Ünite MADDENİN YAPISI VE ÖZELLİKLERİ

Transkript

1 Ünite MADDENİN MADDENİN YAPISI VE ÖZELLİKLERİ YAPISI VE ÖZELLİKLERİ Sayfa No Elementlerin Sınıflandırılması Test Test Test... 1 Test Test Etkinlik (1 6) Kimyasal Bağlar Test Test Etkinlik (7 10) Kimyasal Tepkimeler Test Test Test Test Test Test Etkinlik (11 15) Asitler Bazlar Test Test Test Etkinlik (16 5) Su Arıtımı Test Etkinlik (6) Karma Test Karma Test Karma Test Karma Test Karma Test Karma Test Karma Test Karma Test

2 KAZANIMLAR 1. Periyodik sistem ile ilgili olarak öğrenciler; 1.1. Elementleri benzer özelliklerine göre sınıflandırmanın önemini kavrar. 1.. Periyodik sistemde grupları ve periyotları gösterir; aynı gruplardaki elementlerin özelliklerini karşılaştırır. 1.. Metal, ametal ve yarı metal özelliklerini karşılaştırır Periyodik tablonun sol tarafında daha çok metallerin, sağ tarafında ise daha çok ametallerin bulunduğunu fark eder Metallerin, ametallerin ve yarı metallerin günlük yaşamdaki kullanım alanlarına örnekler verir.. Kimyasal bağlarla ilgili olarak öğrenciler;.1. Metallerin elektron vermeye, ametallerin elektron almaya yatkın olduğunu fark eder... Anyonların ve katyonların periyodik sistemdeki grup numaraları ile yükleri arasında ilişki kurar... Metal atomları ile ametal atomları arasında iyonik bağ oluşacağını tahmin eder..4. Ametal atomları arasında kovalent bağ oluştuğunu belirtir..5. Verilen basit yapılarda hangi tür bağların (iyonik bağ ve kovalent bağ) bulunduğunu tahmin eder.. Kimyasal tepkimelerle ilgili olarak öğrenciler;.1. Yükü bilinen iyonların oluşturduğu bileşiklerin formüllerini yazar... Çok atomlu yaygın iyonların oluşturduğu bileşiklerin formüllerinde element atomlarının sayısını hesaplar... Kimyasal bir tepkimenin gerçekleştiğini gösteren deneyle gösterir..4. Kimyasal değişimi atomlar arası bağların kopması ve yeni bağların oluşması temelinde açıklar..5. Kimyasal değişimlerde atomların yok olmadığını ve yeni atomların oluşmadığını, kütlenin korunduğunu belirtir..6. Basit kimyasal tepkime denklemlerini sayma yöntemi ile denkleştirir..7. Yanma tepkimelerini tanımlayarak basit yanma tepkimelerin denklemlerini yazar. 5. Su kiyası ve su arıtımı ile ilgili olarak öğrenciler; 5.1. Sert su, yuşumak su kavramlarını anlar ve sertliğin neden istenmeyen bir özellik olduğunu açıklar. 5.. Sularda sertliğin nasıl giderileceğini araştırır. 5.. Suların arıtımında klorun mikrop öldürücülük etkisinden yararlanıldığını araştırarak fark eder. 4. Asit baz tepkimeleri ile ilgili olarak öğrenciler; 4.1. Asitleri ve bazları; dokunma, tatma ve görme duyuları ile ilgili özellikleriyle tanır. 4.. Asitler ile H + iyonu; bazlar ile OH iyonu arasında ilişki kurar. 4.. ph ın, bir çözeltinin ne kadar asidik veya ne kadar bazik olduğunun bir ölçüsü olduğunu anlar ve asitlik bazlık ile ph skalası arasında ilişki kurar Sanayide kullanılan başlıca asit ve bazları; piyasadaki adları, sistematik adları ve formülleri ile tanır Gıdalarda ve temizlik malzemelerinde yer alan en yaygın asit ve bazları isimleriyle tanır Günlük yaşamında sık karşılaştığı bazı ürünlerin ph larını yaklaşık olarak bilir Asitler ile bazların etkileşimini deney ile gösterir, bu etkileşimi nötralleşme tepkimesi olarak adlandırır, nötralleşme sonucu neler oluştuğunu belirtir Asit baz çözeltilerini kullanırken neden dikkatli olması gerektiğini açıklar, kimyasal maddeler için tehlike işaretlerinin anlamlarını belirtir Asitlerin ve bazların günlük kullanımdaki eşya ve malzemeler üzerine olumsuz etkisinden kaçınmak için neler yapılabileceğini açıklar Endüstride atık madde olarak havaya bırakılan SO ve NO gazlarının asit yağmurları oluşturduğunu ve bunların çevreye zarar verdiğini fark eder Suları, havayı ve toprağı kirleten kimyasallara karşı duyarlılık edinir.

3 Ünite Elementlerin Sınıflandırılması MADDENİN YAPISI VE ÖZELLİKLERİ Boşlukta yer kaplayan (hacim) ve kütlesi olan tanecikli yapılara madde denir. Hacim, kütle, eylemsizlik ve tanecikli yapıya sahip olma özellikleri tüm maddelerde vardır. Maddenin tanımını ve ortak özelliklerini öğrendik. Şimdi elementleri tanıyalım. 1. En küçük yapıtaşları atomdur. Test. Aşağıdaki özelliklerden hangisi tüm maddeler için ortak değildir? A) Eylemsizlik 1 ELEMENTLERIN SINIFLANDIRILMASI Aynı cins atomlardan meydana gelen saf maddelere element denir. ELEMENTLERIN ÖZELLIKLERI Saf ve homojen maddelerdir. En küçük yapı taşları atomdur. Fiziksel ve kimyasal yollarla daha basit maddelere ayrılamazlar. Belirli erime ve kaynama noktaları vardır. Sembollerle (simge) gösterilirler. Doğada katı, sıvı ve gaz halinde bulunabilirler. ELEMENTLERIN SIMGELERI (SEMBOL- LERI) 181 yılında, Jon Jakob Berzelius isimli araştırmacı, elementlerin adları temel alınarak simgelenmesi fikrini ortaya atmıştır. Günümüzde de kullanılan bu yönteme göre; Her element 1 ya da harften oluşan simgelerle ifade edilir ve bu simgenin ilk harfi büyük yazılır. Simgelerde sıklıkla, elementin ingilizce adının ilk harfi kullanılıyor. C (Karbon : Carbon) N (Azot : Nitrojen) Eğer elementin baş harfleriyle simgelenen başka bir element varsa bu elementin simgesinde baş harfin yanına, İngilizce adının. harfide eklenir. He ( Helyum : Helium) Ca (Kalsiyum : Calsium) Eğer elementin ingilizce adının ilk harfi, bir diğer elementle aynıysa simgesinde baş harfin yanına, baş harften sonraki ilk ortak olmayan sessiz harf getirilir. Cl (Klor : Chlorine), Cr(Krom : Chromium) Sevcan Zeynep Cenk Mertcan Sembollerle gösterilirler. Saf ve homojen değildirler. Hiçbir yöntemle daha basit maddelere ayrılamazlar. Yukarıdaki öğrencilerden hangisinin elementlerle ilgili söylediği özellik yanlıştır? A) Sevcan B) Zeynep C) Cenk D) Mertcan. I. Ca : Kalsiyum II. N : Azot III. C : Klor IV. Cr : Krom Yukarıda verilen elementlerden hangisinin adı yanlış yazılmıştır? A) I B) II C) III D) IV B) Tanecikli yapıda olma C) Kütle D) Genleşme 4. No Elementlerin Özellikleri 1 Sembollerle (simge) gösterilirler. Doğada sadece katı halde bulunurlar. Belirli erime ve kaynama noktaları vardır. 4 En küçük yapıtaşları atomdur. Yukarıdaki tabloda hangi numaralı kısımda yanlışlık yapılmıştır? A) 1 B) C) D) 4 5. Tüm maddeler tanecikli yapıya sahiptir. Boşlukta yer kaplayan ve kütlesi olan tanecikli yapılara madde denir. Eylemsizlik özelliği bir çok maddede yoktur. Maddelerin hepsi aynı cins atomlardan oluşur. Aynı cins atomlardan oluşan saf ve homojen maddelere element denir. Elementler fiziksel yollarla daha basit maddelere ayrışabilirler. Yukarıdaki ifadelerden kaç tanesi doğrudur? A) 6 B) 5 C) 4 D) 116

4 Elementlerin Sınıflandırılması Ünite 6. Elementlerin sınıflandırılması ile ilgili ilk çalışmayı yaparak, benzer özellik gösteren elementlerden üçlü gruplar oluşturmayı gerçekleştirmiştir. 8. O dönemde bilinen 6 elementi artan atom ağırlıklarına göre sıralamıştır. Şimdi elementlerin sınıflandırılmasının tarihsel gelişimini inceleyelim. Johann Döbereiner ( ) Yukarıdaki çalışmayı yapan bilim adamı aşağıdakilerden hangisinde verilmiştir? A) John Newlands Serdar Öğretmen Serdar Öğretmen in açıklamasını yaptığı çalışma hangi bilim adamına ait- B) Johann Döbereiner tir? C) Dimitri Mendeleyov D) Alexandre Beguyer A) John Newlands B) Johann Döbereiner C) Alexandre Beguyer Elementlerin sınıflandırılması ile ilgili ilk çalışmayı, 189 yılında Johann Döbereiner, benzer özellikteki elementlerden üçlü gruplar oluşturarak D) Henry Moseley gerçekleştirmiştir. Döbereiner e göre; lityum, sodyum ve potasyum elementleri benzer özellik gösterdikleri için bir grup oluşturmaktaydı Newlands Mendeleyev Döbereiner 4 Moseley Elementleri, element atomlarının proton sayılarına göre sıralamıştır. Benzer özellikteki elementlerden üçlü gruplar oluşturarak sınıflandırma yapmıştır. O devirde bilinen 6 elementi artan atom ağırlıklarına göre sıralamıştır. Yukarıda bilim adamları ve elementlerin sınıflandırılması ile ilgili yaptıkları çalışmalar verilmiştir yılında... elementlerin sınıflandırılması ile ilgili çalışmayı, benzer özellikteki elementlerden üçlü gruplar oluşturarak gerçekleştirmiştir. Yukarıda boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi gelmelidir? A) Mendeleyev B) Newlands C) Döbereiner D) Moseley 10. Aşağıdaki bilim adamlarından hangisinin elementlerin sınıflandırılması ile ilgili yaptığı çalışma yoktur? A) Newlands Alexandre Beguyer de Chancourtois ( ) Alexandre, benzer fiziksel özellik gösteren elementleri dikey sıralarda olacak şekilde sarmal olarak sıralamıştır. Ayrıca bu listede bazı iyon ve bileşiklere de yer vermiştir. John Newlands ( ) Buna göre bilim adamları yaptıkları çalışmalarla eşleştirildiğinde hangi numaralı isim açıkta kalır? A) 1 B) C) D) 4 B) Döbereiner C) Moseley D) Dalton John Newlands, o devride bilinen 6 elementi artan atom ağırlıklarına göre sıralamış, ilk 8 elementten sonra benzer fiziksel ve kimyasal özelliklerin tekrar ettiğini fark etmiştir. 117

5 Ünite Elementlerin Sınıflandırılması A A HİDROJEN A ATOM NUMARASI SEMBOLÜ AZOT KATI SIVI GAZ YAPAY ELEMENTLER METAL YARIMETAL AMETAL SOYGAZ A A A A A HELYUM LİTYUM BERİLYUM BOR KARBON AZOT OKSİJEN FLOR NEON GEÇİŞ ELEMENTLERİ SODYUM MAGNEZYUM B B B B B B B B B B ALÜMİNYUM SİLİSYUM FOSFOR KÜKÜRT KLOR ARGON POTASYUM KALSİYUM SKANDİYUM TİTAN VANADYUM KROM MANGENEZ DEMİR KOBALT NİKEL BAKIR ÇİNKO GALYUM GERMANYUM ARSENİK SELENYUM BROM KRİPTON RUBİDYUM STRONSİYUM İTRİYUM ZİRKONYUM NİYOBYUM MOLİBDEN TEKNESYUM RUTENYUM RODYUM PALLADYUM GÜMÜŞ KADMİYUM İNDİYUM KALAY ANTİMON TELLUR İYOD KSENON SEZYUM BARYUM HAFNİYUM TANTAL WOLFRAM RENYUM OSMİYUM IRIDYUM PLATİN ALTIN CIVA TALYUM KURŞUN BİZMUT POLONYUM ASTATİN RADON FRANSYUM RADYUM RUTHERFORDİYUM DUBNİYUM SEABORGİYUM BOHRİYUM HASSİYUM MEİTRENİYUM DARMSTATİYUM RÖNTGENYUM UNUNBİYUM UNUNTRİYUM UNUNKUADYUM UNUNPENTİYUM UNUNHEKSİYUM LANTAN SERYUM PROSEODYUM NEODYUM PROMETYUM SAMARYUM ÖROPYUM GADOLİNYUM TERBİYUM DİSPROSİYUM HOLMİYUM ERBİYUM TULİYUM İTTERBİYUM LUTESYUM AKTİNYUM TORYUM PROTAKTİNYUM URANYUM NEPTÜNYUM PLUTONYUM AMERİKYUM KÜRİYUM BERKELİYUM KALİFORNİYUM AYNSTAYNİYUM FERMİYUM MENDELEVİYUM NOBELİYUM LAVRENSİYUM Henry Moseley Dimitri İvanoviç Mendeleyev ( ) Lothar Meyer ( ) Henry Moseley adlı bilim adamı; elementleri, element atomlarının proton sayılarına (atom numarasına) göre düzenlemiştir. Gleen Seaborg Seaborg, Moseley in elementleri proton sayılarının artışına göre sıralamasından sonra son değişikliği yapmıştır. Glenn Seaborg çizelgenin altına iki sıra daha ekleyerek periyodik sisteme son şeklini vermiştir. Mendeleyev ve Meyer birbirinden habersiz, aynı dönemde elementleri sınıflandırmış ve aynı sıralamayı bulmuşlardır. Ancak Meyer elementleri benzer fiziksel özelliklerine göre sıralarken, Mendeleyev bu sıralamada atom ağırlığını kullanmıştır. Ayrıca Mendeleyev oluşturduğu çizelgede elementlerin düzenli olarak tekrarlanan özellikler gösterdiğini farketmiştir. Mendeleyev in yaptığı sıralama günümüz de kullanılan elementlerin sınıflandırılmasına yakın bir sıralamadır. 118

6 Elementlerin Sınıflandırılması Ünite 1. Aşağıdaki bilim adamlarından hangisi tablonun altına iki sıra daha ekleyerek periyodik sisteme son şeklini vermiştir?. A) Henry Moseley B) Dimitri Mendeleyev C) Lother Meyer D) Gleen Seaborg Onur Ekin Emrecan Mertcan Periyodik sistem artan atom numaralarına göre düzenlenmiştir. Yatay sıralara periyot düşey sıralara grup adı verilir. 7 tane periyot 18 tane grup vardır. Aynı gruptaki elementlerin yörünge sayıları aynıdır. Buna göre hangi öğrencinin periyodik sistemle ilgili söylediği özellik yanlıştır? A) Onur B) Ekin C) Emrecan D) Mertcan. 4. Test 1 Yukarıdaki periyodik sistemde; I. 1 yönünde elementlerin genellikle grup numaraları artar. II. yönünde elementlerin proton sayıları artar. III. 1 yönünde elementlerin proton sayıları artar. IV. yönünde elementlerin yörünge sayıları azalır. İfadelerinden hangisi yanlıştır? A) I B) II C) III D) IV X Yukarıda X ve Y element atomlarına ait elektron dağılım modelleri gösterilmiştir. Buna göre elementlerin periyodik sistemdeki yerleri aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir? X A). periyot 7A grubu B) 7. periyot A grubu C). periyot 1A grubu D). periyot 7A grubu Y Y. periyot A grubu. periyot A grubu. periyot 6A grubu. periyot A grubu PERIYODIK SISTEM (TABLO) Periyodik sistem, elementlerin artan atom numaralarına göre düzenlenmiştir. Periyodik sistemdeki yatay sıralara periyot, düşey sıralara grup denir. Periyodik Sistemde; 7 tane periyot vardır. Periyotlarda soldan sağa doğru gidildikçe elementlerin proton sayıları artar. Aynı periyottaki elementlerin yörünge sayıları aynıdır. Gruplarda yukarıdan aşağıya doğru gidildikçe elementlerin proton sayıları artar. Gruplarda yukarıdan aşağıya doğru gidildikçe elementlerin yörünge sayıları artar. Aynı grupta yer alan elementlerin kimyasal özellikleri genellikle benzerdir. Periyodik sistemde toplam 18 tane grup yer alır. Bunlardan 8 tanesi A grubu, 10 tanesi B grubu elementleridir. Elementlerin Periyodik Sistemdeki Yerlerinin Bulunması Periyodik sistemde yer bulurken elementlerin nötr haldeki elektron dağılımlarından yararlanırız. Elementin yörünge (katman) sayısı ile periyodunu, son yörüngesindeki elektron sayısı ile de grubunu buluruz. Örnek 11Na (Sodyum) elementinin periyodik sistemdeki yerini bulalım. Çözüm : Na elementinin nötr haldeki elektron sayısı 11 dir. Soydum elementinin yörüngesi (katman) olduğu için. periyottadır. Son yörüngede 1 elektronu bulunduğu için 1A grubunda yer alır. Yani sodyum atomu periyodik sistemde. periyot 1A grubundadır. 119

7 Ünite Elementlerin Sınıflandırılması Örnek Y + iyonunun elektron sayısı 18 olduğuna göre taneciğin periyodik sistemdeki yerini bulalım. Çözüm : Y + iyonunun elektron sayısı 18 ise nötr durumda elektron sayısı 0 dir periyot A grubunda yer alan X elementinin + yüklü iyonunun elektron dağılımı aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir? A) B) 7. Periyodik tabloda aynı grupta atom çapının arttığı yönde; Cansu Irmak : Elektron verme isteği azalır. : Metalik özellik artar. Rüzgar : Kütle numarası artar. Görkem : Ametalik özellik azalır. C) D) Buna göre hangi öğrencinin söylediği ifade yanlıştır? A) Cansu B) Irmak Y + Y Y elementi 4. periyot C) Rüzgar D) Görkem A grubunda yer alır. 1 yönü yönü Periyodik sistem de aynı periyotta soldan sağa doğru gidildikçe (1 yönü); Atom numarası artar. Kütle numarası artar. Metalik isteği azalır. Ametalik isteği artar. Elektron verme isteği azalır. Elektron alma isteği artar. Atom çapı küçülür. Asitlik özelliği artar. İyonlaşma enerjisi artar. Elektronegatiflik artar. 6. İrem Ceren Atom ağırlığı Fiziksel özellikleri Kimyasal özellikleri 8. Periyodik tabloda aynı periyotta soldan sağa doğru gidildikçe... azalır. Hülya Öğretmen Hülya Öğretmenin söylediği ifadede boş bırakılan yere; I. Metalik özellik II. Elektron verme isteği III. Atom çapı Periyodik sistemde aynı grupta yukarıdan aşağıya doğru gidildikçe ( yönü); Atom numarası artar. Kütle numarası artar. Metalik özellik artar. Ametalik özellik azalır. Elektron verme isteği artar. Elektron alma isteği azalır. Atom çapı büyür. Bazlık özelliği artar. Not Elementler gruplara ortak kimyasal özelliklerine göre yerleşmiştir. Aynı gruptaki elementlerin kimyasal özellikleri benzerdir. Yani aynı grupta olan elementler sertlik, parlaklık, iletkenlik, elektron alma veya verme yatkınlıkları bakımından birbirlerine benzerler. Furkan Murat Atom numarası Yukarıdaki öğrencilerden hangisinin söylediği bilindiğinde elementin periyodik tablodaki yeri bulunabilir? A) İrem B) Ceren C) Furkan D) Murat özelliklerinden hangileri gelebilir? A) Yalnız I B) I ve II C) II ve III D) I, II ve III 9. Periyodik tablonun. periyot, 5A grubunda yer alan elementin proton sayısı aşağıdakilerden hangisidir? A) B) 5 C) 15 D) 18 10

8 Elementlerin Sınıflandırılması Ünite 10. Atom numaraları Sembolleri 1. Civa hariç hepsi katıdır. 1 Periyodik tablonun sol tarafında daha çok metaller, sağ tarafında ise daha çok ametaller bulunur. Fiziksel özellikleri Kimyasal özellikleri Periyodik tabloda aynı grupta yer alan elementlerin yukarıda verilen hangi özelliği benzerdir? Erime ve kaynama noktaları yüksektir. Elektron alma eğilimindedirler. 4 Tel ve levha haline gelebilirler. Şimdi metal, ametal, yarımetal ve soygazların bazı özelliklerini öğrenelim. 1A A Metal Ametal Yarımetal Soygaz A 4A 5A 6A 7A 8A B 4B 5B 6B 7B 8B 1B B A) B) C) D) 11. X Y Z T 14. Yukarıda verilen özelliklerden kaç tanesi metallere aittir? A) 4 B) C) D) 1 METALLER 1. Civa hariç hepsi katı halde bulunur.. Yüzeyleri parlaktır. Yukarıdaki periyodik tabloda X, Y, Z, T elementlerinin yerleri verilmiştir. Buna göre; I. X elementi metal, Y elementi soygazdır. II. X elementinin Y elementine göre metalik özelliği daha fazladır. III. Z elementinin atom çapı, X elementinden küçüktür. IV. Y elementinin elektron alma isteği T elementine göre daha fazladır. ifadelerinden hangisi yanlıştır? Yukarıdaki periyodik tabloda hangi renk ile gösterilen kısımda metaller yer alır? A) Sarı B) Yeşil C) Pembe D) Mavi Bakır Demir. Isı ve elektriği iyi iletirler. 4. Tel ve levha haline gelebilirler. 5. Tek atomludurlar. (Atomik yapılıdırlar.) 6. Kendi aralarında bileşik oluşturmazlar. 7. Kendi aralarında alaşım oluştururlar. (Tunç : Bakır Kalay, Pirinç : Çinko Bakır, Lehim : Kalay Kurşun) Lehim Tunç A) IV B) III C) II D) I 15. I Lityum II Krom 8. Elektron verme özelliğindedirler. 9. Ametallerle iyonik yapılı bileşik oluştururlar. 10. Erime ve kaynama noktaları yüksektir A, A, A gruplarında yer alırlar. 1. Canlıların yapısında çok az bulunurlar. 1. Sulu çözeltileri baz özelliği gösterir. 1. Yüzeyleri parlaktır. Atomik yapılıdırlar. Kendi aralarında bileşik oluşturmazlar. Yukarıda özellikleri verilen element grubu aşağıdakilerden hangisidir? A) Yarı metaller B) Metaller C) Ametaller D) Soygazlar III Kalay IV Bakır Yukarıda verilen elementlerden hangisi metal değildir? A) I B) II C) III D) IV Not Hidrojen (H) elementi 1A grubunda olmasına rağmen ametal özelliktedir. Bazı Metallerin Kullanım Alanları Bakır : Elektrik ve elektronik, inşaat, ulaşım, kimya, kuyumculuk, boya sanayi, turistik eşya yapımı gibi alanlarda kullanılır. Kurşun : Kurşun un en önemli kullanım alanı akü imalatıdır. Yeraltı haberleşme kablolarında ve renkli televizyon tüplerinin yapımında kullanılır. 11

9 Ünite Elementlerin Sınıflandırılması Çinko : Çinko en çok galvanizleme de kullanılır. İnşaat sektöründeki galvanizli saclar ve konstrüksiyon malzemelerinde yer alır. Çinko oksit yağlı boya ve lastik üretiminde kullanılır. Çinko Nikel : Kimya endüstrisinde, çatal, bıçak takımları, çekiç, pense gibi aletlerle diğer bir çok ev ve hastane aletlerinin yapımında kullanılır. Ayrıca motorlu araçlar ve parçalarında da yer alır. Kalay : Teneke yapımında ve kaplamacılıkta kullanılır. Uçak, gemi endüstrisi ile elektronik ve elektrik sanayide geniş bir kullanım alanı vardır. Ayrıca boya, parfüm, sabun, dişmacunu gibi maddelerin yapımında da kullanılmaktadır. Altın : Kuyumculuk, altın kaplama, süsleme, diş hekimliği, elektrik, elektronik, madalya ve madeni para yapımında Altın kullanılır. Gümüş : Fotoğraf sanayi, elektronik, süs eşyası ve takı yapımı, dişçilik gibi alanlarda kullanılır. Ayrıca ayna sırlarının yapımında kullanılan gümüş metaline pil yapımında da yer verilir Kalay Çinko Gümüş Nikel Çatal bıçak takımları, çekiç ve pense gibi eşyaların yapımında kullanılır. Teneke yapımında ve kaplamacılıkta kullanılır. En çok galvanizlemede kullanılır. Yukarıda bazı metaller ve kullanım alanları verilmiştir. Buna göre metallerle özellikleri eşleştirildiğinde hangi metal açıkta kalır? A) 1 B) C) D) 4 Test. Ametallerle ilgili aşağıda verilen ifadelerden hangisi yanlıştır? 4. A) Kendi aralarında bileşik oluştururlar. B) Isı ve elektriği iyi iletemezler. C) Elektron verme eğilimindedirler. D) Yüzeyleri mattır. 1 Fosfor Karbon Brom 4 Kalsiyum Yukarıdaki elementlerden hangisi ametal değildir? AMETALLER 1. Katı, sıvı ve gaz halindedirler. İyot, karbon, fosfor, kükürt katı; brom sıvı; azot, oksijen, hidrojen ve klor gaz halinde bulunur.. Yüzeyleri mattır.. Tel ve levha haline gelemezler. 4. Isı ve elektriği iyi iletmezler. 5. İki ya da daha fazla atomdan oluşurlar. (Molekül yapılıdırlar.) 6. Kendi aralarında kovalent, metallerle iyonik bileşik oluştururlar. 7. Kendi aralarında alaşım oluşturmazlar. 8. Elektron alma özelliğindedirler. 9. Canlıların yapısında bol miktarda bulunurlar. (Oksijen, hidrojen, karbon gibi.) 10. Erime ve kaynama noktaları düşüktür A, 5A, 6A ve 7A gruplarında yer alırlar. 1. Sulu çözeltileri asit özelliği gösterir. 1 Ametal elementlerden bir kaçı hem yerkabuğunun büyük bir bölümünü oluşturur, hem de canlıların var olabilmesi ve yaşamlarını devam ettirmeleri için hayatsal önem taşırlar.. Elektron dağılımı yukarıdaki gibi olan elementin cinsi ile ilgili aşağıda verilenlerden hangisi doğrudur? A) Metaldir. B) Ametaldir. C) Yarımetaldir. D) Soy gazdır. A) 1 B) C) D) 4 5. I. 0 X Metal II. 17 Y Ametal III. 18 Z Ametal IV. 1 T Metal Yukarıda atom numaraları verilen elementler bulundukları sınıflara göre eşleştirilmiştir. Buna göre hangi numaralı eşleştirme yanlıştır? A) I B) II C) III D) IV

10 Elementlerin Sınıflandırılması Ünite Sembolü Sn olan element teneke yapımında ve kaplamacılıkta kullanılır. Yukarıda özellikleri verilen element aşağıdakilerden hangisidir? A) Kükürt B) Nikel C) Çinko D) Kalay Yüzme havuzlarının bakterilerden temizlenmesinde, kirlerin çözünmesinde ve içme sularının bakterilerden arındırılmasında kullanılır. Yukarıda kullanım alanları verilen element aşağıdakilerden hangisidir? A) Klor B) Kalsiyum C) Fosfor D) İyot Mikroskop mercekleri, projektörler ve devre elemanlarında kullanılırlar. 9. İşlenebilirler. Kırılgan değildirler. Parlak ya da mat olabilirler. Isı ve elektriği ametallerden daha az iletirler. Yukarıda verilen yarımetallerle ilgili özelliklerden hangisi yanlıştır? A) B) C) D) 10.Aşağıdaki elementlerden hangisi yarımetal grubunda yer almaz? 11. A) Germanyum B) Silisyum C) Karbon D) Bor Periyodik cetvelde hem metal hem ametal özelliklerini taşıyan 8 tane elemet vardır. Bu elementler yarımetal olarak adlandırılır. Not Klor ve bileşikleri; kuru temizlemede kirlerin çözünmesinde, yüzme havuzların bakterilerden arındırılmasında tuvalet temizliğinde, hidroklorikasit yapımında, içme sularının bakterilerden temizlenmesinde antiseptik ve dezenfektan olan ilaçların yapımında kullanılır. YARI METALLER Periyodik sistemde hem metallerin hem de ametallerin özelliklerini taşıyan elementlere yarı metal denir. Yarı metaller, bazı fiziksel özellikleri ve görünüşleri yönünden metallere, kimyasal özellikleri bakımından ametallere benzerler. Yarımetal sınıfında 8 element bulunur. Bor, silisyum, germanyum, arsenik, antimon, tellür, polonyum ve astatin elementleri yarı metal grubundadır. Yarımetaller; 1. Parlak ya da mat olabilirler.. Isı ve elektriği ametallerden daha iyi, metallerden daha az iletirler.. İşlenebilirler. 4. Kırılgan değildirler. Not Yarı metaller; mikroskop mercekleri, projektörler ve elektronik devre elemanlarında kullanılırlar. Ece Demir Zeynep Isı ve elektriği ametallerden daha iyi, metallerden daha az iletirler. Parlak veya mat olabilirler. Yukarıda yarımetaller ile ilgili bilgiler veren öğrencilerden hangilerinin söylediği doğrudur? A) Ece B) Ece ve Demir C) Demir ve Zeynep D) Ece, Demir ve Zeynep Yukarıdaki panoda verilen özellikleri aşağıdaki elementlerden hangisi taşımaz? A) Bor B) Potasyum C) Silisyum D) Germanyum 1. I. Antimon II. Germanyum III. Silisyum IV. Kalsiyum Yukarıdaki elementlerden hangisi yarımetal özellikte değildir? A) IV B) III C) II D) I Bazı Yarı Metallerin Kullanım Alanları Silisyum : Silisyumun elektrik sanayisinde önemi büyüktür. Ayrıca saf silisyum yarı iletkenlerin imalatında, hidrolik sıvılarda ve su geçirmeyen malzemelerin yapımında da yer alır. Arsenik : Element halindeki arseniğin kullanım alanı oldukça dardır. Tüfek saçmalarına arsenik katılır. Ayrıca tunç kaplamacılığında ve fişekçilikte kullanılır. Antimon : Piller, sürtünmeyi engelleyici sistemler ve mermilerde kullanılır. Germanyum : Bilgisayar ve televizyonlarda kullanılmaktadır. Tellür : Seramik sanayide, cam ürünlerinin boyanmasında, metal ürünlerin üretiminde ve termoelektrik aletlerde kullanılır. 1

11 Ünite Elementlerin Sınıflandırılması SOY GAZLAR (ASAL GAZLAR) Soy gazlar, periyodik tablonun en son grubunu oluşturan tek atomlu ve renksiz gaz halinde bulunan elementlerdir. Soy gazlar; 1. Doğada gaz halinde bulunurlar.. Kararlı yapıdadırlar.. Tek atomludurlar. 4. Bileşik oluşturmazlar. 5. Periyodik tabloda 8A grubunda yer alırlar. 6. Erime ve kaynama noktaları düşüktür. Bazı Soy gazların Kullanım Alanları Zeplin Roket Helyum : Sıvı roket yakıtı sıkıştırmada, zeplin ve balon gibi hava taşıtlarını şişirmede kullanılır. Neon : Dalgametre ve televizyon tüplerinde, renkli reklam aydınlatmalarında ve paratonerlerde kullanılır. Argon : Ampullerin, floresans ışıkların, fotoğraf tüplerinin içerisinde, titanyum ve diğer reaktif elementlerin üretiminde kullanılır. Kripton : Floresan ampullerde ve fotoğrafçılıkta hızlı patlayan flaşlarda kullanılır. Ksenon : Elektron tüplerinde, strokosbik ve bakteri öldürücü lambaların yapımında kullanılan ksenondan, yüksek molekül ağırlığına sahip olması nedeniyle pekçok alanda yararlanılır. Radon : Deprem tahminlerinde, hastanelerdeki radyasyon uygulamalarında ve bazı kanser türlerine karşı uygulamalarda kullanılmaktadır. 1. Aşağıda soy gazlarla ilgili verilen ifadelerden hangisi yanlıştır?.. A) Tek atomludurlar. B) Periyodik tablonun 8A grubunda bulunurlar. C) Kararlı yapıya sahiptirler. D) Doğada katı, sıvı ve gaz halinde bulunabilirler. Yukarıdaki şekilde nötr bir element atomuna ait elektron dizilimi gösterilmiştir. Buna göre bu elementin periyodik tabloda yeri aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir? A). periyot A B). periyot 8A C). periyot 8A D). periyot A Bileşik oluşturmazlar. Kararlı yapıdadırlar. 1 Son yörüngelerinde 1 elektron bulunur. 8A grubunda yer alırlar. Soygazlar ile ilgili yukarıda verilen ifadelerden hangisi yanlıştır? A) 1 B) C) D) 4 4 Test 4. K : Zeplin, balon gibi hava taşıtlarını şişirmede kullanılır. L : Ampullerin, florans ışıkların fotoğraf tüplerinin içerisinde kullanılır. M : Televizyon tüplerinde renkli reklam aydınlatmalarında kullanılır. Yukarıda K, L ve M ile gösterilen soy gazların özellikleri belirtilmiştir. Buna göre K, L ve M soy gazlarının isimleri aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir? K L M A) Neon Argon Radon B) Neon Kripton Argon C) Helyum Radon Argon D) Helyum Argon Neon 5. I. Argon He II. Neon III. Helyum Ar Ne Yukarıda bazı soy gazlar ve sembolleri gösterilmiştir. Buna göre soy gazların sembolleri ile doğru eşleştirilmesi aşağıdakilerden hangisinde verilmiştir? A) I B) I II III II III C) I D) I II III 4 II III 14

12 Elementlerin Sınıflandırılması Ünite 6. Cl I B II Ca III Na Yukarıda sembolleri verilen elementlerden hangisi en kolay elektron verme özelliğine sahiptir? IV A) IV B) III C) II D) I 7. Aşağıda atom numaraları ve sembolleri verilen elementlerden hangisi 1A grubunda yer almaz? 8. A) Li B) 11 Na C) 1 Al D) 19 K Değerlik elektron sayıları 1 dir. Ayrıca bıçakla kesilebilecek kadar yumuşaktırlar. Yukarıda özellikleri verilen grup aşağıdakilerden hangisidir? A) 1A B) A C) 7A D) 8A 10. Na Ca Li K H F Be Mg Yukarıdaki sembolleri verilen elementlerden hangileri 1A grubunda yer alır? A) Na, H, Be, Ca B) Ca, Li, H, Mg C) Na, Li, H, K D) Ca, Be, K, F 11. Aşağıda bazı grup numaraları ve özel isimleri eşleştirilmiştir. Buna göre hangi seçenekte verilen eşleştirme yanlıştır? A) 1A A 7A 8A Alkali mateller Toprak alkali metaller Soygazlar Holejenler B) 1A Toprak alkali metaller PERIYODIK SISTEMIN ÖNEMLI GRUP- LARI Periyodik sistemde yer alan elementler bazı benzer özelliklerine göre gruplandırılmıştır. Şimdi bu gruplardan bazılarını özel isimleri ile öğrenelim. 1A grubu Alkali metaller A grubu Toprak alkali metaller A grubu Toprak metalleri 7A grubu Halojenler 8A grubu Soygazlar (Asal gaz) B grubu Geçiş metalleri 1A A Alkali metaller Toprak Alkali metaller B 4B 5B 6B 7B 8B Geçiş metalleri 1B B Lantanitler Aktinitler A 4A 5A 6A 7A 8A Toprak metalleri Halojenler Soygazlar 1A Grubu (Alkali metaller) H, Li, Na, K, Rb, Cs, Fr En aktif (en kolay elektron verebilen) metallerdir. Hidrojen ametaldir. Metalik özelliklerinden dolayı parlaktırlar. Fakat diğer metallerin aksine bıçakla kesilebilecek kadar da yumuşaktırlar. Isı ve elektriği çok iyi iletirler. A Holejenler 7A Alkali metaller 8A Soygazlar 9. I II III IV C) D) 1A A 7A 8A Alkali mateller Toprak alkali metaller Halojenler Soygazlar Aleve tutulduklarında çeşitli renkler oluştururlar. Son yörüngelerinde 1 elektron bulunur. Yani değerlik elektron sayıları 1 dir. Alkali metaller su ile tepkimeye girerek hidrojen gazı açığa çıkarırlar. Bileşiklerinde +1 değerlik alırlar. Yukarıdaki periyodik tabloda numaralarla gösterilen elementlerden hangisi en aktif metal özelliğindedir? 1A A 7A Toprak alkali metaller Alkali metaller Halojenler A) I B) II C) III D) IV 8A Soygazlar 15

13 Ünite Elementlerin Sınıflandırılması A Grubu (Toprak alkali metaller) Be, Mg, Ca, Sr, Ba, Ra Elektron verme istekleri alkali metallere göre az, diğer metallere göre fazladır. Bu grupta yukarıdan aşağıya doğru inildikçe erime ve kaynama noktası düşer. Bileşiklerinde + değerlik alırlar. Son yörüngelerinde elektron bulunur. Değerlik elektron sayıları dir. 1. I. Son yörüngelerinde elektron bulunur.. Test 5 En aktif ametallerdir. II. Elektron verme istekleri alkali metallere göre fazladır. Leyla Genellikle 7 değerlik alırlar. A Grubu (Toprak metalleri) B, Al, Ga, In, Tl Bileşiklerinde + değerlik alırlar. Son yörüngelerinde elektron bulunur. III. Lityum, sodyum elementleri bu grupta bulunur. Giray Serbest halde atomik yapıda bulunurlar. Parlaktırlar. Bor elementi ametal, diğerleri metaldir. 7A Grubu (Halojenler) F, CI, Br, I, At Astatin yarı metal, diğerleri ametaldir. En aktif ametallerdir. Yani elektron alma istekleri en fazladır. Yukarıdaki verilen özelliklerden hangileri periyodik sistemdeki A grubuna aittir? A) Yalnız I B) I ve II C) II ve III D) I, II ve III. Aşağıda verilen atom modellerinden hangisi A grubunda yer alan bir elemente aittir? 4. Biriz Yukarıdaki öğrencilerden hangilerinin 7A grubu için söyledikleri özellikler doğrudur? A) Yalnız Leyla B) Leyla ve Biriz C) Biriz ve Giray D) Leyla, Biriz ve Giray Elektron Proton Sayısı Serbest halde iki atomlu yani moleküler yapıda bulunurlar (F, CI 1, Br, I gibi). Hidrojenle oluşturdukları bileşikler asit özelliği gösterir. Değerlik elektron sayıları 7 dir.genellikle -1 değerlik alırlar. Fakat bazıları +1, +, +5 ve +7 değerlik alabilir. A) B) C) D) X 0 Y 18 Z 17 T 1 Yukarıdaki tabloda bazı elementler X, Y, Z, T ile gösterilimştir. Buna göre proton sayıları verilen elementlerden hangisi 7A grubunda yer alır? A) X B) Y C) Z D) T 16

14 Elementlerin Sınıflandırılması Ünite 5. Tek atomludurlar. Bileşik oluşturmazlar. yukarıda özellikleri verilen periyodik sistemde yer alan grup aşağıdakilerden hangisidir? A) Halojendir. B) Alkali metaller C) Toprak Alkali metaller D) Soy gazlar 8. Aşağıda verilen ifadelerden hangisi B grubuna ait değildir? A) Geçiş elementleridir. B) Hepsi metal özelliktedir. C) Kendi aralarında ve diğer metallerle bileşik oluşturmazlar. D) Bileşiklerinde 1 değerlik alırlar. 8A Grubu (Soy gazlar) He, Ne, Ar, Kr, Xe, Rn 6 elementten meydana gelir. Sadece 7. periyotta soygaz yoktur. Kararlı yapıya sahip oldukları için elektron alışverişi yapmazlar. Nötrdürler. Bileşik oluşturmazlar. Normal şartlarda hepsi gazdır. 6. He Li Ar 9. Aşağıda verilen elementlerden hangisi doğada atomik yapıda bulunmaz? A) Neon B) Klor Tek atomludurlar. Değerlik elektron sayıları 8 dir. Sadece Helyumun değerlik elektron sayısı dir. Fe Na K C) Potasyum D) Helyum Ne F Kr Yukarıda verilen elementlerden kaç tanesi soy gazlar grubunda yer alır? A) 7 B) 5 C) 4 D) 10.Aşağıda bazı gruplar ve bu gruplarda yer alan elementler verilmiştir. Buna göre hangi grupta yanlışlık yapılmıştır? B Grubu (Geçiş metalleri) B grubu elementlerinin tamamı metaldir. B grubu elementlerine geçiş metalleri de denir. A) 1A B) A H Be Li Mg Na Ca 7. Yukarıda elektron dizilimi gösterilen elementle ilgili; K Pb Cs Fr Sr Ba Ra A grubu ile A grubu arasında yer alırlar. B grubu elementleri 1B den başlamaz. B ile başlar ve B ile biter. I. A grubunda yer alır. II. Metal özelliği gösterir. III. Isı ve elektriği çok iyi iletir. IV. Soy gazlar grubundadır. verilen ifadelerden hangisi doğrudur? A) IV B) III C) II D) I C) 7A D) 8A F He Cl Ne Br O I K At Rn 8B grubu yanyana bulunan lü element grubundan oluşur. 17

15 Ünite Elementlerin Sınıflandırılması Etkinlik 1 Etkinlik Aşağıda bazı elementler ve özellikleri karışık olarak yazılmıştır. Buna göre verilen özelliklerin numarasını uygun olan elementin başındaki kutucuğa yazınız. 1. Proton sayısı 5 olan elementin sembolü B dir. Periyodik cetvelin. peryot A grubunda yer alır.. Buzdolobı, klima ve deodorant yapısında bulur. 1 elektron alarak Neon elementine benzer. OKSİJEN KLOR Yukarıda elementlerin sembolleri ve atom numaraları verilmiştir. Buna göre elementlerin aşağıda belirtilen özelliklere göre sınıflandırılmasını yaparak sembollerini uygun yerlere yazınız. Bileşik oluşturmayanlar. Oda sıcaklığında katı halde bulunanlar. Oda sıcaklığında gaz halinde bulunanlar.. Kemik ve dişlerin yapısında bulunur. Proton sayısı 0 dir. elektron vererek katyon haline gelir tane protona sahip olan elementin sembolü Na dır. 1 elektron vererek katyon haline gelir. CİVA BOR Halojenler grubunda yeralanlar. Elektron almaya istekli olanlar. Elektron vermeye istekli olanlar. 5. Güçlü bir dezenfektandır. Sembolü CI olan elementin atom numarası 17 dir. 6. Periyodik sistemin 4. periyot 1A grubunda yer alır. Sembolü K dır. 7. Elektriği çok iyi ilettiği için elektrik sanayide kullanılır. Atom numarası 9 dur. 8. Canlıların yaşamları için gerekli olan temel elementlerden biridir. Periyodik sistemin. periyot 6A grubunda yer alır. 9. Sembolü Hg olan element termometre yapımında kullanılır. 10. Havadan daha az yoğun olduğu için uçan balon ve zeplinlerde kullanılır. Proton sayısı dir. KALSİYUM HELYUM FLOR SODYUM POTASYUM BAKIR Etkinlik Aşağıdaki tabloda bazı elementlerin periyot ve grupları belirtilmiştir. Buna göre verilen periyot ve grupların hangi elementlere ait olduğunu yazınız. Periyot Grup Elementin Adı a 4 7A b 5A c A d 8A e 1 1A f 7A g 1A h A k 4 1A m 6A 18

16 Elementlerin Sınıflandırılması Ünite Etkinlik 4 Etkinlik 6 Yukarıda isimleri verilen elementlerin sembollerini aşağıdaki periyodik tabloya yerleştiriniz A Potasyum Kükürt Helyum A Etkinlik Klor Magnezyum Demir B 4B 5B 6B 7B 8B Sodyum Alüminyum Civa 1B B Argon Silisyum Radon A 4A 5A 6A 7A 8A 5 Aşağıda metal, ametal yarı metal ve soy gazlara ait özellikler verilmiştir. Buna göre verilen özellikler hangi gruba ait ise o özelliğin numarasını uygun sepete yazınız. 1. Parlak görünümlüdürler.. Elektron alışverişi yapmazlar.. Her üç halde de bulunurlar. 4. Periyodik sistemin sağ tarafında yoğunlaşmışlardır. 5. Tel ve levha haline gelebilirler. 6. Parlak veya mat olabilirler. 7. Kendi aralarında bileşik yapabilirler. 8. Oda koşullarında civa hariç hepsi katıdır. 9. Kendi aralarında bileşik oluşturmazlar. 10. Kimyasal özellikleri bakımından genellikle ametaller gibi davranırlar. 11. Bileşiklerinde daima pozitif yüklü olurlar. 1. Son katmanlarında 8 elektron vardır. 1. Anyon olma eğilimindedirler. 14. Kırılgan değildirler. 15. Isı ve elektriği iyi iletirler. 16. Bileşiklerinde elektron verirler. 17. Isı ve elektriği iyi iletmezler. 18. Doğada tek atomlu gaz halindedirler. Aşağıdaki elementlerin kullanım alanlarına örnekler vererek karşılarındaki boş alanlara yazınız. Metal Sepeti Ametal Sepeti Neon : Bakır: Helyum: Kalay: Yarımetal Sepeti Soygaz Sepeti Altın : Klor: Argon : Radon: 19

17 Ünite Kimyasal Bağlar KİMYASAL BAĞLAR Moleküllerde atomları bir arada tutan kuvvete kimyasal bağ denir. Test 6 Atomlar birleştiği zaman elektron dağılımındaki değişimlerin bir sonucu olarak kimyasal bağları meydana getirirler. Genel olarak bağlar oluşurken dışarıya enerji verirler. Atomlar bağ yaparken elektron dizilişlerini soygazlara benzetmeye çalışırlar. Soygazların bileşik oluşturmamasının sebebi kararlı yapıya sahip olmalarıdır. Uyarı Bir atomun son yörüngesindeki elektron sayısına değerlik elektron sayısı denir. Bazı elementler kararlı hale geçmek için elektron verir, bazı elementler ise elektron alır. Elektron veren atom pozitif, elektron alan atom ise negatif yüklü iyon haline gelir. 1. Bağlar oluşurken genel olarak dışarıya ısı verirler. 1 Atomlar bağ yaparken elektron dizilişlerini halojenlere benzetmeye çalışırlar. Atomlar biraraya geldiği zaman elektron dağılımlarındaki değişimlerin bir sonucu olarak kimyasal bağlar oluşur. Yukarıdaki ifadelerden hangileri doğrudur? A) Yalnız 1 B) 1 ve C) Yalnız D) ve 4. 1 Elektron veren atom pozitif, alan atom 5. ise negatiftir. Bir atomun pozitif yüklü iyonlarına anyon denir. Negatif yüklü iyonlara ise katyon adı verilir. 4 Sodyum, magnezyum atomları bileşik oluştururken anyon haline gelir. Yukarıdaki numaralandırılmış ifadelerden hangisi doğrudur? A) 1 B) C) D) 4 Li + Na + Sn 4+ Be 4+ Ca + Cu + Mg + H + Al + Ag + Hg + Fe + Bir atomun pozitif yüklü iyonlarına katyon, negatif yüklü iyonlarına ise anyon denir. 10 KATYONLAR +1 yüklü + yüklü H + Hidrojen Be + Berilyum Li + Lityum Mg + Magnezyum Na + Sodyum Ca + Kalsiyum K + Potasyum Zn + Çinko Cu + Bakır(I) Cu + Bakır(II) Ag + Gümüş Fe + Demir(II) Hg + Civa Hg + Civa(II) NH 4 + Amonyum Cd + Kadmiyum + yüklü +4 yüklü Al + Alüminyum Sn 4+ Kalay(IV) Cr + Krom(III) As + Arsenik(III) Sb + Antimon(III) Bi + Bizmut(III) Fe + Demir(III) Ni + Nikel Pb 4+ Kurşun(IV) Katyonların tablo halinde gösterimi. Aşağıdaki katyonlardan hangisinin yükü yanlış verilmiştir?. A) K + B) Ag + C) Al + D) Mg + Potasyum 1 Demir Berilyum Çinko 4 Yukarıdaki elementlerden hangisi bileşik oluştururken 1 elektron verir? A) 1 B) C) D) 4 Yukarıdaki katyonlardan kaç tanesinin yükü yanlış verilmiştir? A) 7 B) 6 C) 5 D) 4 6. Aşağıdaki öğrencilerden hangisi anyonların yükünü yanlış vermiştir? Barış S - F Cl Sude O Mina Doruk A) Barış B) Sude C) Mina D) Doruk

18 Kimyasal Bağlar Ünite 7. I. II. III. IV. Fosfat Manganat Hidroksit Karbonat Yukarıdaki anyonlardan hangisi 1 yüklüdür? A) I B) II C) III D) IV 8. Aşağıdakilerden hangisi iyonik bağ için yanlış bir ifadedir? A) Pozitif ve negatif yüklü tanecikler arasında gerçekleşir. B) Elektron alışverişine dayanır. C) Metal ve ametaller arasında gerçekleşir. D) Soy gazlarda metallerle iyonik bağ oluşturur. 10. Deniz Öğretmen İyonik bağın özellikleri nelerdir? Deniz Öğretmen in sorusuna aşağıdaki öğrencilerden hangisi yanlış cevap vermiştir? A) B) C) Yiğitcan Gökçe Metaller arasında gerçekleşir. (+) ve (-) yüklü tanecikler arasında oluşur. Elektron alışverişi ile meydana gelir. F Florür Cl Klorür ANYONLAR 1 yüklü - yüklü O Oksit S Sülfür Br Bromür SO Sülfat OH Hidroksit Cr O 4 Kromat NO Nitrat CO Karbonat HCO Bikarbonat Cr O 7 Dikromat ClO Klorat MnO 4 Manganat MnO 4 Permanganat CH COO 4 Asetat HSO4 Sülfat - yüklü PO 4 Fosfat PO Fosfür N Nitrür Anyonların tablo halinde gösterimi KİMYASAL BAĞLAR 9. 1 OH Bikarbonat İYONİK BAĞ KOVALENT BAĞ 4 Cl Klorür PO 4 Fosfat SO Kromat D) Berk Metal ve ametaller arasında oluşur. İyonik Bağ 5 NO Nitrür 6 F Florür Yağız Yukarıda bazı anyonlar ve isimleri eşleştirilmiştir. Buna göre hangilerindeki eşleştirme yanlış verilmiştir? A) 1,, 5 B) 1, 4, 5 C), 4, 5, 6 D) 1, 4, 5, 6 11.Aşağıda verilenlerden hangisi anyona örnek değildir? A) Bikarbonat B) Fosfat C) Amonyum D) Hidroksit Pozitif (+) ve negatif ( ) yüklü taneciklerin (iyonların) elektriksel çekim kuvvetinden doğan bağa iyonik bağ denir. İyonik bağ yapan atomlardan elektron veren (+) yüklü, elektron alan ( ) yüklü iyon olur. Dolayısıyla iyonik bağ metaller ile ametaller arasında gerçekleşir. 11

19 Ünite Kimyasal Bağlar Li e - + F + Li + F Yukarıdaki şemada lityum ve flor atomlarının iyonik bağ oluşumu görülmektedir. 1. Flor ile oksijen Test. HCl KOH MgH CO 7 Cl FeCO Şimdi de sodyum (Na) ve klor (CI) atomları arasındaki iyonik bağı görelim. e - Cenk Sodyum ile kalsiyum Yukarıdaki bileşiklerden kaç tanesi hem iyonik, hem kovalent bağ içerir? A) 6 B) 5 C) 4 D) + + Hale Na Cl Na + Cl Metaller elektron vererek (+) ametaller elektron alarak ( ) değerlik alırlar. Bu şekilde oluşan (+) ve ( ) yükler birbirini büyük bir kuvvetle çekerler. Bu çekim de iyonik bağın oluşmasını sağlar. Bu yüzden de iyonik bağlı bileşikleri ayrıştırmak zordur. İyonik bağ oluşurken metal ile ametal arasında bir bileşik meydana gelir. Buna iyonik bileşik adı verilir. İyonik bileşikler kristal yapılıdır. Katı halde elektrik akımını iletmezler. Oda koşullarında katı halde bulunurlar. Sıvı halleri ve çözeltileri elektrik akımını iletirler. NaCl, MgS, BaCl, KCl, LiF bileşikleri iyonik bileşiklerden bazılarıdır. Kovalent Bağ. Melih Magnezyum ile oksijen Yukarıdaki öğrencilerden hangilerinin söylediği elementler arasında iyonik bağ oluşmaz? A) Yalnız Cenk B) Cenk ve Hale C) Hale ve Melih D) Cenk, Hale ve Melih I. II. 1 H ile 8 O 19 K ile 17 Cl 4. Aşağıdaki öğrencilerden hangisi kovalent bağ ile ilgili yanlış yorum yapmıştır? A) B) C) D) Efe Erdem Fidan Ece Ametaller arasında gerçekleşir. Elektronlar ortaklaşa kullanılır. Elektron alışverişi gerçekleşmez. Sadece halojenler arasında oluşur. III. 0 Ca ile 9 F Bazı element atomları kararlı yapıya ulaşmak için son yörüngedeki elektorlarını ortaklaşa kullanırlar. Ametallerin kendi aralarında elektronlarını ortaklaşa kullanması ile oluşan bağa kovalent bağ denir. 1 IV. 1 Mg ile 8 O Yukarıda bazı elementlerin sembolleri ve atom numaraları verilmiştir. Buna göre hangi element çifti arasında iyonik bağ oluşmaz? A) I B) II C) III D) IV 5. I. Potasyum II. Klor III. Azot Klor elementi yukarıdaki elementlerden hangisi ile kovalent bağ oluşturabilir? A) Yalnız I B) I ve II C) II ve III D) I, II ve III

20 Kimyasal Bağlar Ünite 6. CaCl 8. CaO CO KOH Dilara F CS H O H Yukarıdaki bileşiklerden hangileri sadece kovalent bağ içerir? A) ve B), ve Ilgın NaCl Hidrojen ve Oksijen atomları elektronlarını ortaklaşa kullanarak kovalent bağ oluştururlar. CO, NO, CH 4, O, N, H O, Cl, SO 4 bileşikleri kovalent bağ içerir. C) ve D), ve 7. Ardıl Kıvanç LiF 1. Apolar Kovalent Bağ Aynı cins ametal atomları arasında oluşan bağa apolar kovalent bağ denir. H, N, O, F, Cl bileşiklerindeki bağ apolar kovalent bağıdır. Yukarıdaki modelle ilgili dört öğrenci yorum yapmıştır. Elektronlar ortaklaşa kullanılmıştır. Yukarıdaki öğrencilerden hangisinin söylediği bileşik formülü kovalent bağ içerir? A) Dilara B) Ilgın C) Ardıl D) Kıvanç + H + H H Hidrojen atomları elektronlarını ortaklaşa kullanarak aralarında apolar kovalent bağı oluşturur. Barış. Polar Kovalent Bağ Gökçe Apolar kovalent bağ oluşmuştur. 9. Potasyum ile klor 1 Farklı cins ametal atomları arasında, elektronların ortaklaşa kullanılması ile polar kovalent bağ meydana gelir. Elementler oktetlerini tamamlamıştır. Klor ile klor Toprak Burak Bileşik oluşturan elemetler metaldir. Azot ile oksijen Yukarıda verilen element atomlarının hangileri arasında kovalent bağ oluşabilir? H CI HCI molekülü oluşurken hem hidrojen, hem de oksijen atomları kararlı hale gelir. Hidrojen ve klor arasındaki bağ, polar kovalent bağdır. Buna göre hangi öğrencinin yorumu yanlıştır? A) Barış B) Gökçe C) Toprak D) Burak A) 1 B) 1 ve C) ve D) 1, ve Kovalent yapılı bileşikler moleküllerden oluşur. Genellikle kolay buharlaşırlar. Elektrik akımını iletmezler. Yağ, benzen, selüloz gibi bir çok kovalent bileşik suda çözünmez. Fakat alkol ve aseton gibi organik çözücülerde çözünürler. 1

21 Ünite Kimyasal Bağlar Etkinlik 7 Aşağıdaki tabloda periyodik sistemde yer alan ilk 0 elementin sembolleri verilmiştir. Buna göre tablodaki özelliklere bakarak boş kısımları doldurunuz. Element Adı Element Sembolü Elektron Dağılımı Periyodik Tablodaki Yeri Son yörüngedeki elektron sayısı Elementin cinsi Kararlımı Kararsızmı Kararlı hale nasıl geçer? Değerliği Hidrojen 1 H 1 H 1. periyot 1 A grubu 1 Ametal Kararsız 1 elektron ortaklaşa kullanılır. 1+ Katyon He Li 4 Be 5 B 6 C 7 N 8 O 9 F 10 Ne 11 Na 1 Mg 1 Al 14 Si 15 P 16 S 17 Cl 18 Ar 19 K 0 Ca 14

22 Kimyasal Bağlar Ünite Etkinlik 8 Al C S N Mg Cl Li F Ca Yukarıda bazı atomlara ait elektron dağılımları verilmiştir. Buna göre aşağıdaki atomların yapacağı bileşiklerde oluşan bağ türünü boş yerlere yazınız. ATOMLAR KİMYASAL BAĞ TÜRÜ N ve N Li ve F Mg ve Cl Cl ve Cl Al ve C Mg ve N Ca ve Cl Al ve S C ve F N ve H Ca ve C Li ve Cl 15

23 Ünite Kimyasal Bağlar Etkinlik 9 Aşağıda verilen iyonların katyon mu yoksa anyon mu olduğunu karşılarındaki boşluğa (X) şeklinde işaretleyiniz. İyonlar Anyon Katyon Cl Na + O H + H + Ca O H H O O N S H H O O Al 16

24 Kimyasal Bağlar Ünite Etkinlik 10 Aşağıdaki elektron dizilimleri ve bağ oluşumları verilen element modellerini inceleyerek, elementlerin adını, cinsini ve bileşik oluşturduğunda hangi kimyasal bağı içereceğini yazınız P + 17P 9P + 9P F F Na Cl Adı :... Adı :... Adı :... Adı :... Cinsi :... Cinsi :... Cinsi :... Cinsi :... Oluşturdukları Bağ : Oluşturdukları Bağ :. 4. 1P + 8P O 8P + Mg O Adı :... Adı :... 8P + 7P + 8P Cinsi :... Cinsi :... O N O Oluşturdukları Bağ : 5. Adı :... Cinsi :... Adı :... Cinsi :... 17P + 1P Oluşturdukları Bağ : H Cl 5. Adı :... Cinsi :... Adı :... Cinsi :... Oluşturdukları Bağ : 17

25 Ünite Kimyasal Tepkimeler KİMYASAL TEPKİMELER Bir ya da bir kaç maddenin yeni bir bileşik grubuna (ürünlere) dönüştürülmesi işlemine kimyasal tepkime denir. Kimyasal tepkimelerde kimyasal değişimler meydana gelir. Kimyasal tepkime konusunda ilerlemeden önce bileşikler ve özellikleri hakkında biraz bilgi edinelim. Bileşikler Su, amonyak, karbondioksit, karbonmonoksit gibi yapılar birer kimyasal bileşiktir. İki ya da daha fazla farklı element atomunun kendi özelliklerini kaybedip, belirli oranlarda bir araya gelerek kimyasal bağ oluşturması sonucu meydana gelen saf maddelere bileşik denir. Elementler bileşik oluştururken, elementi oluşturan aynı cins element atomları arasındaki kimyasal bağlar kopar ve element atomları birbirinden ayrılır. Birbirinden ayrılan element atomları, farklı cins element atomları ile yeni kimyasal bağlar oluşturarak bir araya gelir ve bunun sonucunda da bileşikler oluşur. H O H Su bileşiğinin molekül modeli Bileşiklerin Özellikleri H N H H Amonyak bileşiğinin molekül modeli 1. Bileşiği oluşturan elementler kendi özelliklerini (kimliklerini) kaybederler.. Bileşiği oluşturan elementler belirli oranlarda birleşirler.. Bileşikler formüllerle gösterilirler. 4. Bileşikler en az iki farklı elementten oluşurlar. 5. Bileşikler saf ve homojen maddelerdir. 6. Bileşiklerin en küçük yapıtaşları moleküllerdir. 7. Belirli erime, kaynama, donma ve yoğuşma sıcaklıkları vardır. 8. Bileşiklerin özkütleleri sabittir. 9. Bileşikler, kimyasal değişimler sonucu oluşurlar. 10. Kimyasal yollarla ayrılırlar. 1.. Formülle gösterilirler. Kimyasal yöntemlerle bileşenlerine ayrılırlar. Belirli oranlarda birleşirler. Saf ve homojen yapıda değildirler. 4 Yukarıda verilen ifadelerden hangisi bileşikler için yanlıştır? A) 1 B) C) D) 4 Elementler kendi özelliklerini kaybederler. Formüllerle gösterilirler. Saf ve homojendirler. Fiziksel yöntemlerle bileşenlerine ayrılırlar. En küçük yapıtaşları atomdur. Elementler belirli oranlarda bileşirler. Yukarıdaki özelliklerden kaç tanesi bileşiklere aittir? A) 6 B) 5 C) 4 D) 1. Test İki yada daha fazla farklı element atomunun kendi özelliklerini kaybedip, belirli oranlarda bir araya gelerek kimyasal bağ oluşturması sonucu meydana gelen saf maddelerdir. Yukarıdaki panoda yazılı olan açıklama aşağıdakilerden hangisine aittir? A) Element B) İyonik bağ C) Bileşik D) Karışım 4. Karbon monoksit Azot di oksit Hidrojen klorür HCl CO NO Yukarıda bazı bileşik ve adları gösterilmiştir. Buna göre aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi doğrudur? A) C) B) D) 8 18

26 Kimyasal Tepkimeler Ünite 5. H SO 4 bileşiği ile ilgili aşağıda yapılan yorumlardan hangisi yanlıştır? A) hidrojen, 1 kükürt ve 4 oksijen atomundan oluşur. B) Hidrojen sülfat olarak adlandırılır. C) çeşit atomdan oluşur. 8. I NaCl III NO II CaCl IV C 6 H 1 O 6 Yanda basit şekere (glikoz) ait molekül modeli görülmektedir. D) İyonik yapıya sahiptir. Yukarıdaki bileşiklerden hangisi üç farklı cins atom içerir? A) IV B) III C) II D) I O C O O S O Amonyak Su Yukarıda isimleri verilen bileşiklerle ilgili; I. İkisi de iki farklı cins atomdan oluşur. II. İkisi de kovalent bağ içerir. III. Amonyak, azot ve hidrojen; su ise hidrojen ve oksijen atomlarından oluşur. ifadelerinden hangileri doğrudur? A) Yalnız I B) I ve II C) II ve III D) I, II ve III Bileşiğin Formülü Bileşiğin Adı 1 SO Kükürt di oksit NH Azot mono hidrür HCl Hidrojen klorür 4 C 6 H 1 O 6 Glikoz Yukarıdaki tabloda bazı bileşik formülleri ve adları verilmiştir. Buna göre hangi numaralı kısımda yanlışlık yapılmıştır? A) 1 B) C) D) O O H C S O Yukarıda molekül modelleri verilen bileşiklerle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır? A) Molekül yapılıdırlar. O O H B) Hepsi oksijen elementi içerir. C) Üçüde iki farklı cins atomdan oluşur. D) İyonik yapılıdırlar. I. Katı halde elektrik akımını iletirler. II. Moleküler yapı içermezler. III. Kristal yapılıdırlar. IV. Metal ve ametal arasında gerçekleşen bağla oluşurlar. İyonik bileşiklerle ilgili yukarıdaki tahtada yazan ifadelerden hangisi yanlıştır? A) IV B) III C) II D) I Karbondioksit bileşiğinin molekül modeli Kükürtdioksit bileşiğinin molekül modeli Bileşikler, molekül yapılı ve molekül yapılı olmayan bileşikler olmak üzere ikiye ayrılır. Bileşikler, farklı cins element atomlarından oluşan moleküllerden oluşmuşsa bu bileşikler moleküler yapılıdır. Moleküler yapılı bileşikler moleküllerden oluşur. Aralarında kovalent bağ bulunur. Bileşiğin Adı Bileşiğin Formülü Bileşik molekülünü oluşturan atomlar Amonyak NH 1 azot, hidrojen atomu Su H O 1 oksijen hidrojen atomu Karbon monoksit Basit Şeker (Glikoz) Hidrojen klorür Kükürt dioksit Azot di oksit Hidrojen Florür Kükürt mono oksit Hidrojen Sülfat CO C 6 H 1 O 6 HCl SO NO HF SO H SO 4 1 Karbon, 1 Oksijen atomu 6 karbon, 1 hidrojen, 6 oksijen atomu 1 hidrojen, 1 klor atomu 1 kükürt, oksijen atomu 1 azot, oksijen atomu 1 hidrojen, 1 flor atomu 1 kükürt, 1 oksijen atomu hidrojen, 1 kükürt 4 oksijen atomu Molekül yapılı bazı bileşikler Eğer bileşikler, moleküllerden oluşmayıp bileşiği oluşturan farklı cins element atomları bir yığın oluşturacak şekilde bir araya gelirse moleküler yapılı olmayan bileşikleri meydana getirirler. 19

27 Ünite Kimyasal Tepkimeler Bileşiği Bileşiğin Bileşiğin Adı Formülü oluşturan iyonlar Sodyum Klorür NaCl Na +, Cl Kalsiyum oksit CaO Ca +, O Alüminyum klorür AlCl Al +, Cl Kalsiyum florür CaF Ca +, F 1. Aşağıdaki bileşiklerden hangisi moleküler yapıda değildir? A) Al S B) NO. Test I. 11 Na ile 17 Cl 9 Sodyum iyodür NaI Na +, I C) HCl D) H SO 4 Alüminyum süfür Al S Al +, S Moleküler yapılı olmayan bazı bileşikler II. 19 K ile 9 F BILEŞIK FORMÜLLERININ YAZILMASI Bileşikler formüllerle gösterilir. Formüller, bileşiği oluşturan atomların sayısını ve cinsini belirtir. Bu formüle bileşiğin basit formülü denir. Basit formüller bileşikteki atomların birleşme oranını açıklar, fakat atomların birbirlerine nasıl bağlandıklarını açıklamaz. Bileşiğin formülünü yazmadan önce, bileşiği oluşturan elementlerin iyon yükünü bulmalıyız. 0 Ca 17 Cl Aşağıda Potasyum ve Klor elementlerinin atom numaraları belirtilmiştir. Emre 19 K 17 Cl K Cl KCl III. IV. 1 Al ile 8 O Li ile 9 F Yukarıda verilen element çiftlerinden hangilerinin oluşturacağı bileşikte ikiden fazla atom bulunur? A) I B) II C) III D) IV Buna göre bulunan iyon yüklerini element sembollerinin sağ üst köşesine yazdığımızda aşağıdaki gibi olur. Kerem KCl Ca + Ca 1 Önce pozitif yüklü iyon yazılır. Daha sonra iyonlar arasında çaprazlama yaparız. Ca + Ca 1 Ahmet KCl 4. Kalsiyum oksit Sodyum iyodür Buna göre çaprazlama sonucunda ise CaCl formülü bulunur. Not Not 140 Çaprazlama sonucunda yüklerin sadece rakamları yazılır. İşaretleri yazılmaz. Eğer yüklerin rakamları eşitse sembolerin altına sayı yazılmaz. Örnek: Mg + O çaprazlaması sonucu MgO formülü bulunur. Hakan Buna göre bu elementlerin oluşturacağı bileşiğin formülünü yukarıdaki öğrencilerden hangisi doğru söylemiştir? A) Emre B) Kerem C) Ahmet D) Hakan Alüminyum klorür Hidrojen klorür Yukarıda verilen bileşiklerden hangisi moleküler yapıya sahiptir? A) B) C) D)

28 Kimyasal Tepkimeler Ünite 5. 1 Al ) ) ) 8 8 O ) ) 6 1 Mg ) ) ) 8 8. Aşağıdaki bileşiklerden hangisinin adlandırılması yanlış verilmiştir? Bileşik Formülü Bileşik Adı A) FeCl Demir(III) klorür B) MgO Magnezyum oksit C) KCl Potasyum klorür D) Al O Alüminyum (II) oksit BILEŞIKLERIN ADLANDIRILMASI a) Metal- Ametal Bileşiklerin Adlandırılması Adlandırılma yapılırken önce metalin adı, sonra ametalin adı söylenir. Ametalin adının sonuna ür eki getirilir. NaCl : Sodyum klorür MgI : Magnezyum iyodür. CaF : Kalsiyum florür AlN : Alüminyum nitrür K S : Potasyum sülfür 17 Cl ) ) ) 8 7 Yukarıda elektron dağılımları verilen elementlerin oluşturacağı bileşikler aşağıdakilerden hangisinde yanlış verilmiştir? A) Al O B) MgO C) AlCl D) MgCl 6. Aşağıda yapılan adlandırmadan hangisi yanlıştır? 7. A) FeCl Demir(II) klorür B) CaF Kalsiyum florür C) Al(OH) Alüminyum oksit D) K SO 4 Potasyum sülfat CaCO Yukarıdaki bileşiğin doğru adlandırılması hangisinde yapılmıştır? A) Kalsiyum karbonat B) Kalsiyum sülfat C) Karbon tetra klorür D) Kalsiyum florür PbCl 4 NH 4 OH MgO FeCl Demir (II) klorür Kurşun (IV) klorür Magnezyum oksit Yukarıdaki bileşiklerin formülleri ve adları yazılmıştır. Buna göre yapılan eşleştirmede hangi bileşiğin adı verilmemiştir? A) B) C) D) Al + Na + OH O Yukarıdaki anyon ve katyonların oluşturabileceği bileşikler aşağıda verilmiştir. Buna göre verilen bileşiklerden hangisi yanlıştır? A) NaOH B) Al O C) Al(OH) D) Na Al Ametal oksijen ise metalden sonra oksit kelimesi kullanılır. Al O : Alüminyum oksit MgO : Magnezyum oksit Farklı değerler alan metal - ametal bileşiklerinin adlandırılmasında önce metalin adı, sonra ametalin sayısı ve ardından ametalin adı söylenir. FeCl : Demir (III) klorür FeCl : Demir (II) klorür CuCl : Bakır (II) klorür Cu O : Bakır (I) Oksit PbCl : Kurşun (II) klorür PbCl 4 : Kurşun (IV) klorür Formülde metallerden sonra kökler yer alıyorsa, önce metalin sonra kökün adı söylenir. K SO 4 CaCO Al(OH) Mg(NO ) : Potasyum sülfat : Kalsiyum karbonat : Alüminyum hidroksit : Magnezyum nitrat Ba (PO 4 ) : Baryum fosfat LiNO : Lityum nitrat Mg (PO 4 ) : Magnezyum fosfat Eğer bileşik kök ve ametalden oluşuyorsa, önce kökün adı sonra ametalin adı söylenir. NH 4 Cl : Amonyum klorür (NH 4 ) S : Amonyum sülfür İkiside kök olan bileşiklerde vardır. NH 4 OH : Amonyum hidroksit (NH 4 ) CO : Amonyum karbonat 141

29 Ünite Kimyasal Tepkimeler + NH 4 OH NO NO CH COO CrO 4 SO SO 4 PO 4 CO Amonyum Hidroksit Nitrat Nitrit Asetat Kromat Sülfit Sülfat Fosfat Karbonat Bazı kök isimleri ve değerlikleri 1 den 10 a kadar latince sayıların okunuşu aşağıdaki gibidir. 1 Mono 6 Hegza Di 7 Hepta Tri 8 Okta 4 Tetra 9 Nona 5 Penta 10 Deka b) Ametal- Ametal Bileşiklerin Adlandırılması Adlandırma için önce ametalin latince sayısı, sonra ametalin adı söylenir. 1. Aşağıda bazı bileşiklerin adları yazılmıştır. Sodyum klorür Kükürt di oksit Karbon tetra klorür Buna göre aşağıdaki bileşiklerden hangisinin adı yukarıda verilmemiştir? A) SO B) CCl 4 C) NaCl D) SO. Filiz in yaptığı aşağıda verilen bileşik adlandırılmasından hangisi yanlıştır? Bileşik Adı A) NO Azot mono oksit B) N O Di azot tri oksit C) S Cl Di kükürt di klorür D) PCl 5 Potasyum klorür 4. Test CO N O 5 SO I. Kükürt tri oksit II. Di azot penta oksit III. Karbon di oksit Pelin Öğretmen sınıf tahtasına bazı bileşik formüllerini ve adlarını yazıyor. Daha sonra öğrencilerden formüllerle adları eşleştirmelerini istiyor. Buna göre aşağıdaki öğrenci eşleştirmelerinden hangisi doğrudur? A) B) C) Beste : Kubilay : Fulya : I II III III II I I III II 10 N O 5 : Di azot penta oksit NO : Azot di oksit CO : Karbon di oksit D) Doğan : III I II PCl : Fosfor tri klorür CO : Karbon mono oksit Eğer birinci ametalin sayısı 1 ise mono olarak belirtilmez. CCl 4 : Karbon tetrâ klorür SO : Kükürt tri oksit CS : Karbon di sülfür Bileşikleri öğrendiğimize göre tekrar kimyasal tepkimelere dönebiliriz. Kimyasal tepkimelerde kimyasal değişimlerin olduğunu söylemiştik. Şimdi fiziksel ve kimyasal değişimi öğrenelim.. Bileşiğin Formülü Bileşiğin Adı I CO II NO Karbonat Nitrit III OH Hidrat Yukarıdaki tabloda hangi numaralı kısımda yanlışlık yapılmıştır? A) Yalnız I B) I ve II C) II ve III D) I, II ve III 5. Sevil : Amonyum karbonat Cenk : Amonyum hidroksit Ceyda : Amonyum klorür Bora : Amonyum sülfür Yukarıdaki öğrencilerden hangisi (NH 4 ) CO bileşiğinin adını doğru söylemiştir? A) Sevil B) Cenk C) Ceyda D) Bora 14

30 Kimyasal Tepkimeler Ünite 6. Bakır telin ısıtılıp soğutulması Yaz aylarında elektrik tellerinin uzaması Demirin oksitlenmesi Odundan talaş yapılması Boyama ile saçın renginin değiştirilmesi Yaprakların sararması Besinlerin sindirilmesi FİZİKSEL DEĞİŞİM Maddenin şekli, yoğunluğu, genleşmesi, erimesi, donması, kaynaması, katı, sıvı ve gaz halinde bulunması gibi özellikleri fizikseldir. Maddenin bu özelliklerinde görülen değişimlere fiziksel değişim denir. Maddenin dış yapısında gerçekleşen fiziksel değişimde, maddenin cinsi, atom ya da molekül Yukarıdaki olaylar fiziksel değişim olarak gruplandığında hangisi bu grubun dışında kalır? A) 1 B) C) D) 4 Buzun erimesi Suyun elektrolizi yapısı değişmez. Fakat maddeyi oluşturan taneciklerin arasındaki boşluklar değişebilir. 7. Elmanın olgunlaşması 1 Tuzun suda çözülmesi Petrolün damıtılması 5 Üzümden şarap elde edilmesi Odunun yanması 4 Gökkuşağının oluşması 6 Yukarıdaki olaylardan hangileri fiziksel hangileri kimyasal değişime örnektir? Fiziksel Değişim Kimyasal Değişim A) 1, 5, 6,, 4 B), 5, 6 1,, Güneş batarken gökyüzünün kırmızı renk olması Yukarıdaki olaylardan kaç tanesi kimyasal değişime örnektir? A) 6 B) 5 C) 4 D) Ilgın Kimyasal değişimler sonucunda maddenin kimliği değişir. Kimyasal değişime uğrayan madde eski haline döndürülemez. Buz Su Buzun eriyip su haline gelmesi fiziksel bir değişimdir. Aşağıda fiziksel değişime örnekler verilmiştir. Buzun erimesi Kağıdın yırtılması Küp şekerin ezilerek toz şeker haline gelmesi Suyun donması ve buharlaşması Camın buğulanması Akşamları gökyüzünün renginin maviden kızıla dönmesi Altından bilezik yapılması Yemek tuzunun suda çözünmesi Odunun kırılması Camın kırılması Yoğurttan ayran yapılması C) 1,, 5, 4, 6 D),, 5 1, 4, 6 Ardıl Tüm yanma olayları kimyasal değişimdir. KİMYASAL DEĞİŞİM Maddenin dış yapısıyla birlikte iç yapısında da meydana gelen değişimlere kimyasal değişim denir. Kimyasal değişimler sonucunda maddenin 8. I. Maddenin cinsi değişmez. II. Molekül yapısı değişir. III. Tanecikler arası boşluklar değişebilir. Yukarıda verilenlerden hangileri fiziksel değişimde gerçekleşmez? A) Yalnız II B) Yalnız III C) I ve II D) II ve III Kıvanç Yukarıdaki öğrencilerden hangileri doğru söylemiştir? A) Yalnız Ilgın B) Ardıl ve Ilgın C) Ardıl ve Kıvanç D) Ilgın, Ardıl ve Kıvanç kimliği değişir ve yeni maddeler oluşur. Kimyasal değişime uğrayan madde eski haline döndürülemez. Aşağıda kimyasal değişime örnekler verilmiştir. Odunun, kömürün, kağıdın yanması (Tüm yanma olayları) Kumdan cam yapılması Sütten yoğurt ya da peynir yapılması Meyvelerin çürümesi, kokuşması Un ve sudan hamur yapılması 14

31 Ünite Kimyasal Tepkimeler Ekmeğin, peynirin küflenmesi Test 11 Küflenmiş ekmek Paslanmış demir Çökelek oluşumu 1 Kumdan cam yapılması İnsanda sindirim, solunum olayları Demirin paslanması Kabartma tozunun üstüne limon sıkılması Bitkilerin fotosentez yapması Üzümden sirke ya da şarap yapılması Dişlerimizin çürümesi Yumurtanın pişirilmesi, haşlanması Gümüşün açık havada zamanla kararması Şimdi kimyasal tepkimeler konusuna başlayabiliriz. Kimyasal tepkimeler gerçekleşirken olaya katılan maddelerin (girenler ya da reaktifler) yapılarındaki bağlar kopar ve yeniden düzenlenen atomlar arasında yeni bağlar oluşarak ürünler meydana gelir. Çoğu zaman maddeler bir araya getirilip karıştırıldığında hiç bir tepkime olmaz ve maddeler başlangıçtaki özellik ve bileşimlerini korurlar. Bir tepkime olduğunu söyleyebilmemiz için bazı kanıtlara ihtiyacımız vardır. Gaz çıkışı Çökelek oluşumu Renk değişimi Isı verilmesi ya da alınması gibi olaylar kimyasal tepkimelerde gözlenebilir. Bir kimyasal tepkimede girenlerin formülleri sol tarafa, ürünlerin formülleri sağ tarafa yazılır. Denklemin iki tarafı ( ) işareti ile birleştirilir. Azot monoksit + Oksijen Azotdioksit. Üzümden sirke yapılması Dişlerimizin çürümesi 4 Yumurtanın pişmesi Bitkilerin Fotosentez yapması Yukarıdaki olaylardan hangileri kimyasal değişimdir? A) 1,, B),, 4 C) 1,, 4 D) 1,,, 4 +? 4. Renk değişimi Gaz çıkışı Isı alışverişi Yukarıda verilen ifadelerden hangileri bileşiklerin oluşumunda gözlenebilir? A) 1 ve B) 1, ve 4 C), ve 4 D) 1,, ve 4 I III 4 CaF Al S H SO 4 II NO + O NO Tepkimeye giren maddeler (Girenler) Kimyasal tepkimelerde; Tepkime sonucu oluşan maddeler (Ürün veya çıkan) 1. Toplam atom sayısı ve cinsi korunur. + NO + O NO NO + O NO Yukarıdaki tepkimede tanecik modelleri verilmiştir. Buna göre denkleştirilmiş bir tepkime olması için ürünler kısmına aşağıdakilerden hangisi gelmelidir? A) C) B) D) Yukarıda verilen bileşik formülleri ile ilgili aşağıda yapılan açıklamalardan hangisi doğrudur? A) I. ve II. formüllerdeki toplam atom sayıları eşittir. B) I. ve III. formüllerde aynı cins elementler yer almıştır. C) II. formülde çeşit, III. formülde çeşit element bulunur. D) Üç formülde de eşit sayıda atom bulunur. 144

32 Kimyasal Tepkimeler Ünite 5. Aşağıdaki denklemlerden hangisinde toplam atom sayısı ve cinsi korunmuştur? A) N + H NH B) NO + O NO C) H + O H O D) C H 8 + O CO +H O 8. CS + O CO + SO Yukarıdaki tepkime doğru bir şekilde denkleştirildiğinde oksijenin katsayısı aşağıdakilerden hangisi olur? A) 1 B) C) D). H + g 1 O H O 16g 18g 1 hidrojen atomunun kütlesi 1g ve 1 oksijen atomunun kütlesi de 16g dır. Denklemde de gösterdiğimiz gibi toplam kütle korunur.. Toplam molekül sayısı, fiziksel haller, renk, koku gibi fiziksel özellikler değişebilir. 6. Arda: Fulya: Şirin: Cüneyt: O (S) O (g) Fe (k) +O FeO (g) H +Br HBr Ca+ 1 O CaO Yukarıdaki öğrencilerden hangisinin söylediği tepkime kimyasal tepkime değildir? A) Arda B) Fulya C) Şirin D) Cüneyt 9. Maddenin iç yapısı ile ilgili özellikler kimyasaldır. Sıvı halden gaz haline dönüşen maddenin kimyasal özellikleri değişir. Kimyasal tepkimelerde toplam kütle korunur. Kimyasal değişime uğrayan madde yeni özellikteki başka bir madde ya da maddelere dönüşür. Yukarıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır? KIMYASAL TEPKIMELERIN DENK- LEŞTIRILMESI Kimyasal tepkimelerde daha öncede söylediğimiz gibi, girenlerdeki toplam atom sayısı ve cinsi ürünlerindeki toplam atom sayısı ve cinsi birbirine eşit olmalıdır. Bu yüzden denk olmayan tepkimeleri denkleştirmek için aşağıdaki önerileri göz önünde bulundurmalıyız. Denklemin her iki tarafında birer bileşikte aynı element mevcutsa önce onu denkleştiriniz. Giren veya ürünlerden birinde serbest element olarak bulunan varsa en son onu denkleştiriniz. Katsayılar kesirli ya da tam sayı olabilir. Bir denklem bir ya da daha çok kesirli katsayı ile denkleştirilebilir. Örnek N +H NH Girenler Ürünler denklemini denkleştirelim. A) B) C) D) N N H H N H H H 7. Mg+HCl MgCl +H tepkimesi ile ilgili; I. MgCl ve H üründür. II. Tepkime gerçekleşirken toplam kütle korunur. III. Tepkimede atom cinsi ve sayısı korunmamıştır. 10. Aşağıda verilen kimyasal tepkimelerden hangisi denk değildir? A) CH 4 + O H O+CO B) Fe + O Fe O C) Ca + O CaO Girenlerde N atomu H atomu vardır. Ürünlerde 1N atomu H atomu vardır. Denklemi eşitlemek için, tepkime aşağıdaki gibi yazılır. N + H NH Girenlerdeki hidrojenin başına, ürünlerdeki amonyağın başına yazıldığında denklem denk olur. ifadelerden hangileri doğrudur? D) CaCO CaO+CO A) Yalnız I B) I ve II C) II ve III D) I, II ve III N N H H H H H H H H N H N H H H Böylece atom sayıları ve cinsleri eşitlenmiş olur. 145

33 Ünite Kimyasal Tepkimeler Not Tepkimelerde denkleştirme yapılırken önce hidrojen ve oksijen dışındaki elementlerin eşitliği sağlanır. Daha sonra hidrojen ve en son oksijen elementleri eşitlenir. Örnek NH + O N + H O denklemini denkleştirelim. NH + O N + H O Girenler Ürünler 1 tane N tane N tane H tane H tane O 1 tane O NH + O N +H O Ürünlerde tane azot (N) olduğu için NH ün başına konularak yukarıdaki gibi azotlar eşitlenir. NH + O N + H O Girenlerde 6 Hidrojen (H) olduğu için ürünlerdeki H O nun başına sayısı konulunca hidrojenler yukarıdaki gibi eşitlenir. NH + O N + H O Son olarak ürünlerde tane oksijen (O) olduğu için girenlerdeki oksijenin başına getirilince oksijenler eşitlenir. Not Oksijen, hidrojen gibi elenmetler doğada O, H şeklinde bulunurlar. Bu elementleri tek sayıyla ifade etmek için başlarına kesirli sayılar getirilir. 1 O 7 H 1 tane oksijen, 7 tane hidrojen anlamına gelir. 1. akclo KCl + bo Yukarıdaki tepkime denkleştirildiğinde a ve b yerine gelebilecek sayılar aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir? a b A) 1 B) C) D). Aşağıda verilen kimyasal tepkime denk değildir. CH 4 +O CO +H O Buna göre tepkimeyi denkleştirmek için aşağıdakilerden hangisi yapılmalıdır? A) CH 4 ün başına yazılmalı B) O nin başına yazılmalı C) O nin başına yazılmalı D) CO nin başına 1 yazılmalı Test + + Yukarıdaki tepkimede bazı tanecik modelleri gösterilmiştir. Tepkime denk olduğuna göre girenler kısmındaki boş yere aşağıdakilerden hangisi gelmelidir? A) C) B) D) Ca+HCl CaCl + H Yukarıdaki kimyasal tepkime ile ilgili aşağıda verilenlerden hangisi yanlıştır? A) Tepkime doğru denkleştirilmiştir. B) Tepkimedeki atom sayısı korunmuştur. C) Ca elementinin başına yazılırsa tepkime denk olur. D) Atom cinsi korunmuştur. 1 Örnek: C H 8 + O CO + H O denklemini denkleştirelim. C H 8 + O CO + H O Girenler Ürünler tane C 1 tane C 8 tane H tane O tane O tane H Buna göre; C H + 5O 8 CO + 4H O şeklinde bulunur.. H SO 4 + K SO 4 + H O Yukarıda bir nötrleşme tepkimesi verilmiştir. Buna göre boş bırakılan kutucuğa aşağıdakilerden hangisi gelmelidir? A) Ca(OH) B) K MnO 4 C) KOH D) CH COOH 6. KMnO 4 + 8HCl Y+MnCl + 4H O + 5 Cl Yukarıdaki denkleştirilmiş tepkimede bulunan Y yerine aşağıdakilerden hangisi gelmelidir? A) KCl B) Mn C) Cl D) MnO 4 146

34 Kimyasal Tepkimeler Ünite 7. C H 5 OH + X O YCO + Z H O Canan yukarıdaki tepkimeyi doğru bir şekilde denkleştirdiğinde X, Y ve Z yerine hangi sayıları yazmalıdır? A) X Y Z 7 4 B) 7 C) 7 D) 8. H CO + Ba(OH) BaCO + H O tepkimesi ile ilgili öğrenciler bazı yorumlar yapıyor. Tepkime denkleştirildiğinde H O nun katsayısı olur Yukarıda bir kimyasal tepkime tanecik modelleri ile gösterilmiştir. Buna göre kimyasal tepkime ile ilgili aşağıda verilen ifadelerden hangisi yanlıştır? A) Girenlerdeki atom sayısı ile ürünlerdeki atom sayısı birbirine eşittir. B) Girenlerdeki atom cinsi ile ürünlerdeki atom cinsleri aynıdır. C) Girenlerdeki maddeler ile ürünlerdeki maddelerin kimyasal özellikleri aynıdır. D) Kimyasal tepkimede bazı bağlar kopmuş yeni bağlar oluşmuştur. Örnek H PO 4 +CaO Ca (PO 4 ) +H O denkleminde Ca (PO 4 ) bileşiğinin katsayısı 1 alındığında H O nun katsayısı ne olur? H PO 4 +CaO Ca (PO 4 ) +H O Girenler Ürünler tane H tane Ca 1 tane P tane P 5 tane O 9 tane O 1 tane Ca tane H Buna göre; H PO 4 +CaO Ca (PO 4 ) +H O şeklinde yazılır. Böylece H O nun katsayısı bulunur. Örnek X + 6HCl AlCl +H Yukarıdaki denklemde X ile gösterilen elementi bulunuz. X + 6HCl AlCl +H Girenler Ürünler 6 tane H tane Al 6 tane Cl 6 tane O Buna göre girenlerde de tane Alüminyum (Al) olması gerekir. Barış Tepkime denkleştirildiğinde atom sayısı korunur. 10. X + 6O 6CO + 6 H O denkleşmiş tepkimesi için; Örnek Al + 6HCl AlCl +H denkleminde X ile gösterilen element alüminyumdur. Fulya Tolga Tepkime denkleştirildiğinde atom cinsi korunur. Yukarıdaki öğrencileren hangilerinin yaptığı yorumlar doğrudur? A) Barış B) Barış ve Fulya C) Fulya ve Tolga D) Barış, Fulya ve Tolga Yanma tepkimesidir. X bileşiği C 6 H 1 O 6 ise atom cinsi ve sayısı korunmuştur. X bileşiği C 6 H 1 O 6 dır ifadelerinden hangileri doğrudur? A) Yalnız B) ve C) ve D), ve C 6 H 1 O 6 + X O YCO +6H O denklemindeki X vey sayılarını bulunuz. C 6 H XO YCO +6H O Girenler Ürünler 6 tane C 1 tane H 1 tane H 6 tane O 6 tane O Ürünlerde de 6 tane karbon (C) olmalıdır. Bu yüzden Y=6 dır. C 6 H 1 O 6 + X O 6CO +6H O Ürünlerde 18 tane oksijen (O) olduğuna göre, X=6 dır. Buna göre, C 6 H 1 O 6 + X 6O şeklinde eşitlenir. 6CO +6H O 147

35 Ünite Kimyasal Tepkimeler KIMYASAL TEPKIME ÇEŞITLERI 1. Yanma Tepkimeleri Bir maddenin oksijen gazı ile tepkimeye girmesine yanma denir. Yanma olayının gerçekleşmesi için, ortamda yanıcı madde ve yakıcı madde (oksijen veya hava) bulunmalıdır. Ayrıca ortamda bulunan maddeler tutuşma sıcaklığına sahip olmalıdırlar. Havasız ortamda yanma gerçekleşmez. Bu yüzden yanan bir maddeyi söndürmek için önce havayla temasını kesmek gerekir. Odunun yanması Demirin paslanması (oksitlenmesi) Yanma tepkimeleri; yavaş ve hızlı yanma olarak ikiye ayrılır. Yavaş yanmaya metallerin paslanması örneğini verebiliriz. Metallerin oksijen gazı ile tepkimesi çok uzun yıllar sürebilir. Bu tepkimelerde ışık ve ısının çıkışını hissetmeyiz. Metallerin paslanmasına oksitlenme de denir. C 6 H 1 O O 6CO +6H O Glikoz 1. I. C 6 H 1 O 6 +O... II. N +O... III. H S+O... IV. NH +O... Reyhan Öğretmen in tahtaya yazdığı tepkimelerden hangisinde CO ve H O oluşur? A) I B) II C) III D) IV. Aşağıdaki tepkimelerden hangisi yanma tepkimesidir? A) CaO Ca + 1 O B) K O + CO K CO 5. D D Test N (g) + H (g) NH (g) + ısı tepkimesi ekzotermiktir. Endotermik tepkime gerçekleşirken ortam ısınır. Y Yanma tepkimeleri genellikle ısı verir. 1 4 Yukarıda verilen birbiri ile bağlantılı cümlelerin doğru (D) ya da yanlış (Y) olduğuna karar vererek hangi numaraya ulaşırsak doğru yapmış oluruz? A) 4 B) C) D) 4 D 1 Y Y Yukarıdaki denklemde glikoz oksijenle tepkimeye girmiştir. Bu oksijenli solunum tepkimesi yavaş yanmaya örnektir. Bir kimyasal tepkimede girenler kısmında O varsa tepkime yanma tepkimesidir. Hızlı yanma ise çok hızlı gerçekleşir, ve tepkimede ısı ve ışık çıkışı gözlenir. Odun, kömür, doğalgazın yanması gibi olaylar da hızlı yanmaya örnektir. Yanma tepkimeleri genellikle ortama ısı veren (ekzotermik) tepkimelerdir. Fe + O Fe O (Demirin paslanması) Demirin oksijenle tepkimeye girmesi bir yanma tepkimesidir. C H 4 + O H O + CO Metan Metanın oksijenle tepkimesi yine bir yanma olayına örnektir. Yangın söndürücü olarak kullanılan maddelerde olması gereken özellikler şöyledir : Havadan ağır olmalı, yanmamalı ve zehirli olmamalıdır. C) H SO 4 + NH (NH 4 ) SO 4 D) Fe (k) + O (g) Fe O (k). (NH 4 ) SO 4 bileşiğindeki toplam atom sayısı aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir? A)15 B) 1 C) 10 D) 8 4. Al (SO 4 ) bileşiğinde bulunan atom çeşidi sayısı aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir? A) 7 B) 5 C) 4 D) 6. Yukarıda resmi verilen paslanmış demir ile ilgili; I. Demir paslanırken yanma olayı gerçekleşir. II. Demir hidrojen gazı ile tepkimeye girmiştir. III. Demirin paslanmasına oksitlenme adı verilir. verilen ifadelerden hangileri yanlıştır? A) Yalnız II B) Yalnız III C) I ve II D) II ve III 148

36 Kimyasal Tepkimeler Ünite 7. Okan ın fen ve teknoloji dersi ile ilgili aldığı performans ödevinde bulunan kimyasal tepkimeler aşağıda yazılmıştır. 10. C+O CO. Isı alan (Endotermik) Tepkimeler Isı alarak gerçekleşen tepkimelerdir. Bu tepkimelerde girenler kısmına ısı yazılması, endotermik bir tepkime olduğunu gösterir. NH N + H H SO 4 + KOH K SO 4 + H O Şirin Fe (k) + O Fe O +ısı Buzun erimesi endotermik bir olaydır. H O (k) + ısı H O (s) Suyun buharlaşması endotermik bir olaydır. KCl K + Cl CaO + CO CaCO Eda H O (s) + ısı H O (g) Şekerin suda çözünmesi endotermik bir olaydır. PCl + Cl PCl 5 HCl+NaOH NaCl + H O C 6 H 1 O 6(k) + ısı C 6 H 1 O 6 (suda) Kireçtaşının ısıtılması da bir edotermik olaydır. 8. Buna göre sentez tepkimelerini araştıran Okan yukarıdaki tepkimelerden kaç tanesini seçerse doğru olur? A) 5 B) 4 C) D) I. CaO + CO CaCO II. CS + O CO + SO III. C H s OH + O IV. CaCO CaO+ CO CO + H O Can Bade CS +O CO +SO Yukarıdaki öğrencilerden hangisinin söylediği tepkime nötrleşme tepkimesidir? A) Şirin B) Eda C) Can D) Bade CaCO + ısı CaO +CO KClO + ısı KCl + O. Isı veren (Ekzotermik) Tepkimeler Gerçekleşirken dışarıya ısı veren tepkimelerdir. Tepkimenin ürünler kısmında ısı yazıyorsa, ekzotermik tepkimedir. Suyun donması H O (s) H O (k) + ısı Bulutlarda kar ve yağmur oluşumu H O (g) H O (k) + ısı Suyun oluşumu 1 H O (g) + O (g) H O (s) + ısı Demirin oksitlenmesi Fe (k) + O Fe O + ısı Erdem tahtada yazılı olan tepkimelerden hangilerini seçerse yanma tepkimelerine doğru örnekler vermiş olur? A) I ve II B) II ve III C) II, III ve IV D) I, II, III ve IV 9. Aşağıda verilen tepkimelerden hangisi analiz tepkimesine örnektir? A) HCl + NaOH NaCl + H O B) Ca(OH) + HCl CaCl + H O C) CaO + CO CaCO D) NH N + H Bulutlarda kar ve yağmur oluşumu Şekerin suda çözünmesi Demirin paslanması 4 Suyun donması Yukarıdaki olaylardan hangisi endotermik tepkimelere örnektir? A) 1 B) C) D) 4 4. Nötrleşme Tepkimesi Asit ile bazın tepkimeye girerek tuz ve su oluşturmasına nötrleşme denir. Nötrleşme tepkimeleri ekzotermik tepkimelerdir. Asit + Baz Tuz + Su HCl+NaOH NaCl + H O Sofra tuzu 5. Sentez ( Birleşme) Tepkimeleri Birden fazla maddenin birleşerek tek bir ürün oluşturduğu tepkimelerdir. 1 H + O H O C + O CO 6. Analiz (Ayrışma) Tepkimeleri Bir bileşiğin kendinden daha basit yapılı maddelere ayrıştırıldığı tepkimelerdir. 1 H O H + O KClO KCl+ O 149

37 Ünite Etkinlik 11 Etkinlik 1 Aşağıdaki tabloda bazı bileşiklerin adı bazılarının formülleri verilmiştir. Buna göre boş bırakılan yerleri doldurunuz. Aşağıda numaralandırılmış olaylar verilmiştir. Buna göre bu olaylardan hangileri fiziksel, hangileri kimyasal değişimdir? Olayların karşılarındaki boşluklara yazınız. Bileşiğin Adı Bileşiğin Formülü H SO 4 Bileşiği Oluşturan Atomlar 1. Bitkilerin fotosentez yapması:.... Havucun rendelenmesi:... Alüminyum klorür. Un ve su kullanılarak hamur yapılması:... Azotdi oksit 4. Camın kırılması:... C 6 H 1 O 6 5. Şekerin suda çözünmesi:... Ca (OH) 6. Elmanın çürümesi:... Bakır (II) klorür 7. Üzüm suyundan şarap yapılması:... Kalsiyum oksit 8. Yumurtanın pişirilmesi:... NH 9. Mumun erimesi:... Karbon tetra klorür 10. Naftalinin süblimleşmesi:... Di hidrojen mono oksit NaOH 11. Mumun yanması: Besinlerin sindirilmesi: İnsanlarda gerçekleşen solunum olayı:... Demir (III) klorür Potasyum Sülfat CH 4 NaI 14. Alkolün buharlaşması: Kumdan cam yapılması: Altından kolye yapılması: Yoğurttan ayran yapılması:... Alüminyum hidroksit Ba (PO 4 ) 18. Demirin paslanması: Tebeşirin toz haline getirilmesi:... Di azot penta oksit Kurşun (II) klorür Magnezyum nitrat SO CO NH 4 OH 0. Akşamları gökyüzünün renginin maviden kızıla dönmesi: Dişlerimizin çürümesi:.... Ekmeğin küflenmesi:.... Camın buğulanması: Kağıdın yırtılması: Kabartma tozunun üzerine limon sıkılması:

38 Ünite Etkinlik 1 Etkinlik 14 Aşağıdaki kimyasal tepkimelerde denk olmayanlarındaki kutucuklara katsayıları yazarak denkleştiriniz. a. Fe + O Fe O b. KClO KCl + O c. Ag O Ag + O d. Cu + H SO 4 CuSO 4 + SO + H O e. Fe + Cl FeCl f. Ca + O Ca Aşağıdaki kimyasal tepkimelerde denklemler eksik bırakılmıştır. Buna göre denklemlerde verilmeyen bileşikleri ve ya elementleri katsayıları ile birlikte yazınız. + 8O 6CO+ 6HO C H 4 + O + O CuO... + H O Mg + MgCl+ H NaS+ CuNO ^ h + NaNO g. CH5 OH + O CO + H O Fe + O h. C6H1O6 + O CO + H O ı. Mg N + H O Mg^OHh + NH j. HCl + O H O + Cl k. H S + SO S+ H O CHOH + CO+H H O + Cl NaCl Etkinlik Etkinlik 15 l. H + Fe O Fe + H O m. Cr O + Al Al O + Cr CH 4 + O CO + H O Ca + 1 O CaO n. NH N + H Fe + S Fe o. C H 8 + O CO + H O CaCO CaO + CO p. CuO + HCl CuCl + H O KOH + H SO 4 K SO 4 + H O r. CaC + H O Ca^OHh + C H s. KNO KNO + O t. Br + KΙ Ι + KBr u. C H + O CO + H O HCl + NaOH NaCl + H O KClO + ısı KCl + O Fe (k) + O Fe O C H 5 OH + O CO + H O Yukarıdaki kimyasal tepkimelerin çeşitlerini yanlarındaki kutulara yazınız. ( Bir tepkime birden fazla çeşide örnek olabilir.) 151

39 Ünite Asitler ve Bazlar ASİTLER VE BAZLAR Asit ve bazlar çok eski çağlardan beri bilinmektedir. Asit sözcüğü acidus (ekşi) sözcüğünden gelmektedir. Baz (Alkali) ise Arapça al-gali sözcüğünden türemiştir. ASITLER Suda çözündüklerinde hidrojen iyonu (H + ) veren maddelere asit denir. 1. Rüya Turnusol kağıdını kırmızıya çeviriyor.. Test Sabun Limon 14 Asitlerin Özellikleri 1. Asitlerin sulu çözeltilerinin tatları ekşidir. ( Sirke, limon...) Sulu çözeltisi elektrik akımını iletiyor. Gazoz Diş macunu Çağatay Limon Sirke. Mavi turnusol kağıdının rengini kırmızıya dönüştürürler.. Kuvvetli asitler yakıcı ve tahriş edicidir. 4. Sulu çözeltileri elektrik akımını iletir. HCl suda H + + Cl 5. Sulu çözeltilerinde ph değerleri 7 den küçüktür. 6. Asitler, bazlar ile tepkimeye girerek tuz ve su oluştururlar. Bu tepkimelere nötrleşme tepkimesi denir. Zayıf ve kuvvetli asitler olmak üzere ikiye ayrılırlar. Zayıf asitler: Suda tam olarak iyonlaşamayan asitlere denir. Asitlerin çoğu zayıf asittir. Asetik asit (CH COOH) sirke asidi zayıf asittir. Kuvvetli asitler: Suda tamamen iyonlaşabilen asitlere denir. Asidin Formülü Hidroklorik asit (HCl) yani tuz ruhu, Nitrik asit (HNO ) yani kezzap kuvvetli asitlerdendir. Asidin Sistematik Adı Asidin Piyasa Adı HCOOH Formik asit Karınca asidi HCl Hidroklorik asit Tuz ruhu H SO 4 Sülfürik asit Zaç yağı H CO Karbonik asit Gazozda bulunur. HNO Nitrik asit Kezzap CH COOH Asetik asit Sirke asidi. Suda çözündüğünde H + iyonu veriyor. Yeliz Yukarıdaki öğrencilerden hangilerinin söylediği özellik maddenin asit olduğunu kanıtlar? A) Yalnız Rüya B) Rüya ve Çağatay C) Rüya ve Yeliz D) Çağatay ve Yeliz HNO I H SO 4 III KOH II HCl Yukarıdaki bileşiklerden hangisi asit değildir? A) I B) II C) III D) IV IV Sirke Çamaşır suyu Kabartma tozu Ayran Yukarıda resimleri verilen maddelerden kaç tanesi asit özellik gösterir? A) 6 B) 5 C) 4 D) 4. Aşağıdaki ifadelerde asitlerle ilgili bazı bilgiler yazılmıştır. Sulu çözeltisi elektrik akımını iletir. Suda çözündüklerinde H + iyonu verirler. Sulu çözeltilerinde ph değerleri 7 den büyüktür. Kırmızı turnusol kağıdını maviye çevirirler. Yukarıdaki ifadelerin doğru veya yanlış oldukları aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir? A) D D D Y B) D Y Y D C) Y D Y Y D) D D Y Y 15

40 Asitler ve Bazlar Ünite 5. 1 Na CO 5 NH 7. KOH NH BAZLAR Suda çözündüğünde hidroksit iyonu (OH - ) verebilen maddelere baz denir. KNO 6 Ca(OH) I II Bazların Özellikleri HCl 7 CH COOH 1. Sulu çözeltilerinin tatları acıdır. 4 NaOH 9 HNO 8 KOH Yukarıda verilen bileşiklerden hangileri baz özelliktedir? A) 1,,, 6 Al(OH) III CH COOH Yukarıdaki bileşiklerden hangisi baz değildir? IV A) IV B) III C) II D) I Sabunlar baz özelliği gösterir ve tatları acıdır.. Kırmızı turnusol kağıdını mavi renge dönüştürürler. B), 4, 7, 8. Ele kayganlık hissi verirler. C),, 5, 9 D) 4, 5, 6, 8 4. Sulu çözeltileri elektrik akımını iletir. 5. Sulu çözeltilerinde ph değerleri 7 den büyüktür. 8. Kahve 1 Domates suyu 6. Bazlar asitler ile tepkimeye girerek tuz ve su oluştururlar. (Nötrleşme tepkimesi) Bazlar; zayıf ve kuvvetli baz olmak üzere ikiye ayrılır. 6. x sirkeli amonyaklı su su I Yukarıda verilen I ve II nolu kaplardaki sulara farklı maddeler eklenerek çözelti oluşturuluyor. II Limon Çamaşırsuyu 4 Yukarıda verilen maddelerden hangisinin ph ı 7 den büyüktür? A) 1 B) C) D) 4 Zayıf bazlar: Sulu çözeltide tamamen iyonlaşmayan bazlardır. Bazların büyük çoğunluğu zayıftır. Amonyak (NH ) zayıf bazlara örnektir. Kuvvetli bazlar: Sulu çözeltide tamamen ya da tamamına çok yakın ayrışan bazlardır. Sodyum hidroksit (NaOH), Potasyum hidroksit (KOH), Kalsiyum hidroksit (Ca(OH) ) kuvvetli bazlara örnektir. I ve II. kaptaki çözeltiler elektirği iletir. II. kaba fenolftalein damlatıldığında pembe renk oluşur. Kaplardaki sıvılar karıştırıldığında tuz meydana gelir. I. kaptaki çözeltiye kırmızı turnusol kağıdı batırıldığında rengi mavi olur. Buna göre verilen ifadelerden hangisi yanlıştır? A) B) C) D) 9. Aşağıdakilerden hangisi kırmızı turnusol kağıdını mavi renge çevirir? A) HNO B) HCl C) NH D) CH COOH Diş macunu Kabartma tozu Günlük hayatta kullandığımız sönmüş kireç, sabun, diş macunu, kabartma tozu, amonyak baz özellikteki maddelerdir. Canlı vücudundaki nükleik asitlerin ( DNA ve RNA) yapısında bulunan timin, adenin, guanin, sitozin ve urasil birer organik bazdır. 15

41 Ünite Asitler ve Bazlar Bazın Formülü Bazın Sistematik Adı Bazın Piyasa Adı Ca(OH) Kalsiyum hidroksit Sönmüş Kireç NaOH Sodyum hidroksit Sud-kostik KOH Potasyum hidroksit Potas-kostik Magnezyum hidroksit (Mg(OH) ), Alüminyum hidroksit (Al(OH) ), Amonyak (NH ) da baz özelliği gösterir. AYIRAÇ ( BELIRTEÇ YA DA İNDIKATÖR) Bir maddeyi diğer bir maddeden ayırt etmemize ve tanımamıza yardımcı olan maddelere ayıraç denir. Turnusol kağıdı Fenolftalein Nişasta Kireç suyu Metil oranj Asitli ortamda kırmızı, bazlı ortamda mavi renk alır. Asitlere eklendiğinde asitler renk değiştirmez yani renksiz olurlar. Bazlara eklendiğinde renk pembe olur. Nişastaya iyot eklendiğinde koyu mavi renk oluşur. Kireç suyundan karbondioksit geçirildiğinde kireç suyunda bulanıklık oluşur. Asitlerde kırmızı, bazlarda sarı renk verir. 1. I. HCl. II. III. IV. NaOH Ca(OH) HNO Sönmüş kireç Tuz ruhu Kezzap Yukarıda bazı asit ve bazların formülleri ve piyasadaki adları verilmiştir. Buna göre formüllerle adlar doğru olarak eşleştirildiğinde hangi numaralı formül açıkta kalır? A) I B) II C) III D) IV Bade Sirke asidi olarakta bilinir. Sabun ve deterjan yapımında kullanırlır.. 4. Test Beyza Yemek tuzu Sabun Helinsu Limon Mert Öğrencilerden hangilerinin söylediği maddenin sulu çözeltisi elektirk akımını iletir? A) Beyza B) Beyza ve Helinsu C) Helinsu ve Mert D) Beyza, Helinsu ve Mert NaOH su 15 CH COOH su I II H CO K SO Turnusol Kağıdı Fenolftalein Metil Oranj Asit Kırmızı Renksiz Kırmızı Baz Mavi Pembe Sarı Meyve suyu, turşu gibi maddelerin bozunmasını engellemek için sorbik asit ve benzoik asit gibi maddeler kullanılır. Meyve suları Turşu Aybike Bade ve Aybike nin söylediği özelliklerin ait olduğu maddelerin isimleri aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir? Bade Aybike A) Formik asit Sönmüş kireç B) Tuz ruhu Potes-kostik C) Zeytinyağı Sud - Kostik D) Asetik asit Sud-kostik su su III IV Yukarıda su dolu kaplara şekildeki gibi bazı maddeler ekleniyor. Oluşan çözeltilere fenolftalein damlatıldığında hangi kaplarda pembe renk gözlenmez? A) I ve II B) II, III ve IV C) I, III ve IV D) I, II. III ve IV

42 Asitler ve Bazlar Ünite 5. CH COOH NaOH KOH 8. K PH=,7 M L PH=6,8 N Not Asitler ve bazlar bazı yiyecek ve içeceklerin yapısında da bulunur. Elmada malik asit bulunur. NH Yukarıdakilerden hangisi mavi turnusolu kırımızıya çevirir? PH=1,9 PH=10, Yukarıda verilen kaplarda oda ko- Limon, portakal ve greyfurtta sitrik asit bulunur. A) B) C) D) şullarındaki ph değerleri verilen K, L, M, N maddelerinden hangileri aynı kaba konulduğunda nötrleş- Üzümde tartarik asit bulunur. me tepkimesi gerçekleşmez? 6. Madde ph A) K ve M B) L ve N C) K ve L D) L ve M Ayran ve yoğurtta Laktik asit bulunur. X 5, Y 9,7 Z 10,5 T,6 Yukarıdaki tabloda X, Y, Z, T maddeleri- Sirkede asetik asit vardır. Çilekte folik asit vardır. ne ait ph değerleri gösterilmiştir. Buna göre maddelerin baziklikten 9. I II asitliğe doğru sıralanışı aşağıdakilerden hangisinde verilmiştir? A) T, X, Y, Z B) T, Y, X, Z C) Z, Y, X, T D) Z, X, Y, T HCl NaOH PH ÖLÇEĞI Bilim insanları; maddelerin asit veya baz özelliklerini ph denilen bir ölçü sistemi ile ifade etmişlerdir. ph değeri; 0 ile 7 arasında olan çözelti asit, 7 ile 14 arasında olan baz ve 7 olan ise nötr (tuz) olarak adlandırılır. 7. Aşağıda resimleri verilen yiyeceklerden hangisinde tartarik asit bulunur? A) B) Yukarıdaki musluklardan eşit hacimdeki HCl ve NaOH çözeltileri musluklar açılarak aynı kaba boşaltılıyor. Buna göre kapta meydana gelen karışım için aşağıda verilen ifadelerden hangisi yanlıştır? A) Fenolftalein damlatıldığında pembe rengi alır. Asit özelliği artar. Baz özelliği artar Asit Baz Nötr Nötr Asit özelliği artar. Baz özelliği artar. Asit Baz C) D) B) Kristal yapılıdır. C) Formülü NaCl dir. D) Sulu çözeltisi elektirk akımını iletir. Hidroklorik asit Akü sıvısı Limonsuyu Sirke Elma Domates Süt Saf su Kan Kabartma tozu Mide ilacı Diş macunu Kalsiyum hiroksit Sodyum hidroksit Yukarıda bazı maddelerin ph ölçeğinde asit ve baz özellikleri gösterilmiştir. 155

43 Ünite Asitler ve Bazlar TUZLAR Tuzlar, labaratuvar koşullarında asit ve bazların nötrleşme tepkimeleri sonucunda elde edilir. Test 16 Asit + Baz HCl + NaOH Tuz + Su NaCl + H O 1. Madde Türü I HNO Asit II KCl Tuz 4. I. H SO 4 + NH Tuzların Özellikleri Kristal yapılıdırlar. Genellikle oda koşullarında katı halde bulunurlar. Sulu çözeltileri elektrik akımını iletir. Tuzlar iyonik yapıya sahiptirler. Aşağıda doğadaki bazı tuzların formülleri ve adları verilmiştir. NaCl KCl Al (SO 4 ) KNO Na CO Sodyum klorür ( yemek tuzu) Potasyum klorür Alüminyum sülfat Potasyum nitrat Sodyum karbonat III NH Asit IV CH COOH Baz V H SO 4 Asit VI Mg(OH) Tuz Yukarıdaki maddelerden hangilerinin karşılarında yazılan türleri yanlış verilmiştir? A) II, III, VI B) III, IV, VI C) I, II, IV D) II, III, V II. HNO + KOH III. C 4 H O IV. HCl+ Ca(OH) Yukarıdaki tepkimelerin ürünler kısmı yazılmamıştır. Buna göre; verilen tepkimelerden hangisinde tuz oluşmaz? ASIT YAĞMURLARI Asit yağmurları, günümüzün önemli çevre sorunlarından biridir. Peki asit yağmurları nasıl oluşur?. Aşağıdaki madde çiftlerinden hangilerinin tepkimesi sonucu tuz oluşur? A) CH COOH + H SO 4 A) I B) II C) III D) IV B) H SO 4 + KOH C) Na SO 4 + NaOH D) HNO + HCl 5. 1 Karbondioksit, kükürtdioksit ve azotdioksit gibi gazlar hava kirliliğini meydana getirir. Bu gazlar atmosferde çeşitli değişimlere uğrayacak Ev ve işyerlerinde fosil yakıtların kullanılması, Motorlu taşıtlardan çıkan egzoz gazları, Fabrika bacalarından çıkan gazlar, hava kirliliğine sebep olur.. SO NO I II pek çok yere taşınabilirler. Uygun ortam koşullarında bulutlardaki su buharı ile birleşerek asit oluştururlar. Bu maddelerden oluşan yağmura asit Karbondioksit (CO ), kükürtdioksit (SO ) ve azotdioksit (NO ) gibi gazlar hava kirliliğini meydana getirir. Bu gazlar atmosferde çeşitli değişimlere uğrayarak rüzgarların da etkisiyle pek çok yere taşınabilir. Uygun ortam koşullarında bulutlardaki su buharı ile birleşerek asit oluştururlar. Bu maddelerden oluşan yağmura asit yağmuru denir. Yani; CO, SO ve NO gazları su buharı ve diğer maddelerle tepkimeye girerek sülfürik asit ( H SO 4 ) ve nitrik asit (HNO ) gibi maddelerin olu- CO III Yukarıdaki gazlardan hangileri hava kirliliğine neden olarak asit yağmurlarını oluştururlar? A) Yalnız I B) I ve II C) II ve III D) I, II ve III yağmuru denir. 4 CO, SO ve NO gibi gazlar su buharı ve diğer maddelerle tepkimeye girerek CaCO ve NaOH gibi maddeleri oluştururlar. Yukarıdaki paragrafta verilen numaralandırılmış ifadelerden hangisi yanlıştır? A) 4 B) C) D) 1 156

44 Asitler ve Bazlar Ünite 6. X Y + su + su Sülfürikasit Nitrikasit Yukarıdaki tepkimelerde verilen X ve Y yerine aşağıdakilerden hangisi gelmelidir? X Y A) Karbondioksit Kükürtdioksit B) Azot ioksit Kükürtdioksit C) Kükürtdioksit Azotdioksit D) Kükürtdioksit Karbondioksit 8. Aşağıdaki ifadelerden hangisi asit yağmurlarını azaltıcı yönde alınan önlemlerden biri değildir? A) Fosil yakıtlar yerine kükürt ve azot içermeyen yakıtlar kullanılmalıdır. B) Endüstriyel tesislerin bacalarına filtre takılmalıdır. C) Yenilenebilir kaynakların kullanımı yaygınlaştırılmalıdır. D) Yeşil alanlar azaltılmalıdır. şumuna sebep olmaktadırlar. Kükürtdioksit + Su Azotdioksit + Su Sülfürik asit Nitrik asit Asit yağmurlarından en çok etkilenen tarım alanları ve ormanlardır. Bu yağışlar toprağın yapısındaki magnezyum ve kalsiyum gibi bitki gelişiminde etkileri olan elementlerin derinlere taşınmasına neden olur. Böylece ağaçlar ve diğer bitkiler topraktan yeteri kadar faydalanamazlar. 9. Asit Baz 7. Rüya Rasim Pelin Tarihi eserlere zarar verebilirler. Astım, bronşit gibi hastalıklara neden olabilirler. Ağaç köklerinin topraktaki yararlı maddeleri almalarını sağlarlar. Yukarıdaki öğrencilerden hangilerinin asit yağmurları ile ilgili yaptıkları açıklama doğrudur? A) Yalnız Rüya B) Rüya ve Rasim C) Rasim ve Pelin D) Rüya, Rasim ve Pelin Tuz Oluşan tuz K SO4 Yukarıdaki deney tüpüne asit ve baz konularak K SO4 tuzu elde ediliyor. Buna göre eklenen asit ve bazın formülleri aşağıdakilerden hangisinde verilmiştir? Asit Baz A) KOH HCl B) H SO 4 NaOH C) H SO 4 KOH D) HCl NaOH 10. I. Orman yanıgınları engellenmeli ve yeşil alanlar çoğaltılmalıdır. II. Fosil yakıtlar yerine kükürt ve azot içermeyen yakıtlar kullanılmalıdır. III. Endüstriyel tesislerin bacalarına filtre takılmalıdır. Yukarıda verilen ifadelerden hangileri asit yağmurlarının etkilerini azaltmak için alınan önlemlerdendir? A) Yalnız I B) I ve II C) II ve III D) I, II ve III Yukarıdaki resimde asit yağmuru sonrası ağaçların durumu görülmektedir. Akarsu ve göllere düşen asit yağmurları sudaki dengeyi bozar ve balıkları olumsuz etkiler. Balıklar etkilenince besin zinciri ile bizler de olumsuz etkileniriz. Havadaki sülfat solunum yoluyla alınınca; astım, bronşit kanser gibi hastalıklara yol açar. Topraktaki alüminyumun çözülmesine neden olur. Bu nedenle ağaç köklerinin topraktaki yararlı maddelerden faydalanmasını engeller. Kireç, kumtaşı veya mermerden yapılan ve içerisinde kalsiyum karbonat bulunduran tarihi eserlere zarar vermektedir. Asit yağmurlarının etkilerini azaltmak için alınması gereken önlemler Fosil yakıtlar (kömür, petrol, ddğalgaz) yerine kükürt ve azot içermeyen yakıtlar tercih edilmelidir. Termik santrallerin yerine, yenilenebilir enerji kaynaklarının ( Güneş, jeotermal, rüzgar enerjisi) kullanımı yaygınlaşmalıdır. Endüstriyel tesislerinin bacalarına filtre takılmalıdır. Motorlu taşıtların bakımı zamanında yapılmalıdır. Orman yangınları engellenmeli ve yeşil alanlar çoğaltılmalıdır. 157

45 Ünite Asitler ve Bazlar Etkinlik 16 Etkinlik 17 Aşağıda karışık olarak verilen iyonlar bazı asit ve bazların suda çözünmesi ile oluşmuştur. Buna göre oluşan iyonları birleştirerek meydana getirdikleri asit ve bazların formüllerini yazınız. İyonlar Asidin Formülü Bazın Formülü OH Na + Mg + H + Cl SO 4 OH NO H + OH Ca + H + K + H + CO OH Aşağıda bazı asit, baz ve tuzların formülleri ve piyasa adları karışık olarak verilmiştir. Buna göre formüllerin başındaki harfleri uygun kutucuğa yazarak eşleştirme yapınız. Piyasa Adı a. Zaç yağı b. Sud-kostik c. Tuz ruhu d. Sönmüş kireç e. Potas-kostik f. Yemek tuzu g. Kezzap Formülü Ca (OH) H SO 4 NaCl NaOH HCOOH KOH HCl h. Karınca asidi HNO Etkinlik 18 Etkinlik 19 Aşağıdaki cümlelerden doğru olanlarının yanındaki kutucuğa D yanlış olanına ise Y koyunuz. Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerleri uygun kavramlarla doldurunuz. 1. Asitler yakıcı ve tahriş edicidir.. Kuvvetli asit ve bazlar suda tamamen iyonlaşırlar.. Asitler mavi turnusol kağıdını kırmızıya çevirirler. 4. Bazlar ele kayganlık hissi verir. 5. Asit, baz ve tuz çözeltileri elektrik akımını iletir. 6. Bazların ph değeri 7 den küçüktür. 7. Asit ve bazlar tepkimeye girerek tuz oluştururlar. 8. Suda çözündüğünde OH iyonu veren maddeler asittir. 9. Bazlar mavi turnusol kağıdını kırmızıya çevirirler. 10. Asitlerin ph değeri 7 den küçüktür. CO ve NO gibi gazlar neden olur. Bu gazlar atmosferde çeşitli değişimlere uğrayarak rüzgârların da etkisiyle pek çok yere taşınabilir. Uygun ortam koşullarında bulutlardaki ile birleşerek asit oluştururlar. Yani; CO, SO ve gazları su buharı ve diğer maddelerle tepkimeye girerek sülfürik asit ve gibi maddelerin oluşumuna sebep olmaktadırlar. Asit yağmurlarının etkilerini azaltmak için alınması gereken bazı önlemler vardır.... yakıtlar yerine kükürt ve azot içermeyen yakıtlar tercih edilmelidir.... enerji kaynaklarının kullanımı yaygınlaştırılmalıdır. Orman yangınları... ve yeşil alanlar

46 Asitler ve Bazlar Ünite Etkinlik 0 Aşağıda resimleri verilen besin maddelerinin yapısında bulunan asitlerin adlarını altındaki kutucuklara yazınız Etkinlik 1 Aşağıda asit, baz ve tuzlara ait özellikler verilmiştir. Buna göre numaralarla verilmiş özellikleri şemadaki uygun yerlere yazınız. 1. Sulu çözeltilerinin tadları ekşidir.. Sulu çözeltileri elektrik akımını iletir.. Turnusol kağıdına etki etmezler. 4. ph değerleri 7 den büyüktür. 5. Ele kayganlık hissi verirler. 6. Sulu çözeltilerinin tadları acıdır. 7. ph değerleri 7 den küçüktür. 8. Kırmızı turnusol kağıdının rengini maviye çevirirler. 9. Yakıcı ve tahriş edicidirler. 10. Mavi turnusol kağıdının rengini kırmızıya çevirirler. 11. Kristal yapılıdırlar. 1. Fenolftalein damlatıldığında renkleri pembe olur. 1. Asit ve bazların nötrleşme tepkimelerinden oluşurlar. 14. Suda çözündüklerinde H + iyonu verirler. ASİTLER TUZLAR BAZLAR 159

47 Ünite Asitler ve Bazlar Etkinlik Aşağıdaki şişelerde asit ya da bazların sulu çözeltileri bir kap içerisinde karıştırılıyor. Tepkime sonucunda kaplarda tuz ve su oluşuyor. Buna göre boş bırakılan yerlere uygun bileşik formüllerini yazınız. HNO KOH + H O NaCl + H O Mg ( OH ) HCl KOH Mg ^PO h + H O 4 + H SO 4 Mg( OH) Na CO + H O + H S HF Al S HO + CaF + H O NaOH H SO 4 KOH CH COONa+ H O + 160

48 Asitler ve Bazlar Ünite Etkinlik Aşağıda ph değerleri verilen asitleri en kuvvetli olandan en zayıf olana doğru sıralayarak numaralandırılmış kısımlara yazınız. Asit ph Portakal suyu Nitrik asit 1 Gazoz,4 Domates suyu 4, Limon, Yağmur suyu 5,6 Sirke, Kahve 5 Süt 6,8 Sülfürik asit 0, Aşağıda ph değerleri verilen bazları en kuvvetli olandan en zayıf olana doğru sıralayarak numaralandırılmış kısımlara yazınız. Baz ph Deniz suyu 8, Kabartma tozu 8, Mide ilacı 10,5 Kan 7,4 Amonyak 11, Sodyum hidroksit 1,8 Sabunlu su 1 Kalsiyum hidroksit 1,4 Çamaşır suyu 1 Tükürük 7,

49 Ünite Su Arıtımı SU ARITIMI Yaşam içinde vazgeçilmez en önemli kaynaklardan biri sudur. Suyun olmadığı bir ortamda canlıların yaşaması mümkün değildir. Tüm canlıların canlılıklarını sürdürmeleri için suya ihtiyaçları vardır. Vücudumuzun ve Dünya nın yaklaşık %70 ini su oluşturmaktadır. Suyu içmek için kullandığımız gibi temizlik, ısınmak, yemek pişirmek gibi olaylarda da kullanırız. Teknolojinin ilerlemesi, fabrikaların çoğalması, fosil yakıtların kullanımının artması gibi etkenler suyun hızla kirlenmesine neden olmaktadırlar. Bu yüzden suyu içilebilir ve kullanılabilir hale getirmek için suya bazı işlemler yapılır. Sudaki yabancı maddelerin çeşitli yöntemlerle uzaklaştırılması işlemine su arıtımı denir. Su; hidrojen ve oksijen atomlarından oluşur. Yani suyu hidrojen ve 1 oksijen atomu bir araya gelerek oluşturur. Ayrıca su, H O formülü ile gösterilir. Kullandığımız sular acaba hep aynı özelliğe mi sahiptir? Hayır. Bazı sulara deterjan eklendiğinde köpürmez ya da az köpürür. Bunun nedeni; bazı sularda çözünen Mg + ve Ca + iyonlarını içeren tuzların fazla olmasıdır. Bu sulara sert su adı verilir. Sert sulardaki tuzlar deterjanlarla birleşerek çökelti oluşturur ve az köpük meydana gelir. 1. Aşağıda verilen ifadelerden hangisi yanlıştır? A) Sudaki yabancı maddelerin çeşitli yöntemlerle uzaklaştırılması işlemine su arıtımı denir. B) Sert sulara deterjan katıldığında oldukça fazla köpük oluşur. C) Temizlik için ideal sular yumuşak sulardır. D) Sert sularda Ca + ve Mg + iyonlarını içeren tuzlar fazladır.. 60 mg Ca+ K 45 mg Ca+ 0 mg Ca+ L. 4. Test 17 Sert sular kullanıldığı ortamda kireçlenmeye neden olarak.... Yukarıdaki ifade aşağıda verilenlerden hangisi ile en uygun şekilde tamamlanır? A) genellikle turnusol kağıdı kullanılır. B) uzun ömürlü olmalarını sağlar. C) temizliğin daha iyi yapılmasını sağlarlar. D) aletlerin bozulmasına yol açabilirler. 1 Sert sular temizlik maddelerinin etkisini azalttıkları için daha fazla temizlik maddesinin kullanımına yol açarlar. Sabunlu su Bazı sularda ise çözünen Mg + ve Ca + iyonlarını içeren tuzlar azdır. Bu sulara da yumuşak su adı verilir. Bu sular deterjanla çökelme yapmazlar veya az yaparlar. Bu yüzden deterjan yumuşak suda çok köpürür. Sert sular musluk, lavabo, küvet, çaydanlık gibi eşyalarda zamanla kalıntılar oluştururlar. Sert su temizlik maddelerinin etkisini azaltarak daha fazla temizlik maddesinin kullanılmasına neden olurlar. Ayrıca giysilerin yıpranmasına ve renklerinin solmasına sebep olurlar. M Yukarıda eşit miktardaki suların içerisine şekillerde verilen miktarlarda Ca + eklenerek çözelti oluşturuluyor. Buna göre çözeltilerin sertliği arasındaki ilişki aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir? A) K > L > M B) M > L > K C) K = L = M D) K > M > L Ca + ve Mg + iyonlarının çok olduğu sular yumuşak su olarak adlandırılır. Yukarıdaki ifadelerle ilgili aşağıda yapılan yorumlardan hangisi doğrudur? A) 1. ifade doğru,. si yanlıştır. B) Her iki ifade de yanlıştır. C). ifade doğru, 1. si yanlıştır. D) Her iki ifade de doğrudur. 16

50 Su Arıtımı Ünite 5. Aşağıdaki öğrencilerden hangisinin sert su ile ilgili yaptığı yorum yanlıştır? A) B) C) D) Kezban Kibar Kubat Kerem Sert suların yumuşatılması için iyon değiştirici reçine yastıkları kullanılabilir. Kaynatma da suyun sertliğinin giderilmesinde kullanılan yöntemlerden biridir. Sert sular ile yıkanan çamaşırlar daha kısa sürede yıpranır ve rengi değişir. Dezenfeksiyon yöntemi ile sert suları yumuşatabiliriz. 7. Deterjan 8. Saf su Deterjan Musluk suyu Deterjan Havuz suyu X Y Z Yukarıdaki X, Y, Z kaplarında aynı miktarda ve sıcaklıkta saf su, musluk suyu ve havuz suyu bulunmaktadır. Bu sıvılara aynı miktarda deterjan eklenerek köpürmeleri sağlanıyor. Buna göre köpürmenin az olduğu sıvıdan çok olduğu sıvıya doğru sıralama aşağıdakilerden hangisinde verilmiştir? A) X > Y > Z B) Z > Y > X C) Y > X > Z D) X > Z > Y I. Yumuşak su Suya sertlik kazandıran iyonlardandır. Normal sertlikteki sular sağlığımız için önemlidir. Bulundurdukları iyonlar sayesinde kemik gelişimimiz için gereklidirler. Sert sular çamaşır ve bulaşık makinelerinde çeşitli arızalara ve daha fazla elektrik tüketimine yol açarlar. Peki suların sertliği nasıl giderilir? Suların kaynatılması, suyun sertliğinin giderilmesinde kullanılan yöntemlerden biridir. Suyun sertliğinin giderilmesindeki bir başka yöntemde iyon değiştirici reçine yastıklarının kullanılmasıdır. Suya sertlik veren kalsiyum (Ca + ) ve magnezyum (Mg + ) iyonları reçinede bulunan Sodyum (Na + ) iyonları ile yer değiştirir. Böylece suyun sertliği giderilmiş olur. + suda Ca + CO + ısı COCO (k) + Kalsiyum karbonat dibe çöker Mg + + suda CO + ısı MgCO (k) Sert su Mg + Ca + Mg + Mg + Ca + Na + Dibe çöker iyon değiştirici reçine yumuşatılmış su 6. Suyun mikroorganizmalardan arıtılması için en çok kullanılan dezenfeksiyon yöntemi aşağıdakilerden hangisidir? A) İyon değiştirici reçine yastıkları B) Klorlama C) Kaynatma D) Sodyum iyonları ekleme II. III. IV. Klorlama Kalsiyum iyonu Sert su İçinde fazla miktarda Ca + ve Mg + iyonları bulunur. Suyun mikroorganizmalardan arındırılması için kullanılan yöntemdir. Yukarıda bazı kavramlar ve açıklamaları belirtilmiştir. Buna göre hangi numaralı kavramın açıklanması yoktur? A) I B) II C) III D) IV Not Yumuşak su Suyun sertlik miktarını değiştirmek suyu rahatlıkla kullanmamız için yeterli değildir. Sağlığımız açısıdan suyun daha nitelikli olması için çeşitli işlemlerden geçirilmesi gerekir. Bu işlemlerden biri dezenfeksiyon yöntemidir. Suyun, içindeki mikroorganizmalardan arındırılması için yapılan işlemlere dezenfeksiyon denir. En çok kullanılan dezenfeksiyon yöntemi klorlamadır. Uyarı Dezenfeksiyon işlemi sert suları yumuşatmaz. Sadece mikroorganizmalardan ve kimyasal maddelerden arındırır. Ayrıca sağlığımız için normal sertlikteki suları, eşyalarımız için ise yumuşak suları tercih etmeliyiz. 16

51 Ünite Su Arıtımı Etkinlik 4 Aşağıda verilen numaralandırılmış kavramları karşılarındaki uygun cümlelerle eşleştiriniz. Kavramların numaralarını uygun cümlelerin başındaki kutucuklara yazınız. 1. Sodyum. Klorlama. Sert su 4. Tortu 5. Kaynatma 6. Yumuşak su 7. İyon değiştirici reçine 8. Kalsiyum ve magnezyum Suya sertlik veren iyonlardır. Kalsiyum karbonatın diğer adıdır. Suyun sertliğinin giderilmesinde kullanılan iyondur. Mg + ve Ca + iyonlarını fazla içeren sudur. Suyun mikroplardan arındırılması işlemidir. Sağlıklı su elde etme yöntemidir. Mg + ve Ca + iyonlarını az içeren sudur. Suyun sertliğinin giderilmesinde kullanılan bir yöntemdir. Etkinlik 5 Aşağıda verilen kavramların tanımlarını veya açıklamalarını karşılarına yazınız. Sert su :... Yumuşak su :,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,, Klorlama :,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,, İyon değiştirici reçine yastıkları :,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,, Dezenfeksiyon :,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,, Su arıtımı :,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,, 164

52 Su Arıtımı Ünite Etkinlik 6 Aşağıda verilen soruları cevaplayarak boşluklara yazınız. 1. Sert suyun sebep olduğu olayları yazınız Suyun sertliğini gidermek için hangi yöntemler kullanılır?.... Suyun mikroorganizmalardan arındırılması için hangi yöntemler kullanılır? Yuşumak su kullanılması hangi alanlarda yarar sağlar? Doğal kaynak suyu Maden suyu Kireçli su Çeşme suyu Yukarıda verilen su örneklerinin sertlik derecelerini sıralayınız

53 Ünite Karma Test 1 1. H Na NO K 4 1 Fe CO F Cl Dublet ve Oktet Kuralı I Cu Zn P 1. katmanda en çok elektron bulunmasına dublet kuralı denir. Helyum dublet kuralına uyar. Yukarıda verilenlerden kaç tanesi element sembolüdür? A) 1 B) 10 C) 7 D) 5 Yukarıdaki periyodik tabloda numaralarla soldan sağa ve yukarıdan aşağıya doğru oklar gösterilmiştir. Buna göre aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur? A) 1 yönünde elementlerin metalik özellikleri artar. Helyum. ve. katmanlarda en fazla 8 elektron bulunmasına ise oktet kuralı denir. Neon ve Argon oktet kuralına uyan elementlerdir.. Aybike : Büşra : Oğulcan : 18 tane grup vardır. Elementler elektron sayılarına göre dizilirler. 7 tane periyot bulunur. B) yönünde elementlerin atom çapı azalır. C) 1 yönünde elementlerin atom çapı azalır. D) yönünde elementlerin ametalik özelliği artar. Batuhan : Benzer özellikleri aynı olan elementler aynı periyotta yer alır. Öğrencilerin periyodik tablo ile ilgili yaptığı yorumlardan hangileri yanlıştır? 5. Neon Argon Dublet ve oklet kuralına uyan atomlar kararlı yapıya sahiptir. Diğer elementler de kararlı yapıya sahip olmak isterler. Bu yüzden elektron alır veya verirler. A) Aybike ve Büşra B) Büşra ve Batuhan C) Aybike, Büşra ve Oğulcan D) Büşra, Oğulcan ve Batuhan. X iyonunun 18 elektronu olduğuna göre, nötr durumdaki X elementinin elektron sayısı aşağıdakilerden hangisinde verilmiştir? A) 17 B) 18 C) 19 D) 0 Yukarıda elektron dizilimi gösterilen elementlerle ilgili; I. Periyodik tablonun. periyot 5A II. grubunda yer alır. Element ametal özellik gösterir. III. Elementin kararlı yapıya ulaşması için elektron vermesi gerekir. verilen ifadelerden hangileri doğrudur? A) Yalnız I B) I ve II C) II ve III D) I, II ve III 166

54 Ünite 6. Asit + Baz CaCl + H O 9. Hamurun mayalanması Yukarıdaki tepkime ile ilgili üç öğrenci yorum yapıyor. Seçil Ceyda : Tepkimedeki asit HCl dir. Küp şekerin ezilerek toz şeker yapılması Çetin: Zeynep : Tepkimedeki baz Ca(OH) dir. Nötrleşme tepkimesidir. Furkan Furkan Soda şişesinin kırılması Kurşun Zehirlemesi Eski Romalılardan başlayıp oldukça yakın zamana geldiğimizde, su taşımayı Buna göre hangi öğrencilerin yaptığı yorumlar doğrudur? Büşra da içine alan tesisat işlerinde kurşun kullanılmıştır. Yemek ve pişirme takımların- A) Yalnız Ceyda B) Ceyda ve Çetin C) Çetin ve Zeynep D) Ceyda, Çetin ve Zeynep Simge Güneş batarken gökyüzünün kızıl bir renk alması da da kurşunla karşı karşıya kalınmıştır. Sömürge devrinde kurşun zehirlenmesi, New England da yapılmış olan romu(içki) tüketen Kuzey Carolina lıların ıstırabına neden olan şiddetli karın ağrısı ile açıkça 7. Flor, klor, brom, iyot ve astatin elementleri bu grupta yer alır. Yukarıdaki öğrencilerden hangisinin söylediği olay kimyasal değişime örnektir? A) Seçil B) Furkan C) Büşra D) Simge ortaya çıkmıştır. Rom yapımında kullanılan damıtma cihazı parçalarının kurşun olduğu anlaşılmıştır. Kurşun zehirlenmesinin yavaş şekli sinirliliğe ve zihinsel depresyona neden Bu gruptaki elementler en aktif ametallerdir. olur. Daha ciddi durumlarda kalıcı sinir, beyin ve böbrek tahribatına yol açar. Kurşunun zehirli olması nedeniyle bu- Yukarıda özellikleri yer alan grubun özel ismi aşağıdakilerden hangisinde verilmiştir? A) Soygazlar B) Toprak alkali metalleri 10. Al 4 C + XH O YAl(OH) + CH 4 Ceren in yazdığı yukarıdaki tepkimeyi doğru denkleştiren arkadaşları X oranını kaç bulurlar? Y nun yok edilmesi sıkı bir şekilde izlenir ve bugünkü kurşun üretiminin dörtte üçü yeniden işleme ile sağlanır. Ayrıca insan kanındaki kurşun düzeyi 1970 lerde akaryakıtta bulunan kurşun C) Alkali metaller D) Halojenler A) 1 B) C) 4 D) 6 miktarının düşürülmesine paralel olarak azalmıştır. 8. Aşağıdaki elementlerden hangisi 16 S (kükürt) elementi ile aynı periyotta yer alır? A) 5 B B) 8 O C) 17 Cl D) 19 K 11. Aşağıdaki bileşiklerden hangisi hem iyonik hem de kovalent bağ içerir? ( 11 Na, 8 O, 1 H, 6 C, 17 N, 16 S) A) NaOH B) C 6 H 1 O 6 C) NH D) SO 167

55 Ünite Karma Test Cam Üretimi 1. Mendeleyev, elementler arasında bulduğu düzenli ilişkiyi bir tablo haline getirdi ve elementlerin özelliklerini belirleyenin atom kütleleri olduğunu düşündü. Fakat... asıl belirleyici olanın atom numaraları olduğunu ortaya çıkardı.. X Z Y T Cam ve cam yapma sanatı yüzyıllardan beri bilinmektedir. Güzel renkli cam penceler Orta Çağ ve günümüz tapınaklarında görülebilir. Parfüm ve yağ koymak için yapılmış eski cam kaplar bir çok müzede yerini almıştır. Yukarıdaki paragrafta boş bırakılan yere hangi bilim adamı yazılmalıdır? A) Lother Meyer B) Johann Döbereiner C) Henry Moseley D) John Newlands Yukarıdaki elektron dizilimleri verilen X, Y, Z, T elementleri arasında aşağıdaki bileşiklerden hangisi oluşmaz? A) X Y B) T Y C) XZ D) XT Cam üretiminin başlangıç maddesi sodyum karbonat, kalsiyum karbonat ve silisyum dioksidin bir karışımıdır.. X Y Z T 4. Ba(OH) X Günlük hayatımızda karşımıza çıkan ve camın ham maddesini oluşturan maddeler kum, soda ve kireçtir. Kum, cam yapımındaki ana malzemedir. Soda, düşük sıcaklıkta akıcı hale gelmesini sağlar. Kireç ise, kimyasal etkilere dayanıklılığını artırır. Bir araya getirilen bu maddeler C deki fırınlarda eritme işlemine tabi tutulur. Yukarıdaki periyodik tabloda gösterilen elementler için; I. X ile Y elementi arasında bileşik oluşturulabilir. II. Z elementi. periyot 4A grubunda yer alır. III. T elementi ametal özellik gösterir. IV. Y ile T elementinin kimyasal özellikleri benzerdir. verilen ifadelerden hangisi yanlıştır? A) I B) II C) III D) IV Oluşan tuz BaSO 4 Yukarıdaki deney tüpüne Ba(OH) ve X maddesi ekleniyor. Bunun sonucunda tüpte BaSO 4 tuzu meydana geliyor. Buna göre X maddesi aşağıdakilerden hangisidir? A) H CO B) HCl C) HNO D) H SO 4 168

56 Ünite 5. Aşağıda ametallerle ilgili bazı ifadeler verilmiştir İki ya da daha fazla atomdan oluşurlar. Tel ve levha haline gelebilirler. Yüzeyleri mattır. Kendi aralarında alaşım oluştururlar. Bilge yukarıdaki ifadeleri D veya Y şeklinde işaretleyerek aşağıda verilenlerden hangisine ulaşır? A) D D Y D B) Y D D Y C) D Y D Y D) D Y Y D HNO + KOH Y + H O İrem yukarıdaki tepkimeyi denkleştirmek istiyor. Buna göre İrem tepkimeyi denkleştirdiğinde Y yerine gelebilecek bileşik aşağıdakilerden hangisi olur? A) KOH B) KCl C) KNO D) K O Isı ve elektriği iyi iletmezler. Sulu çözeltileri asit özelliği gösterir. Kendi aralarında kovalent yapılı bileşik oluştururlar. Yukarıdaki özellikleri verilen kavram aşağıdakilerden hangisidir? A) Metal B) Ametal C) Yarımetal D) Soygaz 8. Aşağıdaki grafikte oda koşullarında asit ile baz arasında gerçekleşen tepkimeye ait ph değerlerinin zamanla değişimi verilmiştir. 7 PH a b Buna göre; I. a maddesi asittir. II. b maddesinin tadı acıdır. c III. c maddesi tuzdur. Zaman ifadelerinden hangileri yanlıştır? A) Yalnız I B) I ve II C) II ve III D) I, II ve III 9. K çimento ve kireç yapımında kullanılır. L gübre üretiminde, boya sanayinde, patlayıcı yapımında kullanılır. M arap sabununun üretiminde, pillerde ve gübre yapımında kullanılır. Buna göre K, L, M maddelerinin adları hangisinde doğru verilmiştir? A) Kalsiyum hidroksit B) Potasyum hidroksit C) Kalsiyum hidroksit D) K L M Nitrik asit Sülfürik asit Nitrik asit Potasyum hidroksit Sülfürik asit Potasyum hidroksit Kalsiyum hidroksit Sodyum hidroksit Potasyum hidroksit Oksijen Kütlece %45,5 oranıyla yer kabuğunda, %90 oranıyla ise deniz suyunda en çok bulunan elementtir. Atmosferin ise kütlece %,15 ini oluşturan, oksijen azottan sonra ikinci sıradadır. Oksijen gazının kullanım alanları aşağıda verilmiştir. Demir ve çelik üretimi Diğer metallerin üretimi ve yapımında (kaynak ve kesme) Suyun temizlenmesi Roket yakıtların yakılması Petrol rafinerisi Tıbbi kullanımlar Ozon Tabakası Stratosferin 5 ve 5. km leri arasındaki ozon derişimi yeryüzündekinden birkaç kat daha fazladır. Diğer gazlara oranı göz önüne alındığında, stratosferin bu kısmındaki Ozon(O ) oranı yeryüzündeki orandan oldukça büyüktür. Bu yüzden stratosferin bu kuşağına ozon tabakası da denir. Stratosferin ozon tabakası yaşamsal öneme sahiptir. Bu tabakanın iki önemli görevi aşağıda belirtilmiştir. Ozon tabakası Güneş ten gelen bazı mor ötesi ışınları soğurur. Eğer öyle bir soğurma olmasaydı, yeryüzüne gelen bu ışınlar deri kanserine neden olacak, gözlere zarar verecek ve diğer biyolojik organizmaların yaşamları için tehlike oluşturacaktır. Ozon molekülleri morötesi ışınları soğururken ısı açığa çıkardıklarından atmosferdeki ısı dengesinin korunmasına da yardımcı olurlar. 169

57 Ünite Sodyum ve Potasyum Elementileri Karma Test Günlük hayatımızda birçok yerde 1A grubu elementlerinden olan sodyum ve potasyum kullanmaktayız. 1. Elementler Özellikler Elektron alma eğilimindedirler.. A Son yörüngesi tam doludur. Tel ve levha haline gelebilirler. Sodyum Potasyum Sodyum ve klor elementlerinden oluşan sofra tuzu (NaCl) denizlerde ve kaya tuzu yataklarından elde edilir. Sodyum elementi ayrıca kabartma tozu, cam boya yapımında ve buhar lambalarında kullanılır. Potasyum elementi de suni gübre yapımında kullanılır. Ayrıca sodyum ve potasyum tuzlarından mandıralarda et ve balığın bozulmasını önlemede yararlanılır. Potasyum minerali insan beslenmesinde son derece hayati önem taşıyan bir mineraldir. Potasyum insan vücudundaki su ve mineral dengesinin korunmasını sağladığı gibi, besinlerin hücrelerin içine taşıması ve sinir sistemindeki mesajların ulaştırılması gibi kalp ve kaslar için oldukça önemli olan işlevleri vardır. Ayrıca potasyum sayesinde tansiyon dengelenir ve vücuttaki fazla suyun atılması gerçekleşir.. Yukarıdaki tabloya göre, ve ile gösterilen elementlerin sınıflandırılması hangisinde doğru verilmiştir? A) Metal Ametal Soygaz B) Ametal Metal Soygaz C) Ametal Soygaz Metal D) Metal Soygaz Ametal NaOH C H 5 OH NH (suda) (suda) (suda) I II III Oda koşullarındaki I, II ve III nolu yukarıdaki kaplarda NaOH, C H 5 OH ve NH ün sulu çözeltileri bulunuyor. Buna göre çözeltiler ile ilgili aşağıda verilenlerden hangisi doğrudur? A) I. kaptaki çözeltinin ph değeri en küçüktür. B) II. kaptaki çözelti elektriği iletir. B Yukarıda A ve B elementlerine ait elektron dağılım modelleri verilmiştir. Buna göre A ve B elementlerinin oluşturacağı kararlı bileşik ile ilgili; I. Bileşik oluştururken A elektron verir, B elektron alır. II. A B bileşiği oluşur. III. Oluşacak bileşik kovalent yapılı olur. verilen ifadelerden hangileri doğrudur? A) Yalnız I B) I ve II C) II ve III D) I, II ve III 4. Metaller kendi aralarında alaşım oluştururlar. Elementler Alaşım I Bakır ve Kalay Tunç II Çinko ve Bakır Pirinç III Kalay ve Kurşun Lehim IV Çinko ve Alüminyum Bronz Potasyum; zeytin, lahana, sarımsak, muz, brokoli, hurma, balık, kayısı, fındık, yeşil yapraklı sebzeler, avakoda gibi besinlerin içinde bulunmaktadır. C) III. kaptaki çözeltinin ph ı 7 den küçüktür. D) I. ve III. kaptaki çözeltiler kırmızı turnusol kağıdının rengini maviye çevirirler. Buna göre yukarıdaki tabloda verilen hangi numaralı kısımda yanlışlık yapılmıştır? A) IV B) III C) II D) I 170

58 Ünite 5. Aşağıda verilen iyonların periyodik tablodaki periyotları aynıdır. X, Y +, Z +, T 4 Buna göre hangi iyonun metalik özelliği en fazladır? A) X B) Y C) Z D) T 8. Kütle (g) 4m m m m L K Zaman (s) 6. Ilgın İçme sularının bakterilerden arındırılmasında kullanılır. Tuzun yapısında bulunan ametaldir. K + L M tepkimesi sırasında K ve L maddelerinin kütlelerinin zamanla değişim grafiği yukarıda gösterilmiştir. Buna göre tepkime sonucunda oluşan M maddesinin kütlesi aşağıdakilerden hangisinde verilmiştir? A) 5m B) 4m C) m D) m Civa Elementi Civa; termometrelerin, barometrelerin, düfizyon pompalarının ve daha bir çok labarotuvar gerecinin yapımında kullanılır. Ilgın ın özelliklerini söylediği element aşağıdakilerden hangisidir? A) Bor B) Sodyum C) İyot D) Klor 9. Aşağıdaki kimyasal tepkimelerin hangisinde toplam atom sayısı korunmuştur? A) H + O H O B) CH 4 + O CO + H O C) Al + Fe O Al O + Fe D) C H 8 + 5O CO + 4H O Buharlı lambaların ve reklam ışıklandırmalarının, diş hekimliğinde kullanılan bazı karışımların ve pillerin de yapısında civa bulunur Metaller kararlı bileşiklerinde katyonları oluştururlar. Soygazlar kararlıdır. 10. NaI, AlCl, NH bileşik formüllerin isimleri sırasıyla aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir? 4 Periyodik sistem, element atomlarının proton sayıları esas alınarak oluşturulmuştur. Halojenler doğada daima tek atomlu halde bulunur. Buna göre yukarıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır? A) Sodyum klorür, alüminyum klorür, metan B) Sodyum iyodür, alüminyum klorür, amonyak C) Azot dioksit, alüminyum sülfür, amonyak D) Sodyum klorür, alüminyum sülfür, azot dioksit A) 4 B) C) D) 1 171

59 Ünite Karma Test 4 HCl (Hidroklorik asit) 1. C H 8 + X O YCO + Z H O Yukarıda verilen tepkimedeki X,Y ve Z yerine gelebilecek sayılar aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir? X Y Z A) B) 5 4 C) 5 4 D) Biriz, yanma tepkimelerine verilebilecek örnekleri araştırmaktadır. Buna göre Biriz in araştırması sonucu bulduğu aşağıdaki tepkimelerden hangisi yanma tepkimesi değildir? A) C H 4 + O CO +H O B) C + O CO C) C 6 H 1 O 6 + 6O 6CO +6H O D) H SO 4 + NaOH Na SO 4 +H O Tuz ruhu olarak da bilinir. Temizlik malzemelerinin üretiminde 5. I II III ve metallerin temizlenmesinde kullanılır. H SO 4 (Sülfürik asit) Zaç yağı olarak adlandırılır. Boya sanayide, dinamit ve gübre yapımında kullanılır.. L : M : Yukarıda elektron dağılımları verilen L ve M elementleri için; I. L ametal, M metal özelliktedir. II. Aralarında LM bileşiği oluşur. III. L elementi elektriği iyi iletir. IV. L ile M arasında iyonik bağ oluşur. ifadelerinden hangisi yanlıştır? PH=6,5 PH=,4 PH=,7 Yukarıda aynı miktardaki çözeltilerin ph değerleri verilmiştir. Buna göre çözeltilerin en kuvvetli asitten en zayıf asite doğru sıralaması aşağıdakilerden hangisinde verilmiştir? A) I, II, III B) I, III, II C) III, II, I D) III, I, II A) IV B) III C) II D) I 6. 1 Deterjanlı su Limon suyu. X + 6HCl AlCl +H 4 Yukarıdaki kimyasal tepkime denkleştirilmiştir. Buna göre X yerine aşağıdakilerden hangisi gelmelidir? A) Al B) Cl C) H D) O Portakal suyu Saf su Yukarıda verilenlerden hangisinin ph ı 7 den büyüktür? A) 1 B) C) D) 4 17

60 Ünite 7. Aşağıda bazı asitlerin formülleri ve piyasadaki adları verilmiştir. Buna göre hangi eşleştirme yanlıştır? 9. Temizlik yaparken suya en iyi temizleyicileri koyuyorum yine de iyi temizlenmiyor. A) HNO Kezzap B) Sevim Hanım C) HCl Tuz ruhu Sevim Hanım ın hazırladığı karışımın daha iyi temizlemesi için aşağıdakilerden hangisi yapılabilir? D) H SO 4 Zaç yağı HCOOH Sud-kostik A) Suya klor atılabilir. B) Su kaynatılarak yumuşatılabilir. C) Suya Mg + iyonları atılabilir. D) Suya bol miktarda Ca + iyonları eklenebilir. CH COOH (Asetik Asit) Sirke asidi olarak da adlandırılır. Bir çok ilaç ve endüstri maddesi hazırlamak için kullanılır. 8. Periyodik tabloda atomların çapları aynı periyotta soldan sağa doğru azalır, aynı grupta yukarıdan aşağıya doğru artar. K ve L aynı periyotta K ve M aynı grupta Elementlerin atom çapları L>K>M şeklindedir. verilenlere göre K, L, M elementlerinin periyodik tablodaki yerleri aşağıdakilerden hangisinde doğru gösterilmiştir? 10. I. Soygazlar 7A II. Alkali metaller A III. Toprak alkali metalleri 8A IV. Halojenler 1A Yukarıda gruplar ve özel isimleri gösterilmiştir. Buna göre gruplar ile isimlerin doğru eşleştirilmesi aşağıdakilerden hangisinde verilmiştir? A) I II 7A A B) I II 7A A HNO (Nitrik asit) Kezzap olarak da bilinir. Kuvvetli bir asit olan nitrik asit dinamit ve gübre yapımında kullanılır. A) M K L B) L M K III IV 8A 1A III IV 8A 1A C) I 7A D) I 7A C) M D) L M II A II A K L K III IV 8A 1A III IV 8A 1A 17

61 Ünite Karma Test Atom çapı CaCO + X CaCl + H O+ CO Grafit ve Elmas Esra Derya Elektron verme isteği Yukarıdaki kimyasal tepkime denkleştirilmiştir. Buna göre aşağıdaki öğrencilerden hangisinin X bileşiği için yaptığı yorum doğrudur? A) Burak : X maddesinde çeşit Proton sayısı atom bulunur. Işıl ışıl parlayan bir elmas ile kurşun kalem ucu arasındaki fark nedir? Elmas son derece sert bir madde iken, kurşun kalem ucunu oluşturan grafit ise oldukça yumuşaktır. Halbuki ikisi de karbon atomlarından oluşmaktadır. Ayrıca grafit doğada bol bulunurken elmas oldukça nadirdir. Elmas ve grafit karbon elementinin allotroplarıdır. Bir elementin atomlarının uzayda farklı şekilde dizilmesiyle oluşan yapıya allotropi denir. Bu olayı gerçekleştiren atomlara da allotrop atomlar adı verilir. Soner Taner Metalik özellik Yukarıdaki öğrenciler periyodik tablodaki periyot ve gruplarda değişen özellikleri söylemişlerdir. Buna göre periyodik tabloda gösterilen yönde hangi öğrencinin söylediği özellik artar? A) Esra B) Derya C) Taner D) Soner B) Metin : X bileşiğinde tane atom bulunur. C) Ceyda : X bileşiği baz özelliktedir. D) Zeynep : X bileşiği H ve O elementlerinden oluşur. 4. Asitler kristal yapılıdır. Asitler aktif metallerle tepkimeye girerek hidrojen gazı çıkarırlar. Bazlar sulu çözeltilerine H + iyonu verirler. Bazların ph ları 7 ile 14 arasındadır. Asitler fenoftalein ile pembe renk oluştururlar. Yukarıdaki ifadelerin doğru veya yanlış oldukları aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?. M metali ile N ametali arasında oluşan MN bileşik formülünün iyon yükleri aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir? A) M +, N B) M +, N C) M, N + D) M, N + A) Y D D D Y B) Y D Y D Y C) D D D Y Y D) D Y D Y D 174

62 Ünite 5. GRUP NO 1A A A 5A 6A 7A 8A ELEMENT K L M N R V T Periyodik tabloda. periyotta bulunan K, L, M, N, R, V, T elementlerinin grup numaraları verilmiştir. Buna göre hangi elementler kararlı hale geçmek için elektron verir? A) K, L, M B) N, R, V C) K, L, T D) N, R, V, T 7. Al + İyonunun nötr haldeki elektron sayısını doğru gösteren elektron dağılımı aşağıdakilerden hangisidir? (Alüminyum proton sayısı 1 tür.) A) B) Asit Yağmurları Saf su için ph=7 dir. Yağmur suyunun ph değeri ise 7 den küçüktür. Yani yağmur suyu asidiktir. Normalde yağmur suyunun ph değeri 5,6 olmalıdır. Oysa son yıllarda ABD nin kuzey doğusunda yağan yağmurun ise ph değerleri yaklaşık 4,5 ölçülmüştür. Şimdi, yağmur suyunun normal asitliğinin kaynağını ve insanların asit yağmuruna nasıl sebep olduğunu görelim. C) 6. Burcu; I, II, III numaralı kaplarda hangi çözeltilerin olduğunu öğrenmek istiyor. I K çözeltisi II L çözeltisi III M çözeltisi I. kaba mavi turnusol kağıdı daldırıldığında turnusol kağıdı kırmızı renge dönüşür. II. kaba fenoftalein damlatıldığında çözelti pembe renge dönüşüyor. III. kaba mavi ve kırmızı turnusol kağıdı daldırıldığında hiçbirinde renk değişimi olmuyor. Buna göre K, L, M çözeltileri için olabilecek örnekler hangisinde doğru verilmiştir? K L M A) HCl NaOH H SO 4 B) HNO Ca(OH) NaCl C) KOH H SO 4 NaOH D) HNO KNO KOH 8. D) X Y Z T Yukarıda X, Y, Z ve T atomlarına ait elektron dağılımları verilmiştir. Buna göre hangi atomlar arasında iyonik bağ oluşmaz? A) X ile Y B) Y ile Z C) X ile T D) Y ile T CO (g) ; asit özelliği gösteren bir oksittir. Su ile birleştirildiğinde H CO (karbonik asit) ortaya çıkar. Yağmur suyundaki asitliğin büyük bir kısmı karbonik asidin iyonlaşmasından meydana gelir. NO (g) ; gök gürültüsü ile oluşan yağışlarda, havanın N (g) ve O (g) bileşenlerinin birleşmesi ile oluşur. NO (g) daha sonra NO (g) ye dönüşür. Bu da H O ile tepkimeye girerek nitrik asit meydana getirir. Hava kirliliğinin çok olduğu bölgelerde nitrik asidin asit yağmuruna etkisi 1/4 oranındadır. SO (g) normal olarak havada çok az bulunur ve başlıca kaynakları yanardağlar ve biyolojik çürümelerdir. Ancak günümüzde yapay SO (g) asit yağmuru oluşumunda büyük öneme sahiptir. Fazla kömürlerin yakıldığı termik santraller, metal elde etme işlemleri yapay SO (g) oluşumuna yol açar. SO (g), SO () e ve SO de sülfirik aside (H SO 4 ) dönüşür. Sülfirik asidin asit yağmuruna katkısı 1/ oranındadır. 175

63 Ünite Karma Test 6 1. K M N 4. XY bileşiği iyonik, ZY bileşiği ise kovalent bağlıdır. Buna göre; I. X toprak alkali metal olabilir. Asit Yağımurlarının L II. Y klor olabilir. Etkileri III. ZY bileşiğinin atomları arasında Asit Yağmurlarının bazı etkileri şehirlerde, özellikle heykeller, anıtlar ve kireç taşı ya da mermerden yapılmış binalarda açıkça görülür. Hindistanda bulunan Taç Mahal, Yukarıdaki periyodik tabloda verilen elementlerden hangisinin metalik özelliği en fazladır? A) K B) L C) M D) N elektronların ortaklaşa kullanılması ile bağ oluşmuştur. ifadelerden hangileri doğrudur? A) Yalnız I B) I ve II C) II ve III D) I, II ve III çevredeki fabrikalardan dolayı oluşan asit yağmuru nedeniyle tahrip olma noktasına gelmiştir.. CaCO + HCl CaCl + X+ Y Yukarıdaki denkleşmiş tepkimede bulunan X ve Y yerine gelebilecek maddeler aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir? 5. K L M ph=5, ph=1,8 ph=11,4 Taç Mahal X Y A) H O CaO B) CO CaOH C) CO H O Yukarıdaki aynı miktarda farklı çözeltiler içeren kaplara kırmızı turnusol kağıdı batırılıyor. Buna göre hangi kaplara batırılan Asit yağmurlarının çok daha önemli olan etkisi ekosistem bozulma- D) CaO CO turnusol kağıdının renginde değişme olmaz? sı olup, özellikle göllerde, akarsularda ve ormanlarda görülmektedir. A) Yalnız K B) K ve L C) L ve M D) K, L ve M. Aşağıda bir elemente ait bazı özellikler verilmiştir. En çok akü yapımında kullanılır. Metaldir ve periyodik tablonun 6. 1H 1Ca 16S 7N 6. periyot 4A grubunda yer alır. Buna göre özellikleri verilen element aşağıdakilerden hangisidir? A) Bakır B) Demir C) Civa D) Kurşun Yukarıda atom numaraları ile birlikte verilen elementlerden hangisi ametal özelliği göstermez? A) H B) Ca C) S D) N 176

64 Ünite 7. Aşağıda verilen tepkimelerden hangisinin sonucunda tuz oluşmaz? A) HNO + NH 10. Kristal yapıya sahip olma Yakıcı ve tahriş edici olma B) H SO 4 + Ca(OH) C) C 4 H 10 + O D) HCl + KOH Sulu çözeltilerinin elektrik akımını iletmesi ph değerlerinin 7 ile 14 arasında olması Doğal Sulardaki İyonlar : Sert su Yağmur suyu kimyasal bakımdan saf Sembollerle gösterilen ifadelerden değildir, çözünmüş atmosfer gazlarını 8. İyon hali Elektron Sayısı X + 10 Y 4 18 hangisi asit ve bazlar için ortaktır? A) B) C) D) içerir ve yere ulaştığında toprak ve kayaların bazı bileşenlerini çözer. Su, çökelti verebilecek önemli miktarda iyonlar içeriyorsa, suyun sert olduğundan bahsedebiliriz. Sert suda Z + 18 bulunan bazı iyonlar tortuyu oluştu- T - 10 rur. Tortunun oluşumu buhar üreten Yukarıdaki elementlerden hangisinin periyodik tabloda bulunduğu periyot en büyüktür? A) X B) Y C) Z D) T 11. Aşağıdaki grafikte X, Y, Z, T elementlerine ait grup numaraları verilmiştir. sanayi kazanlarında ve buharla çalışan elektrik santrallerinde oldukça ciddi sorunlara yol açabilir. Grup numarası 9. 1 Benzer özellikteki elementlerden üçlü gruplar oluşturarak gerçekleştirmiştir. Dibinde kireç kalıntıları bulunan bir kap. 4 Elementleri, element atomlarının atom numaralarına göre sıralamıştır. Periyodik tablonun altına iki sıra ekleyerek tabloya son şeklini vermiştir. Elementleri, element atomlarının atom ağırlıklarına göre sıralamıştır. X Y Z T Element Buna göre aynı periyotta oldukları bilinen X, Y, Z, T elementlerinin atom çapları arasındaki ilişki aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir? A) X > Y > Z > T Evlerde su kaynatmak için kullanılan kaplarda birikmiş olan tortulara alışkınız. Sirke koyup kaynatmakla tortular giderilebilir. Yukarıda verilen elementlerin sınıflandırılması ile ilgili çalışmalardan hangisi Mendeleyev e aittir? A) 1 B) C) D) 4 B) Z > X > Y > T C) T > Y > X > Z D) T > Z > Y > X 177

65 Ünite Karma Test Halojenler Aktif metaller, asit çözeltileriyle tepkimeye girerlerse tuz ve hidrojen gazı oluşur. Na + HCl NaCl + 1 H Al + HNO Al(NO ) + H K, Na, Ca, Mg, Al, Zn, Fe gibi elementler aktif metaller arasındadır. Yukarıda bağ oluşturan klor atomlarının modelleri gösterilmiştir. Buna göre; I. Aralarında kimyasal bağ oluşmuştur. II. Klor atomları arasında iki çift elektron ortaklığı kurulmuştur. III. Klor atomları oklet kuralına uymuştur. verilen ifadelerden hangileri doğrudur? A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve III D) II ve III Soygazlar Alkali metaller Toprak alkali metaller Yukarıda periyodik cetvelde bulunan bazı grupların özel adları verilmiştir. Buna göre; grup numaraları ile özel adların eşleştirmesi aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir? A) 1A B) 7A C) 7A D) 8A 7A A 8A A 1A 8A 1A A 1A 7A 8A A Asitlerin birçok madde üzerin-. C 6 H 1 O 6 + O CO + H O 5. 10mg Ca + 0mg Ca + de aşındırıcı etkisi vardır. Özellikle metallerle tepkimeye girerek onların kararmasına sebep olurlar. Bu yüzden limon, metal tabağa sıkılmaz ve konulmaz. Ayrıca mermer tezgaha Yukarıdaki kimyasal tepkime denkleştirildiğinde H O nun katsayısı aşağıdakilerden hangisi olur? A) B) 6 C) 8 D) 10 I 5mg Ca + II 50mg Ca + konulan limon mermerin aşınmasına yol açar.. H PO 4 + amg(oh) Mg (PO 4 ) + bh O Yukarıda verilen kimyasal tepkime denkleştirildiğinde a ve b yerine aşağıdakilerden hangisi gelmelidir? a b A) 5 B) 6 4 C) 6 D) 6 III Yukarıdaki kaplarda aynı miktarda su bulunmaktadır. Kaplara yukarıda gösterildiği gibi farklı miktarlarda Ca + iyonları ekleniyor. Buna göre; Ceyda kaplardaki çözeltileri en sert olandan en yumuşak olana doğru sıralamak isterse aşağıdakilerden hangisini seçmelidir? IV A) I, II, III, IV B) II, I, III, IV C) IV, III, II, I D) IV, II, III, I 178

66 Ünite 6. X + Y CaCl + H O 8. Belma Öğretmen yukarıdaki nötrleşme tepkimesinde X ve Y yerine gelebilecek bileşikleri öğrencilerine soruyor ve dört öğrenci soruyu cevaplıyor Yukarıda elektron dizilimi gösterilen nötr atom ile ilgili aşağıda verilen yorumlardan hangisi yanlıştır? Canberk: X = H SO 4, Y=NaOH A) 4. periyotta bulunur. Zuhal: X=HCl, Y=Ca(OH) B) Değerlik elektron sayısı 1 dir. C) En aktif metaller arasındadır. Bazlar genel olarak metallerle Furkan: Türkü: X=HNO, Y=KOH X=HNO, Y=CaO D) Toprak alkali metal grubunda yer alır. tepkime vermezler. Ca + NaOH Tepkime gerçekleşmez. Buna göre hangi öğrencinin verdiği cevap doğrudur? A) Canberk B) Zuhal C) Furkan D) Türkü 9. 7 tane periyot vardır. Aynı periyottaki elementlerin yörünge sayıları aynıdır. Bazlar amfoter metallerle (Al, Zn, Sn, Cr, Pb) tepkimeye girerek tuz oluşturur ve hidrojen gazı açığa çıkarırlar. Zn + NaOH Na ZnO + H (g) 7. X Y Z T Toplam 18 tane grup vardır. 10 tanesi A, 8 tanesi B grubudur. Aynı grupta yer alan elementlerin kimyasal özellikleri benzerdir. Aynı periyotta soldan sağa doğru gidildikçe atom numarası artar. Al + NaOH Na AlO + H (g) Bazlar cam ve porselenleri aşındırabi- Yukarıdaki periyodik tabloda bulunan elementlerle ilgili hangi öğrencinin yaptığı yorum yanlıştır? Yukarıda periyodik sistem ile ilgili verilen özelliklerden kaç tanesi doğrudur? lirler. Temizlik maddeleri bazik özelliktedir. Cam ve porselenlerle tepkimeye girerler. A) X ve Y elementlerinin yörünge sayıları aynıdır. A) B) C) 4 D) 5 Çiğdem B) Bilge T nin atom numarası Z nin atom numarasından büyüktür. 10. Bileşik Formülü Piyasadaki Adı I H SO 4 Zaç yağı C) Z ve T elementlerinin kimyasal özellikleri benzerdir. II Ca(OH) Sönmüş kireç III HNO Kezzap Oğuzhan IV NaOH Potas-kostik D) X ve Y elementlerinin son yörüngelerindeki elektron sayıları eşittir. Yukarıdaki tabloda hangi numaralı bileşiğin piyasa adı yanlış verilmiştir? İdil A) IV B) III C) II D) I 179

67 Ünite Karma Test 8 NaOH (Sodyum hidroksit) Sud-kostik olarakta bilinir. Tekstil ve boya sanayinde, petrol rafinerilerinde, temizlik maddelerinin üretiminde ve sabun yapımında kullanılır. NH (Amonyak) Boya, ilaç ve plastik gibi maddelerin üretiminde kullanılır. 1.. Elementler K L M Özellikler M ile bileşik oluşturuyor. Kararlı yapıya sahiptir. Isı ve elektriği iyi iletiyor. Yukarıdaki tabloda K, L, M elementleri ile ilgili bilgiler yer almaktadır. Buna göre; bu elementlerin cinsleri aşağıdakilerden hangisindeki gibi olabilir? K L M A) Soygaz Soygaz Ametal B) Ametal Metal Soygaz C) Ametal Soygaz Metal D) Metal Ametal Soygaz 1. HF. Grup numarası 7A A A K L M Periyot numarası K L M Element Element Yukarıdaki grafiklerde K, L, M elementlerinin periyodik cetveldeki grup ve periyot numaraları belirtilmiştir. I. K elementi metaldir ve son yörüngesinde elektronu bulunur. II. L elementi halojendir ve M elementi ile bileşik oluşturabilir. III. M elementinin son yörüngesinde elektron bulunur. IV. L ile M elementlerinin kimyasal özellikleri benzerdir. Buna göre verilen ifadelerden hangisi yanlıştır? Amonyaklı sıvı maddeler, yağ ve kireç sökücü olarak ev temizleyicilerinde kullanılır.. CO A) IV B) III C) II D) I. H 4. Aşağıda modelleri verilen tepkimelerden hangisi denkleştirilmiştir? Ca (OH) (Kalsiyum hidroksit) Sönmüş kireç olarakta bilinir. 4. NO A) B) + + Çimento ve kireç üretiminde kullanılır. Yukarıda modelleri verilen element veya bileşiklerin hangisinde bulunan kimyasal bağın türü diğerlerinden farklıdır? A) 4. B). C). D) 1. C) D)

68 Ünite 5. Bileşik Adı Bileşik Formülü 8. a b 1 Magnezyum nitrat Mg(NO ) c Sodyum hidroksit NaCl Kalsiyum karbonat CaCO 4 Sodyum sülfat NaNO 5 NaBr Sodyum bromür Yukarıdaki tabloda verilen eşleştirmelerden hangileri yanlıştır? A) 1, ve 5 B) ve 4 C) ve 5 D), ve 4 Yukarıda periyodik tablonun bir kısmı verilmiş ve bazı elementler yerleştirilmiştir. Yelda, b elementinin toprak alkali metal olduğunu biliyor. Buna göre; I. a elementi metal özellik gösterir. II. b ile c elementleri iyonik bağlı bileşik oluşturur. III. a nın atom numarası c elementinin atom numarasından küçüktür. Yelda nın yaptığı yorumlardan hangileri yanlıştır? KOH (Potasyum hidroksit) Potas-kostik olarakta adlandırılır. Pil, gübre ve arap sabunu üretiminde kullanılır. 6. X+ H SO 4 CuSO 4 + SO + H O Yukarıdaki denkleşmiş kimyasal tepkimede verilen X yerine aşağıdakilerden hangisi gelmelidir? A) H B) Cu C) S D)O A) Yalnız I B) Yanlız II C) I ve III D) II ve III Diş macunu ve şampuanlar baz özelliği gösterir. Bu yüzden tatları acıdır. 9. I II H SO 4 Mg(OH) 7. Batuhan atom numaraları verilen aşağıdaki elementlerin son yörüngelerindeki elektron sayılarını bulup elementleri sıralamak istiyor. 9X 15 Y 11 Z Batuhan elementleri son yörüngelerindeki elektron sayılarına göre aşağıdakilerden hangisinde doğru sıralamıştır? A) X > Y > Z B) Z > Y > X C) Y > X > Z D) X = Y = Z K kabı Yukarıdaki I ve II nolu kaplarda bulunan H SO 4 ve Mg(OH) çözeltileri K kabına boşaltılıyor. Buna göre; aşağıda verilen yorumlardan hangisi yanlıştır? A) Endotermik bir tepkime gerçekleşir. B) MgSO 4 tuzu meydana gelir. C) K kabında oluşan çözelti elektrik akımını iletir. D) H O açığa çıkar. Yemek sodası olarakta bilinen kabartma tozu da bir çeşit baz olan sodyum bikarbonat içerir. 181