Merkezin çalışma alanında yer alan eğitim-öğretim kurumlarının özellik, kademe ve türlerine göre ayrı ayrı olarak rehberlik hizmetleri çerçeve programını, önceki uygulama sonuçları ile ilgili eğitim-öğretim kurumlarının da görüşlerini alarak hazırlar. Ders yılı başlamadan en az bir ay önce ilgili eğitim-öğretim kurumlarına ulaştırır. b) Rehberlik ve psikolojik danışma servisleri elemanlarıyla üniversiteler ve ilgili kuruluşlarla iş birliği yaparak öğrencilerin zihinsel, psikolojik ve sosyal bakımlardan dengeli ve sağlıklı bir şekilde kapasitelerini geliştirmeleri, yapıcı ve yaratıcı olmaları, özelliklerini tanımaları ve değerlendirmeleri ile bu yönde meslekî ve eğitsel rehberlikte bulunulması için grup rehberlik etkinliklerine yönelik programları hazırlar ve uygulanmasında okullara gerekli yardımlarda bulunur. c) Eğitim kurumlarının rehberlik ve psikolojik danışma servislerinden gelen öğrenciler ile çeşitli kurum ve kuruluşlardan gönderilen veya bireysel olarak merkeze başvuran bireyleri kabul eder, dosya açar ve gerekli psikolojik yardım hizmetini verir. d) Bölümün hizmetleri kapsamında yardım talebinde bulunanlara ilişkin çeşitli psikolojik, sosyal ve diğer ilgili bilgileri olabildiğince ilk ellerden sağlar, verilecek hizmetin niteliğine göre çeşitli psikolojik ölçme araçlarını bilimsel standartlarına göre uygular. e) Psikolojik yardım hizmeti verilenlerin aile, okul, arkadaş gibi sosyal çevresiyle olan ilişkilerinin değerlendirilmesi de yapılır. f) Bölüme başvuran ve hizmet verilen öğrenci veya bireylere ilişkin gerekli bilgi ve kayıtları içeren bir danışan dosyası bilimsel standartlara uygun olarak tutulur. g) Toplanan bilgiler ile yapılacak inceleme sonucunda, başvurana verilecek rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerine ilişkin değerlendirme yapılır ve karara varılır. h) Değerlendirme sonucuna göre öğrenci veya bireyin gereksinimi olan rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri verilir, bireysel veya grupla psikolojik danışma hizmeti gereken durumlarda mesleki formasyonu bu hizmeti vermeye uygun eleman varsa hizmet verilir. Uzman eleman yoksa başvuranın ilgili kurumlara sevki yapılır. ı) Hizmet verilen öğrenci ve bireylerle ilgili olarak merkez dışına verilecek bilgilerde bireyi ve aileyi olumsuz etkileyebilecek, yanlış anlaşılmalara yol açabilecek beyan ve yorumlardan kaçınılır. i) Çalışma alanı kapsamında bulunan eğitim kurumları dahilinde yönlendirmeye ilişkin rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerini, servisler ile ilgili kurum ve kuruluşların da görüşlerini alarak plânlar, yürütülmesi için gerekli eş güdümü sağlar. j) Bölümün görevlerine ilişkin konularda çevrenin gereksinimlerini belirlemek, hizmetleri geliştirmek, niteliği ve verimi artırmak için araştırmalar yapar, bunların sonuçlarından yararlanır, yetkili ve ilgililerine iletir

25 k) Öğrencilerin yönelebilecekleri üst öğrenim kurumları, iş alanları ve mesleklere ilişkin bilgileri kapsayacak, onların çeşitli alanlardaki gelişimlerini destekleyecek yayınlar hazırlar ve eğitim-öğretim kurumlarına ulaştırır. l) Eğitim-öğretim kurumlarındaki rehberlik ve psikolojik danışma servislerini program dahilinde ziyaret eder, hizmetle ilgili konularda servis elemanları ve okul yönetimine rehberlikte bulunur, gereksinim ve sorunları belirleyerek çözümü için gerekli konuları bölüm başkanına bildirir. m) Eğitim-öğretim kurumlarından gönderilen yıllık çalışma programı ile çalışma raporunu inceler, değerlendirir ve sonuçlarını raporlaştırarak bölüm başkanına verir ve değerlendirme sonucunda belirlenen konuları rehberlik ve psikolojik danışma servislerine bildirir. n) Görev bölgesindeki rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri servisleri elemanlarıyla gerekli durum ve ilgili konularda toplantılar düzenler, toplantı sonunda belirlenen hususlarla ilgili gerekli önlemleri alır ve sonuçlarını izler. o) Hizmetlerde kullanılacak psikolojik ölçme araçları ile diğer araç ve tekniklerin tespiti, çoğaltımı, sağlanması, geliştirilmesi ve servislere dağıtımı için il düzeyinde yapılabilecek çalışmaları plânlar, yürütür ve sonuçlandırır. p) Rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri servis elemanları, okul yöneticileri, sınıf öğretmenleri için psikolojik danışma ve rehberlik hizmetleri alanındaki görevleri ile ilgili uygulamalara ilişkin bilgi ve becerilerini artırıcı konferans, panel gibi toplantılarla çeşitli hizmet içi eğitim etkinlikleri düzenler. Gerektiğinde üniversite ve ilgili kuruluşlardan eleman sağlar. Söz konusu etkinlikler ailelere yönelik olarak da düzenlenir. r) Bölümün hizmetleriyle ilgili bilimsel gelişmeleri izler ve uygulamalarda yararlanır. Bölüm hizmetlerinin yürütülmesinde yeterli sayıda personel bulunmadığında gerekli atamalar yapılıncaya kadar bölüm elemanları meslekî formasyonlarına ve niteliklerine en yakın hizmetlerin yürütülmesinde görevlendirilir. Psikolojik danışman bulunmayan eğitim-öğretim kurumlarındaki rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri yürütme komisyonunun toplantılarına gerektiğinde bölümden ilgili bir uzman katılır. Özel Eğitim Hizmetleri Bölümü Başkanlığı Madde 31- Özel eğitim hizmetleri bölümü, bölüm başkanının sorumluluğunda merkezin hizmet verdiği çalışma alanının kapsamına göre yeterli sayıda çeşitli branşlarda özel eğitimci, psikolog, psikometrist, çocuk gelişimi ve eğitimcisi, sosyal çalışmacı ve psikolojik danışmanlardan oluşur. Özel Eğitim Hizmetleri Bölümü Başkanlığının Görevleri Madde 32- Özel eğitim hizmetleri bölümü başkanlığının görevleri şunlardır: a) Özel eğitim gerektiren bireylerin tespiti amacıyla yapılacak taramalarda yer alır

26 b) Aile, okul, sağlık kuruluşları, adlî ve diğer kurumlardan; zihin, duygu ve sosyal yönden uyumsuzluk, gelişimdeki gerilik, öğrenme güçlüğü ve okul başarısızlığı, çeşitli bedensel engeller gibi nedenlerle gönderilen danışanları kabul eder, dosya açar, gerekli hizmeti verir. c) Özel eğitim gerektiren çocukların tanılanması sürecinde gerekli her türlü hizmeti verir. d) Özel eğitimde, ailelere yönelik çeşitli bilgilendirme ile rehberlik program ve çalışmalarını ilgili birim ve kurumların iş birliğiyle plânlar, uygular, değerlendirir ve izler. e) Özel eğitim kurumları ile kaynaştırma programı uygulayan okulların rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri servislerine yönetici ile öğretmenlerine özel eğitimde rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri konusunda gerekli destek hizmeti verir. f) Merkezin görev bölgesinde özel eğitim gerektiren öğrencilerin üst öğrenim kurumları ve mesleğe yönelmeleri konusunda gerekli çalışmaları ve eş güdümü sağlar. g) Özel eğitim gerektiren çocukların gelişimlerini destekleyici nitelikte bireysel veya grupla çeşitli özel eğitim uygulamaları yapar. h) Özel eğitim kurumları ile kaynaştırma programı uygulayan okulların rehberlik ve psikolojik danışma servislerince, engelli öğrencilere yönelik verilen rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerine ilişkin program ve çalışmaları inceler, izler, değerlendirir. ı) Bölüm çalışmalarıyla ilgili konularda özel eğitim kurumları ve kaynaştırma programı uygulayan okulların personeline yönelik olarak onların bilgi ve becerilerini artırıcı konferans, panel gibi toplantılar ile çeşitli hizmet içi eğitim etkinlikleri düzenler. Gerektiğinde üniversite ve ilgili kuruluşlardan eleman sağlar. i) Hizmet verilen öğrenci ve bireylerle ilgili olarak merkez dışına verilecek bilgilerde kişiyi ve aileyi olumsuz etkileyebilecek, yanlış anlaşılmalara yol açabilecek beyan ve yorumlardan kaçınır. j) Bölümün görevlerine ilişkin konularda çevrenin gereksinimlerini belirlemek, hizmetleri geliştirmek, niteliği ve verimi artırmak için araştırmalar yapar, bunların sonuçlarından yararlanır, yetkili ve ilgililerine iletir. k) Bölüm etkinliklerinde kullanılacak psikolojik ölçme araçları ile diğer araç ve tekniklerin belirlenmesi, sağlanması ve geliştirilmesi için il içinde yapılabilecek çalışmaları plânlar, yürütür ve sonuçlandırır. l) Özel eğitim gerektiren öğrencilerin kendilerine, ailelerine ve eğitim kurumlarına yönelik, onların gelişmelerini destekleyecek yayınlar hazırlar ve ilgililere ulaştırır. m) Bölüm hizmetleriyle ilgili bilimsel gelişmeleri izler, bunlardan uygulamalarda yararlanır. Bölüm hizmetlerinin yürütülmesinde yeterli sayıda personel bulunmadığında, gerekli atamalar yapılıncaya kadar bölüm elemanları, meslekî formasyonlarına ve niteliklerine en yakın hizmetlerin yürütülmesinde görevlendirilir

27 Merkez Komisyonu Madde 33- Merkez komisyonu; yönetici, bölüm başkanları, uzman personel ve psikolojik danışmanların tamamından oluşur. Merkez çalışmalarının bütünlük içinde yürütülmesi ve eşgüdümüyle koordinasyonuyla ilgili konuları görüşmek üzere yılda en az iki kez müdürün başkanlığında toplanır. Merkez Komisyonunun Görevleri Madde 34- Merkez komisyonunun görevleri şunlardır: a) Merkezin bölüm çalışmalarını programına göre değerlendirir, gelecek yıla ait bölüm çalışma programlarını inceleyerek karara bağlar. b) Merkezin rehberlik ve psikolojik danışma, özel eğitim hizmetleri ile eğitim-öğretim kurumlarındaki bu hizmetlerin geliştirilmesi için gerekli çalışmaları, gereksinimleri belirler ve önlemleri karara bağlar. Merkez Kitaplığı Madde 35- Merkezde alanla ilgili yayınların bulunduğu bir kitaplık oluşturulur. Bu kitaplığa, hizmetlerde yararlanılması amacıyla rehberlik ve psikolojik danışma, özel eğitim ve diğer ilgili konularda temel kaynaklar ve alanla ilgili yeni yayınlar sağlanır. Gerektiğinde kitaplıkta bilgisayar teknolojisi ve ağlarından yararlanılır. ÜÇÜNCÜ BÖLÜM Uzmanların Görevleri Psikolojik Danışmanın Görevleri Madde 36- Merkezde görevli psikolojik danışman aşağıdaki görevleri yapar: a) Öğrencilerin veya bireylerin kendilerini ilgileri, yetenekleri, meslekî değerleri gibi yönleriyle tanımalarına, meslekler hakkında bilgi edinmelerine, kendi özelliklerine hangi mesleklerin uygun olduğunu fark etmelerine, çevreleri ile olumlu ilişkiler ve daha verimli çalışma alışkanlıkları geliştirebilmelerine, eğitimle ilgili sorunlarını ve güçlüklerini giderebilmelerine yönelik psikolojik yardım hizmetlerini verir. Bu öğrenciler veya bireyler için gerekli resmî işlemleri yapar. b) Çalışma alanında yer alan eğitim-öğretim kurumlarının özellik, kademe, türlerine göre ayrı olmak üzere çerçeve programı ve etkinlik programlarının hazırlanmasına ilişkin çalışmaları organize eder ve bu çalışmalara katılır. Bu çalışmanın ön hazırlığı olarak kurumdaki önceki uygulama sonuçları, kurumun özellikleri ve çeşitli boyutları incelenir. c) Psikolojik ölçme araçlarını standartlarına uygun olarak uygular, değerlendirir, sonucunda gerekli rehberlik hizmetini verir. d) Rehberlik ve psikolojik danışma servislerine yönelik olarak yöneltme kapsamındaki çalışmaları organize eder, düzenlenmiş çalışmalara katılır ve bu çalışmalar doğrultusunda çeşitli yayınlar hazırlar

28 e) Rehberlik ve psikolojik danışma servislerinin ihtiyaç ve sorunlarını belirlemeye yönelik çalışmaları yürütür. f) Eğitim-öğretim kurumlarındaki rehberlik ve psikolojik danışma servislerinden gelen çalışma rapor ve programlarını inceler, değerlendirir ve değerlendirme sonuçlarını genel bir rapor haline getirir. Bu rapora bölümündeki elemanların görüş ve önerilerini de ekleyerek Bölüm Başkanına iletir. g) Hizmetlerle ilgili çeşitli araştırma-geliştirme çalışmalarına katılır. h) Eğitim-öğretim kurumlarındaki rehberlik ve psikolojik danışma servislerinde görev yapan psikolojik danışmanlara, verilecek hizmetlere ilişkin rehberlikte bulunur. ı) Psikolojik danışmanı bulunmayan okullar öncelikli olmak üzere okulların ve öğrencilerin gereksinimleri doğrultusunda yöneticilere, öğretmenlere, gerekli durumlarda ailelere yönelik toplantı, panel ve konferans gibi etkinlikler düzenler, gerekli hizmet içi eğitim etkinliklerini önerir. i) Alanla ve bölümün hizmetleriyle ilgili bilimsel gelişmeleri izler, uygulamalarında bu gelişmelerden yararlanır. j) Merkezde diğer meslek elemanlarıyla ekip çalışması yapar ve görevlerine ilişkin kayıtları usulüne uygun şekilde tutar. k) Merkez müdürünün vereceği hizmetle ilgili diğer görevleri yapar. Psikologun Görevleri Madde 37- Merkezde görevli psikolog aşağıdaki görevleri yapar: a) Atipik özellikleri, uyum güçlükleri, sorunları veya özürleri bakımından incelenmesi ve tanınması gereken danışanlar için tanılama çalışması yapar. b) Bu çalışmalar için gerekli psikolojik ölçmeleri yapar, yöntem ve teknikleri kullanır ve bunların sonuçlarını değerlendirir. c) Danışanlara kendi alanı ile ilgili olan psikolojik yardımları verir, gerekli terapi çalışmalarını yürütür. d) Gerektiğinde danışanları çevrede psikolojik yardım veren başka kurum ve kuruluşlara yönlendirir. e) Çevrede ve okullarda alanıyla ilgili araştırmalar yapar veya yapılanlara katılır. Sonuçları, önerileriyle birlikte ilgililere iletir. f) Alanı ve bölümünün hizmetleriyle ilgili bilimsel gelişmeleri izler, uygulamalarında bunlardan yararlanır. g) Merkezdeki diğer meslek elemanlarıyla ekip çalışması yapar ve görevlerine ilişkin gerekli kayıtları usulüne uygun şekilde tutar. h) Merkez müdürünün vereceği hizmetle ilgili diğer görevleri yapar

29 Psikometristin Görevleri Madde 38- Merkezde görevli psikometrist aşağıdaki görevleri yapar: a) Merkezin ve bulunduğu bölümün hizmetlerinin gerektirdiği psikolojik ölçme araçlarına ilişkin olarak ihtiyaçlarını belirler. b) Hizmetlerde ihtiyaç duyulan psikolojik ölçme araçlarının yerel olanaklara göre geliştirilmesi ve uyarlanmasıyla ilgili çalışmalar yapar. Gerektiğinde çalışmalar için bölgede bir ekip oluşturulmasına yönelik olarak yönetime önerilerini bildirir. Bu ekibin çalışmalarına katılır ve çalışmaları organize eder. c) Hizmetlerde kullanılan mevcut psikolojik ölçme araçlarının geçerlik, güvenirlik gibi niteliklerini izler, normlarını sağlar, gerekli düzenleme ve düzeltme çalışmalarını yürütür. d) Gerektiğinde merkezde ve bölümündeki inceleme veya tanılama amacıyla yapılan ölçme aracı uygulamalarına katılır. e) Psikolojik ölçme araçlarından elde edilen verileri işlemek için istatistiksel teknikler geliştirir. f) Hizmet bölgesindeki psikolojik ölçme araçlarıyla ilgili hizmet içi eğitim etkinliklerine katılır veya gerektiğinde organize eder. g) Yönlendirmede rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerinin düzenlenmesi ve yürütülmesine ilişkin psikometrik çalışmaları yürütür veya ilgili çalışmalara katılır. h) Bölümünün hizmetleri ve psikolojik ölçme araçlarına ilişkin bilimsel gelişmeleri izler ve çalışmalarında bunlardan yararlanır. ı) Merkezdeki diğer meslek elemanlarıyla ekip çalışması yapar ve görevlerine ilişkin kayıtları usulüne uygun şekilde tutar. i) Merkez müdürünün vereceği, hizmetle ilgili diğer görevleri yapar. Eğitim Programcısının Görevleri Madde 39- Merkezde görevli eğitim programcısı aşağıdaki görevleri yapar: a) Merkezin hizmet alanında kullanılan mevcut rehberlik programlarını amaç, içerik, uygulama ve kullanılan araç ve gerecin uygunluğu gibi yönlerden sürekli olarak izler, değerlendirir ve sonuçlarını merkezdeki ilgili uzmanlara ve eğitim-öğretim kurumlarındaki rehberlik ve psikolojik danışma servislerine iletir. b) Çeşitli rehberlik programlarını (mevcut olan, hizmet alanında gereksinim duyulan, öğrencilere ve ailelere yönelik programlar ile ilgili personel için gerekli hizmet içi eğitim programları) ilgili alan uzmanlarıyla birlikte geliştirir. c) Okul veya öğretim programlarıyla ilgili çalışmalara, yönlendirme ve yönlendirmedeki rehberlik hizmetleri açısından katılır

30 d) Programların uygulanması sırasında ortaya çıkan sorunları araştırır, değerlendirir ve sonuçları merkez müdürüne iletir. e) Merkezin rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerine ilişkin plânlamalarını yapar ve bu hizmetler açısından hizmet alanının gereksinimlerinin belirlenmesine ilişkin inceleme ve araştırmalara katılır. f) Alan ve bölümün hizmetlerine ilişkin bilimsel gelişmeleri izler ve çalışmalarında bunlardan yararlanır. g) Merkezdeki diğer meslek elemanlarıyla ekip çalışması yapar ve görevlerine ilişkin kayıtları usulüne uygun şekilde tutar. h) Merkez müdürünün vereceği, hizmetle ilgili diğer görevleri yapar. Sosyal Çalışmacının Görevleri Madde 40- Merkezde görevli sosyal çalışmacı aşağıdaki görevleri yapar: a) Merkeze yapılan başvurular üzerine öğrenci, aileler ve diğer ilgililerle görüşme yapar, gerekli bilgileri toplar. b) Merkeze gelen öğrenci veya bireyleri aile yapısı, fizikî-sosyal gelişim, çocuk-aile ilişkisi, eğitim, çevreye uyum gibi çeşitli değişkenlere göre inceler, bilgileri değerlendirir. Çeşitli sosyal çalışma tekniklerini kullanarak problemlerin çözülmesine yardımcı olur. c) Merkeze gelen öğrenci veya bireylerin sosyal ve ekonomik durumlarına göre çevrede yararlanabilecekleri eğitsel ve sosyal hizmet olanaklarını araştırır, tanıtır. d) Hizmetlere ilişkin konferans, gezi, seminer, grup toplantısı gibi sosyal etkinlikleri organize eder. e) Hizmet alanında toplumun ekonomik, sosyal, kültürel ve benzeri özelliklerinin ve gereksinimlerinin belirlenmesine ilişkin araştırmalar yapar, bunları hizmetlerde yararlanılmak üzere ilgililere iletir ve bu düzenleme çalışmalarına alanıyla ilgili konularda katılır. f) Merkezin tanıtılması ve diğer kurum ve kuruluşlarla iş birliği yapılması yönünde çalışmalarda bulunur. g) Alan ve bölümünün hizmetleriyle ilgili bilimsel gelişmeleri izler, çalışmalarında bunlardan yararlanır. h) Merkezdeki diğer meslek elemanlarıyla ekip çalışması yapar ve görevlerine ilişkin kayıtları usulüne uygun şekilde tutar. ı) Merkez müdürünün vereceği, hizmetle ilgili diğer görevleri yapar

31 Özel Eğitimcinin Görevleri Madde 41- Merkezde görevli özel eğitimci aşağıdaki görevleri yapar. Uzmanlık alanı olan özür grubunda: a) Danışanların, ayırıcı tanılama çalışmalarına katılır. b) Danışanların eğitimlerini ve gelişimlerini sürdürmeleri için gerekli olan becerilerin kazandırılmasına ilişkin eğitsel terapi çalışmalarını bireysel ve grup etkinlikleri şeklinde yürütür. c) Değerlendirme sonuçlarına göre, sürdürülen eğitim uygulamaları ve bireydeki gelişmeler konusunda; danışanın kendisine, ailesine ve öğretmenlerine bilgi verir. Sağlanan gelişmelerin okul, aile ve diğer ortamlarda sürekliliği bakımından gerekli eş güdümü sağlar. d) Danışanların özürleri, kişilik yapıları, gelişim özellikleri ile ilgi ve yeteneklerine uygun bireysel ya da grup eğitsel programları hazırlar, uygular, geliştirir ve sonuçlarını değerlendirir. e) Bu programların uygulanabilmesi için uygun fizikî ortam ile araç-gereç gereksinimini belirler ve yönetime iletir. f) Yürütülen etkinliklerin çocukların gelişimlerine olan katkılarını değerlendirir ve danışanı sürekli izleyerek gelişim durumlarını belli aralıklarla kaydeder. g) Danışanların eğitsel ve meslekî yönlendirilmelerinde; özür türü ve özelliklerine uygun kararlar alınabilmesi için diğer alan uzmanlarıyla iş birliği yapar. h) Ailelere, öğretmenlere ve öğrencilere, özel eğitim yöntem ve teknikleri ile eğitim materyalleri ve bunların sınıf ve ev ortamında amaca uygun olarak kullanılması konularında bilgi verir. ı) Özel eğitime ilişkin bilimsel gelişmeleri izler ve çalışmalarında bunlardan yararlanır. i) Çalışmalarını merkezdeki diğer uzman elemanlarla ekip çalışması içerisinde yürütür ve görevine ilişkin kayıtları usulüne uygun tutar. j) Merkez müdürünün vereceği, hizmetle ilgili diğer görevleri yapar. Çocuk Gelişimi ve Eğitimcisinin Görevleri Madde 42- Merkezde görevli çocuk gelişimi ve eğitimcisi aşağıdaki görevleri yapar: a) Danışanları fizikî, zihinsel ve sosyal gelişim bakımından inceler, danışanların yaş düzeylerine uygun gelişimlerini değerlendirir. b) Danışanların gelişim özelliklerine göre eğitsel terapi çalışmalarına, gelişimi değerlendirme yönünden destek olur

32 c) Danışanın gelişimi ve eğitimini izler, beklenen gelişimi gösteremeyen çocuklar için ilgili meslek elemanlarıyla iş birliği yapar. d) Alanı ile ilgili konularda ailelere ve öğretmenlere rehberlik eder. Çocuk gelişimi ve eğitimi ile ilgili broşür, kitapçık hazırlama çalışmalarına katılır. e) Çeşitli gelişim ölçeklerinin geliştirilmesi çalışmalarına katılır. f) Alanıyla ilgili araştırma ve inceleme yapar, gelişmeleri izler, bunlardan görevlerinde yararlanır. g) Merkezdeki diğer meslek elemanlarıyla ekip çalışması yapar ve görevlerine ilişkin kayıtları usulüne uygun şekilde tutar. h) Merkez müdürünün vereceği, hizmetle ilgili diğer görevleri yapar. BEŞİNCİ KISIM Eğitim-Öğretim Kurumlarında Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri BİRİNCİ BÖLÜM Servisin Kuruluşu ve Okul Yönetimi Rehberlik ve Psikolojik Danışma Servislerinin Kuruluşu Madde 43- Resmî ve özel eğitim-öğretim kurumlarında rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerini yürütmek üzere, rehberlik ve psikolojik danışma servisi kurulur. Bu servise öğrenci sayısına göre yeterli eleman atanır. Hizmetin özellikleri açısından uygun fizikî ortam ve gerekli donatım sağlanır. Madde 44- Rehberlik ve psikolojik danışma servisi rehberlik ve araştırma merkeziyle koordineli çalışır. Psikolojik danışmanı bulunmayan eğitim-öğretim kurumları sınıf rehber öğretmenliğine ilişkin rehberlik hizmetleri kapsamında, yürütme kurulu aracılığıyla rehberlik ve araştırma merkezleriyle iş birliği içinde çalışır. Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri Yürütme Komisyonu Madde 45- Her eğitim-öğretim kurumunda rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerinin plânlanması, eş güdümün ve kurum içindeki iş birliğinin sağlanması amacıyla rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri yürütme komisyonu oluşturulur. Bu komisyon, ders yılında birinci ve ikinci dönemin başladığı ilk ay ile ders yılının tamamlandığı son ay içerisinde olmak üzere, yılda en az üç defa toplanır. Ayrıca ders yılı içinde gerektiğinde okul müdürünün uygun gördüğü tarihlerde de toplanabilir. Rehberlik ve psikolojik danışma servisindeki psikolojik danışmanlar bu komisyonun sürekli üyesidir. Diğer üyeler her ders yılı başında öğretmenler kurulunda yeniden belirlenir

33 Rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri yürütme komisyonu okul müdürünün başkanlığında aşağıdaki üyelerden oluşturulur: a)müdür yardımcıları. b) Rehberlik ve psikolojik danışma servisi psikolojik danışmanları. c) Sınıf rehber öğretmenlerinden her sınıf seviyesinden seçilecek en az birer temsilci. d) Disiplin kurulundan bir temsilci. e) Okul-aile birliği ve okul koruma derneğinden birer temsilci. f) Okul öğrenci temsilcisi. Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri Yürütme Komisyonunun Görevleri Madde 46- Rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri yürütme komisyonu aşağıdaki görevleri yapar : a) Rehberlik ve psikolojik danışma servisince hazırlanan yıllık program ve yürütme plânını inceler, bu konudaki görüşlerini bildirir. Uygulanması için gerekli önlemleri karara bağlar. b) Rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerinin yürütülmesi sırasında hizmetlere ilişkin çalışmaları ve ortaya çıkan sorunları inceler, değerlendirir ve bunların çözümüne ilişkin önlemleri belirler. c) Eğitim ortamında; öğrenciler, aileler, yöneticiler, öğretmenler ve psikolojik danışmanlar arasında sağlıklı ve uyumlu ilişkiler kurulabilmesi için gerekli önlemleri görüşür ve yapılacak çalışmaları belirler. d) Yönlendirmeye ilişkin eğitsel ve meslekî rehberlik çalışmalarında ve öğrencileri yönlendirmede, okuldaki eğitimöğretim etkinlikleri ile eğitsel etkinliklerden karşılıklı olarak yararlanılabilmesi için gerekli önlemleri ve çalışmaları belirler. e) Yapılacak çalışmalarda birey, aile, ilgili kurum-kuruluşlara yönelik iletişim ve iş birliğine ilişkin önlemleri belirler. Psikolojik danışmanı bulunmayan eğitim-öğretim kurumlarında gerektiğinde rehberlik ve araştırma merkezinden bir uzmanın bu komisyona katılması sağlanır. Okul Müdürünün Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetlerine İlişkin Görevleri Madde 47- Okul müdürü aşağıdaki görevleri yapar: a) Okulda rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerinin sağlıklı şekilde yürütülebilmesi için, hizmetin gerektirdiği fiziksel şartları ve uygun çalışma ortamını hazırlar, kullanılacak araç ve gereci sağlar. b) Rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri yürütme komisyonunu kurar, bu komisyona başkanlık eder. c) Okulun rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerinin yürütülmesi ile ilgili yıllık program ve yürütme plânının hazırlanmasını sağlar ve uygulanmasını izler

34 d) Okulun psikolojik danışman ihtiyacını, öğrenci sayısını ve bu sayıdaki artışı dikkate alarak belirler ve bulunduğu il veya ilçe millî eğitim müdürlüğünün ilgili bölümüne bildirir. e) Okulda birden fazla psikolojik danışman varsa birini koordinatör olarak görevlendirir. f) Rehberlik ve psikolojik danışma servisinde birden fazla psikolojik danışman olması hâlinde; program, plânlama, araştırma gibi birlikte yapılması gereken görevler dışında, hizmetlerin yürütülmesinde öğrenci sayıları, sınıflar, meslekî formasyon ve özel beceriler gibi ölçütlere göre gerektiğinde psikolojik danışmanlar arasında iş bölümü yapar. Ancak bu iş bölümünün dengeli olmasına ve hizmetlerin gerektirdiği eş güdüm ve bütünlüğü zedelememesine dikkat eder. g) Rehberlik ve psikolojik danışma servisiyle iş birliği yaparak okuldaki öğretmenleri her sınıfa bir sınıf rehber öğretmeni olmak üzere görevlendirir. Zorunlu olmadıkça sınıf rehber öğretmenlerini sınıftaki öğrencilerin mezuniyetine kadar değiştirmez ve sınıf rehber öğretmenlerini bir zorunluluk bulunmadıkça yönetim işlerinde görevlendirmez. h) Okuldaki rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerinin ve bu konudaki programın verimli ve düzenli bir biçimde yürütülmesi için psikolojik danışman, sınıf rehber öğretmenleri, öğrenciler ve veliler arasında eş güdümü sağlamak için gerekli özeni gösterir. ı) Öğrencileri yönlendirme çalışmalarında rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri servisi elemanları, öğrenciler, veliler, sınıf rehber öğretmenleri, branş öğretmenleri ve diğer yöneticiler arasında iş birliği ve organizasyon ile değerlendirme sonuçlarının bir bütünlük içinde kayıtlarının tutulmasını sağlar. i) Başka eğitim-öğretim kurumlarından gelen öğrencilerin gelişim dosyalarını, geldikleri eğitim kurumlarından ister ve rehberlik ve psikolojik danışma servisine iletir. j) Rehberlik ve psikolojik danışma servisince hazırlanan program ile yürütme plânının birer örneğini ders yılının başladığı ilk ay içerisinde, yıl sonu çalışma raporunun bir örneğini ise ders yılının tamamlandığı ay içerisinde bağlı bulunduğu rehberlik ve araştırma merkezine gönderir. Müdür Yardımcılarının Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetlerine İlişkin Görevleri Madde 48- Okul müdür yardımcıları aşağıdaki görevleri yapar: a) Sorumlu olduğu sınıflardaki öğrencilere ilişkin sorunları ve bu öğrencilerle ilgili gerekli bilgi ve belgeleri rehberlik ve psikolojik danışma servisine iletir. b) Rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri yürütme komisyonu toplantılarına katılır. c) Okul müdürünün vereceği rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleriyle ilgili diğer görevleri yapar

35 İKİNCİ BÖLÜM Servisin Elemanları Koordinatör Psikolojik Danışmanın Görevleri Madde 49- Koordinatör psikolojik danışman aşağıdaki görevleri yapar: a) Rehberlik ve psikolojik danışma servisi ile okul yönetimi arasındaki koordinasyonu sağlar. b) Rehberlik ve psikolojik danışma servisinin hazırladığı okulun rehberlik programlarını ve çalışma raporlarını onaylanmak ve birer örneğini rehberlik ve araştırma merkezine gönderilmek üzere okul müdürüne iletir. c) Uygulanan rehberlik programları, gerçekleştirilen ve yapılacak olan rehberlik etkinliklerine ilişkin olarak öğretmenler kuruluna bilgi verir. d) Rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri etkinliklerine servis elemanı olarak fiilen katılır. Psikolojik Danışmanın Görevleri Madde 50- Psikolojik danışman aşağıdaki görevleri yapar: a) İl çerçeve programını temel alarak okulunun rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri programını sınıf düzeylerine, okulun türüne ve öğrencilerin ihtiyaçlarına göre hazırlar. b) Rehberlik programının ilgili kısmının uygulanmasında sınıf öğretmenlerine rehberlik eder. c) Okulunun tür ve özelliklerine göre gerekli eğitsel ve meslekî rehberlik etkinliklerini plânlar, programlaştırarak uygular veya uygulanmasına rehberlik eder. d) Bireysel rehberlik hizmetlerini alanın ilke ve standartlarına uygun biçimde yürütür. e) Eğitsel, meslekî ve bireysel rehberlik çalışmaları için öğrencilere yönelik olarak bireyi tanıma etkinliklerini yürütür. f) Bireysel rehberlik hizmetleri kapsamında formasyonu uygunsa psikolojik danışma yapar. g) Sınıflarda yürütülen eğitsel ve meslekî rehberlik etkinliklerinden, uygulanması rehberlik ve psikolojik danışma alanında özel bilgi ve beceri gerektirenleri uygular. h) Okul içinde rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleriyle ilgili konularda araştırmalar yapar, bunların sonuçlarından yararlanılmasını sağlar. ı) Öğrencinin mezun olacağı dönemde, okuldaki tüm eğitim-öğretim sürecindeki gelişimini, yönlendirilmesi açısından önemli özelliklerini ve bu konudaki önerilerini içeren bir değerlendirme raporunu sınıf rehber öğretmeni, veli, öğrenci ve okul yönetiminin iş birliğiyle hazırlar. Bu raporun aslını öğrenci gelişim dosyasına koyar, bir örneğini de öğrenciye veya velisine verir

36 i) Eğitim-öğretim kurumundaki seçmeli derslerin konulmasında çevre koşulları, okulun olanakları, öğretmen sayısı ve branşı da gözetilerek yeni seçmeli derslere ilişkin araştırma yapar, bu derslerin zümre öğretmenlerince gerçekleştirilecek program çalışmalarında alanı ile ilgili görüşlerini bildirir. j) Okulda özel eğitim gerektiren öğrenci varsa veya kaynaştırma eğitimi sürdürülüyorsa, bu kapsamdaki öğrencilere ve ailelerine gerekli rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerini rehberlik ve araştırma merkezinin iş birliğiyle verir. k) Rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerine ilişkin öğrenci gelişim dosyalarını ve diğer gerekli kayıtları tutar, ilgili yazışmaları hazırlar ve istenen raporları düzenler. l) Okula bir alt öğrenim kademesinden veya nakil yoluyla gelen öğrencilerin gelişim dosyalarını inceler, sınıf rehber öğretmeniyle iş birliği içinde değerlendirir. m) Gerektiğinde rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerinde kullanılacak ölçme araçları, doküman ve kaynakları hazırlama ve geliştirme çalışmalarına katılır. n) Öğrencilerin ilgi, yetenek ve akademik başarıları doğrultusunda eğitsel kollara yöneltilmesi konusunda branş ve sınıf rehber öğretmenine bilgi verir ve iş birliği yapar. o) Ailelere, öğrencilere, sınıf rehber öğretmenlerine ve gerektiğinde diğer okul personeline yönelik hizmet alanına uygun toplantı, konferans ve panel gibi etkinlikler düzenler. p) Okulda rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerine ilişkin komisyonlara ve toplantılara katılır, gerekli bilgileri verir, görüşlerini belirtir. r) Orta öğretim kurumlarında Millî Eğitim Bakanlığı Orta öğretim Kurumları Ödül ve Disiplin Yönetmeliği'nin ilgili maddesinde belirtilen görevi yapar. s) Ders yılı sonunda bu alanda yapılan çalışmaları değerlendirir, sonuçlarını ve gerekli bilgileri içeren bir rapor hazırlar. ÜÇÜNCÜ BÖLÜM Öğretmenler Sınıf Rehber Öğretmeninin Görevleri Madde 51- Sınıf rehber öğretmeni aşağıdaki görevleri yapar: a) Okulun rehberlik ve psikolojik danışma programı çerçevesinde sınıfın yıllık çalışmalarını plânlar ve bu plânlamanın bir örneğini rehberlik ve psikolojik danışma servisine verir. b) Rehberlik için ayrılan sürede sınıfa girer. Sınıf rehberlik çalışmaları kapsamında eğitsel ve meslekî rehberlik etkinliklerini, rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri servisinin organizasyonu ve rehberliğinde yürütür

37 c) Sınıfındaki öğrencilerin öğrenci gelişim dosyalarının tutulmasında, rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri servisiyle iş birliği yapar. d) Sınıfa yeni gelen öğrencilerin gelişim dosyalarını rehberlik ve psikolojik danışma servisi ile iş birliği içinde inceler, değerlendirir. e) Çalışmalarda öğrenci hakkında topladığı bilgilerden özel ve kişisel olanların gizliliğini korur. f) Sınıfıyla ilgili çalışmalarını, ihtiyaç ve önerilerini belirten bir raporu ders yılı sonunda ilk hafta içinde rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri servisine iletir. g) Öğrencilerin ilgi, yetenek ve akademik başarıları doğrultusunda eğitsel kollara yöneltilmeleri konusunda psikolojik danışmanla iş birliği yapar. h) Okul müdürünün vereceği, hizmetle ilgili diğer görevleri yapar. İlköğretimde 1'inci sınıftan 5'inci sınıfa kadar olan sınıfları okutan öğretmenler de bu görevleri kendi sınıflarında; üst sınıflardaki sınıf rehber öğretmenleri gibi, öğrencilerinin yaş, gelişim, eğitim durumları, bireysel özellikleri ve gereksinimleri doğrultusunda, rehberlik ve psikolojik danışma servisinin eş güdümünde yürütürler. Diğer Öğretmenler Madde 52- Sınıf rehber öğretmenliği görevi olmayan öğretmenler de gerektiğinde rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri servisinin plânlama ve eş güdümüyle çalışmalara yardımcı olurlar. Okul Müdürünün vereceği, rehberlikle ilgili görevleri yerine getirirler. ALTINCI KISIM Çeşitli Hükümler Yetiştirme Madde 53- Hizmeti geliştirmek ve niteliğini artırmak, rehberlik ve araştırma merkezleri ile eğitim kurumlarındaki rehberlik ve psikolojik danışma servislerindeki elemanların, rehberlik alanındaki görevlerini yürütebilmeleri için gerekli bilgi ve becerileri kazanmalarını sağlamak amacıyla okul müdürleri, sınıf rehber öğretmenleri ve diğer ilgili elemanlar için eğitim ve yetiştirme önlemleri Bakanlıkça alınır. Çalışma Saatleri ve İzinler Madde 54- Rehberlik ve araştırma merkezlerinde görevli uzmanlar ve psikolojik danışmanların çalışma saatleri ve izinleri ile ilgili konular, 657 Sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 99, 102, 103, 104'üncü maddeleri esaslarına göre düzenlenir

38 Rehberlik ve psikolojik danışma servislerinde görevli psikolojik danışmanların çalışma süreleri haftalık 30 iş saatidir. Günlük çalışma saatleri eğitim-öğretim kurumunun özellik ve ihtiyaçlarına göre okul müdürlüğünce düzenlenir. Bu elemanlar izin ve tatillerini diğer öğretmenler gibi kullanırlar. Verilemeyecek Görevler Madde 55- Eğitim-öğretim kurumlarındaki rehberlik ve psikolojik danışma servislerinde görevli psikolojik danışmanlara yönetim, büro işlerinde, ders, nöbet ve sınav gibi rehberlik ve psikolojik danışmadaki hizmet alanlarıyla ilişkisiz konularda görev verilemez. Ancak bu durum yönetici olarak atanmalarına engel teşkil etmez. İlk Atama, Yer Değiştirme Suretiyle Atama, Adaylığın Kaldırılması Madde 56- Rehberlik ve araştırma merkezi ve rehberlik ve psikolojik danışma servisi elemanlarının atama ve yer değiştirme suretiyle atamaları yürürlükteki mevzuat hükümlerine göre yapılır. Resmî eğitim-öğretim kurumlarına atanacak aday psikolojik danışmanlar ilk olarak rehberlik ve araştırma merkezlerinde görevlendirilirler. Adaylıkları burada kaldırıldıktan sonra, eğitim-öğretim kurumlarındaki rehberlik ve psikolojik danışma servislerine dağıtımları yapılır. Rehberlik ve araştırma merkezlerine yapılacak atama ve görevlendirmelerde, lisansüstü dereceye sahip olma, tercih nedenidir. YEDİNCİ KISIM Kaldırılan Mevzuat,Yürürlük,Yürütme Yürürlükten Kaldırılan Mevzuat Madde 57- Bu Yönetmeliğin yayımı tarihinden itibaren gün ve 2201 Sayılı Tebliğler Dergisi'nde yayımlanan Rehberlik Hizmetleri Yönetmeliği ve ilgili genelgeleri yürürlükten kaldırılmıştır. Yürürlük Madde 58- Bu yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girer. Yürütme Madde 59- Bu yönetmelik hükümlerini Millî Eğitim Bakanı yürütür. NOT İlköğretim Kurumları Yönetmeliği ve Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği nde de rehber öğretmenleri ilgilendiren maddeler vardır

39 OKUL REHBERLİK SERVİSİ DOSYA SİSTEMİ (REHBERLİK DESİMALİ) 1. REHBERLİK FAALİYETLERİ DOSYASI 1.1 Rehberlik Faaliyetleri Yıllık Çerçeve Programı 1.2 Sınıf Rehberlik Programları 1.3 Gelen evraklar Giden evraklar 1.4 Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri Yürütme Komisyonu Tutanakları 2. GÖRÜŞME ÖZETLERİ DOSYASI 2.1 Öğrenci Görüşmeleri 2.2 Veli görüşmeleri 3. REHBERLİK TEKNİKLERİ DOSYASI 3.1 Formlar 3.2 Pano Yazıları 3.3 Ölçme Araçları 3.4 Grupla Psikolojik Danışma 3.5 Mevzuat 4. SUNUMLAR ve SEMİNERLER DOSYASI 5. REHBERLİK FAALİYET RAPORLARI DOSYASI 5.1 Aylık Rehberlik Faaliyet Raporları 5.2 Sınıf Yıl Sonu Rehberlik Faaliyet Raporları 5.3 Okul Yıl Sonu Rehberlik Faaliyet Raporu 5.4 Araştırmalar-Çalışmalar-Test Sonuçları 6. SINIF VELİ TOPLANTISI RAPORLARI DOSYASI 7. SINIF DOSYASI İÇERİĞİ ( Her Sınıf İçin Ayrı Ayrı Hazırlanacak) 7.1 Sınıf Yıllık Çalışma Programı 7.2 Yönetmelik ( Sınıf Öğretmenin Görevleri ) 7.3 Rehberlik Faaliyetleri Özet Bilgi Formu 7.4 Sınıf Listesi 7.5 Oturma Planı 7.6 Sosyal Kulüplerde Görev Alan Öğrencilerin Listesi 7.7 Öğrenci Tanıma Fişleri ( Her Bir Öğrenci İçin Ayrı Bir Poşet Dosya İçinde) 7.8 Uygulanan Rehberlik Tekniklerinin Uygulama Kayıtları ( Her Bir Öğrencinin Poşet Dosyasına Konulacak) 7.9 Sınıf Rehberlik Programı Ekleri NOT Rehberlik desimalinin ilk 6 dosyası rehberlik servisi, 7. dosyası ise sınıf rehber öğretmenleri tarafından oluşturulur

40 PSİKOLOJİK DANIŞMA VE REHBERLİK ALANINDA ÇALIŞANLAR İÇİN REHBERLİK KURALLARI Giriş Hızla gelişen ve değişen dünyamızda, bireylerin giderek karmaşıklaşan yaşam koşullarına etkin ve verimli bir biçimde uyum sağlamaları gerekmektedir. Bu hizmet alanına yönelik olarak süreç içersinde psikiyatri, klinik psikoloji, psikolojik danışma sosyal çalışma gibi bazı psikolojik yardım meslekleri ortaya çıkarmıştır. PDR hizmetlerinin amacı, gerekçesi ve diğer yardım meslekleri içindeki özgün yeri yardım mesleklerinin ortak amacının insan yaşamını iyileştirmek ve geliştirmek olması nedeniyle bu meslekler arasında bazı rol örtüşmeleri bulunmakla birlikte, birbirinden ayrı meslekler olarak gelişmelerini sağlayan farklı amaç, ilke, yöntem ve teknikleri de vardır. Dolayısıyla bunların birbirlerinden ayrı meslek dalları olarak gelişmeleri gerekmektedir. Klinik psikoloji ile PDR arasındaki önemli farklardan birisi, yardım sürecinde, klinik psikologun psikopatolojiden harekete geçerek kendisine başvuran kişilerdeki psikolojik bozuklukları iyileştirmeyi esas almasıdır. Bunun için önce tanı, sonra tedavi ilkesi izlenir. Klinik model esas alınır. Daha çok tıp merkezlerinde, ciddi psikolojik sorunları olan kişilerle yoğun terapi programına girilir ve genellikle psikiyatristlerle işbirliği içinde çalışılır. Ayrıca PDR, yalnızca bazı duygusal-sosyal sorunları olan kişilere sağaltıcı-iyileştirici hizmetlerde bulunmakla kalmaz aynı zamanda bunları önleyici bir işlevi de üstlenir. PDR, okul, hastane, ordu, fabrika ve benzeri sosyal kuruluşlarda psikolojik sağlığı bozan koşulları engellemek, olumlu kişiler arası ilişkileri geliştirmek gibi bazı önleyici hizmetleri içerir. Ayrıca bu hizmetler ile herhangi bir sorunu olmayan psikolojik sağlığı yerinde olan danışanlara da yardım sunulur. Bu yardımlar normal bir kişinin kendini daha iyi tanımasına, içinde bulunduğu koşulları gerçeğe daha uygun olarak değerlendirmesine, yeteneklerini geliştirmesine, kendine daha uygun bir meslek seçmesine, daha gerçekçi planlar yapmasına yöneliktir. Özetle bireyin daha özgün ve anlamlı bir yaşam sürmesine yardımcı olmayı amaçlar. Bu da PDR hizmetlerinin önemle vurgulanan geliştirici işlevidir. Ülkemizde PDR çalışmaları genellikle öğretim etkinlikleri il karıştırılmakta ve öğretmenlerinde bu hizmetleri verebilecekler düşünülmektedir. Okullarda çalışan psikolojik danışmanlara rehber öğretmen denilmesi büyük bir olasılıkla bu karışıklığa neden olmakta ve PDR mesleğinin öğretmenlik olduğu yanılgısına yol açmaktadır. Aslında psikolojik danışmanlık ve öğretmenlik birbirinden farklı mesleklerdir. A.Temel Amaçlar Psikolojik danışma ve rehberlik, yardım hizmetlerini amaçlayan meslekler arasında kendine özgü bir yeri olan ve kişilerin daha bilinçli, güçlü ve yaratıcı bir biçimde yetişmesine hizmet veren bir meslek alanıdır. Kişiler arası ilişkiler temeline dayalı olarak danışanların yaşamlarını derin bir şekilde etkileyebilecek olan PDR çalışmalarında mesleğin sağlıklı bir biçimde yürütülmesi önem kazanmaktadır. Bunun için etik ilkelerin, kuralların ve standartların açık ve net olarak belirlenmesi ve bunlara uyulması gerekir. Öncelikle etik, ahlak ve meslek etiği kavramları üzerinde durulmasında yarar vardır. Felsefi anlamda etik, ahlak ve doğru eylemler üzerinde sistematik geliştirilmiş olan düşüncelerle bağlantılıdır. Aynı zamanda sosyal ve kültürel olarak kabul edilebilir olanların analizini yapar. İnsan davranışlarıyla ilgili olarak üzerinde anlaşmaya varılmış olan meli-malı ları ele alır (Akt. Korkut,2002). Etik ilkelerin işlevleri bazı kaynaklara göre aşağıda sıralanmıştır (Akt. Aydın,2003) : 1. Mesleğinde yetersiz olan ve ilkesiz davranan üyeleri ayırmak 2. Meslek içi rekabet düzenlemek 3. Hizmet ideallerini korumak 4. Meslek üyelerinin grubun diğer üyeleri ve toplum ile ilişkilerini düzenlemek Etik ilkelerin amaçları ve işlevlerine bağlı olarak çalışanların hangi davranışlarının kabul edilebilir olduğuna ilişkin meslek ya da örgüt tarafından belirlenen yol gösterici ifadeler vardır. Bunlar etik kodlardır. Bunların bazı temel işlevleri vardır. Meslek elemanlarının ulaşması gereken yeterliliklerin toplum ve meslek elemanları arasında paylaşılmasını sağlar. Meslekteki etik davranışları tanımlayarak meslek elemanlarına rehberlik eder

41 Psikolojik danışmanların mesleki uygulamaları için sağlam bir temel oluşmasına yardımcı olan etik ilkelerin ve davranışların saptanması konusunda APA (American Psychology Association) ve ACA nın (American Counseling Association) çalışmaları bulunmaktadır. Bu çalışmalardan da yararlanılarak Psikolojik Danışman ve Rehberlik Derneği tarafından kurulan Etik Kurallar Komisyonu nun yazdığı Psikolojik Danışma ve Rehberlik Alanında Çalışanlar İçin Etik Kurallar isimli kitapçığın 1995 yılında ilk basımı yapılmıştır. Yoğun bir ilgi gören kitapçığın 4. basımı ise 2004 yılında yapılmıştır. Gerek dünyada gerekse ülkemizde Psikolojik Danışma ve Rehberlik alanında ortaya çıkan gelişim ve değişimler 2004 yılında son basımı yapılmış olan etik kurallar kitabının yeniden gözden geçirilmesi gereksinimini ortaya çıkarmıştır. Bu gereksinme doğrultusunda 2004 yılında bir komisyon oluşturularak çalışmalar başlatılmıştır. Ancak bu çalışmaların kesintiye uğraması nedeniyle 2006 yılında etik komisyon yeniden toplanmış ve etik ilke ve standartları aşağıdaki biçimde düzenlenmiştir. Yukarıda ifade edildiği gibi farklı yardım mesleklerinin her birinin bireyin ve toplumun yararı açısından ayrı bir önemi vardır. İnsanların sağlıklı bir kişilik geliştirmeleri amacına yönelik olarak hizmet veren ve farklı formasyon ve uzmanlığa sahip olan uzmanlar arasında etkili bir işbirliğinin kurulması halinde sunulan hizmetlerin daha verimli ve yararlı olacağı açıktır. B.Temel İlkeler Temel ilkelerin amacı psikolojik danışmanların mesleklerini en üst düzeyde etik kurallara uygun bir biçimde yürütmelerini sağlamaktır. 1. Yetkinlik (yeterlilik, ehliyet): Psikolojik danışmanlar hizmetlerini en üst düzeyde yeterlilikle yürütmeyi amaçlarlar. Uzmanlık alanlarının, yetkilerinin sınırlarını bilirler. Yalnızca eğitim düzeylerine ve formasyonlarına uygun hizmetleri yürütürler. Yeterlik sınırlarını aşan özel bir durumla karşılaştıklarında var olan bilimsel mesleki ve teknik kaynaklara başvurarak yardım talebinde bulunurlar. 2. Dürüstlük: Psikolojik danışmanlar kendi duyuş ve inançlarının, değerler sisteminin ve gereksinimlerinin güçlü ya da güçsüz yönlerinin farkında olmaya özen gösterirler. Bunların mesleki çalışmalarına nasıl yansıyabileceğinin farkındadırlar. Psikolojik danışmanın özü sözü içi dışı birdir. Yani duyuş ve düşünceleri ile davranış ve sözleri tutarlıdır. Özellikle danışanları ile saydam ilişkiler kurmayı amaçlarlar. 3. Duyarlılık ve Hoşgörü: İnsan ilişkilerinde yalnızca duyarlı olmadığının yeterli olmadığının meslektaşları ve danışanlarının kişilik haklarına ve onurlarına saygılı olmanın gereğinin ve öneminin farkındadırlar. İnsanın dünyada en değerli varlık olduğunun bilincindedirler. Psikolojik danışmanlar kişinin kendi sorunlarını çözebilme gücüne güvenirler, kendi kararlarını kendi verme özgürlüğüne içten inanırlar. Bazen hukuki verilebilecek zararları önlemek ya da en aza indirmek için ellerinden gelen çabayı gösterirler. 4. Bireysel ve kültürel farklılıklara duyarlılık danışanlar psikolojik danışmandan farklı düşünce ve ideolojilere, inanç ve değerlere sahip olabilirler, bu gibi durumlarda; danışmanlar kendilerine başvuran herkesi kabul edicilerdir. Onlara anlayış göstererek hizmet verirler. Psikolojik danışmanlar hiçbir kültürel yapıyı diğerinden üstün görmezler. 5. Toplumsal Sorumluluk: PDR; temelde insana yönelik bir hizmetler bütünüdür. Bu nedenle alanda verilen hizmetlerin doğası gereği, danışmanların birincil görevi ve sorumluluğu, insana yöneliktir. Psikolojik danışmanlar toplumun giderek karmaşıklaşan yaşam koşulları içinde kişinin kendini geliştirmesine yardımcı olmaya çalışırlar. 6. Mesleki ve Bilimsel Sorumluluk: Psikolojik danışmanlar, meslektaşlarının bilimsel ve mesleki etik kurallar ve standartlara uygun davranıp davranmamaları ile de ilgilenirler. Gereğinde uygun olmayan davranışları engellemek için meslektaşlarını uyarırlar ve Türk PDR Derneğine durumu bildirirler

42 C. Etik Standartları Genel standartlar; Psikolojik danışmanların psikolojik danışma, ölçme ve değerlendirme, araştırma ve yayın, konsültasyon (müşavirlik) gibi tüm etkinlikleri için geçerlidir. 1. Yetkinlik Sınırları: a)psikolojik danışmanlar, yalnızca eğitimini gördükleri, yeterince gözetim altında uygulama yaparak ya da uygun, yeterli profesyonel uygulamalar yürüterek yetiştirdikleri uzmanlık alanlarında hizmet verebilir, öğretebilir ve araştırma düzenleyebilirler. b)psikolojik danışmanlar, yeni uygulama alanlarında ya da yeni teknikleri içeren çalışmalarda, ancak bu konudaki yetkin kişilerin gözetiminde gerekli eğitimi aldıktan ve denetim altında yeterli uygulamayı tamamladıktan sonra hizmet ve eğitim verebilir ya da araştırma yapabilirler. c)henüz gelişmekte olan ve standartları kesin belirlenmemiş alanlarda, psikolojik danışmanlar danışanlarını, öğrencilerini, araştırmaya katılanları ve birlikte çalıştıkları meslektaşlarını koruyup onlara zarar vermemek için gereken önlemleri almaya özen gösterirler. 2. Uzmanlıkta Sürekli Gelişme Psikolojik danışmalar, PDR alanındaki çağdaş ve bilimsel mesleki bilgileri ve yeni gelişmeleri izlerler. Meslek yaşamları boyunca bu alandaki bilgi ve becerilerini arttırmaya çalışırlar. 3. Bireysel farklılıklar, yaş, cinsiyet, ırk, eğiktin köken, dil, din, cinsel eğilim, engelli olma durumu, sosyoekonomik düzey gibi bireysel farklılıklar, psikolojik danışmanların çalışmalarını önemli ölçüde etkileyebilir. 4. Başkalarına saygı Psikolojik danışmanlar, mesleklerini uygularken, kendilerinkinden farklı olan değer yargılarına, tutumlara, kanılara ve törelere bağlı kişilerin haklarına saygı gösterirler. Bireysel farklılıklara duyarlı ve hoşgörülüdürler. 5. Ücret: a)psikolojik danışma ve rehberlik hizmetlerinin verilmesinde ücret saptanırken, hem danışanların parasal durumu hem de bulunan yörede bu tür hizmetlere uygulanan ücretler ölçüt olarak dikkate alınır. b)psikolojik danışmanlar, ödeme gücü düşük olan kişilere, benzer hizmetleri parasız ya da çok az bir ücretle sağlayan sosyal yardım ya da kamu kuruluşlarına gidebilmeleri konusunda yardımcı olurlar. c) Psikolojik danışmanlar danışanlarına sağladığı psikolojik hizmetler karşılığında mal mülk kabul etme ya da bir hizmet isteme gibi bir takas anlaşmasına girişmezler. Duygusal-cinsel olarak sözel/sözel olmayan davranışlarda bulunmazlar. Psikolojik davranışlar; öğrencileri, danışanları, yardımcıları, araştırmaya katılanlar gibi kendi sorumluluğu altında olan/çalışan kişilerle duygusal/cinsel ilişkilere girmezler. d)psikolojik danışmanlar, cinsel tacize uğramış olanlara ya da cinsel tacizde bulunanlara, diğer çalışanlara gösterdikleri değer ve saygıyı göstererek psikolojik danışma hizmeti verirler. Ayrıca, bunlar hakkında okuldan atılma, mesleklerinde terfi ettirilmeme, işe alınmama gibi durumlarda verilecek kararlara da katılmazlar. 6. Başkalarına Zarar Vermemek Psikolojik danışmanlar birlikte çalışanları kimseleri tedirgin etmekten, yaşları, cinsiyetleri, milli ya da etnik kökenleri, sosyo-ekonomik düzeyleri bakımından küçümsemekten kaçınırlar. 7. Gizli Bilgiler Psikolojik danışmanlar bütün mesleki çalışmalarında, danışanlarına ilişkin özel bilgileri korumak sorumluluğu taşırlar. 8. Profesyonel Kimlik Psikolojik danışmanlar; mesleki kimliklerini, çalıştıkları kurumlardaki satatülerini ve bu kurumların amaç, işlev ve niteliklerini gerçekte olduğu gibi tanıtırlar. Ait olmadıkları ve kendilerinin mesleki niteliklerinden farklı bir mesleğin niteliklerine doğrudan ya da dolaylı olarak sahip olma iddiasında bulunmazlar

43 D. Psikolojik Danışma İlişkileri Bu bölümde belirtilen maddeler hem bireysel hem de grupla psikolojik danışma ilişkilerinde geçerlidir. 1. Psikolojik danışma ilişkisi ancak danışanın gönüllülüğü ile olanaklıdır. Buna göre; danışan danışma ilişkisine girip girmemekte serbesttir. Bu özgürlüğün tanınamadığı durumlarda, psikolojik danışma danışana bunun nedenlerini açılamakta yükümlüdür. 2. Bireysel ve grupla psikolojik danışmada psikolojik danışman başlangıçta danışanın/danışanların rollerini ve sorumluluklarını ve gizliliğin sınırlarını tanımlamalıdır. 3. Danışma süreci içerisinde psikolojik danışman danışanın kişisel bütünlüğüne saygı gösterip onun iyiliği ve huzuru için çalışmaktan sorumludur. Psikolojik danışman aynı zamanda danışanı grup etkileşiminden doğacak bedensel ve /veya psikolojik incinmelerden korumak için uygun önlemleri almakla yükümlüdür. 4. Psikolojik danışman, danışma ilişkisinde elde edilen bilgi ve kayıtlarının saklanması, başkalarına verilmesi ya da yok edilmesinde etik kurallara uygun davranılır. Danışma ilişkisiyle ilgili her türlü bilgi gizli tutulur. Grupla psikolojik danışma oturumlarında da grup üyelerinin paylaştıkları özel ve kritik bilgilerin gizli tutulması esastır 5. Eğer danışan aynı zamanda bir başka profesyonel kişi ile ilişkideyse, psikolojik danışman o kişi ile bağlantı kurarak onun onayını almaksızın,bu bireyle danışma ilişkisine girmez.eğer danışma ilişkisi başladıktan sonra danışanın başka bir danışma ilişkisi içinde olduğunu öğrenirse, psikolojik danışman diğer meslektaşının iznini alır,ancak danışan diğer danışmanla ilişkisini kesmek istemiyorsa psikolojik danışma bu danışanıyla ilişkisini sonlandırır. Çünkü bu durum etik açıdan sakıncalıdır. E.Ölçme ve Değerlendirme Psikolojik danışmanlar, psikolojik yardım hizmetleri verirken, araç olarak psikolojik testler ve test dışı tekniklerden yararlanırlar. Burada sıralanan ölçme ve değerlendirme ile ilgili etik kurallar,testler ve test dışı teknikleri kapsayacak biçimde ele alınmalıdır. 1. Testi veren psikolojik danışman testin uygulanmasında önce testin niteliği ve amacı ile test sonuçlarının kesin olarak nerede kullanılacağı ile ilgili testi alana bilgi vermelidir. Test sonuçları yorumlanırken, testi veren kişi sosyo-ekonomik, etnik ve kültürel etmenlerin test puanlarına etkisini dikkate almalıdır. Test sonuçlarının yorumlanmasında geçerliği olmayan bilgilerin ek olarak kullanılmasından kaçınılmalıdır. 2. Bir danışana uygulanmak üzere test seçilirken, testin geçerlilik ve güvenilirlik düzeyinin yeterli olmasına ve aynı zamanda normlarının bulunmasına dikkat edilmelidir. Mesleki ve eğitimsel seçme, yerleştirme ve psikolojik danışma için kullanıldıklarında, testin/testlerin geçerlilik ve güvenirliliklerinin yanı sıra danışan için hem yasal hem de etik açıdan uygun olan olmadığı sorgulamalıdır. Eğer geçerliği ve güvenirliliği saptanmamış bir test kullanılırsa, sonuçları güçlü yönleri ve yorumu sınırlılıkla açıklanmalıdır. 3. Testi veren psikolojik danışman, uygulanan testler ve sonuçlar hakkında kamuoyuna herhangi bir açıklamada bulunacağı zaman, yanlış iddia ve algılamaya neden olmayacak şekilde doğru bilgi vermelidir. F.Araştırma ve Değerlendirme Bu bölümde psikolojik danışmanların araştırma ve yayın konusunda uymaları gereken etki ilkeler belirtilmiştir. 1. Psikolojik danışmanlar, araştırmalarını düzenleme, yürütme ve rapor etme sırasında bilimsel yeterlilik ve etik standartlara uyar. 2. Psikolojik danışmanlar, araştırmalarını yürütürlerken, elde edecekleri sonuçların yanıltıcı olma olasılığı en alt düzeyde tutabilecek önlemler alırlar. 3. Psikolojik danışmanlar, araştırmaya katılan ve araştırmadan etkilenen insanların haklarının korunması ve huzurlarının bozulmamasından sorumludurlar. Kültürel farklılıklara duyarlı davranmalıdırlar

44 Araştırma yürütülürken deneklerin psikolojik, fiziksel ya da sosyal incinmelere maruz kalmaları önlenmeli ve mantıklı tüm önlemler alınmalıdır. 4. Araştırmanın amacının gizli kalmasının gerekli olduğu durumlar dışında, araştırmaya katılan kişiler araştırmanın amacından haberdar edilirler. Sözü edilen durumlarda da araştırma sonunda amaç kendilerine açıklanır. G. Konsültasyon (Müşavirlik) Konsültasyon yardım edecek uzman ile yardıma gerek duyan kişi, grup ya da kurum arasında gönüllülüğe dayalı bir ilişkidir. Bu ilişkide konsültasyon hizmeti veren psikolojik danışman yardım isteyenlerin yaşamakta oldukları ya da olası sorunların tanımlanması ve çözülmesine yardım etmektir. 1. Konsültasyon hizmeti vermeyi kabul eden psikolojik danışman kişi ve/veya krumla ilgili bir değişikliği içeren yardım ilişkisine girerken kendi değerleri, bilgisi, becerileri ve gereksinimlerinin farkında olmalı ve ilişkisinde kişi ya da kişilerden çok çözülecek soruna odaklaşmalıdır. 2. Psikolojik danışman ve danışan arasında sorunun tanımlanması amaç değişikliği ve seçilen müdahalelerin sonuçlarının kestirilmesi konusunda anlayış ve uzlaşma olmalıdır. 3. Psikolojik danışman gerek kendisi ya da kurumu gerekse yardım isteyen taraf açısından çözülecek olan sorunun gerektirdiği bilgi, beceri ve kaynakları dikkate almalıdır. H. Mesleğe Hazırlık Bu bölümde psikolojik danışmanları eğitmekle sorumlu üniversitelerin ilgili bölümlerinde görev yapan akademisyenlerin etik sorumlulukları sıralanmıştır. 1. Eğitim programlarından sorumlu olan kişilerin hem öğretici hem de uygulayıcı olarak bilgi beceri sahibi olmaları gerekir. 2. Öğretim elemanları bilgi, beceri ve kendini anlama yönünde geliştirici, yeterli ve bilimsel açıdan kabul edilmiş çağdaş gelişmelere uygun programlar düzenlerler. 3. Öğretim elemanları yetiştirmekte oldukları öğrencilerin kişisel sınırlılıklarının gelecekte psikolojik danışma hizmeti vermelerini engelleyeceğini düşünüyorsa öğrencinin durumuna uygun yönlendirmeyi yapar. Böylece mesleği, öğrenciyi ve yardım alacak danışanları korumaya çalışır. 4. Öğretim elemanları, eğitimleri sırasında mesleğin etik sorumluluk ve ilkeleri ile ilgili öğrencileri bilgilendirirler. I. Özel Çalışma 1. Psikolojik danışmanlar, PDR alanında doktora derecesi almış olan uzmanlar yasal ve idari kurallara uygun olmak ve ilgili makamdan izin almak şartı ile özel çalışma yapabilirler. 2. Özel çalışma yapan uzman psikolojik danışmanlar ticari kazancın yanı sıra, PDR mesleğinin gelişmesine katkıda bulunduklarını ve doğrudan doğruya topluma hizmet verdiklerini bilirler. 3. PDR mesleği için geçerli olan ve bu kitapçıkta belirtilen etik ilkeler ve kurallar özel çalışma yapanlar için de aynen geçerlidir. J. Personel Yönetimi 1. Psikolojik danışmanlar çalıştıkları kurumda yönetici, iş veren ve iş arkadaşlarına kendi profesyonel rollerinin sınırlarını ve düzeyini açıklarlar. 2. Psikolojik danışmanların çalıştıkları kurumların amaç ve işlevleri ile ilgili yeterince bilgi sahibi olmaları gerekir. Çalışmalarını yürütürken bu amaç ve işlevlerin gerçekleşebilmesi için çaba harcarlar. 3. Psikolojik danışmanlar, görevlerini yürütürlerken birlikte çalıştıkları iş arkadaşları ile iyi ilişkilere dayanan dengeli bir çalışma düzeni sağlamakla yükümlüdürler

45 REFERE DURUMLARI RAM a Refere Eğitsel ve psikolojik tanılamalar için RAM a refere edilir. Eğitsel tanılamayı RAM içerisindeki Özel Eğitim Birimi, psikolojik değerlendirmeyi ise Rehberlik Birimi yapar. Hastaneye Refere RAM da yapılan değerlendirmeler sonucunda zihinsel engel dışında başka bir engel durumu olduğu düşünülüyorsa; hastaneye sevk edilir. (örn: otizm, şizofreni, DEHB ) NOT RAM da yapılan değerlendirmeler doğrultusunda sadece zihinsel tanı koyulabilir. İPUCU Öğrencilerin akademik, sosyal, psikolojik gelişimlerini bilmek akranları ile karşılaştırmayı kolaylaştırır. Akademik açıdan değerlendirme yapabilmek için yeterlilikleri bilmek önemlidir. Örneğin; 2. sınıf öğrencisinin matematik becerilerini daha önceden bilmek gibi. SINIF REHBERLİĞİ Sınıf/şube rehber öğretmeni; Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri Yönetmeliğinde madde 51 de belirtilen görevleri okul rehberlik servisi ile eşgüdümlü olarak yerine getirir. Rehberlik desimalindeki 7. maddede belirtilen dosyayı tutar. İlköğretim Kurumları Sınıf Rehberlik Programı nda yer alan etkinlikleri sorumlu olduğu sınıfa uygular. Rehberlik etkinlikleri orgm.meb.gov.tr internet adresinden indirilebilir

46 - 46 -

47 REHBERLİK SERVİSİ ÇALIŞMALARI Anahatlar Seminerler Okul Rehberlik Panosu

48 - 48 -

49 SEMİNERLER Rehber öğretmen, okullarda seminer konusunu belirlerken okulun ihtiyaçları doğrultusunda hareket etmelidir. Seminer verilmeden önce okul idaresine dilekçe yazılarak izin alınmalıdır. İzin sonrasında hedef kitle veliler ise seminerin bilgilendirilmesi birkaç gün önceden davetiyelerin gönderilmesiyle, hedef kitle öğrenciler ise yine birkaç gün önceden sınıflara duyurulmasıyla yapılır. Seminer sonrasında seminerin içeriği ile ilgili broşür verilmesi semineri içeriğinin daha kalıcı olmasını sağlayacaktır. SEMİNER ÖNERİ LİSTESİ SINIF ÖĞRENCİLERE YÖNELİK VELİLERE YÖNELİK A 1 Okulumuzu Tanıyalım 3 6 Yaş Çocuk Psikolojisi Çocuklarda Davranış Bozuklukları Çocuklarda Uyum Problemleri Okul Evde Başlar Okulumuzu Tanıyalım Çocukla İletişim Sağlıklı Besleniyorum Basit Düzeyde İlkyardım Hizmeti Çocuklarda Sağlıklı Beslenme 2 Okuyorum, Mutluyum Beynimizin Çalışma Sistemi ve Okumak 3 Ruhsal Yapımız 6 10 Yaş Çocuk Psikolojisi 4 Verimli Çalışma Teknikleri Aile İçi İletişim 5 Arkadaşlık İlişkileri Sigara ve Madde Bağımlılığı Kitle İletişim Araçları ve Etkileri 6 Test Çözme Teknikleri İkinci Kademe Eğitimi ve Önemi 7 İlgi ve Yetenekleri Keşfetme Ergenlik Dönemi ve Ergenle İletişim Üst Öğrenim Kurumları Sınav Sistemi Sınava Hazırlık Sürecinde Ailenin Görevleri Sınav Kaygısı

50 OKUL REHBERLİK PANOSU A-DÜZENLENMESİ: 1- Öğrencilerin rahat bir şekilde görebileceği ve öğrencilerin en fazla uğradığı yere kurulması. 2- Eğitim-Öğretimin başladığı ay okullarımızda toplanan Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri Yürütme Komisyonu nda Düzenleme Ekibi nin oluşturulması ve Okul Rehber Öğretmeninin( Okul Rehber Öğretmeni olmayan okullarda Rehberlik Hizmetlerinden sorumlu Müdür Yardımcısı) ve Okul Öğrenci Temsilcisinin mutlaka bulunması. 3- Okul Rehberlik Panosunun en az 100x150 cm ebatlarında olması. B- İÇERİĞİ: Okul Rehberlik Panosunda Eğitsel, Mesleki ve Kişisel Rehberlik alanları konularını içeren bilgiler bulunmalıdır. Bulunması gereken Rehberlik hizmet alanları aşağıda çıkarılmış olup; okulun koşulları doğrultusunda farklı konularda da bilgilendirme yapılabilir. 1-Eğitsel Rehberlik: a- Verimli ders çalışma yöntemleri. b- Etkili öğrenme ve çalışma yöntemleri. c- Öğrenmeyi öğrenme. d- Kitap okumanın önemi e- Boş zamanları değerlendirme. f- Çevre ve toplum bilincini geliştirme. g- İnsan hakları. h- Sınav kaygısı. 2- Mesleki Rehberlik a- İlköğretimde sınav sistemi hakkında bilgilendirme b- Meslekleri tanıtma. c- Üst Öğrenim Kurumlarını tanıtma. d- İlgi ve Yetenekleri Keşfetme 3- Kişisel Rehberlik: a- Hayata, yaşama yönelik güzel sözler ve hikayeler. b- Etkili iletişim becerileri. c- Öz disiplini geliştirme d- Gelişim dönemleri ve sorunları ( ergenlik dönemi v.b.) e- Güncel konular ( gazete, dergi, internet, v.b. haberler ve yazılar ). C-GÜNCELLENMESİ Eğitim-Öğretimin başladığı ay okullarımızda toplanan Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri Yürütme Komisyonu nca oluşturulan Düzenleme Ekibi tarafından Okul Rehberlik ve psikolojik danışma Programı yla paralellik sağlanarak Her ayın ilk iş günü güncellenmesi yapılmalıdır

51 PDR ve ÖZEL EĞİTİM Anahatlar Özel Eğitim Nedir? Kaynaştırma Nedir? Bireyselleştirilmiş Eğitim Programı (BEP) nedir? Kaynaştırma Süreci Basamakları o RAM Öncesi o RAM Süreci o RAM Sonrası Hollanda ya Hoşgeldiniz

52 - 52 -

53 ÖZEL EĞİTİM NEDİR? Özel eğitime ihtiyacı olan birey: Çeşitli nedenlerle, bireysel özellikleri ve eğitim yeterlilikleri açısından yaşıtlarından beklenilen düzeyden anlamlı farklılık gösteren birey. Yetersizlik: Zedelenme ya da bazı sapmalar sonucu, bir insan için normal bir etkinliğin ya da yapının önlenmesi, sınırlandırılması hali. Engel: Bireyin yetersizliği nedeniyle, yaşadığı sürece, yaş, cins, sosyal ve kültürel farklılıklara bağlı olarak oynaması gereken rolleri gereği gibi oynayamama durumu. Özel Eğitim; Özel eğitime ihtiyacı olan bireylerin eğitim ihtiyaçlarını karşılamak için özel olarak yetiştirilmiş personel, geliştirilmiş eğitim programları ve yöntemleri ile onların özür ve özelliklerine uygun ortamlarda sürdürülen eğitime "özel eğitim" denir. Çoğunluktan farklı ve özel eğitime ihtiyacı olan çocuklara sunulan, Üstün yetenekli olanları yetenekleri doğrultusunda en üst düzeye çıkmasını sağlayan Yetersizliği engele dönüştürmeyi önleyen, Engelli bireyi kendine yeterli hale getirerek Topluma kaynaşmasını ve bağımsız, üretici bireyler olmasını destekleyecek becerilerle donatılan eğitimdir. Neyi öğretir? Özel eğitim, genel eğitimden içerik yönünden yani nelerin öğretileceği yönünden farklılaşmaktadır. Olağan çocukların kendiliğinden edindikleri becerilerin büyük bir kısmını yetersizlikten etkilenmiş özel eğitime ihtiyacı olan çocuklara, yoğun ve sistematik biçimde öğretmek gerekmektedir. Örneğin, giyinme, soyunma, yemek yeme becerilerini çocuklar, yetişkinleri gözleyerek, taklit ederek öğrenirler. Genel eğitimden özel eğitimin ayrıldığı bir diğer nokta ise içeriğin düzenlenişidir. Genel eğitimde içerik ortalama çevresindeki çocuklar için merkezi programlarla belirlenirken, özel eğitimde programın içeriğini çocuğun ihtiyaçlarını belirler. Türk Millî Eğitiminin genel amaçları doğrultusunda özel eğitimin temel ilkeleri şunlardır: 1. Özel eğitime ihtiyacı olan tüm bireyler; ilgi, istek, yeterlilik ve yetenekleri doğrultusunda ve ölçüsünde özel eğitim hizmetlerinden yararlandırılır. 2. Özel eğitime ihtiyacı olan bireylerin eğitimine erken yaşta başlanması esastır. 3. Özel eğitim hizmetleri, özel eğitime ihtiyacı olan bireyi, sosyal ve fiziksel çevrelerinden mümkün olduğu kadar ayırmadan plânlanır ve yürütülür. 4. Özel eğitime ihtiyacı olan bireyin eğitim performansları dikkate alınarak; amaç, içerik ve öğretim süreçlerinde uyarlamalar yapılarak, yetersizliği olmayan akranları ile birlikte eğitilmelerine öncelik verilir. 5. Özel eğitime ihtiyacı olan bireyin, her tür ve kademedeki eğitimlerini kesintisiz sürdürebilmeleri için her türlü rehabilitasyonlarını sağlayacak kurum ve kuruluşlarla iş birliği yapılır. 6. Özel eğitime ihtiyacı olan birey için, bireysel eğitim plânı hazırlanır ve eğitim programları bireyselleştirilerek uygulanır. 7. Ailelerin, özel eğitim sürecinin her boyutuna aktif katılmaları ve eğitimleri sağlanır. 8. Özel eğitim politikalarının geliştirilmesinde, özel eğitime ihtiyacı olan bireye yönelik etkinlik gösteren sivil toplum örgütlerinin görüşlerine önem verilir. 9. Özel eğitim hizmetleri, özel eğitime ihtiyacı olan bireyin toplumla etkileşim ve karşılıklı uyum sağlama sürecini kapsayacak şekilde plânlanır

54 ÖZEL EĞİTİM KURUMLARININ AMACI 1.Toplum içindeki rollerini gerçekleştiren, başkaları ile iyi ilişkiler kuran, iş birliği içinde çalışabilen, çevresine uyum sağlayabilen, üretici ve mutlu bir vatandaş olarak yetişmelerini, 2. Kendi kendilerine yeterli bir duruma gelmeleri için temel yaşam becerilerini geliştirmelerini 3. Uygun eğitim programları ile özel yöntem, personel ve araç-gereç kullanarak; ilgileri, ihtiyaçları, yetenekleri ve yeterlilikleri doğrultusunda üst öğrenime, iş ve meslek alanlarına ve hayata hazırlanmalarını amaçlar. ÖZEL EĞİTİM KURUMLARI AYRI OKULLARDA ÖZEL EĞİTİM UYGULAMALARI A. Görme Engelliler İlköğretim Okulları Yatılı Gündüzlü B. İşitme Engelliler İlköğretim Okulları/Liseleri Yatılı Gündüzlü C. Ortopedik Engelliler İlköğretim Okulları Yatılı Gündüzlü D. Eğitilebilirler İlköğretim Okulları Gündüzlü E. İş Okulları Gündüzlü F. Eğitim ve Uygulama Okulları Gündüzlü G. İş Eğitim Merkezi Gündüzlü H. Otistik Çocuklar Eğitim Merkezleri (OÇEM) I. Bilim Sanat Merkezleri J. Hastane Okulları NORMAL OKULLARDA ÖZEL EĞİTİM UYGULAMALARI Kaynaştırma Özel Eğitim Sınıfı

55 ÖZEL EĞİTİME İHTİYACI OLAN BİREYLERİN SINIFLANDIRMASI Her bireyin yetersizliği kendine özgü olmasına karşın, tanılanması, ihtiyaçlarının belirlenmesi, eğitimlerinde daha uygun düzenleme ve planlamaya yol gösterici olması için ortak özellikleri ve eğitim ihtiyaçlarına göre sınıflandırma yapılmaktadır. 1. Zihinsel Öğrenme yetersizliği olan Bireyler: 2. İşitme Yetersizliği Olan Bireyler 3. Görme Yetersizliği Olan Bireyler 4. Ortopedik Yetersizliği Olan Bireyler 5. Dil ve Konuşma Güçlüğü Olan Bireyler 6. Özel Öğrenme Güçlüğü Olan Bireyler 7. Duygusal, Davranışsal ve Sosyal Uyum Güçlüğü Olan Bireyler 8. Otistik Özellikler Gösteren Bireyler 9. Üstün Zekâ ve Üstün Yeteneği Olan Bireyler 10. Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu Gösteren Bireyler UYARI Rehberlik ve Araştırma Merkezleri özrün tanısını ortaya koymaz. Var olan özre ilişkin eğitsel tanılama yapar ve eğitsel tedbir alır. UYARI Rehberlik ve Araştırma Merkezlerinin ortaya koyduğu eğitsel değerlendirme raporu özürlü raporu değildir. Özürlü raporu hastanelerin bünyesindeki özürlü sağlık kurulu tarından verilir

56 ENGELLİLİĞİN GENEL NEDENLERİ Doğum Öncesi Nedenler: Aile soyunda var olan kalıtımsal hastalıklar Özellikle kalıtımsal hastalığı olan akrabalar arasındaki evlilikler Anne ve baba arasındaki kan ve Rh uyuşmazlığı Kromozomal nedenler Annenin doğum yaşının altında ya da üstünde bir yaşta hamile kalması sonucu doğumlar Hamilelik sırasında doktor tavsiyesi dışında ilaç kullanımı Hamilelik sırasında annenin sigara, alkol, uyuşturucu kullanması Hamilelik sırasında iyonize röntgen ışınlarına maruz kalma Hamilelik sırasında yetersiz beslenme Hamilelik sırasında ateşli, bulaşıcı hastalık geçirme Hamilelik sırasında kaza, aşırı stres, zehirlenme ve travmaya maruz kalma Hamilelik sırasında sağlık kontrollerinin ve yapılması gereken testlerin yaptırılmaması Hamile kalmadan önce ve hamilelik döneminde alınması gereken vitamin ve minerallerin eksikliği Çok sayıda ve sık hamile kalınması veya doğum yapılması Annede yüksek tansiyon, kalp hastalığı, şeker hastalığı gibi hastalıkların bulunması Doğum Anına Ait Nedenler: Doğumun sağlık kuruluşunda, sağlık elemanlarınca gerçekleştirilmemesi Doğumun beklenen süreden önce ve güç olması Bebeğin düşük doğum ağırlığı ile doğması Doğum esnasında bebeğin travmaya maruz kalması Doğum esnasında bebeğin oksijensiz kalması Doğum Sonrası Nedenler: Doğum sonrası bebeğin ağır ve ateşli hastalık geçirmesi Yeni doğan bebeğin sağlık kontrolünden geçirilmemesi ve gerekli testlerin yaptırılmaması Bebeğin aşılarının düzenli olarak yaptırılmaması Ağır doğum sarılığı Bebeğin yetersiz beslenmesi Ev, iş, trafik kazaları Zehirlenmeler Doğal afetler Ailenin ve çevrenin eğitimsizliği (Cehalet) Bireylerin ihmal ve istismar edilmesi

57 KAYNAŞTIRMA NEDİR? Özel eğitime ihtiyacı olan bireylerin akranları ile birlikte eğitim ve öğretimlerini bütün kademelerde sürdürme esasına dayanan, destek hizmetlerinin sağlandığı özel eğitim uygulamalarıdır. Başka deyişle engelli bireylerin engeli olmayan bireylerle eğitsel ve sosyal olarak bütünleşmesini sağlama işlemidir. Her insanda olduğu gibi özel eğitime muhtaç birey de sevilmek, takdir edilmek, beğenilmek, değer görmek ve kimseye bağımlı olmadan yaşamak ister. Bu onların en doğal hakkı olduğu gibi, toplumsal bütünlüğün ve kalkınmanın temelidir. Özel eğitime ihtiyacı olan bireylere verilen eğitimin niteliği ne kadar iyi olursa olsun sonuçta onu, içinde yaşadığı toplumun bir üyesi haline getirmiyor ve kabul görmesini sağlamıyorsa verilen eğitim işe yaramayacaktır. Bu nedenle kaynaştırma eğitimi her türdeki özel eğitime ihtiyacı olan bireyin devam ettiği okullarda bir hizmet alanı olarak görülmesini ve bazı tedbirlerin alınmasını gerektirmektedir. KAYNAŞTIMAMANIN AMACI Çocuğu normal hale getirmek değil, onun ilgi ve yeteneklerini en iyi şekilde kullanmasını sağlamak toplum içinde yaşayabilmesini kolaylaştırmaktır. KAYNAŞTIRMA EĞİTİMİNİN İLKELERİ Özel eğitime ihtiyacı olan bireyin akranlarıyla aynı kurumda eğitim görme hakkı vardır. Kaynaştırma, özel ve genel eğitimin ayrılmaz bir parçasıdır. Hizmetler yetersizliğe göre değil, eğitim ihtiyaçlarına göre planlanır. Karar verme süreci aile-okul-eğitsel tanılama sürecine göre gerçekleşir. Kaynaştırmaya erken başlamak esastır. Kaynaştırmada bireysel farklılıklar esastır. Duyu kalıntısından yararlanmak esastır. Gönüllülük, sevgi, sabır, gayret gerekmektedir. Eğitim normal insanlarla ve doğal ortamlar da verilmelidir. Eğitim, bireyi toplumun bir parçası haline getirmeyi amaçlar. Bireysel farklılıklar Eğitimde fırsat eşitliği Ekip tarafından karar verilir KAYNAŞTIRMA Bütün bireyler öğrenir Programlıdır Okul merkezlidir

58 KAYNAŞTIRMA UYGULAMALARI A- Tam zamanlı kaynaştırma: Özel eğitime ihtiyacı olan öğrencinin kaydı normal sınıftadır; öğrenci tam gün boyunca normal sınıfta eğitim almaktadır. B- Yarı zamanlı kaynaştırma: Özel eğitime ihtiyacı olan öğrencinin kaydı özel sınıftadır; özel eğitim sınıfı öğrencisi başarılı olabileceği derslerde kaynaştırma sınıfında eğitim almaktadır. C- Tersine Kaynaştırma: Yetersizlikleri olmayan bireyler istekleri doğrultusunda özellikle okul öncesi eğitimde, çevrelerindeki kaynaştırma uygulaması yapan özel eğitim okullarında açılacak sınıflara kayıt yaptırabilirler. KAYNAŞTIRMA UYGULAMALARINDA GÖREV ve SORUMLULUKLAR İlgili Mevzuatta Belirtilen Görevleri Yanında: Müdür Kaynaştırma uygulamaları için Kurumda gerekli düzenlemeleri plânlar Uygulanmasını sağlar, Özel eğitim hizmetleri kurulu ile iş birliği yapar. Gezerek Özel Eğitim Görevi Verilen Öğretmen Bireyselleştirilmiş eğitim programlarını uygular, Değerlendirir, Gerektiğinde bireye, aileye, öğretmene ve kuruma bilgi verir Öğretmen Özel eğitime ihtiyacı olan öğrencilerin sınıf tarafından sosyal kabulü için önlemler alır, Bireysel ve gelişim özelliklerini dikkate alarak değerlendirme yapar, Programını bireyselleştirerek uygular. Aileler, ilgili kurum ve kuruluşlar ile iş birliği içinde çalışır. Rehber Öğretmen-Psikolojik Danışman Kaynaştırma uygulaması kararı ile gelen öğrenciler için, Uygun eğitim ortamının düzenlenmesi, Öğrencilerin gelişimlerini izleme ve aile eğitimi konularında öğretmenlere, rehberlik eder. Programın uygulanması sırasında çalışmalara etkin bir şekilde katılır, Gerektiğinde eğitim araç-gereç desteği sağlar. Aile

59 KAYNAŞTIRMA EĞİTİMİNDE DİKKAT EDİLECEK HUSUSLAR Öğrencinin yetersiz yönleri kadar yeterli yönleri de bilinmelidir. Normal sınıf içinde tek bir yetersizlik türüne yönelik yerleştirme yapılmalıdır. Eğitim okulda olduğu kadar okul dışı ortamlarda da devam ettirilmeye çalışılmalıdır. Çocuklara başarabilecekleri görevler verilmeli başarılar ödüllendirilmelidir. Çocuğun güvenini, kişiliğini, ilgisini sarsacak sözlerden kaçınılmalıdır. Çocuğu normal hale getirmek değil de yeteneklerini en iyi şekilde kullanmalarını sağlamak en önemli hedef olmalıdır. Yapılan etkinlikler bireyin duyu kalıntısına hitap edecek şekilde planlanmalıdır. Ders konularının analizleri yapılmalı konular parçalara ayrılmalıdır. Sosyal, kültürel, iş ve meslek eğitimi çalışmalarına ağırlık verilmelidir. Her aşamada çocuklar güdülenmeli ve teşvik edilmelidir. Yetersizlik ne olursa olsun bireyi olduğu gibi kabul etmek esas alınmalıdır. Çalışmalarda aile ve yakın çevresinin desteği alınmalıdır. Öğrencinin öğrenciye rehberlik etmesine yer verilmelidir. Etkinlikler sonucunda çocuğa geri bildirimler verilmeli, geldiği durum hakkında bilgiler verilmelidir. Çalışmalar sürekli gözlenmeli kayıt edilmeli ve durum hakkında aileye açıklamalar yapılmalıdır. Sınıflarda 15 öğrenciye 1 kaynaştırma öğrencisi planlanmalı zorunlu olmadıkça birden fazla öğrenci alınmamalıdır. Her kaynaştırma öğrencisi için ayrı bir B.E.P hazırlanmalıdır. En iyi öğretim bireyselleştirmeden toplumsallaştırmaya, somuttan soyuta, bilinenden bilinmeyene, yakından uzağa doğru giden yoldur.öğretmenlerin öğrenciye sunacakları bilgi alanlarını bu eğitim ilkelerine göre düzenlemeleri yararlı olacaktır. Öğrenmenin verimini artırmak için, sözel yöntemin yanında gözlem, deney, modelleştirme, problem çözme, soru- cevap, tartışma, grup çalışması vb. öğretim yöntemlerinin de kullanılması uygun olacaktır. En iyi öğrenilen şeyler kendi kendine yaparak ve yaşayarak öğrenme durumuyla ortaya çıkar. Öğretmen bu yöntemi tüm etkinliklerin temeline almalıdır. Yaşantı, dramatize, gösteri yöntemlerinin kullanılmasına özen göstermelidir. Öğretim etkinliklerinde görsel- işitsel materyaller kullanılması uygun olur. Çünkü öğrenme işlemine katılan duyu organlarının sayısı ne kadar çoksa öğrenme o kadar iyi, unutma o kadar geç olacaktır. Öğrenciler düşük not aldıkları zaman öğretmenler öğrenciler hakkında önyargı beslememeli onlara karşı ilgi ve güvenini yitirmemelidir. Öğretmen ders anlatırken öğrenci ile sürekli göz iletişiminde bulunmalıdır. Göz iletişimi hem sınıfın denetiminde hem de derse karşı uyanık ve dikkatli tutmada etkili bir yöntemdir. Öğrencilerin ilgi, ihtiyaç ve olgunluk düzeyleri ve bazı özelikleri dikkate alınarak en uygun pekiştireçler seçilmeli ve bunlar başarıyı ödünlendirici olarak kullanılmalıdır Olumsuz davranışlardan çok olumlu davranışların, yetersizliklerden çok çocuğun yeterli yönlerinin görülüp pekiştirilmesi daha uygun bir yöntemdir

60 BİREYSELLEŞTİRİLMİŞ EĞİTİM PROGRAMI NEDİR? (BEP) Bireyin, ailenin, öğretmenin ihtiyaçlar doğrultusunda hazırlanan ve hedeflenen amaçlarda verilecek destek eğitim hizmetlerini içeren özel eğitim programıdır. Özel eğitime ihtiyacı olan birey için geliştirilen ve ailesi tarafından onaylanan bireyselleştirilmiş eğitim programı; Bireyselleştirilmiş eğitim programları, bireyin tüm gelişim ve disiplin alanlarında gözlem, gelişim ve değerlendirme ölçekleri kullanılarak ve hedeflenen amaçların gerçekleşme düzeyi doğrultusunda değerlendirilir. Birey için hazırlanacak bireyselleştirilmiş eğitim programında ve yöneltme kararında bu değerlendirmeler esas alınır. Giriş bölümünde kısaca değindiğimiz BEP i bu bölümde biraz daha açarsak BEP; Özel gereksinimli bireyi; eğitsel gereksinimlerini karşılamak üzere EĞİTİM ORTAMI DESTEK HİZMETLER DİSİPLİN ALANI Kaynaştırma Kaynak Oda Öz bakım Özel Eğitim Sınıfı Sınıf İçi Destek Akademik Özel Eğitim Okulu Dil ve Konuşma Terapisi İletişim Hastane okulları Fizyoterapi Motor Ulaşım Hayat Bilgisi Aile Eğitimi Toplumsal Uyum Evde Eğitim Sosyal Beceriler Müzik Resim En üst düzeyde yararlanmasını öngören yazılı dokümandır. Yukarıdaki disiplin alanları, eğitim ortamları ve destek hizmetler bireyin özelliklerine ve ihtiyaçlarına göre değişebilir. Bu doküman Aile, öğretmen ve ilgili uzmanların işbirliği ile planlanır ve bireyin ailesinin onayı ile uygulanır. Genel olarak bireyselleştirilmiş eğitim programı, kişinin ihtiyaçlarına göre yapması gereken eylemleri ve alt basamaklarını nasıl, kiminle, nerede, hangi sürede yapılacağını gösteren bir akış planıdır. BEP, anne, baba, özel eğitim öğretmenleri, okul yöneticileri ve diğer ilgili uzmanların oluşturduğu ekibin denetiminde; bedensel, toplumsal, duyuşsal, bilişsel, dil iletişim; gibi alanlarda yapabildiklerini dikkate alarak, yetersizliği olan kişinin yaşına göre toplumsal normların beklediği davranışları göstermesi için gerekli ek eğitsel yaşantıların, ortamların, görev alacak kişilerin, çalışma sürelerinin gösterildiği planlardır. Grup hedefleri doğrultusunda öğrenciye özgü bireysel hedeflerin olması ve bu hedeflere nasıl ulaşacağının belirlenmesidir. Bu süreç; yetersizliği olan çocuklara, etkili öğretim hizmetleri geliştirme ve uygulama sürecidir. Bir öğrenci için eğitim ortamında izlenecek bir veya daha fazla düzenlemenin planlandığı yazılı belgedir. Bu belgede, öğrencinin, söz konusu program, sınıf veya konu sonunda öğreneceği bilgilerdeki, becerilerdeki uyarlamalar / değişiklikler belirtilir. Her engelli çocuk için yazılı olarak geliştirilmiş olan ve engelli çocukların, öğretmenlerin, anne-babaların veya koruyucu ailelerin özel ihtiyaçlarını karşılamak için oluşturulmuş özel programlarıdır

61 BEP NE DEĞİLDİR? Bireysel çalışma kâğıtları değildir. Yalnızca öğretmeni ilgilendiren bir çalışma programı değildir. Sınıfta problem olarak görülen öğrenciden kurtulma aracı değildir. Bireyi özel olarak etiketleyen bir karar dosyası değildir. Öğrencinin yalnız akademik performansıyla ilgilenen bir gelişim ya da kayıt tablosu değildir. Öğretmene ve aileye ek yükler getiren bir ekonomi programı değildir Öğrenciye yapabildiklerinden daha fazla ödev-çalışmayı zorunlu hale getiren bir ev ödevi-çalışma programı değildir. BEP HAZIRLAMA AŞAMALARI BEP Hazırlayacak Ekibin Oluşturulması Özel eğitim ve kaynaştırma uygulamaları yapılan okul ve kurumlarda, özel eğitime ihtiyacı olan bireyler için, BEP in geliştirilmesi, uygulanması, izlenmesi ve değerlendirilmesi amacıyla BEP geliştirme birimi oluşturulur. Bu birimlerin, yakın çevrelerinde birim kurulamayan kurumlardaki özel eğitime ihtiyacı olan bireylere de destek eğitim vermesi için hizmet alanları özel eğitim hizmetleri kurulu tarafından belirlenir. BEP i BEP Geliştirme Birimi Hazırlar. Kurum müdürü veya görevlendireceği müdür yardımcısının başkanlığında, Gezerek özel eğitim görevi verilen öğretmen, Aile, Özel eğitime ihtiyacı olan öğrenci, Rehber öğretmen-psikolojik danışman, Eğitim programları hazırlamakla görevli öğretmen, Özel eğitime ihtiyacı olan öğrencinin sınıf öğretmeni veya hazırlanan programın içeriğine uygun branş öğretmeni, gerektiğinde izleme tanılama ve değerlendirme ekibinden görevli bir kişiden oluşur. UYARI BEP Geliştirme Birimi toplantısı her öğrenci için ayrı ayrı yapılır. Bu toplantı sonrası oluşan BEP dosyasının 1 nüshası BEP Geliştirme Birimi Başkanında, nüshası da sınıf rehber öğretmenin bulunmalıdır. BEP dosyaları rehberlik servisinde muhafaza edilmez

62 BEP Geliştirme Birimi Üyelerinin Görevleri Nelerdir? Başkan, 1.Birimi oluşturur, üyeleri belirler, toplantıları planlar. 2.Bireyselleştirilmiş eğitim programı geliştirilmesi, uygulanması, izlenmesi ve değerlendirilmesi sürecinde, bireyin ihtiyaçları doğrultusunda kurum içi düzenlemeleri yapar. 3. Bireyselleştirilmiş eğitim programı geliştirilmesi sürecinde yapılan çalışmaları, değerlendirmeleri izler, ihtiyaç duyulan araç-gerecin geliştirilmesi veya sağlanması için özel eğitim hizmetleri kurulu ile eşgüdümlü çalışır. Gezerek Özel Eğitim Görevi Verilen Öğretmen: Kurumun olanaklarına ve bireyin ihtiyaçlarına göre hazırlanan bireysel eğitim planlarını, kaynaştırma uygulamaları yapılan kurumlar ile özel eğitim kurumlarında uygular. 1.Değerlendirme ölçeklerinin geliştirilmesinde görüşünü bildirir. 2.Gerektiğinde bireye, aileye, öğretmene ve kuruma bilgi verir. Öğretmen: 1.BEP in hazırlanmasında, uygulanmasında ve değerlendirilmesinde etkin görev alır. 2.Planlanan eğitim programlarını uygulamaya dönüştürür. 3.Bireyin gelişimine göre yeni bireysel eğitim programı önerileri hazırlar. Aile: 1.Bireyselleştirilmiş eğitim programının geliştirilmesi sürecinde ihtiyaçlarını iletir. 2.Çocuğu ile ilgili hedeflerini ve planlarını belirtir. 3.Eğitim programının uygulanması sırasında çalışmalara etkin bir şekilde katılır, gerektiğinde eğitim araç gereç desteği sağlar. Özel Eğitime İhtiyacı Olan Birey: 1.Bireyselleştirilmiş eğitim programlarının hazırlanışı sırasında kendi ihtiyaçları ve isteklerini belirtir. 2.Çalışmalara etkin biçimde katılır. 3.Değerlendirme sonrasında çıkan eğitim önlemi ve yöneltme kararında isteğini belirtir. Rehber Öğretmen Psikolojik Danışman: 1.Bireyin özel eğitim ihtiyaçları doğrultusunda görüşünü belirtir ve bireye rehberlik yapar. 2.Bireyin gelişimini izler. Eğitsel Tanılama, İzleme ve Değerlendirme Ekibi Temsilcisi: 1.Birey için saptanan destek eğitim hizmetlerinin uygulanmasında rehberlik eder. 2.Bireyin gelişimini okul rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri servisi ile işbirliği içinde izler. Eğitim Programları Hazırlamakla Görevlendirilen Öğretmen: 1.BEP in hazırlanmasında, uygulanmasında ve değerlendirilmesinde etkin görev alır. 2.Değerlendirme ölçekleri geliştirir. İhtiyaç duyulan araç-gerecin geliştirilmesi veya sağlanması için başkan ile eş güdümlü çalışır. 3.Bireyin gelişimine göre yeni bireyselleştirilmiş eğitim programı önerileri hazırlar. 4.Gerektiğinde bireye, aileye, öğretmene danışmanlık yapar ÖNERİ Özel eğitim ile ilgili kitap linkleri aşağıda belirtilmiştir:

63 KAYNAŞTIRMA SÜRECİ RAM ÖNCESİ Öğretmen rehberlik servisine öğrencinin herhangi bir sorunu olduğuna dair geldiği zaman öğretmenden bilgi alma formu doldurulur. Bu bilgiler çok önemlidir çünkü öğrenciyi en iyi 1. BASAMAK tanıyan sınıf öğretmenidir. Sınıf öğretmeninden bilgi almayı kolaylaştırmak için eğitsel, sosyal, bilişsel, özbakım, dil ve konuşma alanlarından açık uçlu sorular sorarak mümkün olduğu kadar öğrenci hakkında detaylı bilgi elde edilmeye çalışılmalıdır. Öğretmenden bilgi alındıktan sonra veli ile görüşme yapılmalıdır. Bu görüşme veli görüşme formu ile kayıt altına alınır. Öğretmenin verdiği bilgiler ile velinin aktardığı bilgiler arasında 2.BASAMAK örtüşme durumları değerlendirilir ve sınıf öğretmenin gözlemleri veliye aktarılır. Veli ile yapılan görüşme sırasında öğrencinin okul ortamı dışındaki yaşam akışı hakkında bilgi elde edilmeye çalışılır. Aile ortamı hakkında bilgi elde edilmesi önemlidir. Öğretmen ve veli ile yapılan görüşmeler sonrası sınıf öğretmeninden izin alınarak öğrenci ders esnasında gözlemlenir. Bu gözlem öğrenci gözlem formu ile kayıt altına alınır. Gerekirse derste 3.BASAMAK etkinlik düzenlenebilir. Bu etkinlik esnasında öğrenci etkinliğin içersine alınıp tepkimelerini gözlemleme fırsatını yakalayabiliriz. Etkinliklerde yer alan formlarda bizlere öğrenci hakkında bilgilenme ve gözlem şansının sağlar. Öğrenci ile yapacağınız bireysel görüşme esnasında MEB Özel Eğitim Rehberlik ve Danışma Hizmetleri Genel Müdürlüğü tarafında hazırlanana Eğitsel Değerlendirme İsteği Formu nda yer 4.BASAMAK alan bilişsel ve sosyal alandaki sorular yöneltilebilir. Bireysel görüşme esnasında projektif testleri kullanabiliriz. Öğrenci ile yapılan bireysel görüşmenin detayları öğrenci görüşme formu ile kayıt altına alınır. MEB Özel Eğitim Rehberlik ve Danışma Hizmetleri Genel Müdürlüğü tarafında hazırlanana Eğitsel Değerlendirme İsteği Formu sınıf rehber öğretmeni tarafından doldurulması için 5.BASAMAK kendisine verilir. Bu formun eksiksiz bir şekilde doldurulması gerekir. Veli, sınıf öğretmeni, rehber öğretmen ve okul müdürü tarafından imzalanır. Bu form resmi bir evraktır ve giden evrak defterine okul tarafından kayıt altına alınmalıdır. Veli ile son görüşme yapılmalıdır. Bu görüşme Eğitsel Değerlendirme İsteği Formu nda yer alan 6.BASAMAK veliye ait imza bölümü imzalatılır. Veliye öğrenci hakkında öğretmenin ve rehberlik servisinin görüşleri aktarılır. Sürece dair veli bilgilendirilir. Veli ile yapılan görüşme esnasında rehberlik ve araştırma merkezinden randevu alınır. Randevu sonrasında tüm yapılan çalışmaların genel bir değerlendirmesi genel değerlendirme formu na 7.BASAMAK işlenir. Kayıt altına alınan tüm evraklar zarf içersine konur. Köşelerden mühürlenir. Bu zarfın üzerine dosya üstü bilgi formu yapıştırılır. Zarf veli tarafından kesinlikle açılmamalıdır. Veliye verilen zarf randevu günü veli tarafından öğrenci ile rehberlik ve araştırma merkezine götürülür

64 KAYNAŞTIRMA SÜRECİ RAM SÜRECİ İlk olarak inceleme için dosya açılır ve inceleme için veliden dilekçe alınır. Okuldan veliye verilen dosya rehberlik ve araştırma merkezinde özel eğitim bölümünde görevli psikolojik danışman ve 1. BASAMAK rehber tarafından açılır. Psikolojik danışman ve rehber veli ile öğrencinin özgeçmiş hikâyesini alır ve aile görüşme formu ile kayıt altına alınır. Leiter, Wisc-R, Stanford Binet, Denver II vb. testleri öğrenciye uygular. Testleri uygulama sertifikasına sahip olunması gerekir. Psikolojik danışman ve rehber tarafından uygulanan testin sonuçlarına bakılmaksızın özel eğitim bölümünde görevli özel eğitimci tarafından eğitim performansı performans belirleme formu 2.BASAMAK kullanılarak tespit edilir. Özel eğitimci olmadığı durumlarda psikolojik danışman ve rehberlerde eğitim performansı belirleyebilir. Ancak psikolojik danışmanlar ve rehber dışındaki görevliler zekâ testlerini uygulayamazlar. Bu işlemlerden sonra özel eğitim değerlendirme kurulu başkanı tarafından özel eğitim değerlendirme kurulu toplanır. Zekâ testleri, eğitim performansı sonuçları doğrultusunda öğrenci 3.BASAMAK hakkında görüşler sunulur ve tavsiye kararı alınır. Öğrenci hakkında nasıl bir karar verilecek: tam zamanlı kaynaştırma mı olacak? Yarı zamanlı kaynaştırma mı olacak? Öğrencinin bir başka okula mı gitmesi gerekir gibi soruların yanıtları karara bağlanmış olur. Özel eğitim değerlendirme kurulunda alınan kararlar doğrultusunda öğrencinin ilk dosyasını alan ve öğrenci ve veli ile görüşen psikolojik danışman ve rehber eğitsel performans sonuçları 4.BASAMAK doğrultusunda rapor yazar. Raporun adı eğitsel değerlendirme raporudur yani RAM raporudur. Yerleştirme kararının alınabilmesi için özel eğitim değerlendirme kurulu başkanı ve üyeleri tarafından onaylanarak ilçe özel hizmetleri kuruluna gönderi Yerleştirme kararının alınabilmesi için özel eğitim değerlendirme kurulu başkanı ve üyeleri 5.BASAMAK tarafından onaylanarak ilçe özel hizmetleri kuruluna gönderilir. Yerleştirme kararı ilçe özel eğitim kurulu tarafından onaylanarak yerleştirme kararı ve RAM raporu okullara gönderilir. UYARI Leiter, Wisc-R, Stanford Binet vb. IQ testleri otizm tanısı konmuş kişilere uygulanmaz. Ancak Denver II gibi gelişim testleri otizm tanısı konmuş kişilere uygulanabilir. BİLGİLENDİRME Rehberlik ve araştırma merkezinde özel eğitim bölümünde eğitim performansı (kaba değerlendirme) zihinsel performans belirleme formu ile belirlenir. Bu form aşağıdaki linktedir

65 KAYNAŞTIRMA SÜRECİ RAM SONRASI Her tür ve kademedeki okullara devam eden ve devam ettiği okulda özel eğitim tedbiri kararı 1. BASAMAK alınmış olan öğrenciler için Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği nin ilgili maddeleri uyarınca BEP Geliştirme Birimi tarafından Bireyselleştirilmiş Eğitim Programı (BEP) hazırlanması zorunludur. İlçe özel eğitim hizmetleri tarafından gönderilen RAM Raporu okulda özel eğitim hizmetlerinden 2.BASAMAK sorumlu müdür yardımcısı tarafından kayıt altına alınmalıdır. Yine özel eğitim hizmetlerinden sorumlu müdür yardımcısı BEP yapılması için BEP Geliştirme Birimini toplantıya davet eder. BEP Geliştirme Birimi kurum müdürü veya kurum müdürünün görevlendireceği müdür yardımcısı 3.BASAMAK başkanlığında; aile, PDR, eğitim programlarını hazırlamakla görevli öğretmen, özel eğitime ihtiyacı olan öğrencinin sınıf öğretmeni ve öğrenci ikinci kademede eğitim almakta ise öğrencinin dersine giren tüm branş öğretmenleri toplantıya katılmaları gerekir. BEP Geliştirme Birimi toplantılarının özel eğitim tedbiri kararı alınan her öğrenci için ayrı 4.BASAMAK toplanmalıdır. RAM raporu sonucu doğrultusunda öğrencinin sınıf ya da ders öğretmenleri tarafından öğrenci değerlendirilir. Bu öğrenci neleri, nasıl ve ne düzeyde yapabilir? Sorularının yanıtları aranmaya çalışılır ve kısa, orta ve uzun süreli hedefler belirlenir İlk toplantıdan sonra her öğrenci için 1 yıl içersinde 5 tane toplantı daha yapılır. Bu toplantılarda 5.BASAMAK öğrencinin gelişim durumu gözlemlenir. Oluşturulan kısa, orta ve uzun süreli hedeflere ulaşma durumu gözlemlenir. RAM raporunun geçerlilik süresi 1 yıldır. 1 yılın sonunda bireysel gelişim raporu doldurularak 6.BASAMAK tekrar RAM a gönderilir ve RAM öğrenciyi tekrar incelemeye alır. 1 yıl içersinde eğitsel performansındaki değişimleri ve gelişimleri tekrar değerlendirme yapılır. UYARI Psikolojik danışman ve rehberler BEP Geliştirme Birimi daimi üyesidir. Aileye psikolojik yönden destek olur ve BEP Geliştirme Birimi toplantılarında öneriler yapar. Ancak BEP hazırlamak ve BEP dosyasını muhafaza etmek gibi görevleri yoktur

66 HOLLANDA YA HOŞGELDİNİZ Bir bebek sahibi olacağınızı anladığınızda yaşadığınız duygu, İtalya ya güzel bir seyahat planı yapmaya benzer. İtalya hakkında bir sürü kitap, broşür alırsınız. Harika planlar yapmaya başlarsınız: Collessium, Mikalanjelo nun Davut u, Venedik te gondollar İtalyanca birkaç sözcük bile öğrenirsiniz. Her şey çok heyecan vericidir. Aylar süren beklemenin ardından o gün gelir, çatar. Bavullarınızı toplar, yola çıkarsınız. Birkaç saat süren yolculuktan sonra, uçağınız havaalanına iner. Hostes mikrofonu eline alır ve Hollanda ya hoş geldiniz! der. Hollanda mı? dersiniz. Ne Hollanda sı? Ben İtalya ya bilet almıştım. Benim İtalya ya gitmem gerek. Tüm yaşamım boyunca oraya gitmenin düşünü kurdum ben. Fakat uçuş rotasında bir değişiklik olmuş, Hollanda ya inmişsinizdir. Dahası orada kalmanız gerekir. Önemli olansa; sizi korkunç, iğrenç, açlığın ve hastalıkların pençesindeki pis bir yere bırakmamış olmalarıdır aslında. Sadece farklı bir yerdesinizdir. Alışverişe çıkıp yeni broşürler- kitaplar almanız, yeni birkaç sözcük öğrenmeniz gerekmektedir sonuçta Ve belki, daha önce hakkında hiçbir şey bilmediğiniz insanlar tanımak zorunda kalacaksınızdır. Gittiğimiz yerse, sadece farklı bir yerdir. Oradaki yaşam belki İtalya dakinden daha yavaştır. İtalya kadar etkileyici de değildir. Fakat bir süre orada öylece kaldıktan sonra; nefesinizi tutar ve etrafınıza bakarsınız Yel değirmenlerini fark edersiniz Etrafınızı saran, oraya ait ne kadar güzellik varsa her şeyi fark edersiniz Ve laleleri Fakat tanıdığınız herkes İtalya ya gidip gelmektedir. Sürekli orada geçirdikleri güzel anılarını anlatmaktadırlar. Ve yaşamınız boyunca Evet. Benim de gitmem gereken yer orasıydı. Bende aynı planı yapmıştım. dersiniz. Sırf bu nedenle duyduğunuz acı asla, asla dinmez. Çünkü yitirdiğiniz düş, çok önemli bir düştür. Ancak; tüm yaşamınızı İtalya ya gidemediğiniz için üzülerek geçirirseniz, Hollanda nın güzelliklerinden hiçbirinin tadını çıkaramazsınız Emily Perl Kingsley Yazarın izni ile Türkçeye çeviren : Gün OSBORN

67 EKLER Anahatlar Rehberlik Hizmetlerinde Kullanılan Formlar Psikolojik Bozukluklar PDR İle İlgili Kitap Öneri Listesi Aile, Ergen ve Çocuk İle İlgili Kitap Öneri Listesi Kişisel Gelişim İle İlgili Kitap Öneri Listesi

68 - 68 -

69 REHBERLİK HİZMETLERİNDE KULLANILAN FORMLAR 1. Danışan Kayıt Formu - Öğrenci 2. Danışan Kayıt Formu - Veli 3. Danışan Kayıt Defteri - Öğrenci 4. Danışan Kayıt Defteri - Veli 5. Öğrenci Tanıma Kartı - 1.Kademe 6. Öğrenci Tanıma Kartı - 2.Kademe 7. Psikososyal Durum Formu - Sınıflar İçin 8. Okul Vaka Analiz Formu 9. Seminer Takip Formu 10. Grupla Psikolojik Danışma Gözlem Formu 11. Dosya Üstü Bilgi Formu 12. Öğretmenden Bilgi Alma Formu 13. Öğrenci Gözlem Formu 14. Eğitsel Değerlendirme Formları 15. Genel Değerlendirme Formu 16. Bireysel Gelişim Raporu 17. Kaynaştırma Öğrencisi Bilgi Formu 18. Psikolojik Destek İstek Formu 19. Aylık Rehberlik Faaliyetleri Raporu 20. Okul Yıl Sonu Çalışma Raporu 21. Sınıf Yıl Sonu Çalışma Raporu NOT Yukarıda belirtilen formları Mareşal Mustafa Kemal İlköğretim Okulu Rehberlik Servisinden temin edebilirsiniz

70 PSİKOLOJİK BOZUKLUKLAR 1. NEVROZLAR 6. YEME BOZUKLUKLARI 6.1 Anoreksiya Nevroza 1.1 Anksiyete Bozuklukları Panik bozukluk Fobiler 6.2 Bulümia Nevroza 7. DÜRTÜ KONTROL BOZUKLUKLARI 7.1 Patolojik Kumar Sosyal Fobi 7.2 Kleptomani Obsesif Kompülsüf Bozukluk 7.3 Piromani Travma Sonrası Stres Bozukluğu 7.4 Trikotillomani Yaygın Anksiyete Bozukluğu 1.2 Somatoform Bozukluklar Somatizasyon Bozukluğu 7.5 Aralıklı Patlayıcı Bozukluk 8. CİNSEL İŞLEV BOZUKLUKLARI 8.1 Cinsel İstek Azalması Konversiyon Bozukluğu 8.2 Cinsel Tiksinti Bozukluğu Psikojenik Ağrı Bozukluğu 8.3 Empotans Hipokondriasis (Hastalık Hastalığı) 8.4 Kadında Cinsel Uyarılma Bozukluğu Vücut Disformik Hastalığı 8.5 Kadında Orgazm Bozukluğu 1.3 Yapay Bozukluklar 8.6 Erkekte Orgazm Bozukluğu 1.4 Dissosiyatif Bozukluklar 8.7 Erken Boşalma Dissosiyatif Amnezi 8.8 Disparöni Dissosiyatif Fugue 8.9 Vaginismus Dissosiyatif Kimlik Bozukluğu 8.10 Cinsel Sapmalar Depersonalizasyon Atipik Dissosiyatif Bozukluk 2. PSİKOZLAR 2.1 Şizofreni 8.11 Cinsel Kimlik Bozukluğu 9. PSİKOMATİK BOZUKLUKLAR 10. KİŞİLİK BOZUKLUKLARI 10.1 Paranoid Kişilik Bozukluğu 2.2 Hezeyanlı (Paranoid) Bozukluk 10.2 Şizoid Kişilik Bozukluğu 2.3 Paylaşılmamış Psikotik Bozukluk 10.3 Şizotipal Kişilik Bozukluğu 2.4 Diğer Psikotik Bozukluklar 10.4 Histronik Kişilik Bozukluğu 3. DUYGUDURUM BOZUKLUKLARI 10.5 Narsistik Kişilik bozukluğu 3.1 Major Depresyon 10.6 Antisosyal Kişilik bozukluğu 3.2 Doğum Sonrası Depresyon 10.7 Borderline Kişilik Bozukluğu 3.3 Distimi 10.8 Çekingen Kişilik Bozukluğu 3.4 Bipolar Bozukluk ve Mani 10.9 Obsesif Kompülsüf Kişilik Bozukluğu 3.5 Siklitimi Bağımlı Kişilik Bozukluğu 4. BİLİŞSEL BOZUKLUKLAR 4.1 Deliryum 4.2 Demans Pasif Agresif Kişilik Bozukluğu 11. UYKU BOZUKLUKLARI 11.1 İnsomnia 4.3 Epilepsi 11.2 Uyku Apnesi 4.4 Amnestik Bozukluklar 11.3 Aşırı Uyuma Bozukluğu 5. MADDE KULLANIM BOZUKLUKLARI 11.4 Uykuda Kabus Bozukluğu 11.5 Uyku Terörü 11.6 Somnambulizm

71 PDR İLE İLGİLİ KİTAP ÖNERİ LİSTESİ Sıra KİTABIN İSMİ YAZARI 1 Psikolojiyi Anlamak (Psikolojiye Giriş) Charles G. Morris 2 İnsan ve Davranışı Doğan Cüceloğlu 3 Modern Psikoloji Tarihi Duane P. Schultz / Sydney E.Schultz 4 Ansiklopedik Eğitim ve Psikoloji Rehberi Ömer Baldık 5 DSM 4 Tanı Ölçütleri Başvuru El Kitabı Amerikan Psikiyatri Birliği 6 Psikolojik Danışmaya Giriş Gerard Egan 7 Psikolojik Danışma İlke ve Teknikleri Harold Hackney 8 Psikolojik Danışma, Psikoterapi Kuram ve Uygulamaları Gerald Corey 9 Psikolojik Danışma Temel Öğeler Scott T. Meier / Susan R. Davis 10 Danışmanlık İncileri James P. Carnevale 11 Çözüm Odaklı Terapi Olcay Güner 12 Eğitim Psikolojisi Binnur Yeşilyaprak 13 Eğitimde Rehberlik Hizmetleri Gelişimsel Yaklaşım Binnur Yeşilyaprak 14 Grupla Psikolojik Danışma İlke ve Teknikleri Nilüfer Voltan Acar 15 1.Kitap Deneysel Olarak Sınanmış Grupla PDR Serdar Erkan / Alim Kaya 16 2.Kitap Deneysel Olarak Sınanmış Grupla PDR Serdar Erkan / Alim Kaya 17 3.Kitap Deneysel Olarak Sınanmış Grupla PDR Serdar Erkan / Alim Kaya 18 Kişilik Kuramları Yazgan İnanç / Esef E. Yerlikaya 19 Gestalt Terapi Füsun Akkoyun 20 Sorun Çözme Terapisi Mehmet Eskin 21 Bireysel Psikoloji Alfred Adler 22 Varoluşçu Psikoterapi Irvon Yalom 23 Evinizdeki Terapist D. Greenberge r/ C. A. Padesky 24 Bilişsel Terapi ve Duygusal Bozuklukları Aaron T. Beck 25 Bilişsel Terapi Yöntemleri Robert L. Leahy

72 AİLE, ÇOCUK ve ERGEN KONULARINDA KİTAP ÖNERİ LİSTESİ Sıra KİTABIN İSMİ YAZARI 1 Biz Bir Aileyiz Don Dinmeyer / Gary D. Mckay 2 Etkili Anababalık Lee Canter / Marlene Canter 3 Çocuğunuzun İlk 6 Yılı Haluk Yavuzer 4 Ana Baba ve Çocuk Haluk Yavuzer 5 Çocuğu Tanımak ve Anlamak Haluk Yavuzer 6 Okul Çağı Çocuğu Haluk Yavuzer 7 Çocuk Ruh Sağlığı Atalay Yörükoğlu 8 Çocuk Psikolojisi Charles E. Schaefer 9 Çocuklarda Davranış Bozuklukları Sefa Saygılı 10 Çizgilerle Çocuk Eğitimi Fatih Kalkınç 11 Çocuğunuzla Tartışmadan İletişim Kurun Michael P. Nichols 12 Çocuk ve Ergen Gelişimi Mary & Harry Gardiner 13 Gençleri Anlamak Haluk Yavuzer 14 Duygu Yönetimi / Ergenler İçin Carol A. Langelier 15 Düşünce, Duygu, Davranış / Ergenler İçin Ann Vernon 16 Ergenlik Sorunları Sefa Saygılı 17 Ergenlik Dönemi Ayten Durmuş 18 Ergenlikten Gençliğe Yankı Yazgan 19 Ergenlik Dönemi Osman Abalı 20 E.A.E. Thomas Gordon 21 Anne Babalar İçin Pedagogsavar Diyaloglar Tanzer Yılmaz 22 Anne Babalığın Altın Kuralları Dorothy EINON 23 Şeker Portakalı (Roman) Jose Mauro de Vasconcelos 24 Güneşi Uyandıralım (Roman) Jose Mauro de Vasconcelos 25 Deli Fişek (Roman) Jose Mauro de Vasconcelos

73 KİŞİSEL GELİŞİM KİTAP ÖNERİ LİSTESİ Sıra KİTABIN İSMİ YAZARI 1 Akılcı Yaşam Kılavuzu Albert Ellis 2 İyi Hissetmek David Burns 3 Üstün Dökmen Küçük Şeyler Kendinize Yatırım Yapın Ertuğrul Köroğlu 5 Hitabet Nejat Muallimoğlu 6 İletişim Becerileri Matthew Mckay 7 Beden Dili Joe Navarro 8 El Yazısındaki Sır Melih Arat 9 Aklındakini Okuyabilirim David J. Lieberman 10 Beyaz Zambaklar Ülkesinde Grigoriy Petrov 11 Kendinizi Olduğunuz Gibi Kabul Edin Windy Dryden 12 Atılganlık Robert Alberti / Michael Emmons 13 Tony Buzan Zihin Haritaları 14 Türklerin Psikolojisi Erol Göka 15 Biz Böyle Güzeliz Ahmet Turan Alkan 16 Körlük / Roman Jose Saramago 17 Sidhartha / Roman Herman Hesse 18 Bit Palas / Roman Elif Şafak 19 Siyah Süt / Roman Elif Şafak 20 Küçük Ağacın Eğitimi / Roman Forrest Carter 21 Sinestezya / Roman Jeffrey Moore 22 Kelebek / Roman Henri Charriere 23 Alamut / Roman Wladimir Bartol 24 Uçurtma Avcısı / Roman Kahaled Hosseini 25 Beş Dilim Portakal / Roman Joanne Harris

74 - 74 -

75 KAYNAKÇA Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri Yönetmeliği tarihinde internetten alınmıştır. Psikolojik Danışma ve Rehberlik Alanında Çalışanlar İçin Etik Kurallar tarihinde internetten alınmıştır. Okul Rehberlik Panosu tarihinde internetten alınmıştır