KURUMU MÜESSESESİ 2012 YILI RAPORU

Transkript

1 TÜRKİYE KÖMÜR İŞLETMELERİ KURUMU SINIRLI SORUMLU GÜNEYY EGE LİNYİTLERİ İŞLETMESİ MÜESSESESİ 2012 YILI RAPORU

2 Bu rapor, tarih, 6085 sayılı Kanun ile 233 sayılı KHK uyarınca düzenlenmiş, Rapor Değerlendirme Kurulunun tarih ve 42 sayılı oturumunda kabul edilmiştir.

3 Müessesenin unvan : TKİ S n rl Sorumlu Güney Ege Linyitleri İşletmesi Müessesesi Müessese merkezi : Yatağan-Muğla Bağl olduğu kuruluş : Türkiye Kömür İşletmeleri Kurumu Esas sermayesi : TL Ödenmiş sermayesi : TL Karar organ (Yönetim komitesi) Karar organ ndaki unvan Ad ve soyad Müessesedeki görevi Görevli bulunduğu süre Başlama tarihi Ayr lma tarihi 1-Başkan Kenan EMİRALİOĞLU Müessese Müdürü Üye Okan Göksel DALGIÇ Müessese Müdür Yard mc s Üye Faruk ERİN Müessese Müdür Yard mc s Üye Vedat EREN Müessese Müdür Yard mc s Üye Mutip YAVUZ Müessese Müdür Yard mc s Üye 4-Üye Ercan GEBEŞ Müessese Müdür Vekili Üye Arif Y lmaz DURUCAN Müessese Müdür Yard mc s Üye Muhammet KOBAN İşletme Müdürü * Özelleştirme Yüksek Kurulu'nun tarih ve 2013/146 say l karar ile Müessesenin ve bağl işletmesinin tarihi itibariyle YEAŞ'a bedelsiz olarak devri kararlaşt r lm şt r.

4 Raporda yer alan k saltmalar TKİ: Türkiye Kömür İşletmeleri Kurumu GELİ: Güney Ege Linyitleri İşletmesi Müessesesi YLİ: Yatağan Linyitleri İşletmesi Müdürlüğü Ton/yev: Yevmiye baş na üretilen ton olarak kömür miktar Kcal/Kg: Kilo kalori / Kilogram YPK: Yüksek Planlama Kurulu AR: Arama ruhsat İR: İşletme ruhsat ETKB: Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanl ğ KEAŞ: Kemerköy Elektrik Üretim AŞ YEAŞ: Yeniköy Elektrik Üretim AŞ CaCo 3 : Kalsiyum karbonat KİAŞ: Kömür İşletmeleri AŞ EİEİ: Elektrik İşleri Etüd İdaresi MTA: Maden Tetkik ve Arama Enstitüsü Kriblaj: Kömür ay klama tesisi Lavvar: Kömür y kama tesisi

5 İÇİNDEKİLER Sayfa no I. TOPLU BAKIŞ I II. İDARİ BÜNYE 1 A-Mevzuat 1 B-Teşkilat 2 C-Personel durumu 4 III. MALİ BÜNYE 15 A-Mali durum 17 B-Mali sonuçlar 23 IV. İŞLETME ÇALIŞMALARI 26 A-Giderler 27 B-Tedarik işleri 31 C-Üretim ve maliyetler 39 D-Pazarlama 87 E-Sigorta işleri 97 F-İşletme sonuçlar 98 G-Yat r mlar 102 V. BİLANÇO 109 Aktif 111 Pasif 124 VI. GELİR TABLOSU 130 VII. EKLER 150

6

7 I I. TOPLU BAKIŞ 1950 y l ndan beri bilinen Eskihisar linyit rezervlerinin işletmeye al nmas çal şmalar na 1978 y l nda başlan lm ş, ocaklardaki üretim faaliyetleri y llar aras nda, merkezi İzmir de bulunan Ege Linyitleri İşletmesi (ELİ) Müessesesi ne bağl olarak kurulan Yatağan Bölge Müdürlüğü ad alt nda yürütülmüş, daha sonra TKİ Yönetim Kurulunun tarih ve say l karar ile merkezi Muğla olmak üzere Güney Ege Linyitleri İşletmesi (GELİ) Müessesesi kurulmuş ve Müessese tarihinde çal şmalar na başlam şt r. Eskihisar, T naz- Bağyaka ve Milas-Sekköy-İkizköy üretim bölgelerinde faaliyetlerini sürdüren Müessesenin merkezi 1993 y l nda Yatağan a nakledilmiş ve Milas-Sekköy-İkizköy Bölge Müdürlüğü tarihinde Müesseseden ayr larak Yeniköy İşletme Müdürlüğü ad alt nda doğrudan Genel Müdürlüğe bağlanm şt r. TKİ Yönetim Kurulu nun tarih ve 3478/419 say l karar ile Müessesenin hükmi şahsiyeti kald r larak tarihinden geçerli olmak üzere TKİ Genel Müdürlüğü ne bağl işletme müdürlüğü ne, tarih 20/172 say l ve tarih 2/139 say l kararlar ile de tarihi itibar yla tekrar Müessese statüsüne dönüştürülmüş, Genel Müdürlüğe bağl olarak faaliyet gösteren Yeniköy Linyitleri İşletmesi Müdürlüğü nün de Güney Ege Linyitleri İşletmesi Müessesesine bağlanmas ayn karar ile kabul edilmiştir. Güney Ege Linyitleri İşletmesi (GELİ) Müessesesi nin kuruluşu ve ana statüsü Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi nin tarih-6000 say l nüshas nda yay nlanm ş ve Müessese tarihinden itibaren hükmi şahsiyet kazanarak çal şmalar na başlam şt r. Müessese merkezi Muğla iline bağl Yatağan ilçesine 8 km uzakl kta Yatağan-Milas karayolu üzerinde, Yeniköy Linyitleri İşletmesi Müdürlüğü nün merkezi ise yine Muğla İline bağl Milas ilçesine 23 km uzakl kta Milas-Ören karayolu üzerindedir. Müessesenin kuruluş amac, devletin ve TKİ Genel Müdürlüğü nün genel enerji ve yak t politikas na uygun olarak, linyit, turb, bitümlü şist, asfaltit gibi enerji hammaddelerini değerlendirmek, ülkenin ihtiyac n karş lamak, yurt ekonomisine azami katk da bulunmak, plan, proje ve programlar tanzim ve takip etmek, uygulama stratejilerinin tespit ve gerçekleştirmesini sağlamak olarak belirlenmiştir. Müessese imtiyaz alan içerisinde tarihinde 2 adedi YLİ sorumluluğunda olmak üzere 5 adet Linyit sahas ile 1 adet feldispat sahas bulunmaktad r. Bu sahalardan 2 adedi rodövans karş l ğ çal şt r lmakta, 4 adedinde madencilik faaliyetleri Müessese taraf ndan sürdürülmektedir. Müessese sorumluluğunda bulunan 412 milyon ton rezervin 400 milyon tonu (% 97) görünür, 12 milyon tonu ise ( % 3 ) işletilmeye haz r rezerv kategorisindedir. TKİ Genel Müdürlüğü nün uhdesindeki sahalar n toplam rezervinin yaklaş k 2,5 milyar ton olduğu düşünüldüğünde Müessesenin toplam içerisinde % 17 lik bir paya sahip olduğu görülmektedir. I

8 II Sayıştay Müessese rezervinin % 37 si Yatağan, % 63 ü ise YLİ imtiyaz sahalar nda bulunmaktad r. Bu rezervin % 69 u aç k işletme % 31 i ise yeralt işletme yöntemleri ile işletilmeye uygundur. Rezervi oluşturan kömürlerin ortalama kalorifik değerleri kcal/kg, kül değerleri % 20-33, kükürt içerikleri % 1,3-4,3 ve nem içeriği de % seviyesindedir. Müessesenin son beş y ll k faaliyetine ilişkin veriler aşağ daki tabloda gösterilmiştir. II

9 III Toplu bilgiler Ölçü Son iki y l fark Art ş veya azal ş % Sermaye Bin TL Ödenmiş sermaye Bin TL Öz kaynaklar Bin TL ,7 Yabanc kaynaklar Bin TL ,3 Finansman giderleri Bin TL (1.359) - Maddi duran varl klar edinme değeri Bin TL ,1 Maddi duran varl klar birikmiş amortisman Bin TL Yat r mlar için yap lan nakdi ödemeler Bin TL (4.418) (62) Yat r mlar n gerçekleşme oran % (44) (57) Tüm al m tutar : Bin TL Malzeme ve ticari kömür Bin TL (5.848) (14,4) -Hizmet al mlar Bin TL Üretim miktar (tuvönan): Bin ton Merkez Bin ton YLİ Bin ton Üretim miktar (sat labilir): Bin ton ,4 -Merkez Bin ton ,4 -YLİ Bin ton ,1 Tüm üretim tutar (üretim maliyeti) Bin TL (12.081) (5,2) Ortalama birim üretim maliyeti TL/ton 17,4 20,11 21,75 21,94 18,35 (3,49) (15,9) Genel işletme verimliliği ton/yev Sat ş miktar : Bin ton ,3 -Merkez Bin ton (129) (2,5) -YLİ Bin ton Net sat ş tutar : Bin TL Merkez Bin TL ,6 -YLİ Bin TL ,4 Stoklar: İlk madde ve malzeme Bin TL (1.692) (5,8) Mamuller Bin TL (5.036) (28,8) Ticari mallar Bin TL (60) - Diğer stoklar Bin TL Memur (ortalama) Kişi (3) (8) Sözleşmeli (ortalama) Kişi (1) (0,4) İşçi (ortalama) Kişi (129) (14) Personel için yap lan tüm giderler Bin TL (5.578) 7,7 Cari y la ilişkin: Memurlar için yap lan giderler Bin TL ,6 Memur baş na ayl k ortalama gider TL ,5 Sözleşmeliler için yap lan giderler Bin TL ,4 Sözleşmeli baş na ayl k ortalama gider TL ,8 İşçiler için yap lan giderler Bin TL (2.913) (5,5) İşçi baş na ayl k ortalama gider TL (9,8) Dönemine ilişkin kurumlar vergisi Bin TL ,1 Tahakkuk eden vergiler Bin TL ,4 GSYİH' ya katk (üretici fiyatlar yla) Bin TL ,1 GSYİH'ya katk (al c fiyatlar yla) Bin TL ,8 GSMH'ye katk (al c fiyatlar yla) Bin TL ,8 Faaliyet karl l ğ (öz kaynaklar yönünden) % ,9 105,2 11,3 12 Mali karl l k (öz kaynaklar yönünden) % ,4 99, Ekonomik kârl l k % ,5 52,6 9,1 20,9 Faaliyet kâr veya zarar Bin TL ,8 Dönem kâr veya zarar Bin TL ,4 Bilanço kâr veya zarar Bin TL ,7 III

10 IV Sayıştay 1979 y l ndan bu yana, kömür üretimi yap lan sahalar n, işletilmesi, Müessese, bölge ve işletme müdürlüğü statüsü ile sürdürülmüş ve tarihinden itibaren de üretim faaliyeti, Müessese statüsü ile yürütülmektedir. Müessesenin merkezi Muğla İli Yatağan İlçesinde olup, Yeniköy Linyitleri İşletmesi Müdürlüğü unvan ile faaliyetlerini yürüten İşletmesinin ise merkezi Milas İlçesi, Yeniköy de bulunmaktad r. Bir önceki y l raporunda da değinildiği üzere Müessesenin, memur ve sözleşmeli personel istihdam aç s ndan bir sorunu bulunmamas na rağmen, işçi mevcudu her y l önemli say da az lmaktad r. Faaliyet döneminde 164 ü emeklilik suretiyle olmak üzere 182 işçi, Müesseseden ayr lm ş 28 i aç ktan s navla işe başlat lanlar olmak üzere 40 kişi işe başlat lm şt r. Böylece Müessesenin 2011 y l sonunda 899 kişi olan işçi mevcudu, 142 kişi azal şla 757 kişiye gerilemiştir. İşçi say s ndaki azalma Hazine Müsteşarl ğ nca hizmet al m na müsaade edilen (temizlik, araç kiralama, taş ma vb.) gibi yan işlerde sorun yaratmamas na rağmen, Müessesenin üretim ve üretime dönük asli işlerinde, ustalaşmay ve tecrübeyi gerektiren sanatlarda, hizmetin aksamas na ve işlerin süresinde yap lamamas na neden olmaktad r. Zira bu tür işler uzun y llar çal ş larak tecrübe kazanmay gerektirdiğinden, hizmet al m suretiyle çal şt r labilecek yüklenici işçilerin kal c l klar n n sağlanamamas nedeniyle işçilerin hizmetinden gereği gibi yararlan lamamaktad r. Ayr ca hizmet al m suretiyle işçi istihdam, İş Kanunu nun üst işverene getirdiği yükümlülük nedeniyle, yüklenicilerin çal şt rd ğ işçilere ödemesi gereken k dem ve ihbar tazminatlar ile y ll k izin ücretleri ve diğer ödemeler konusunda yükümlülüklerini yerine getirmemeleri durumunda, TKİ aleyhine tazminat talepli çeşitli davalar n aç lmas na ve ödemelerin yap lmas na da neden olmaktad r. Faaliyet döneminde Müessesede 220,4 milyon TL si kömür üretimi, 138,7 milyon TL si kömür rezervi üzerindeki toprak örtüsünün kald r lmas için olmak üzere diğer giderlerle birlikte toplam 406,6 milyon TL tutar nda gider oluşmuştur. Faaliyet döneminde ortalama birim maliyeti 30,51 TL/ton olarak gerçekleşen 4,2 milyon tonu Müessese merkezince, ortalama birim maliyeti 11,69 TL/ton olarak gerçekleşen 7,8 milyon tonu İşletme Müdürlüğünce olmak üzere toplam 12 milyon ton sat labilir nitelikte kömür üretilmiştir. Müessesenin, İşletme Müdürlüğünün üretim yapt ğ sahada 7,6 milyon ton, Müessese merkezinin üretim yapt ğ sahalarda ise 1,6 milyon ton olmak üzere toplam 9,2 milyon ton görünür rezervi bulunmakla birlikte, Müessese merkezindeki Eskihisar sahas nda ç kar lmaya haz r rezervin 115 bin ton olduğu görülmüştür. Bu çok yetersiz bir rezerv olduğundan, gerekli ihzarat n yap larak, ç kar lmaya haz r rezerv miktar n n art r lmas zorunludur. İşletme Müdürlüğünün üretim faaliyetinde bulunduğu alandaki Akbelen- Karacahisar sahas olarak adland r lan bölümde 144 milyon ton görünür rezerv mevcut olup, bu rezervin değerlendirilmesine yönelik tevsii projesi haz rlat lmas na rağmen, IV

11 V saha ile ilgili bilinmeyen ve irdelenmesi gereken parametreler oldukça fazla olduğundan bunlar n çözüme kavuşturulmas gereklidir. Müessese merkezindeki sahalarda ise 59 milyon tonu aç k ocak, 95 milyon tonu kapal ocak yöntemi ile işletilebilecek kömür rezervi bulunduğundan ve aç k ocak yöntemi ile üretilecek kömür varl ğ her y l azald ğ ndan, yer alt işletme yöntemlerine göre üretilecek kömürle ilgili projelerin netleştirilmesi ve çal şmalar n etkin biçimde sürdürülmesi gereklidir. Kültür varl klar n n kurtar lmas na yönelik olarak yap lan arkeolojik kaz ve çal şmalar, önemli değere sahip kültür varl klar n n yüzeye ç kar lmas ve gelecek kuşaklara aktar lmas için, çok özenle ve tekniğine göre yap lmas gereken zaman al c işler olmas na rağmen, işin yap m ve yap l ş süresi hakk nda tecrübeye sahip olan, kaz başkanl klar n n da, işin yap m sürelerini bu kapsamda öngörmeleri ve kaz lar tahminlenen sürelerde bitirmeleri büyük önem arz etmektedir. Müessese merkezinde üretilen kömürün tamam na yak n (1x210) MW gücündeki Yatağan Termik Santral na, İşletmede üretilen kömürün ise tamam (3x210) MW gücündeki Kemerköy Termik Santral ile (2x210) MW gücündeki Yeniköy Termik Santral na sat lmaktad r. Faaliyet döneminde 29 milyon TL si malzeme al m, 26 milyon TL si hizmet al m, 6 milyon TL si ticari kömür al m olmak üzere toplam 61 milyon TL tutar nda al m gerçekleştirilmiştir. Faaliyet döneminde sat lan 11,9 milyon ton kömürün % 99,5 i oran nda 11,9 milyon tonu üç termik santrala sat lm ş, 62 bin tonu ise teshin amaçl sat lm şt r. Sat şlardan bir önceki y ldan % 19 oran nda 95,1 milyon TL fazlas yla 595,2 milyon TL tutar nda net sat ş has lat sağlanm ş, dönem kâr bir önceki y la göre % 67 oran nda 124 milyon TL tutar nda artarak 306,7 milyon TL olarak gerçekleşmiştir. Oluşan kârdan 61,8 milyon TL tutar nda kurumlar vergisi ödenmiş 146,9 milyon TL si Genel Müdürlüğe devrolunmak, 98 milyon TL si de kanuni yedeklere mahsup olmak üzere ilgili hesaplar na al nm şt r. Ancak Özelleştirme Yüksek Kurulu nun tarih ve 2013/146 say l karar ile Güney Ege Linyitleri İşletmesi Müessesesi nin, Müesseseye bağl Yeniköy Linyitleri İşletmesinin, müessese ve işletme taraf ndan kullan lan taş nmazlar n, Türkiye Kömür İşletmeleri ad na kay tl onbir adet ruhsat n ve bu ruhsatlar n kapsad ğ maden sahalar ve varl klar n n özelleştirme kapsam ve program na al nmas na karar verilmiştir. Yine Özelleştirme Yüksek Kurulu nun tarih ve 2013/148 say l karar ile de Yeniköy Linyitleri İşletmesi taraf ndan kullan lan taş n r ve taş nmazlar n, dört adet ruhsat n ve bu ruhsatlar n kapsad ğ maden sahalar n n ve buralarda çal şan her türlü kamu personelinin, Müessese merkezi taraf ndan kullan lan taş n r ve taş nmazlar n, yedi adet ruhsat n, bu ruhsatlar n kapsad ğ maden sahalar n n ve buralarda çal şan her türlü kamu personelinin, 4046 say l Özelleştirme Uygulamalar Hakk nda Kanunun 2-i maddesine istinaden tüm hak ve yükümlülükleri ile birlikte Yeniköy, Yatağan Elektrik Üretimi Ticaret AŞ ye (YEAŞ) bedelsiz olarak devredilmesine karar verilmiş olup, Özelleştirme İdaresi Başkanl ğ nca da devrin V

12 VI Sayıştay tarihi itibariyle yap lmas n n uygun görüldüğü Genel Müdürlüğe bildirilmiştir. Öneriler: TKİ Kurumu S n rl Sorumlu Güney Ege Linyitleri İşletmesi Müessesesi nin 2012 y l çal şmalar üzerinde Say ştay taraf ndan yap lan incelemeler sonucunda getirilen öneriler aşağ dad r. 1- Kurulu güçleri toplam 1680 MW olan üç santral n, kömür ihtiyaçlar n n kesintisiz karş lanabilmesi için, üretim yap lan ocaklar n üretim miktarlar n n talebi karş layacak düzeyde tutulmas, yeralt üretim yöntemiyle de kömür üretimine başlanacağ ndan, bu üretimin programlanan süre ve miktarda gerçekleştirilebilmesi ve atölyelerdeki hizmetlerin üretimi aksatmayacak biçimde yürütülebilmesi için, faaliyet döneminde 584 milyon TL tutar nda net sat ş has lat, 307 milyon TL tutar nda dönem kâr sağlayan, ortalama personeli istihdam eden, ayr ca açt ğ dekapaj, üretim, hizmet al m ve rodövans ihaleleri sonucu dolayl olarak önemli say da işçinin istihdam n da sağlayan Müessesenin işçi ve diğer personel eksikliğinin giderilmesi konusunda Genel Müdürlük nezdinde girişimlerde bulunulmas (Sayfa: 8), say l İş Sağl ğ ve Güvenliği Kanunu ve ilgili Yönetmeliğin hüküm alt na ald ğ yükümlülüklerin yerine getirilerek, iş kazalar ve iş gücü kay plar n n önlenmesi, idari para cezalar na muhatap olunmamas için; - TKİ İş Güvenliği ve Sağl ğ Dairesine bağl Ortak Sağl k Güvenlik Birimi oluşturulmas, - İstihdam ettiği personel say s 500 ü aşan Müessese merkezleri ve işletmelerde, İş Güvenliği ve Sağl ğ Şube Müdürlükleri ve birimlerinin kadro ve organizasyonunda yeni mevzuat kapsam nda değişiklik yap larak, ön görülen hekim ve uzmanlar n istihdam na olanak sağlanmas, - Çal şan say s n n 500 den az olduğu birimlerde, k smi zamanl olarak çal şmas gereken hekim ve uzmanlar n Ortak Sağl k Güvenlik Biriminden görevlendirilmesi, hususlar n n yap labilirliğinin incelenerek gerçekleştirilebilmesi için, Genel Müdürlük nezdinde girişimde bulunulmas (Sayfa:10 ), y l ndan itibaren üçüncü şah slardan rodövans karş l ğ al narak kömür üretimi yap lan İR: nolu sahadan 2012 y l sonuna kadar 1,2 milyon ton kömür eş değeri rodövans ödemesi yap lmas na karş l k bu dönemde fiili olarak sadece 261 bin ton kömür üretimi yap ld ğ bu trendin devam etmesi durumunda Müessesenin söz konusu sahadan zarar edeceği hususlar dikkate al narak bu sahadan yap lacak kömür üretimi çal şmalar na h z verilmesi (Sayfa:68 ), 4- Müessesenin imtiyaz alan içerisindeki linyit sahalar nda aç k işletme yöntemleriyle ç kar lmaya uygun kömür rezervlerinin her y l azald ğ göz önünde bulundurularak; Eskihisar, Turgut, Bay r ve T naz kömür sahalar nda yeralt madenciliği ile üretilmesi düşünülen linyit sahalar ndaki kömür varl ğ n n üretime kat l m n sağlamak için başlat lan çal şmalar n etkinlikle yürütülmesi (Sayfa:79 ), VI

13 VII 5- Müessesenin Yeniköy Linyitleri İşletmesi Müdürlüğü kömür stoklar nda tarihinde yap lan ölçümde 667 bin ton stok aç ğ n n ç kmas yla ilgili olarak: y l faaliyet dönemi ve daha önceki faaliyet dönemi bilanço günlerinde yap lan ölçümlerde bir stok aç ğ n n belirlenmemesi ve bilançolar n bu envanter sonuçlar na göre haz rlanmas na rağmen, bir y lda bu miktarda stok aç ğ n n oluşmas n n nedenlerinin, geçmiş y l kay tlar n n da tetkiki suretiyle tespiti, -Genel Müdürlük bilanço talimat nda, stoklar n fiziki ölçüm ve say mlar n n, sorumluluk tevdi edilmiş personelce, usulüne uygun olarak yap lmas talimatland r ld ğ ndan, stok aç ğ n n oluşmas na neden olan personelin sorumluluklar n n tayini, -Stok aç ğ için 6,8 milyon TL tutar nda karş l k ayr ld ğ ndan, karş l ğ n mahsubu ve 2013 y l mali bilanço kâr n n tespiti aç s ndan gerçek stok aç ğ n n miktar ve tutar n n tespiti, için stok aç ğ n n nedenlerini araşt rmak amac yla konunun Genel Müdürlük Teftiş Kurulu nca tetkik ve tahkiki önerilir. (Sayfa:97), 6- Kültür varl klar n n kurtar lmas na yönelik olarak yap lan arkeolojik kaz ve çal şmalar, çok önemli değere sahip kültür varl klar n n yüzeye ç kar lmas ve gelecek kuşaklara da aktar lmas için, çok özenli ve tekniğine göre yap lmas gereken zaman al c işler olmas na ve İşletme Müdürlüğüne kaz s biten 1,7 milyon m² alanda çal şma yap labileceğinin bildirilmesine ve Müessese Merkezinde Stratonikea Antik Kentinde lokal alanda yap lan kaz n n bitirilmesine rağmen, mevcut durum ve bulgular itibar yla, uzunca y llar kaz yap lmas na devam olunacağ ndan: - Kaz lara ilişkin öngörülen çal şma program n n y l içerisinde tamamlanmas n n, - Kaz harcamalar n n öngörülecek programa göre, yap lacak bütçe kapsam nda yürütülmesinin temini, (Sayfa:148 ), 7- Raporun ilgili bölümlerinde yer alan ve rapor ekinde (Ek:12) listesi verilen diğer öneri ve tavsiyelerin de yerine getirilmesi. Sonuç: Türkiye Kömür İşletmeleri Kurumu S n rl Sorumlu Güney Ege Linyitleri İşletmesi Müessesesi nin 2012 y l bilançosu ve ,16 Türk Liras dönem kâr ile kapanan gelir tablosu tasvibe sunulur. VII

14

15 1 A- Mevzuat: II. İDARİ BÜNYE Muğla İli linyit havzalar ndaki ilk çal şmalara Yatağan İlçesinde bulunan Eskihisar sahas nda 1956 y l nda, T naz Bağyaka sahas nda 1966 y l nda, Milas İlçesinde bulunan İkizköy-Sekköy sahalar nda yine 1956 y l nda, Hüssamlar sahas nda ise 1966 y l nda başlan lm şt r. Kömür üretimine 1979 y l nda Eskihisar sahas nda başlan lm ş ve üretim faaliyeti, merkezi İzmir de bulunan, Ege Linyitleri İşletmesi Müessesesi ne bağl olarak 1983 y l na kadar faaliyet gösteren Yatağan Bölge Müdürlüğünce yürütülmüştür. Bilahare TKİ Yönetim Kurulu nun tarih ve 1294 say l karar ile merkezi Muğla İlinde olmak üzere Güney Ege Linyitleri İşletmesi Müessesesi kurulmuş, Yatağan ve Milas da Bölge Müdürlükleri oluşturularak, bu Müesseseye bağlanm şt r. Ancak Genel Müdürlükçe yap lan reorganizasyon çal şmalar sonucunda tarihinde Müessese kapat larak bölge müdürlükleri de işletme müdürlüklerine dönüştürülmüştür. TKİ nin işletme müdürlüklerini yeniden düzenlenmesi çal şmalar kapsam nda, TKİ Yönetim Kurulu nun tarih ve 145 say l karar yla Güney Ege Linyitleri İşletmesi Müdürlüğü tarihi itibariyle Müessese Müdürlüğü ne dönüştürülürken, Milas İlçesindeki Yeniköy Linyitleri İşletme Müdürlüğü de Müessese ye bağlanm şt r. Müessese nin ana statüsü tarih 142 say l Yönetim Kurulu karar yla kabul edilmiş, Müessese nin kuruluşu ve ana statüsü Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi nin tarih ve 6000 say l nüshas nda yay mlanm ş ve tarihinden itibaren hükmi şahsiyet kazanarak çal şmalara başlam ş ve halen bu statü ile çal şmalar n sürdürmektedir. Müessese nin amac ; Devletin genel sanayi ve enerji politikas na uygun olarak linyit, turb, bitümlü şist, asfaltit gibi enerji hammaddelerini değerlendirmek, ülkenin ihtiyac n karş lamak, yurt ekonomisine azami katk da bulunmak, plan proje ve programlar tanzim ve takip etmek, uygulama stratejilerini tespit ve gerçekleştirilmesini sağlamak şeklinde belirlenmiştir. Müessese, kuruluş amac na uygun olarak; belirtilen madenlerin aranmas, işletilmesi ve işlettirilmesi, ihtiyaç duyulan sanayi ve ticari tesislerin kurulmas, kiralanmas veya kiraya verilmesi şeklinde faaliyet konular na da sahip bulunmaktad r. Müessese; 3346 say l Kanun gereğince TBMM nin, 6085 say l Kanun ve 233 say l KHK uyar nca Say ştay n mali, idari, hukuki ve teknik yönden sürekli denetimine tabi olup 233 say l KHK de sakl tutulan hususlar d ş nda özel hukuk hükümlerine göre faaliyette bulunmaktad r. Ancak Özelleştirme Yüksek Kurulu nun tarih ve 2013/146 say l karar ile Güney Ege Linyitleri İşletmesi Müessesesi nin, Müesseseye bağl Yeniköy 1

16 2 Sayıştay Linyitleri İşletmesinin, müessese ve işletme taraf ndan kullan lan taş nmazlar n, Türkiye Kömür İşletmeleri ad na kay tl onbir adet ruhsat n ve bu ruhsatlar n kapsad ğ maden sahalar ve varl klar n n özelleştirme kapsam ve program na al nmas na karar verilmiştir. Yine Özelleştirme Yüksek Kurulu nun tarih ve 2013/148 say l karar ile de Yeniköy Linyitleri İşletmesi taraf ndan kullan lan taş n r ve taş nmazlar n, dört adet ruhsat n ve bu ruhsatlar n kapsad ğ maden sahalar n n ve buralarda çal şan her türlü kamu personelinin, Müessese merkezi taraf ndan kullan lan taş n r ve taş nmazlar n, yedi adet ruhsat n, bu ruhsatlar n kapsad ğ maden sahalar n n ve buralarda çal şan her türlü kamu personelinin, 4046 say l Özelleştirme Uygulamalar Hakk nda Kanunun 2-i maddesine istinaden tüm hak ve yükümlülükleri ile birlikte Yeniköy, Yatağan Elektrik Üretimi Ticaret AŞ ye (YEAŞ) bedelsiz olarak devredilmesine karar verilmiş olup, Özelleştirme İdaresi Başkanl ğ nca da devrin tarihi itibariyle yap lmas n n uygun görüldüğü Genel Müdürlüğe bildirilmiştir. B- Teşkilat: 1- Teşkilat n yap s : Müessesenin merkezi Muğla İlinin Yatağan İlçesinde olup, teşkilat yap s ; yönetim komitesi, müessese müdürü, üç müessese müdür yard mc s ve bunlara bağl şube müdürlükleri ile alt birimlerden oluşmaktad r. Müesseseye bağl bulunan Yeniköy Linyitleri İşletmesi Müdürlüğünün, merkezi Muğla-Milas/Yeniköy de olup, teşkilat yap s ; işletme müdürü, iki işletme müdür yard mc s ve bunlara bağl şube müdürlükleri ile alt birimlerinden oluşmakta, İşletme Müdürü ayn zamanda Müessese yönetim komitesi üyeliği görevini de yürütmektedir. Müessese nin Görev, Yetki ve Sorumluluk Yönetmeliği, TKİ Yönetim Kurulu nun tarih ve 396 say l karar ile kabul edilmiş olup, zaman içerisinde yap lan güncellemeler TKİ Yönetim Kurulu nun tarih ve 188 say l karar ile yürürlüğe girmiştir. Müessesenin teşkilat şemas (Ek: 1) olarak rapor ekleri aras na al nm şt r. Müessesenin teşkilat şemas nda TKİ Yönetim Kurulu nun gün ve 6/74 say l karar ile değişiklik yap lm şt r. Bu değişiklik kapsam nda: -Müessese merkezinde dekapaj ve üretim faaliyetlerinin beş ayr rezerv sahas nda aç k üretim yöntemiyle sürdürüldüğü, yeralt işletmesi şeklinde üretilecek olan rezerv sahalar n n da önümüzdeki dönemde ihale yoluyla işletmeye aç lacağ, kapal ocak sahas için 2013 y l nda ihaleye ç k lacağ, gerek bu sahada gerekse izleyen y llarda üretime aç lacak olan yeralt sahalar ndaki kontrollar n yap labilmesi için Yeralt Kontrol Şube Müdürlüğü nün, -Yeniköy Linyitleri İşletmesi Müdürlüğü nde ise Etüt Proje ve Tesis Başmühendisliğinin kald r larak, Etüt Proje Şube Müdürlüğünün, kurulmas kararlaşt r lm ş ve bu müdürlükler için gerekli kadrolar tahsis olunmuştur. 2

17 3 2- Karar organ : 233 say l KHK ve Kurumun Ana Statüsü uyar nca, Müessesenin karar organ Yönetim Komitesi olup, bir başkan ve dört üyeden oluşmaktad r. Yönetim Komitesi üyeleri, Teşebbüs Genel Müdürünün teklifi üzerine TKİ Yönetim Kurulunca atanm şt r. Müessese Yönetim Komitesinin oluşumu ve üyelerinin atanma tarihleri rapor başlang c ndaki yönetim komitesi çizelgesinde gösterilmiştir. Bir üye tarihinde kendi isteği ile görevinden ayr ld ğ ndan, boş bulunan üyeliğe atamas yap lmas için Genel Müdürlük nezdinde girişimlerde bulunulmas önerilir. Yönetim komitesi Genel Müdürlükçe belirlenen esaslara, işletme bütçesine ve yat r m program na uygun olarak, verimlilik ve kârl l k ilkeleri doğrultusunda Müessesenin yönetimini sağlayacak kararlar almakla görevli ve yetkili bulunmaktad r. Müessese Yönetim Komitesince faaliyet döneminde 27 adet toplant yap larak Müessese faaliyetleri ile ilgili 27 adet karar al nm şt r. 3- Yürütme organ : Müessesenin yetkili ve sorumlu yürütme organ Müessese Müdürlüğüdür. Müessese üst yönetiminde bir kadro istifaen boşalm şt r. Ayr ca Müessesenin bağl işletmesi Yeniköy Linyitleri İşletmesi Müdürlüğünde de, müdür yard mc s (idari) kadrosuna atama yap lm ş olup, işletme müdür ve 2 müdür yard mc s kadrosundan oluşan üst yönetim kadrolar dolu durumdad r. 4- Servisler: Müessesenin tedarik, üretim, yat r m, pazarlama ve mali işlerini yürüten servislerin faaliyetleri raporun işletme çal şmalar ve diğer bölümlerde detayl biçimde aç klanm şt r. Burada Müessese Hukuk Müşavirliğinin faaliyetlerine k saca değinilmiş ve Müessese faaliyetlerinin iç denetimi de aç klanm şt r. Müessesenin hukuk işleri TKİ Hukuk Müşavirliği Yönergesi ve GELİ Görev, Yetki ve Sorumluluk Yönetmeliği hükümleri çerçevesinde yürütülmektedir. Müessesede kadrolu bir avukat bulunmakta olup, ayr ca Müesseseden emekli hukuk müşaviri de vekalet sözleşmesi ile avukatl k hizmetini yürütmektedir. Müessesenin Hukuk Müşavirliği kadrosu boş bulunmaktad r. Hukuk Müşavirliğinin faaliyetleri üzerinde yap lan incelemede: y l ndan 158 dava dosyas n n devrettiği, -Faaliyet döneminde Müessesece 78 dava aç ld ğ, -Müessese aleyhine 21 dava aç ld ğ, Toplam 257 davan n 81 inin Müessese lehine, 20 sinin Müessese aleyhine sonuçland ğ, inceleme tarihi itibar yla ise 180 davan n derdest olduğu, görülmüştür. 3

18 4 Sayıştay Müessese aleyhine en s kl kla aç lan ve Müessesenin önemli tutarlarda ödeme yapmas na neden olan davalar n baş nda, ald klar ihale kapsam nda Müesseseye iş yapan yüklenicilerin çal şt rd klar işçilerin çeşitli haklar n (k dem tazminat, fazla mesai, hafta ve genel tatil ücreti vb.) alamad klar gerekçesiyle, Müessese aleyhine aç lan davalard r. As l işveren-alt işveren ilişkisinin tan m na yer verilen 4857 say l Kanunun 2 nci maddesi 6 nc bendinin: Bir işverenden iş yerinde yürüttüğü mal ve hizmet üretimine ilişkin yard mc işlerinde veya as l işin bir bölümünde işletmenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanl k gerektiren işlerde iş alan ve bu iş için görevlendirdiği işçilerin sadece bu iş yerinde ald ğ işte çal şt ran diğer işveren ile iş ald ğ işveren aras nda kurulan ilişkiye as l işveren-alt işveren ilişkisi denir. Bu ilişkide as l işveren, alt işverenin işçilerine karş o iş yeri ile ilgili olarak bu Kanundan, iş sözleşmesinden veya alt işverenin taraf olduğu toplu iş sözleşmesinden doğan yükümlülüklerinden alt işveren ile birlikte sorumludur. hükmü uyar nca, taraf olunan davalar genellikle Müessese aleyhine sonuçlanmaktad r. Halbuki Müessese ihale makam olup, ihale şartname ve sözleşmelerine bu konuda detayl aç klama ve hükümler konulmas na rağmen, kurulan hükümlerde bu hususun gözönünde bulundurulmad ğ müşahede olunmuştur. Müessesenin iç denetimi TKİ Teftiş Kurulu nca her y l yap lmaktad r. Bu kapsamda İşletme Müdürlüğünün 2011 y l işlemlerinin teftişi sonras nda tarihli, Müessese merkezinin 2011 y l işlemlerinin teftişi sonras nda ise tarihli Cevapl Teftiş Raporlar n n düzenlendiği görülmüştür. C- Personel durumu: 1- Personel kadrolar ve personele ilişkin işlemler: Müessese merkezi ve bağl işletmesi Yeniköy Linyitleri İşletmesi Müdürlüğünün program kadro say lar, faaliyet döneminde istihdam olunan ortalama personel say lar ile y l sonu personel say lar aşağ daki tabloda gösterilmiştir. 4

19 5 Personel Çal şan personel Norm Program Çal şan personel Ortalama Y l sonu kadro kadro Ortalama Y l sonu kişi kişi say say kişi kişi A Memurlar: 1-Genel idare hizmetleri B Sözleşmeliler: Toplam(A) Say l KHK ye göre çal C İşçiler: 1-Sürekli işçiler: Toplam (B) Gündelikçiler(saat ücretliler) Toplam (C) Genel toplam (A+B+C) Yüklenici işçileri Bir önceki y la göre, faaliyet döneminde Müessesede istihdam olunan ortalama personel say s 133 kişi, y l sonu personel say s ise 146 kişi gerilemiştir. Azalma işçi say s ndaki azal ştan kaynaklanm şt r. Y l sonu itibar yla Müessesede istihdam olunan ve 1051 kişi olan personelin çal şt klar üniteler ve statüleri itibar yla dağ l m (Ek:2) kadrolar I ve II say l cetvellerde yer alan memur ve sözleşmeli statüdeki personel ile işçilerin faaliyet dönemindeki say sal değişimleri (Ek:3) ve (Ek:4) say l tablolarda gösterilmiştir. Faaliyet döneminde: Müessese merkezinde: -Kadrosu I say l cetvelde yer alan 2 müdür yard mc s, TKİ nin diğer birimlerinden naklen, -Kadrolar II say l cetvelde yer alan 4 sözleşmeli personel TKİ nin diğer birimlerinden naklen, 1 i ise Kara Kuvvetlerinden istifaen ayr lan bir subay n aç ktan atanmas suretiyle 5 sözleşmeli personel, 5

20 6 Sayıştay işe başlam ş, Yine ayn dönemde: -Kadrosu I say l cetvelde yer alan müdür yard mc s n n Bursa Linyitleri İşletmesi Müdürlüğüne atanmas, -Kadrolar II say l cetvelde yer alan sözleşmeli personelden 1 inin TEİAŞ Genel Müdürlüğüne aç ktan, 1 inin emeklilik, 1 inin de YLİ Müdürlüğüne atanmak suretiyle, 4 personel işten ayr lm şlard r. Müessesin bağl işletmesi Yeniköy Linyitleri İşletmesi Müdürlüğünde ise: -Kadrolar II say l cetvelde yer alan 1 personel ELİ Müessesesinden naklen, 1 i aç ktan, 1 i ise Müessese merkezinden naklen olmak üzere, 3 sözleşmeli personel işe başlam ş, -Kadrolar II say l cetvelde yer alan sözleşmeli personelden 6 s TKİ nin diğer birimlerine naklen, 4 ü ise emeklilik suretiyle olmak üzere, 10 personel işten ayr lm şlard r. Yine 2012 y l nda: Müessese merkezinde 21 i aç ktan tayin, İşletme Müdürlüğünde ise 7 si aç ktan tayin, 3 ü askerlik dönüşü olmak üzere 10 işçiye iş baş yapt r lm şt r. 95 i emeklilik, 5 i diğer nedenlerle olmak üzere 100 işçinin Müessese ile ilişkileri kesilmiş, İşletme Müdürlüğünde ise 69 u emeklilik, 1 i askerlik görevi, 1 i istifa, 2 si TKİ nin diğer birimlerine atanmalar nedeniyle 71 işçi, iş yerlerinden ayr lm şlard r. Müessesenin başta gelen darboğazlar ndan birisi de, gerek Müessese merkezinde gerekse bağl işletmesinde oluşan nitelikli işçi aç ğ d r. Özellikle son y llarda ustal k ve tecrübeyi gerektiren iş kollar nda çal şan işçilerin emekli olmalar ve bu işlerin İş Kanununun emredici hükmü karş s nda hizmet al m suretiyle yapt r lmas n n da mümkün olmamas dolay s yla, işler zaman zaman aksamakta ve kömür üretimi olumsuz yönde etkilenmektedir. Müessesenin: -Milas kömür havzas ndan üretim yapan Yeniköy Linyitleri İşletmesi Müdürlüğü, İkizköy, Iş kdere 1-2 ve Sekköy ocaklar ndan 2x210 MW kurulu güce sahip Yeniköy Termik Santral n n, Çak ralan-belentepe, Alatepe-Hüsamlar ocaklar ndan ise 3x210 MW kurulu güce sahip Kemerköy Termik Santral n n kömür ihtiyac n karş lamaktad r. Bu ocaklardan Iş kdere 1-2 ve Sekköy ocaklar ndan üretim doğrudan İşletme Müdürlüğünce, diğer ocaklarda ise dekapaj, kömür-kaz, yükleme, nakliye işleri ihale suretiyle yüklenicilere yapt r lmaktad r. 6

21 7 -Yatağan daki kömür havzas ndan üretim yapan Müessese merkezi ise Eskihisar-Yeşilbağc lar, T naz-bağyaka ocaklar ndan 3x210 MW güce sahip Yatağan Termik Santral n n kömür ihtiyac n karş lamaktad r. Ayr ca ruhsat sahibinden rodövansla devral nan Muğla İli Salihpaşalar mevkiinde bulunan İR 7200 ruhsat nolu saha ile bu sahaya mücavir ve ruhsat TKİ ye ait olan sahalardan toplam 30 milyon ton kömür üretilebileceği öngörülmüş olup, Müessese merkezine yaklaş k 25 kilometre uzakl ktaki bu sahalardan kömürün üretilebilmesi ve kontrolu için burada ayr bir birimin kurulmas n n zorunluluğu Genel Müdürlüğe de bildirilmiştir. Öte yandan yukar da da değinildiği üzere Müessesenin teşkilat şemas na Yeralt Kontrol Müdürlüğü de ilave edilmiş olup, inceleme tarihi itibar yla herhangi bir atama da yap lmam şt r. Ayr ca Müessese merkezinde 183 ü üretim servislerinde, 16 s idari servislerde olmak üzere 199 işçinin, İşletme Müdürlüğünde ise 66 s üretim servislerinde, 8 i idari servislerde olmak üzere 74 işçinin, emeklilik sürelerini doldurduklar, yine inceleme tarihi itibar yla (Nisan-2013) Müessese merkezinde atölyelerin bulunduğu Makine İşletme Müdürlüğünde mevcut 216 işçinin 98 inin, İşletme Müdürlüğünün atölyelerinin bulunduğu Elektro Mekanik Şube Müdürlüğünde mevcut 54 işçinin 14 ünün emeklilik sürelerini doldurduklar görülmüştür. -Atölyelerdeki iş kollar ustal ğ gerektiren işler olduğundan ve bu iş kollar nda ustalaşmak önemli bir süreyi gerektirdiğinden, emeklilik süre ve say lar na göre işçi al m nda zorunluluk bulunmaktad r Y l Genel Yat r m ve Finansman Program Hakk nda Karar doğrultusunda 2012 y l nda ayr lanlar n %50 si oran nda personel al m mümkün olduğundan Müessese Müdürlüğüne 69 u işçi, 19 u sözleşmeli personel olmak üzere 88 personele ihtiyaçlar bulunduğu Genel Müdürlüğe bildirilmiştir. Sonuç olarak üç termik santral n kömür ihtiyac n n kesintisiz karş lanmas için üretim yap lan ocaklar n talebi karş layacak üretim kapasitesinde tutulmas, yeralt üretim yöntemiyle de kömür üretimine başlanacağ ndan, bu üretimin programlanan süre ve miktarda gerçekleştirilmesi, Salihpaşalar sahas ndaki üretimin öngörülen düzeyde gerçekleştirilmesi işçi ve kilit teknik personel eksikliğinin giderilmesine bağl d r. Ayr ca gerek Müessese merkezindeki gerekse İşletme Müdürlüğünün mekanik ve motor yenileme atölyelerindeki usta işçiler de emeklilik nedeniyle ayr ld ğ ndan atölyelerdeki hizmetlerin kesintisiz verilmesi de giderek zorlaşmaktad r. Kurulu güçleri toplam 1680 MW olan üç santral n, kömür ihtiyaçlar n n kesintisiz karş lanabilmesi için, üretim yap lan ocaklar n üretim miktarlar n n talebi karş layacak düzeyde tutulmas, yeralt üretim yöntemiyle de kömür üretimine başlanacağ ndan, bu üretimin programlanan süre ve miktarda gerçekleştirilebilmesi ve 7

22 8 Sayıştay atölyelerdeki hizmetlerin üretimi aksatmayacak biçimde yürütülebilmesi için, faaliyet döneminde 584 milyon TL tutar nda net sat ş has lat, 307 milyon TL tutar nda dönem kâr sağlayan, ortalama personeli istihdam eden, ayr ca açt ğ dekapaj, üretim, hizmet al m ve rodövans ihaleleri sonucu dolayl olarak önemli say da işçinin istihdam n da sağlayan Müessesenin işçi ve diğer personel eksikliğinin giderilmesi konusunda Genel Müdürlük nezdinde girişimlerde bulunulmas önerilir. Birisi Müessese merkezinde, birisi ise İşletme müdürlüğünde olmak üzere 2 şube müdürlüğünün yürütme ad alt nda görevlendirme ile tedvir edildiği görülmüştür. Şube müdürlüklerinin yap lan görevlendirme ile yürütülmesi, görevin ifas nda sorumluluk yüklenilmesinde çeşitli olumsuzluklara neden olmaktad r. Ayr ca görevi yürütenin, yürüttüğü görevin ayl ğ n alamamas da, getirilen eşit işe eşit ücret uygulamas na da ayk r bir durumdur. Müessese merkezinde 4 ü maden mühendisi olmak üzere 7 başuzman n, İşletme Müdürlüğünde ise 1 i maden mühendisi olmak üzere 2 başuzman görev yapt ğ, bu görevlilerden 6 s n n Müessesedeki görev sürelerinin 10 y l n üzerinde olduğu görülmüştür. Ayr ca, Başuzman kadrolar için Kurumda yerleşik alg ve görev tevdiinde uygulama, bu kadroya atananlara herhangi bir görev verilmemesi yada aktif bir görev tevdi edilmemesi şeklindedir. Halbuki bu kadrolar işgal edenler de verilen görevleri tabi olduklar mevzuat kapsam nda fiilen eksiksiz olarak yerine getirmek zorundad rlar. Müessesenin son y llarda dekapaj, kömür-kaz, yükleme, tesis ve ünitelerin çal şt r lmas işleri yüklenicilere yapt r ld ğ ndan, bu işlerin tecrübeli elemanlar taraf ndan kontrolu, oluşabilecek kay plar n önlenmesi aç s ndan çok büyük önem kazanm şt r. Müessesede: - Asaleten atama yap lamamas nedeniyle, iki şube Müdürlüğünün yürütme olarak adland r lan ve personel mevzuat nda yeri bulunmayan ve kadrolar (II) say l cetvelde bulunan personel taraf ndan görevlendirme ile yürütülmesi, görevin ifas nda ve sorumluluk yüklenilmesinde çeşitli olumsuzluklara neden olmas yan nda, ilave bir ücret ödenmesi de söz konusu olmad ğ ndan bu kadrolara asaleten atama yap lmas, - Çoğu yöneticilik yapm ş ve deneyime sahip başuzmanlar n deneyimlerinden istifade edilebilecek biçimde istihdamlar için gerekli görevlendirmelerin yap lmas, hususunda Genel Müdürlük nezdinde girişimde bulunulmas önerilir. Öte yandan tarihinde yürürlüğe giren 6331 Say l İş Sağl ğ ve Güvenliği Kanunu hükümleri Müesseseye de, çal şanlar n işle ilgili sağl k ve güvenliğini sağlama, bu çerçevede; mesleki riskleri önleme, eğitim ve bilgi verilmesi dahil her türlü tedbiri alma, gerekli organizasyonu yapma, gerekli araç ve gereçleri sağlama, sağl k ve güvenlik tedbirlerini değişen şartlara uygun hale getirme ve mevcut durumun iyileştirilmesi için çal şmalar yapma, iş yerinde al nan iş sağl ğ ve güvenliği tedbirlerine uyulup uyulmad ğ n izleme, denetleme ve uygunsuzluklar n giderilmesini sağlama yükümlülüklerini getirmiştir. (Belirtilen yükümlülükleri yerine getirmeyen iş 8

23 9 verene her bir yükümlülük için ayr ayr TL ikibinyüzellialt Türk Liras idari para cezas ön görülmüştür). Müessese merkezi iş yerleri için bir tam zamanl (A) s n f sertifikaya (veya yetkisine sahip) bir iş güvenliği uzman ile bir tam zamanl doktora, bağl işletmesi içinde ayn say da uzman ve doktora ihtiyaç bulunmaktad r y l n n Temmuz ay ndan sonra memur ve sözleşmeli statüde çal şan personelin Kanunun 6 nc ve 8 inci maddeleri kapsam na girmesiyle istihdam edilmesi gereken iş güvenliği uzman ve iş yeri hekimi say s nda art ş olacakt r. İnceleme tarihi itibar yla İşletme Müdürlüğünün eksiğinin bulunmad ğ yaln zca Müessese merkezinde (A) s n f sertifikaya sahip iş güvenliği uzman na ihtiyaç bulunduğu görülmüştür. Müessese iş yerlerindeki iş sağl ğ ve güvenliği organizasyonu; 1971 y l nda yürürlüğe giren ve 2003 y l nda yürürlükten kalkan 1475 say l İş Kanuna istinaden ç kart lm ş olan, İş Sağl ğ ve Güvenliği Tüzüğüne göre hekim, Maden ve Taş Ocaklar İşletmelerinde ve Tünel Yap m nda Al nacak İşçi Sağl ğ ve İş Güvenliği Önlemlerine İlişkin Tüzüğe göre emniyet mühendisi istihdam esas al narak kurulmuştur y l nda 4857 say l Kanunun yürürlüğe girmesiyle iş sağl ğ ve güvenliği hizmetlerinin organizasyonunda sertifikasyon ve her konuda uzman desteği kullan m getirilmiştir say l Kanuna göre iş yerlerindeki iş güvenliği uzman, iş yeri hekimi ve iş sağl ğ ve güvenliği hizmetlerini düzenleyen ikincil mevzuat n önemli hükümlerinin, Yüksek Mahkeme Kararlar ile yürütülmesi durdurulmuş veya iptal edilmiştir. Dolay s yla ikincil mevzuata göre verilen iş güvenliği uzmanl ğ belgeleri geçersiz hale gelmiştir say l Kanuna göre iş güvenliği uzmanl ğ istihdam konusundaki düzenlemeler netleşmediğinden, Müesseselerdeki iş sağl ğ güvenliği organizasyonu 4857 say l Kanuna uygun hale getirilememiştir say l İş Sağl ğ ve Güvenliği Kanununun amac iş yerlerinde iş sağl ğ ve güvenliğinin sağlanmas ve mevcut sağl k ve güvenlik şartlar n n iyileştirilmesi için işveren ve çal şanlar n görev, yetki, sorumluluk, hak ve yükümlülüklerinin düzenlenmesinden ibarettir. İş Sağl ğ ve Güvenliği Kanunu hiç bir ayr m yapmaks z n kamu ve özel sektöre ait tüm işlere ve işyerlerine, faaliyet konular na ve işçi say s na bak lmaks z n, bu işyerlerinin işveren, işveren vekili, ç rak ve stajyerler de dâhil olmak üzere tüm çal şanlar na uygulanacakt r. İşveren ile çal şanlar n görev, yetki ve yükümlülükleri 6331 say l Kanunun 4. maddesinde detayl bir şekilde aç klanm şt r. Bu yetki ve yükümlülüklerle birlikte kanunun 26. maddesinde, yükümlülüğünü yerine getirmeyen işyerlerine her bir işlem için TL ile TL s aras nda idari para cezas yapt r m da öngörülmüştür. Kanun, iş sağl ğ ve güvenliği hizmetlerinde ve bu konudaki organizasyonda sertifikasyonu ve iş güvenliği uzman istihdam n da zorunlu hale getirmiştir. Kanunun yukar da belirtilen iş sağl ğ ve güvenliği konusunda Müesseseye getirdiği yükümlülüklerin, 1475 say l Kanun ve ikincil mevzuat esas al narak kurulan mevcut İş Güvenliği ve Sağl ğ Şube Müdürlükleri ve Organizasyonu ile yerine 9

24 10 Sayıştay getirilmesi mümkün değildir. Müessese Kanunda belirtilen mükellefiyetlerini yerine getirememesi nedeniyle, yüksek miktarlarda idari para cezalar, aç lacak hukuk davalar sonucunda da yüksek miktarlarda tazminat ve rücuen tazminatlar da ödemek durumunda kalabilecektir. Yasal düzenlemelerin iş sağl ğ ve güvenliği konusunda, Müesseseye yüklediği yükümlülüklerin yerine getirilmesinin çözümünü iş sağl ğ ve güvenliği uzman ve iş yeri hekimi istihdam oluşturmaktad r. Bu nedenle, 6331 say l İş Sağl ğ ve Güvenliği Kanunu ve ilgili Yönetmeliğin hüküm alt na ald ğ yükümlülüklerin yerine getirilerek, iş kazalar ve iş gücü kay plar n n önlenmesi, idari para cezalar na muhatap olunmamas için; - TKİ İş Güvenliği ve Sağl ğ Dairesine bağl Ortak Sağl k Güvenlik Birimi oluşturulmas, - İstihdam ettiği personel say s 500 ü aşan Müessese merkezleri ve işletmelerde, İş Güvenliği ve Sağl ğ Şube Müdürlükleri ve birimlerinin kadro ve organizasyonunda yeni mevzuat kapsam nda değişiklik yap larak, ön görülen hekim ve uzmanlar n istihdam na olanak sağlanmas, - Çal şan say s n n 500 den az olduğu birimlerde, k smi zamanl olarak çal şmas gereken hekim ve uzmanlar n Ortak Sağl k Güvenlik Biriminden görevlendirilmesi, hususlar n n yap labilirliğinin incelenerek gerçekleştirilebilmesi için, Genel Müdürlük nezdinde girişimde bulunulmas önerilir. 2- Personele yap lan harcamalar: Faaliyet döneminde personele yap lan harcamalar, personelin statüleri baz nda ilişikteki tabloda gösterilmiştir. 10

25 Harcanan Harcanan Personele yap lan harcamalar Toplam harcama Bin TL Kişi baş na ayda düşen TL Ödeneğin son durumu Bin TL Esas ücretler Bin TL Ek ödemeler Bin TL Sosyal giderler Bin TL Cari y l toplam Bin TL Geçmiş y lla ilgili ödeme ve geri al şlar Bin TL Toplam harcama Bin TL Kişi baş na ayda düşen TL A-Memurlar B-Sözleşmeli personel C-İşçiler Genel toplam (A+B+C) Geçen y l toplam Fark (823) 55 (889) (1.657)

26 12 Sayıştay Faaliyet döneminde çal şt r lan ortalama 1082 personel için 64,1 milyon TL si 2012 y l ile ilişkili 13,8 milyon TL si de geçmiş y llarla ilgili olup 2012 y l nda ödenenler olmak üzere toplam 77,9 milyon TL tutar nda harcama yap lm şt r. Personel için yap lan cari y l harcamas 2011 y l nda 65,1 milyon TL olarak gerçekleşmesine rağmen, 2012 y l nda 64,1 milyon TL ye gerilemiştir. Bu gerilemenin nedeni yoğun emeklilik sonucu ortalama işçi say s n n 110 kişi azalmas ndan kaynaklanm şt r. Toplam cari y l harcamas n n ortalama personel baş na düşen bir ayl k tutar olan, kişi baş na düşen harcama memurlarda TL/aydan TL/ay, sözleşmelilerde TL/ay dan TL/ay a işçilerde ise TL/ay dan TL/ay a yükselmiştir. Memur personele 657 say l Devlet Memurlar Kanununa göre Bütçe Kanunlar ndan ve Yan Ödeme Kararnamelerinde öngörülen art ş ve belirlemelere göre ayl k, tazminat ve ek ödemeler ödenmektedir. Kadrolar II say l cetvelde yer alan sözleşmeli personele de Yüksek Planlama Kurulunca belirlenen tavan ücrete göre Yönetim Kurulunca belirlenen ücret skalas na göre ücret ödenmektedir. Müessesede istihdam olunan işçilere, Kamu İşletmeleri İşveren Sendikas ile Türkiye Maden İşçileri Sendikas aras nda imzalanan ve dönemine kapsayan 13. Dönem Toplu İş Sözleşmesinde s ralanan ve takvime bağlanan ücret ve sosyal yard mlar ödenmektedir. Müessese merkezi ve bağl işletmesinde maaş ve işçi ayl klar n n tahakkukunda Genel Müdürlükçe haz rlatt r lan bilgisayar programlar n n kullan ld ğ ve Genel Müdürlükçe de denetlendiği görülmüştür. 3- Sosyal konular ve giderleri: Faaliyet döneminde istihdam olunan personel için yap lan sosyal nitelikli giderlerin ayr nt s personelin statüsü baz nda ilişikteki tabloda gösterilmiştir. 12

27 13 Memurlar Sözleşmeliler İşçiler Toplam Sosyal giderler 2011 Bin TL 2012 Bin TL 2011 Bin TL 2012 Bin TL 2011 Bin TL 2012 Bin TL 2011 Bin TL 2012 Bin TL Fark Bin TL A-Cari y lla ilgili: 1-Aile ve çocuk yard m Evlenme, doğum ve ölüm yard m (2) 3-Sosyal yard m (116) 4-Bar nd rma giderleri Yedirme yard m (531) 6-Giydirme yard m Taş ma giderleri Sosyal güvenlik ve genel sağl k sigortas primi işveren pay ve ek karş l ğ (277) 9-Emekli ikramiyesi işten ayr lma tazminat (135) 10-İşsizlik sigortas işveren pay (39) 11-Sağl k giderleri (30) 12-Eğitim giderleri (2) 13-Spor giderleri Dinlenme kamplar na yap lan harcamalar Personel dernek ve vak flar na yard mlar Ayni ve nakdi başkaca sosyal giderler (46) Toplam (A) (889) B-Geçmiş y llarla ilgili: 1-Emekli ikramiyesi, işten ayr lma tazminat Diğer ödemeler Toplam (B) Genel toplam (A+B)

28 14 Sayıştay Faaliyet döneminde %42 oran nda 13,8 milyon TL si ödenen k dem tazminatlar ile diğer personele ödenen emekli ikramiyesi olmak üzere personel için toplam 32,8 milyon TL tutar nda sosyal nitelikli harcama yap lm şt r. Yap lan sosyal harcaman n başl calar : -11 milyon TL si Sosyal Güvenlik Kurumuna ödenen prim ve ek karş l klar, -1,6 milyon TL si işçiler için yap lan yedirme gideri, -1,6 milyon TL si yürürlükteki toplu iş sözleşmesi uyar nca ödenen sosyal yard m zamm, -802 bin TL si yine toplu iş sözleşmesi uyar nca işçilere verilen kömürün bedeli, -2 milyon TL si personelin iş yerlerine getirilip götürülmesi için yüklenicilere ödenen taş ma gideridir. Müessesenin: -Müessese merkezinde, 52 blokta 302 adet lojman bulunmakta olup, inceleme tarihi itibariyle bunlardan 27 sinin boş olduğu, 6 dairenin ise üçüncü kişilere kiraya verildiği, ayr ca sosyal sitede 20 odal bir misafirhane ile 4 salonu bulunan bir lokalin mevcut olduğu, -İşletmesinin Milas daki sosyal sitesinde ise 10 blokta 59 adet, Yeniköy de 8 blokta 48 adet lojman bulunmakta olup, ayr ca Milas da 20 odal misafirhane ile prefabrik bir lokali de bulunmaktad r. görülmüştür. Kay tlar üzerinde yap lan incelemede bin TL si Müessese merkezince 295 bin TL si İşletme Müdürlüğünce olmak üzere bin TL tutar nda lojman kiras tahsil olunduğu, lojman kiralar n n Milli Emlak Genel Tebliğindeki birim fiyatlara göre 2013 y l kiralar n da tarih ve say l Resmi Gazete de yay mlanan 350 s ra nolu Milli Emlak Genel Tebliğ ve Maliye Bakanl ğ Bütçe ve Mali Kontrol Genel Müdürlüğünün tarih ve 1593 say l genelgesi uyar nca belirlenen m² birim fiyatlar na göre kira tahsil olunduğu görülmüştür. Ayr ca 2012 y l nda Müessesece misafirhane ve lokallerden 264 bin TL gelir sağland ğ görülmüştür. 14

29 15 III. MALİ BÜNYE Müessesenin sadeleştirilerek analize elverişli hale getirilen varl k ve kaynaklar n n ayr nt s aşağ daki tabloda gösterilmiştir Fark Mali durum Bin TL % Bin TL % Bin TL Varl klar ( Aktif ): 1- Dönen varl klar: a ) Haz r değerler 857 0, , b ) K sa sürede paraya çevrilebilir değerler , , Toplam ( 1 ) , , Duran varl klar : a ) Uzun sürede paraya çevrilebilir değerler , ,4 935 b) Bağl değerler , ,1 32 Toplam ( 2 ) , ,5 967 Varl klar toplam Kaynaklar (Pasif): 1- Yabanc kaynaklar : a ) K sa vadeli , , b ) Uzun vadeli , ,5 (1.173) Toplam (1) , , Öz kaynaklar , , Kaynaklar toplam Bilançonun sadeleştirmesi amac yla 8 bin TL tutar ndaki kömür sat şlar na mahsuben al nan avanslar, kömür stoklar na ilişkin tutardan düşülmüştür. Müessesenin varl k ve kaynaklar 2011 y l na göre % 38 oran nda 159,5 milyon TL tutar nda artm şt r. Bir önceki y la göre Müessesenin varl klar ndan: - Haz r değerleri bin TL, - Diğer alacaklar bin TL, - Verilen depozito ve teminatlar 943 bin TL, - Maddi olmayan duran varl klar (net) 329 bin TL, - Özel tükenmeye tabi varlar bin TL, 15

30 16 Sayıştay olmak üzere toplam bin TL tutar nda artarken, - Ticari alacaklar bin TL, - Stoklar bin TL, - Gelecek aylara ait giderleri ve gelir tahakkuklar 208 bin TL, - Diğer dönen varl klar 2 bin TL, - Diğer alacaklar 8 bin TL, - Maddi duran varl klar (net) bin TL, olmak üzere toplam bin TL tutar nda azalm ş ve net art ş bin TL olmuştur. Kaynaklar ndan: - Ticari borçlar bin TL, - Kâr yedekleri bin TL, - Dönem net kâr bin TL, olmak üzere toplam bin TL artarken, - Diğer borçlar 841 bin TL, - Al nan avanslar 14 bin TL, - Ödenecek vergi ve diğer yükümlülükleri bin TL, - Borç ve gider karş l klar bin TL, - Gelecek aylara ait gelirler ve giderler tahakkuklar 919 bin TL, - Borç ve gider karş l klar bin TL, olmak üzere toplam bin TL tutar nda azalm ş ve net art ş bin TL olarak gerçekleşmiştir. Varl klardaki (brüt) 187,9 milyon TL tutar ndaki art ş n 180 milyon TL si Genel Müdürlükten olan alacaklardaki art ştan kaynaklanmaktad r. Kaynaklardaki 166,3 milyon TL tutar ndaki art ş n (brüt) % 96,7 oran nda 160,8 milyon TL sini öz kaynaklardaki art ş oluşturmaktad r. Rapor ekleri aras na (Ek:11) olarak al nan kâr dağ t m tablosundan görüleceği üzere 244,9 milyon TL tutar ndaki dönem net kâr n n, 146,9 milyon TL sinin Genel Müdürlüğe devri 98,1 milyon TL sinin ise kanuni yedek akçe olarak ayr lmas kararlaşt r lm şt r. Bu kapsamda, Genel Müdürlükçe gelir tahakkuku yap lan ve 2013 y l nda cari hesaba mahsup edilecek olan kâr pay, kaynaklar n ayr nt s na ilişkin (Ek:6) say l çizelgede k sa vadeli yabanc kaynaklara al nm şt r. Müessesenin rapor ekleri aras na (Ek:5,6) olarak al nan varl k ve kaynaklar n n ayr nt s na ilişkin tablolarda yer alan bilanço kalemlerinin kendi aralar nda ve gelir tablosu kalemleri aras nda kurulan oranlar ve bunlara ilişkin aç klamalar aşağ dad r. 16

31 17 A- Mali durum: 1- Mali yap oranlar : a) Mali kald raç: % % Yabanc kaynaklar x x100 = = 38,7 38,8 Varl klar toplam Müessesenin bir önceki y la göre % 37 oran nda 61,4 milyon TL tutar nda artan 226 milyon TL tutar ndaki yabanc kaynaklar n n; % 65 i oran nda 147 milyon TL si Genel Müdürlüğe devrolunacak kâr pay, % 18 oran nda 41 milyon TL si k dem tazminat karş l klar, 4,1 milyon TL si iç sigorta fonlar, 19,8 ödenecek kurumlar vergisi ve diğer vergilerin tutar 14,6 milyon TL si ise diğer borçlar n tutar d r. Müessesenin bilanço günündeki varl klar n n % 38,7 si yabanc kaynaklarla finanse edilmiş olup, oran bir önceki y l da ayn düzeyde gerçekleşmiştir. Yaln z yabanc kaynaklardan k sa vadede fon ç k ş gerektirmeyecek k dem tazminat karş l klar n n ileriki y llara ait k sm ile iç sigorta fonlar elimine edildiğinde, oran % 31 e gerilemektedir. b) Mali yeterlilik (Finansman): % % Öz kaynaklar x x100 = = 158,2 157,7 Yabanc kaynaklar Müessesenin öz kaynaklar her geçen gün artmaktad r. Ayr ca yaratt ğ kaynak da Genel Müdürlüğe devrolunmaktad r. Müessesenin cari hesaptan 368,2 milyon TL tutar nda alacağ bulunmaktad r. Ayr ca yabanc kaynaklar n 147 milyon TL si de 2012 y l dönem net kâr ndan ödenecek Genel Müdürlük kâr pay d r. Dolay s yla Müessesenin borçlar n ödemede ve diğer faaliyetlerinin gerektirdiği finansman sağlamada kaynak s k nt s bulunmamaktad r. Y l içi fon hareketlerinin dönem sonu itibar yla sonuçlar n, fon kaynaklar ve fon kullan mlar olarak gösteren fon ak m tablosu ile hesap dönemi içinde ortaya ç kan nakit ak şlar n, kaynaklar ve kullan m yerleri bak m ndan gösteren nakit ak m tablosunun Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliğinde (S ra no:1) s ralanan kabuller doğrultusunda haz rlanamad ğ görülmüştür. Bu nedenle fon ak m ve nakit ak m tablosu rapor ekleri aras na al nmam şt r. Ancak Kurumun diğer Müesseselerinde de, bu iki tablonun düzenlenmesinde benzeri 17

32 18 Sayıştay hatalar n yap ld ğ ve benzeri kalemlerde farkl yorumlar yap ld ğ denetimlerde gözlendiğinden, haz rlanmas Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliğleri uyar nca zorunlu olan ek mali tablolar n an lan Tebliğdeki esaslara göre, kolayl kla düzenlenebilmesi için Genel Müdürlükçe detayl program haz rlat larak, uygulanmas gereklidir. Öte yandan 1 Temmuz 2012 tarihinde yürürlüğe giren Türk Ticaret Kanununun 88 inci maddesi uyar nca, gerçek ve tüzel kişiler münferit ve konsolide finansal tablolar n düzenlerken, Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartlar Kurumu taraf ndan yay mlanan, Türkiye Muhasebe Standartlar na, Kavramsal Çerçevede yer alan muhasebe ilkelerine ve bunlar n ayr lmaz parças olan, yorumlara uymak ve bunlar uygulamak zorunda olduklar ndan, yine tarihinde kabul olunan 6335 say l kanunla değiştirilen ve tarihinde yürürlüğe girecek olan Geçici 6 nc maddesinde de tarihinde münferit ve konsolide finansal tablolar n düzenlenmesinde Türkiye Muhasebe Standartlar na uyma zorunluluğu getirildiği ve Finansal Tablolar n Sunuluşu na ilişkin TMS 1 de, tam bir finansal tablolar setinin: (a) Dönem sonu finansal durum tablosu (bilanço) (b) Döneme ait kapsaml gelir tablosu, (c) Döneme ait öz kaynak değişim tablosu, (d) Döneme ait nakit ak m tablosu, (e) Önemli muhasebe politikalar n özetleyen dipnotlar ve diğer aç klay c notlar Tablo ve dipnotlar n içereceği belirtildiğinden, haz rlanacak programlarda bu hususun da gözönünde bulundurulmas gereklidir. Ayr ca TKİ nin tarihinden itibaren de bağ ms z denetime tabii olacağ Hazine Müsteşarl ğ nca Kuruma bildirilmiştir. Zira bağ ms z denetimde s ralanan tablolar baz al narak inceleme yap lacakt r. (3) S ra nolu Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği ile ek mali tablolar düzenlemek zorunda olan işletmelerin belirlenmesinde aktif toplam ve net sat şlar n toplam kriteri getirilmiştir. Bu hüküm uyar nca, aktif toplam veya net sat şlar toplam belirli bir tutar aşan mükellefler ek mali tablolar düzenlemek zorundad rlar. Bu tutarlar 10 S ra nolu Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği ile 1,8 milyon ve 4 milyon TL olarak belirlenmiş ve bu parasal hadlerin her y l, önceki y l için VUK hükümleri uyar nca tespit edilen yeniden değerleme oran nda artt r larak uygulanacağ bu Tebliğ ile hükme bağlanm şt r. Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliğleri uyar nca, düzenlenmesi zorunlu olan ek mali tablolardaki hatalar n giderilmesi ve tüm Müesseselerce haz rlanan ek mali tablolar aras nda uygulama birliğinin sağlanabilmesi için, Türk Ticaret Kanunu uyar nca, 1 Ocak 2013 tarihinden itibaren uygulama zorunluluğu bulunan Finansal Tablolar n Sunuluşu na ilişkin Türkiye Muhasebe Standart ndaki ek finansal tablolar hususu ve Kurumun tarihinden itibaren bağ ms z denetime tabii olacağ da 18

33 19 göz önünde bulundurularak, yaz l m program haz rlanmas konusunda Genel Müdürlük nezdinde girişimde bulunulmas önerilir. c) Oto finansman (İç kaynaklar): Yedekler x x 100 Ödenmiş sermaye % % = = 165,5 94,5 Müessesenin dönem kâr ndan 98,1 milyon TL tutar nda yedek ayr lmas kararlaşt r ld ğ ndan, geçmiş y llar kâr ndan ayr lan yedekle birlikte toplam yedekleri 224,2 milyon TL ye ulaşm ş olup, iç kaynak yeterliliği de % 165,5 olarak gerçekleşmiştir. Başka deyişle kullan lan ortalama ödenmiş sermaye birimi baş na 0,17 TL yedek oluşmuştur. Müessesenin, kâr ve kârl l k oran n n artmas na bağl olarak iç kaynak birikimi de önemli oranda artm şt r. d) Bağl değerlerin finansman nda kullan lan kaynaklar ve bu değerlerin kaynaklar içindeki yeri: Bağl değerler x x 100 Öz kaynaklar % % = = 47,5 65,4 Maddi duran varl klar (net) x x 100 Öz kaynaklar = = 8,6 14,2 Bağl değerler x x 100 = 29,1 40,0 Varl klar toplam Bağl değerlerin ve net maddi duran varl klar n finansman nda ne ölçüde öz kaynak ve varl ğ n kullan ld ğ n gösteren oranlardan görüleceği üzere, Müessesenin öz kaynaklar ile maddi duran varl klar, maddi olmayan duran varl klar ve özel tükenmeye tabii varl klar n net toplam ndan oluşan bağl değerlerini karş lama oran, öz kaynak art ş na bağl olarak 5,6 puan gerilemiştir. Yine bilanço günü 19

34 20 Sayıştay itibar yla Müessesenin varl klar n n % 29,1 i bağl değerlerin finansman nda kullan lm ş durumdad r. e) Paraya çevrilebilir ve haz r değerlerin varl klar içindeki yeri: Paraya çevrilebilir ve haz r değerler x x 100 Varl klar toplam % % = = 70,9 59,9 Müessesenin 411,5 milyon TL tutar ndaki dönen varl klar ile 2,4 milyon TL tutar ndaki duran varl klar aras nda yeralan verilen teminatlardan oluşan, paraya çevrilebilir ve haz r değerlerin varl klar toplam içindeki oran 11 puan artarak % 71 e yükselmiştir. Müessesenin dönen varl klar n n ise % 87 si oran nda 368,2 milyon TL sini, Müessesenin Ana teşekkülden olan alacağ oluşturmaktad r. 2) Likidite oranlar : Müessesenin k sa vadeli borçlar n ödeme gücü ile net işletme sermayesinin yeterliliğine ilişkin oranlar aşağ da gösterilmiştir % % Dönen varl klar x x 100 Cari oran = = = ,9 K sa vadeli yabanc kaynaklar (Dönen varl klar-stoklar) 100 ( ) 100 Likidite = = = 197,7 164,9 oran K sa vadeli yabanc kaynaklar (Haz r değerler + çok k sa sürede paraya çevrilebilir değerler) 100 ( ) 100 Nakit oran = = = 1,0 0,7 K sa vadeli yabanc kaynaklar

35 21 Müessesenin net işletme sermayesi: y l nda ( )= bin TL iken, y l nda ( ) = bin TL ye yükselmiştir. Müessesenin k sa vadeli borçlar n n % 78 i oran nda 146,9 milyon TL sini Genel Müdürlüğe devrolunacak kâr pay oluşturmaktad r. İşletmelerin k sa vadeli borç ödeme gücünü ölçmek, başka bir deyişle Likidite riskini değerlendirmek, net işletme sermayesinin yeterli olup olmad ğ n değerlendirmek ve belirlemek için kullan lan yukar daki oranlardan görüleceği üzere Müessese yeterli çal şma sermayesine sahip olup, likidite riski bulunmamaktad r. Öte yandan Müessesece sağlanan nakit Genel Müdürlüğe aktar ld ğ ndan ve fon yönetimi ve plasman Genel Müdürlükçe yürütüldüğünden, Müessesenin menkul k ymetleri ve benzeri başkaca yat r mlar bulunmamaktad r. Bu nedenle, Müessesenin bilanço günü itibar yla kasa ve banka mevcutlar ile k sa vadeli borçlar n n % 1ni karş layabilir durumda olmas bir olumsuzluk yaratmamaktad r. Alacak devir h z 3- Varl k kullan m oranlar : a)alacak devir h z : = Net sat şlar = Ortalama ticari alacaklar = 70,7 34,4 Ortalama ticari alacaklar = Dönem baş +dönem sonu = 2 2 Alacaklar n y lda kaç kez tahsil edildiğini gösteren orandan görüleceği üzere, Müessesenin alacak devir h z yükselmiştir. Müessesenin sat şlar n n tamam na yak n (%98,9 u) termik santrallara yap ld ğ ndan tahsilat sorunu ve şüpheli hale gelen alacağ bulunmamaktad r. b) Stok devir h z : Sat şlar n maliyeti Ortalama mamul stoklar = = = ,9 12,1 21

36 22 Sayıştay Net sat şlar Ortalama mamul stoklar = = 39,8 24,6 Ortalama mamul ve emtia stoklar = = Müessesede kendi üretimi sat labilir kömür stoklar ile ticari kömür stoklar n n hangi h zda sat şa çevrildiğinin ölçüsü olan yukar daki rasyolardan görüleceği üzere, mamul stoklar 14,9 kez devretmiştir. Başka deyişle stoklar 360:14,9=25 günde bir yenilenmiştir. Net sat şlara göre stoklar n tükenme süresi 360:39,8=9 gündür. c) Dönen varl klar devir h z : Net sat şlar = Ortalama dönen varl klar /2 = 1,9 2,4 Faaliyet döneminde ortalama 1TL lik dönen varl k ile 1,9 TL tutar nda net sat ş has lat sağlanm şt r. d) Aktif devir h z : Net sat şlar = Varl klar toplam (ortalama) /2 = 1,2 1,4 Tüm varl klar n verimliliğinin göstergesi olan rasyodan görüleceği üzere, bir önceki faaliyet döneminde kullan lan ortalama varl k birimi baş na 1,4 birim net sat ş has lat sağlanm şken, faaliyet döneminde 1,2 birim net sat ş has lat sağlanm şt r. Net işletme sermayesi devir h z : Net sat şlar = Net işletme sermayesi /2 = 3,4 3,9 Net işletme sermayesinin ne derece etkin kullan ld ğ n gösteren ve ayn zamanda 1 TL lik net işletme sermayesinin işletmede yaratt ğ sat ş hacmini gösteren 22

37 23 orandan görüleceği üzere, Müessesece 1 TL lik net işletme sermayesi ile 3,4 TL lik sat ş hacmi yarat lm şt r. h) Öz kaynak devir h z : Net sat şlar = Öz kaynaklar(ortalama) /2 = 1,9 2,2 Öz kaynağ n ne ölçüde verimli kullan ld ğ n belirten ve öz kaynaklardaki 1 TL lik art ş n yaratt ğ sat ş hacmini gösteren orandan görüleceği üzere, öz kaynaklardaki 1 TL lik art ş 1,9 TL lik sat ş hacmi yaratm şt r. B Mali sonuçlar : a) Mali karl l k (Mali rantabilite): Dönem kâr x x 100 Ödenmiş sermaye (ortalama) = = % % 229,8 137,3 Dönem kâr x x 100 Öz kaynaklar (ortalama) = /2 = 99,4 79,4 Faaliyet kâr x x 100 Öz kaynaklar (ortalama) = /2 = 105,2 93,9 Faaliyet döneminde ödenmiş sermaye dahil öz kaynak unsurlar nda bir değişiklik olmamas na rağmen, dönem kâr nda bir önceki y la göre % 67,4 oran nda 123,5 milyon TL tutar nda art ş sağlanmas, yukar daki oranlardan görüleceği üzere kârl l k göstergelerinin önemli oranda artmas na neden olmuştur. Nitekim Müessesenin ödenmiş sermaye birimi baş na sağlad ğ dönem kâr, 1,4 TL den 2,3 TL ye, ortalama öz kaynak birimi baş na sağlanan dönem kâr da 0,94 TL den 1 TL ye yükselmiştir. Yine sat ş miktar ve tutar ndaki art şa bağl olarak sağlanan faaliyet kâr n n, bir önceki y la göre % 50 oran nda 108 milyon TL tutar nda artmas nedeniyle de 23

38 24 Sayıştay ortalama öz kaynak birimi baş na sağlanan faaliyet kâr da 0,94 TL den 1,1 TL ye yükselmiştir. b) Ekonomik kârl l k (Ekonomik rantabilite): Dönem kâr +(finansman giderleri -yat r m maliyetine verilen faizler) 100 Kullan lan sermaye-işletmeye aç lmayan yat r mlarda kullan lan sermaye = x = 2012 % 2011 % 52,6 43,5 Öz ve yabanc kaynaklar toplam n n rantabilitesini gösteren bu orandan görüleceği üzere Müessesenin ekonomik rantabilitesi bir önceki y la göre 9,1 birim artm şt r. 3- Mali sonucu ilgilendiren etkenler: a) Finansman giderleri yükü: Müessese faize tabi yabanc kaynak kullanmamakta olup, faaliyet döneminde finansman gideri oluşmam şt r. Geçmiş y llarda gelir tablosunda yer alan finansman gideri ise Genel Müdürlükçe özel bankalardan sağlanan kaynak için ödediği faizi dağ tmas nedeniyle oluşan finansman gideridir. b) Net sat şlara göre kârl l k oranlar : 2012 % 2011 % Net sat şlar x x100 = = ,9 Kullan lan sermaye-işletmeye aç lmayan yat r mlarda kullan lan kaynaklar Olağan kâr x x 100 Olağan kâr oran = = = 53,9 43,8 Net sat şlar Dönem kâr x x 100 Dönem kâr oran = = = 51,5 36,6 Net sat şlar İşletmenin her 1 TL lik sat ş içindeki olağan kâr ve dönen kâr yüzdesini gösteren ve işletme faaliyetlerinin net verimliliği konusunda bilgi veren yukar daki oranlardan görüleceği üzere Müessesenin net sat şlar n n olağan kâr ve dönem kâr na dönüşüm oranlar artm şt r. 24

39 25 Ayr ca öz ve yabanc kaynaklardan oluşan toplam kullan lan kaynak birimi baş na bir önceki y l düzeyinde 1,02 TL tutar nda net sat ş has lat sağlanm şt r. Müessese müdürlüğü ürettiği kömürlerin tamam na yak n bölümünü Yatağan, Yeniköy ve Kemerköy Termik Santrallar na satmaktad r. Termik Santrallara y lda 9-11 milyon ton aral ğ nda kömür verilmektedir. Müessese programlanan ve talep edilen kömürü verebildiği sürece kârl l ğ devam edecektir. Ancak Müessese merkezinin bulunduğu Eskihisar ocağ ndaki, aç k ocak yöntemi ile üretilebilecek rezerv önemli miktarda azald ğ ndan, kapal ocak yöntemi ile üretilebilecek rezerv için proje haz rlat lm şt r. Ancak kapal ocak yöntemi ile üretilecek kömürün birim üretim maliyeti bugünkü maliyetlerle k yaslanamayacak tutarda yüksek gerçekleşeceğinden bu husus Müessese kârl l ğ n önemli oranda azaltacak bir unsur olacakt r. 25

40 26 Sayıştay IV. İŞLETME ÇALIŞMALARI Müessesenin füzyon işletme bütçesi TKİ Yönetim Kurulu nun gün ve 37/504 say l karar ile kabul edilerek, program hedeflerini de aşmak üzere üretimi artt r c, maliyeti düşürücü her türlü idari ve teknik tedbirlerin al narak Müessesenin işletme faaliyetlerinin daha da iyileştirilmesi için belirlenen hedeflere uyulmas öngörüsü ile Müesseseye gönderilmiştir. Müessesenin 2012 y l na ilişkin işletme bütçesinde: -931 i işçi olmak üzere personelin istihdam olunacağ, -66 milyon m³ dekapaj yap lacağ, -3,2 milyon tonu Müessese merkezince 6,8 milyon tonu Yeniköy İşletmesi Müdürlüğünce olmak üzere 10 milyon ton sat labilir kömür üretileceği, -43,3 milyon TL tutar nda malzeme tedarik edileceği, hizmet al mlar için 45,3 milyon TL tutar nda ödeme yap lacağ, -Yat r m program nda detay belirlenen muhtelif işler, inşaat ve etüd projeleri için 12,2 milyon TL tutar nda harcama yap lacağ, bin tonu termik santrallara, olmak üzere bin ton kömür sat lacağ, -Sat şlardan 470 milyon TL tutar nda net sat ş has lat sağlanacağ ve dönemin 98 milyon TL tutar nda kârla kapat lacağ, öngörülmüştür. Uygulamada: -789 u işçi olmak üzere ortalama personelle çal ş lm ş, -43 milyon m³ toprak örtüsü kald r lm ş, -4,2 milyon tonu Müessese merkezince 7,8 milyon tonu Yeniköy Linyitleri İşletmesi Müdürlüğünce olmak üzere toplam 12 milyon ton sat labilir nitelikte kömür üretilmiş, -113 bin ton ticari kömür sat n al nm ş, -19,9 milyon TL tutar nda malzeme al m gerçekleşmiş, hizmet al mlar için 25,7 milyon TL tutar nda ödemede bulunulmuş, -Yat r mlar için 2,6 milyon TL tutar nda nakdi harcama yap lm ş, -11,798 bin tonu termik santrallara, olmak üzere 11,860 bin ton kömür sat lm ş, -Sat şlardan 595,2 milyon TL tutar nda net sat ş has lat sağlanm ş ve dönem 306,8 milyon TL tutar nda kârla kapat lm şt r. 26

41 27 Müessesenin hizmet al mlar için ödenek öngörülmediği gibi föy de konulmamaktad r. Müessesenin işçi say s ndaki azal şa bağl Müessesenin hizmet al mlar her geçen y l artarak önemli rakama ulaşm şt r. Bu itibarla bundan sonra haz rlanacak işletme bütçelerine öngörülecek hizmet al m ödeneklerini içerecek föy konulmas önerilir. Müessesenin bütçesi revize edilmemiş, yaln zca ödeneği yetersiz kalan kalemlere, diğer kalemlerden aktarma yap lm şt r. A- Giderler: Müessesenin mal ve hizmet üretiminde katland ğ maliyetleri oluşturan gider çeşitleri, Müessese merkezi ve İşletme Müdürlüğü baz nda ve füzyon olarak aşağ daki tabloda gösterilmiştir. 27

42 28 Sayıştay 2012 Giderler 2011 y l Gerçekleşen Bin TL İlk durum Bin TL Ödenek Son durum Bin TL Müessese merkezi Bin TL Gerçekleşen füzyon Yeniköy Linyitleri İşletmesi Bin TL Toplam Bin TL Ödeneğin son durumuna göre fark Bin TL Ödeneğe göre sapmalar İlk duruma göre % Son duruma göre % 0-İlk madde ve malzeme giderleri (11.082) (26) (26) 1-İşçi ücret ve giderleri (4.461) (10) (9) 2-Memur ve sözleşmeli personel ücret ve giderleri (245) 3 (2) 3-D şar dan sağlanan fayda ve hizmetler ( ) (47) (47) 4-Çeşitli giderler giderler (690) (27) (27) 5-Vergi resim ve harçlar (273) (3) (3) 6-Amortismanlar ve tükenme paylar (81.532) (35) (35) 7-Finansman giderleri Toplam ( ) (37) (37) 28

43 29 Çal şma döneminde 249,1 milyon TL si Müessese merkezinde, 157,5 milyon TL si İşletmesi Müdürlüğünde olmak üzere bir önceki y ldan 44,3 milyon TL azal şla 406,6 milyon TL tutar nda gider oluşmuştur. -Müessese merkezinde bir önceki y l 238,1 milyon TL olarak gerçekleşen giderler toplam 11 milyon TL tutar nda artarak 249,1 milyon TL olarak gerçekleşirken, -Yeniköy Linyitleri İşletme Müdürlüğünde bir önceki y l 212,8 milyon TL olarak gerçekleşen giderler toplam %26 oran nda 55,3 milyon TL tutar nda azalarak 157,5 milyon TL ye gerilemiştir. Gider çeşidi 2012 Bin TL 2011 Bin TL Fark Bin TL 0- Malzeme giderleri İşçi hareket ve giderleri (1.272) 2- Memur ve sözleşmeli personel ücret ve giderleri 3- D şardan sağlanan fayda ve hizmetler (31.904) 4- Çeşitli giderler Vergi, resim ve harçlar Amortisman ve tükenme paylar (24.744) Toplam (55.307) Gider çeşitlerinin yukar da s ralanan bir önceki y la ilişkin değişiminden görüleceği üzere, emekliliklere bağl olarak işçi ücretlerinde oluşan azalma yan nda d şardan sağlanan fayda ve hizmetler ile tükenme paylar n n önemli tutarlarda azalmas gider toplam n n bir önceki y la göre düşük gerçekleşmesine neden olmuştur. Müessese merkezi ve İşletme Müdürlüğü gider yerlerinde oluşan toplam TL tutar ndaki giderlerin: bin TL si kömür üretim gideri, bin TL si pazarlama sat ş dağ t m gideri, bin TL si Genel Müdürlükçe dekont edilen, genel yönetim gider pay d ş ndaki genel idare gideri, bin TL si Müessese merkezi ve İşletme Müdürlüğünce yap lan dekapaj n, TL si ise yüklenicilere yapt r lan dekapaj n giderleri olmak üzere toplam TL si dekapaj giderleri, 29

44 30 Sayıştay -221 bin TL si araşt rma gideri olarak kaydolunan gider, bin TL si ise diğer özel tükenmeye tabi varl k ad ile aç lan gider yerine kaydolunan giderlerin tutar d r. Bu gider yerine kaydolunan bin TL tutar ndaki giderlerin: bin TL si ocaklar n ilerleme yönündeki üçüncü kişilere ait arazilerin sat n al nmas ve kamulaşt r lmas için ödenen tutarlar, TL si gelir tablosu bölümünde de belirtildiği üzere Müessese merkezinde ocağ n ilerleme yönünde kalan Turgut Beldesi karayolunun ötelenmesi için ödenen tutar, TL si iş makinalar n n bak m-onar m masraf olarak Bursa Linyitleri İşletmesi Müdürlüğüne dekont edilen tutar, -986 bin TL si İşletme Müdürlüğünün iş makinalar n n bak m-onar m gideri, -820 bin TL si edinilen ve detay bilanço bölümünde verilen sabit k ymetlerin iktisap bedelleri, -323 bin TL si ise başkaca giderlerin tutar d r. Büyüklük olarak Müessesenin füzyon giderleri içinde giderlerin %38 ini oluşturan d şardan sağlanan fayda ve hizmetler birinci s rada, %36 s n oluşturan amortisman ve tükenme paylar ikinci s rada yer almaktad r bin TL olarak gerçekleşen d şardan sağlanan fayda ve hizmetlerin önemli kalemleri: bin TL tutar ndaki elektrik gideri, bintl tutar ndaki dekapaj yüklenicilerine ödenen hakediş bedelleri, bin TL tutar ndaki mal ve hizmet temin edilen diğer yüklenicilere ödenen hak ediş bedelleri, bin TL tutar ndaki kömür üretimi için kiralanan sahalar için ruhsat sahiplerine ödenen kira bedelleri, bin TL tutar ndaki Orman İşletme Müdürlüklerine ödenen kullan m bedelleri, bin TL tutar ndaki s santrallar n çal şt ran yükleniciler ile yak lan kömür bedeli, bin TL tutar ndaki özel güvenlik teşkilat yüklenicileri ile temizlik işini yürüten yüklenicilere ödenen tutarlar ile diğer fayda ve hizmetlerin tutar d r. Müessese merkezi ve Yeniköy Linyitleri İşletmesi Müdürlüğünün misafir ağ rlama giderleri toplam ise 67 bin TL dir. Müessesenin giderleri üzerinde yap lan incelemede giderlerin eki belgeler uyar nca ilgili gider yerlerine kaydolunduğu görülmüştür. 30

45 31 B- Tedarik işleri: Müessese, 4734 say l Kamu İhale Kanunu nun İstisnalar başl kl 3 üncü maddesinin (g) bendi kapsam nda belirtilen parasal limitin alt nda kalan ve Kamu İhale Kurumunun olurlar ndan geçen, ticari ve s nai faaliyetleri çerçevesinde doğrudan mal ve hizmet üretimine veya ana faaliyetlerine yönelik ihtiyaçlar n n temin ve tedariki için açt ğ ihaleleri, TKİ Yönetim Kurulunun kabulünden sonra tarih ve say l Resmi Gazete de yay mlanarak yürürlüğe giren TKİ Kurumunun 4734 say l Kamu İhale Kanununun 3/g Maddesi Uyar nca Yapacağ Mal ve Hizmet Al mlar nda Uygulanacak Esas ve Usuller Hakk nda Yönetmelik hükümlerine göre yürütmektedir. Bunlar n d ş nda kalan ihaleleri ise 4734 say l Kamu İhale Kanunu ile 4735 say l Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu kapsam nda yürütmektedir. Kurumda, malzeme al mlar nda Kurum aleyhine oluşacak fiyat farklar n önlemek, tüm müesseseleri kapsayacak şekilde al m yap larak tasarruf sağlamak ve ihale sürecini h zland rmak ve stok seviyelerini de kontrol etmek amac yla patlay c, motorin, benzin ve iş makinas lastikleri al mlar ile dekapaj ihaleleri TKİ Genel Müdürlüğünce yap lmaktad r. Müessesedeki al mlar Genel Müdürlükçe belirlenen sat nalma yetki limitleri kapsam nda Müessese merkezi ve İşletme Müdürlüğü, Sat nalma Müdürlüklerince yürütülmektedir. 1- Al mlar: a) İlk madde malzeme ve ticari mal al mlar : 2012 y l nda öngörülen ve gerçekleştirilen malzeme ve ticari mal al mlar 2011 y l na ilişkin değerlerle birlikte aşağ daki tabloda gösterilmiştir. 31

46 32 Sayıştay Malzeme al mlar 1-Maden direği 2011 Gerçekleşen Bin TL Program ödeneği İlk durum Bin TL Son durum Bin TL Müessese merkezi Bin TL 2012 Gerçekleşen İşletme Bin TL Toplam Bin TL Ödeneğin ilk durumuna göre sapma % 2-Patlay c maddeler (22) 3-Akaryak t ve madeni yağlar (19) 4-Demir ve çelikler (49) 5-Alet, edavat ve idare teçizat (48) 6-Sosyal işler malzemesi (20) 7-K rtasiye ve bas l evrak (31) 8-Lastikler: - İç D ş Toplam(8) (83) 9-Sair malzemeler: - İç (37) - D ş Toplam(9) (37) 10-Yedekler: - İç (13) - D ş Toplam(10) (57) 11-Ticari kömür al m İç al mlar toplam (19) D ş al mlar toplam Toplam (1+11) (27) Verilen sipariş avanslar Genel toplam (28) 32

47 33 Faaliyet döneminde ayr nt s tablodan görüleceği üzere Müessese merkezince bin TL, Yeniköy Linyitleri İşletme Müdürlüğünce ise bin TL olmak üzere toplam bin TL tutar nda malzeme al m gerçekleştirilmiştir. Müessesenin ticari kömür al mlar da, al mlar içinde önemli paya sahip bulunmaktad r. Zira faaliyet döneminde gerçekleştirilen toplam 34,6 milyon TL tutar ndaki al mlar n %17 si oran nda 6 milyon TL sini ticari kömür al mlar oluşturmaktad r. Faaliyet döneminde al nan ticari kömüre ilişkin veriler aşağ daki tabloda gösterilmiştir. 33

48 34 Sayıştay Ticari kömür al m Miktar ton KİAŞ TL/ton Sat c şirket ve al nan miktar Tutar Bin TL Ege Linyitleri İşletmesi Müessesesi Miktar ton TL/ton Tutar Bin TL Toplam Miktar ton TL/ton 1-Tuvönan: mm toz mm toz , , , Toplam (1) , , Krible: 0-20 mm toz 0-30 mm toz + 30 mm parça + 18 mm parça torba mm parça torba ,29 73, , , mm parça torba , , Toplam (2) , , , Lave: mm toz 0-15 mm toz 0-20 mm toz mm toz mm f nd k mm f nd k torba + 18 mm parça + 18 mm parça torba Toplam (3) Mikst Şlam Briket Genel toplam , , , Tutar Bin TL 34

49 35 Tablodan görüleceği üzere, tonu (0-600) mm boyutlu tuvönan kömür, 499 tonu (+10-18)mm boyutlu parça torbal olmak üzere toplam ton kömür, Kurumun Ören Beldesi s n rlar içinde yer alan ve ruhsat Kuruma ait olan Alatepe sahas nda, Kurum ile akdettiği rodövans sözleşmesi ile taşeron şirketlere üretim yapt ran, Kurumun iştiraki Kömür İşletmeleri AŞ (KİAŞ) sat n al nm şt r ton parçal kömür ise işçilere dağ t lmak ve s santrallar nda yak lmak üzere, Ege Linyitleri İşletmesi Müessesesinden sat n al nm şt r. b) Hizmet al mlar : Müessesenin merkezi ve bağl işletmesinin hizmet al mlar ve bunlar n toplam ndan oluşan füzyon hizmet al mlar aşağ daki tabloda gösterilmiştir. 35

50 36 Sayıştay Taş ma: Hizmet al mlar 2011 Gerçekleşen Bin TL İlk durum Bin TL Ödenek Son durum Bin TL Müessese merkezi Bin TL Gerçekleşen Bin TL İşletme Bin TL Toplam Bin TL Ödeneğin ilk durumuna göre sapma % Personel taş ma (9) Tuvönan kömür ve şişt.nakli (39) Kamyonla kömür nakli (SDYF) İşçi Kömür Nakli (33) DDY yapt r lan kömür nakli 2-Ünite ve tesislerin çal şt r lmas : Toplam (1) (45) Is merkezi işletilmesi (3) Kömür torb.ve biriket yük.tes.çal Kriblaj tesisi çal şt r lma ve bak m işi Lavvar tesisi çal şt r lma ve bak m işi (35) Hümik asit tesislerinin çal şt r lmas Y kama yağlama ve kanal temizliği işi Motor lastik atölyesi işletilmesi Toplam (2) (38) 3- Araç kiralama (2) 4- Bilgisayar yaz l m donan m 5- Yemek pişirme ve dağ t m (1) 6- Bak m - onar m (98) 7- Temizlik hizmetleri Ağaçland rma (100) 9- D şar ya yapt r lan patlatma işi (işçilik) (100) 10-Koruma güvenlik (10) 11-Sair işgücü hizmet al m (72) 12-Harici sigorta için ödenen prim tutar (21) 13-Diğer hizmet al mlar Toplam (3+13) (41) Genel toplam (42) 36

51 37 Hazine Müsteşarl ğ nca yay nlanan 2012 Y l Yat r m ve Finansman Program n n Uygulamas na İlişkin Usul ve Esaslar n n Belirlenmesine Dair Tebliğdeki s n rlamalar da gözetilerek faaliyet döneminde 9,7 milyon TL si Müessese merkezince, 16 milyon TL si İşletme Müdürlüğünce olmak üzere toplam 25,7 milyon TL tutar nda hizmet al m gerçekleştirilmiştir y l na ait Genel Yat r m ve Finansman Program n n 15 inci maddesi (2) inci bendinde: Teşebbüsler, hizmet al m yapt klar yüklenici firmalarda çal şan personelin ücretleriyle, sosyal güvenlik ve işsizlik sigortas primlerinin düzenli yat r l p yat r lmad ğ n takip etmekle yükümlüdürler. Hizmet al m ihale şartname sözleşmelerine, yüklenici firman n çal şt rd ğ personelin ücretleriyle, sosyal güvenlik ve işsizlik sigortas primlerinin tam, zaman nda ve düzenli olarak yat rmamas durumunda sözleşmenin feshedileceğine yönelik hüküm konulacakt r. düzenlenmesi yer ald ğ ndan, bu hususun yerine getirilmesi, Müessesenin 2011 y l faaliyetlerine ilişkin raporda önerilmişti. Yap lan incelemede an lan hususun yerine getirildiği görülmüştür. 2- Malzeme stoklar : Müessesenin malzeme ve diğer stoklar n n dönem baş ve dönem sonu tutarlar ile y l içindeki giriş-ç k ş tutarlar aşağ daki tabloda gösterilmiştir. 37

52 38 Sayıştay 2012 y l nda Giren Ç kan Stoklar A-İlk madde ve malzeme: 2011 'dan de vir Bi n TL Al m suretiyle B i n TL İmalattan gelen B i n TL Kuruluş içi nakil Bi n TL Say m fazlas Bi n TL İade ve hibe Bi n TL Düzeltme mahsubu Bi n TL Toplam Bi n TL İşletmede kullan lan Bi n TL Sat lan Bi n TL Kuruluş içi nakil Bi n TL Say m noksan Bi n TL Düzeltme mahsubu Bi n TL Toplam Bi n TL 2013'e de vir Bi n TL - Maden direği - Patlay c maddeler Akaryak t ve madeni yağlar Demir ve çelikler Alet edevat idari teçhizat Sosyal işler malzemesi K rtasiye ve bas l evrak Lastikler Sair malzemeler Yedekler Topl am (A) (*) B-Diğer stoklar: -Deklase,hurda ve art k malzeme -Tabldot ve misafirhanedeki malzeme Ödünç verilen malzeme -Üretime verilen malzeme -Hümik Asit Yoldaki mallar ve tedarik giderleri -Tesellüm Ambar Toplam (B) C-Verilen sipariş avanslar Genel toplam (*) TL tutar ndaki tesellüm ambar ndaki malzeme diğer stoklara al nm şt r. 38

53 39 Faaliyet döneminde Müessese gider yerlerinde tüketilen malzemenin, 2011 y l ndan devreden ve bu y l al nan malzemeye oran aşağ da gösterilmiştir % 2011 % x = y l nda tüketilen malzeme, mevcut malzemenin %54 ü oran nda gerçekleşmiş ve tüketim oran 6 puan atm şt r. Bir önceki y l raporunda Müessese merkezi ve işletmenin ambarlar nda kullan m d ş (deklase) malzemenin ihale suretiyle sat şlar n n kaynak kayb n önleyeceği belirtilerek bu malzemelerin nas l değerlendirileceklerinin belirlenmesi için Genel Müdürlük nezdinde girişimlerde bulunulmas önerilmişti. Müessese merkezince yerinde bir kararla tarihinde yap lan ihale sonucunda malzemelerin büyük bölümü 9,6 bin TL ye sat lm şt r. Böylece y llard r ambarda bekleyen ve topluluğun diğer birimlerine de duyurulmas na rağmen kullan m yeri kalmad ğ ndan talep olunmayan malzemeler değerlendirilmiştir. İşletme Müdürlüğünce de 486 kalem ihtiyaç d ş malzemenin sat ş için tarihinde yap lan ihalede ancak 18 bin TL tutar nda bir kalem malzemenin sat ş n n yap ld ğ görülmüştür. Bu itibarla geriye kalan malzemelerin sat ş için yeniden ihaleye ç k lmas önerilir. Ayr ca bir önceki y l raporunda, Müessese hesap plan nda imalata verilen malzeme için, TKİ Hesap Plan na rağmen muavin hesap aç lmad ğ gibi, imalata verilen malzemenin, malzeme, işçilik ve sair giderlerinin kuruşland r larak imal edilen ve ettirilen malzeme tutarlar n n ilgili ana hesab na kaydolunmas gerekirken, harici bir deftere kaydolunmas, malzemenin kay t d ş kalmas na ve tüketimlerinin kontrol alt na al nmamas na neden olacağ ndan, değinilen hesaplar n aç larak imal edilen ve/veya ettirilen malzemelerin ilgili hesaplar nda kay t alt na al nmas önerilmişti, yap lan incelemede bu gereğin yerine getirildiği ve kay t d ş imal ettirilen malzemenin de Müessese yönetim komitesi karar yla ilgili stok hesaplar na kaydolunduğu görülmüştür. C Üretim ve maliyetler : 1 Üretim: Güney Ege Linyitleri İşletmesi (GELİ) Müessesesi nin, Muğla ili Yatağan ilçesi s n rlar içerisindeki Eskihisar, T naz-bağyaka ve Salihpaşalar üretim sahalar ile Milas ilçesi s n rlar içerisindeki Sekköy-İkizköy ve Hüsamlar üretim sahalar ndan 2012 y l nda gerçekleştirdiği linyit kömürü üretimine ilişkin bilgiler, program ve bir önceki y l değerleriyle k yaslamal olarak aşağ daki çizelgede gösterilmiştir. 39

54 40 Sayıştay Üretim cinsi 2011 Gerçekleşen ton Program ton Gerçekleşen ton Programa göre % Geçen y la göre % GELİ - Tuvönan üretim Merkez-Yatağan Eskihisar-S.paşalar T naz-b.yaka YLİ Müdürlüğü Sekköy-İkizköy Hüsamlar+Belentepe GELİ - Sat labilir üretim Merkez-Yatağan Eskihisar-S.paşalar T naz-b.yaka YLİ Müdürlüğü Sekköy-İkizköy Hüsamlar+Belentepe Güney Ege Linyitleri İşletmesi Müessesesi(GELİ) ile bağl İşletmesi olan Yeniköy Linyitleri İşletmesi nde (YLİ) 2012 y l nda toplam 11,4 milyon ton tuvönan, 10 milyon ton sat labilir kömür üretimi programlanmas na karş l k, fiili durumda programa göre % 14 fazla gerçekleşme ile 13 milyon ton tuvönan kömür ile yine programdan % 20 fazla olmak üzere 12 milyon ton sat labilir nitelikte kömür üretimi gerçekleştirmiştir. Tuvönan kömür üretiminde bir önceki y la göre % 15 oran nda (1,7 milyon ton) art ş sağlanm şken sat labilir üretimdeki art ş % 13 oran nda (1,4 milyon ton) olmuştur. Tuvönan kömür üretiminin % 67 lik k sm olan 8,7 milyon ton kömür ile sat labilir kömürün % 65 i yani 7,8 milyon tonu YLİ taraf ndan üretilmiştir. Üretilen tuvönan kömürlerin 8,4 milyon tonu(%65) müteahhit eliyle üretilmişken 4,6 milyon ton kömür üretimi ise(%35) müessese imkânlar yla gerçekleştirilmiştir. Sat labilir kömür üretiminin %20 si Eskihisar-Salihpaşalar, %30 u Hüsamlar- Belentepe, %34 ü Sekköy-İkizköy ve %16 s da T naz-bağyaka ocaklar ndan elde edilmiş olup müessese toplam üretiminin % 65 i YLİ taraf ndan gerçekleştirilmiştir. Bu üretimlerden ton tuvönan yada bundan elde edilen ton sat labilir kömür üretimi müessesenin kendi imkanlar yla gerçekleştirilmiştir. Müessesece üretilen kömürler, en büyük tüketici konumundaki Yatağan, Kemerköy ve Yeniköy termik santrallerine sat lmaktad r. Doğal olarak üretim program da bu santrallerin kömür talebine göre şekillenmektedir. Yani TKİ bir sonraki y l n üretim planlamas n yaparken EÜAŞ n kömür talebini öğrenip ona göre çal şma program düzenlemektedir. Elektrik Üretim Anonim Şirketi Genel Müdürlüğü, Termik Santrallar ve Maden Sahalar Daire Başkanl ğ, Yak tlar Müdürlüğü k saca EÜAŞ, yak t projeksiyonlar n 2 yada 3 y l önceden TKİ Genel Müdürlüğü ne bildirmekte daha sonra da gerekli gördüğünde ikinci bir taleple program revize etmektedir Gerçekleşme oran 40

55 41 Nitekim 2012 y l için düzenlenen y ll k kömür talep program taslak olarak y l içerisinde TKİ ye bildirilmiş, TKİ Genel Müdürlüğü Pazarlama Sat ş Daire Başkanl ğ da bu talep yaz s na istinaden tarih ve 2156 say l yaz s yla 2012 y l kömür üretim program konusunda GELİ Müessese Müdürlüğü nü talimatland rm şt r. Bilahare EÜAŞ, tarih ve 3786 say l yaz lar ile 2012 y l için talep ettiği kömür miktar n aylar itibar yla kesin talebe dönüştürmüştür. Müessese merkezi ve bağl İşletmesi olan YLİ de kriblaj ve lavvar tesisleri hizmet al m yöntemiyle işlettirmekte iken kömür üretimi ile dekapaj n büyük bir k sm da müteahhitlere yapt r lmaktad r y l içerisinde yap lm ş olan 43 milyon m 3 dekapaj n 34 milyon m 3 ü müteahhitlerce gerçekleştirilmiştir. Yani Müessese merkezi ile bağl İşletmesi (YLİ), 1112 çal şan ve 232 adet iş makinesi ile (müteferrik araçlar hariç) y lda 9 milyon m 3 dekapaj, 4,6 milyon ton kömür üretimi ve müteahhitlerden al nan hizmetlerin kontrolünü yapmaktad r. Yap lan işlerin maliyeti incelendiğinde, Müessese taraf ndan yap lan üretimlerin müteahhitlerce yap lanlara nazaran en az bir kat olmak üzere daha pahal olduğu görülmektedir. Örneğin, 2012 y l içerisinde Müessesece yap lan dekapaj n ortalama maliyeti; 6,25 TL/m 3 iken, müteahhit ayn işi 2,46 TL/m 3 ortalama maliyetle yapm şt r. Üçüncü şah slara yapt r lan işler, miktar ve çeşit olarak gün geçtikçe artmaktad r. Bu uygulaman n elbette ki pek çok avantaj bulunmaktad r. Yap lan işlerin daha ucuza mal edilmesi, sorumluluğun büyük bir k sm n n karş tarafa geçmesi, Kurumun ilave yat r m yapma külfetinden kurtulmas ve program hedeflerine ulaşma şans n n daha fazla olmas bunlardan baz lar d r. Yukar da s ralanan avantajlar n yan nda dezavantajlar da yok saymak mümkün değildir. Öncelikle, Kurum, madencilik kültürünü ve haf zas n kaybetmemeli, at l iş gücü ve makine park oluşmas na izin vermemelidir. Kullan lmayan kapasite verimsizliği art rmaktad r. Ayr ca, 4857 Say l İş Yasas 2/C Maddesi nin özetle..işletmenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanl k gerektiren işler d ş nda as l iş bölünerek alt işverenlere verilemez. şeklindeki hükmü gereğince zaman içerisinde yasal engellerle karş laş lmas her zaman önemsenmesi gereken bir unsur olarak güncelliğini korumaktad r. Bunun yan s ra Müessesenin elinde halen güçlü bir makine park n n olmas, ihale fiyat n n Kurum lehine oluşmas nda önemli rol oynamaktad r. Buna ilave olarak, yetişmiş insan gücünün varl ğ da önemli bir avantajd r. Sonuç olarak, Müessesenin ihale ettiği işleri, ihale neticesinde çok yüksek birim fiyat n n oluşmas durumunda kendi imkanlar yla yapmaya muktedir olduğunun bilinmesi, yüksek fiyattan iş alma düşüncesini cayd r c önemli bir etken olmaktad r. Bu nedenlerle; Üretim faaliyetinin ana evrelerini oluşturan dekapaj, cevher üretimi ve zenginleştirme tesislerinin yap m ve çal şt r lmas işlerinin ağ rl kl olarak ihale edilmesi nedeniyle Müessesenin görevi giderek kontrol fonksiyonuna 41

56 42 Sayıştay dönüştüğünden, Kurumun Ana Statüsü ve İş Yasas n n ilgili maddeleriyle çelişki oluşmamas, kurumsal kimliğin ve üretim tecrübesinin yitirilmemesi için Müessesenin bu konudaki faaliyetlerini etkinlikle sürdürmesinde zaruret görülmektedir. Müessese taraf ndan üretilen kömürler, ağ rl kl olarak en büyük al c konumundaki Yatağan, Yeniköy ve Kemerköy Termik Santrallerine sat l rken çok küçük bir k sm da piyasaya teshin ve s nma amaçl kömür olarak verilmektedir. Müessese, üretim hedeflerini 5 ayr üretim projesi kapsam nda gerçekleştirmek üzere faaliyetlerini sürdürmektedir. Söz konusu projelerin yürütümü ile ilgili faaliyetler ve bu işlemler s ras nda karş laş lan sorunlara aşağ da yer verilmiştir. - Yatağan-Eskihisar Projesi: Proje, 3,12 milyon ton kömür tüketim kapasitesine sahip olan 2x210 MW gücündeki Yatağan Termik Santrali nin 1 ve 2. nci ünitelerinin ihtiyac olan yak t sağlamak üzere yürütülmektedir. Proje doğrultusunda 1979 y l ndan bu yana kömür üretilmekte ve 1982 y l ndan bu yana da termik santralin ihtiyac olan kömür karş lanmaktad r. Başlang c ndan 2012 y l sonuna kadar proje kapsam nda 85 milyon ton sat labilir kömür üretimi gerçekleştirilmiş ve bunun % 96 s oran nda (ortalama kcal/kg kalorifik değere sahip) 82 milyon tonu termik santrale sat lm şt r. Projenin yürütümündeki en büyük sorun, üretim faaliyetleri esnas nda zaman zaman ortaya ç kan eski eserlerin kazan m na yönelik arkeolojik çal şmalar ile aç k işletmenin genişlemesini engelleyen, zeytinlik alanlar nda faaliyet yap lamayacağ na dair s n rlaman n, üretim çal şmalar n olumsuz etkilemesidir. Kömür üretimi çal şmalar s ras nda ilk olarak sahan n güneyinde Stratonikeia antik kenti kal nt lar na rastlan lm ş ve uzun y llar süren arkeolojik çal şmalar nedeniyle bir miktar topuk b rak lmak suretiyle işletme faaliyetlerinin yönü değiştirilmek zorunda kal nm şt r. Daha sonra, 1996 y l nda Eskihisar ocağ Akdağ mevkiinde antik mezarlara rastlan lm ş, An tlar ve Müzeler Genel Müdürlüğü ile imzalanan protokol kapsam nda kömür üretimi ile eşgüdümlü olarak yap lan kaz kurtarma çal şmalar 1999 y l nda bitirilmiştir. Bu kez 2002 y l nda Eskihisar-Börükçüdüzü mevkiinde dekapaj faaliyetleri s ras nda yine antik mezarlara rastlanmas üzerine, tarihinde imzalanan protokol kapsam nda arkeolojik kaz -kurtarma çal şmalar na başlanm ş ancak bu çal şmalar s ras nda beklenenden daha fazla tarihi eser ç kmas nedeniyle y llar nda kaz ilerleme h z n n protokol ile belirlenen terminle uyum sağlamamas üzerine tarihli ek bir protokol imzalanarak, kaz çal şmalar n n yaz aylar nda daha da yoğun olmak üzere y l boyunca sürdürülmesi sağlanm şt r. Börükçüdüzü mevkii, T.C Kültür ve Turizm Bakanl ğ Muğla Kültür ve Tabiat Varl klar n Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü nün gün ve 4158 say l karar ile 1 nci derece sit alan ilan edilmiştir. Bu gelişme üzerine Müessese Müdürlüğü söz konusu karar n iptali istemiyle Muğla 1.İdare Mahkemesi Başkanl ğ na başvurmuş, ancak Mahkeme heyeti tarihinde toplanarak aç lm ş olan davan n reddi yönünde karar alm şt r. Müessese Müdürlüğü,

57 43 tarihinde davay temyiz mahkemesine taş d ysa da olumlu sonuç al namam şt r. Bu bölgede yaklaş k olarak 1 milyon ton kömür varl ğ söz konusudur ve halen herhangi bir üretim faaliyetine müsaade edilmemektedir. Bu gelişmelerin akabinde 2009 y l ndan itibaren kaz faaliyetleri, TKİ ile Kültür Varl klar ve Müzeler Genel Müdürlüğü aras nda yap lan tarihli protokol çerçevesinde yürütülmüştür. Eskihisar ocağ ndaki arkeolojik kurtarma kaz lar n Kültür Bakanl ğ ad na yürüten Lagina Kaz Başkanl ğ n n Bakanlar Kurulu nun tarih ve 2009/15348 say l karar ile görevlerinin sonland r lmas üzerine söz konusu işler Muğla Müzesi Müdürlüğü taraf ndan yürütülmeye başlanm şt r. Bu gelişme üzerine tarihinden itibaren bu bölgedeki kurtarma kaz lar na son verilmiştir. Bir yandan bu gelişmeler olurken diğer yandan, Müessese, üretim faaliyetlerinin aksamamas için alternatif proje aray şlar na girerek ikincil bir üretim program haz rlam ş ve bu doğrultuda Eskihisar ocağ n n güneyinde bulunan Milas- Yatağan karayolunun, heyelana maruz kalmamas amac yla yolun alt nda topuk olarak b rak lan ve daha sonra yap lan işletme ve jeoteknik amaçl sondajlarla 2,8 milyon ton olarak hesaplanan görünür rezervden 2,5 milyon ton işletilebilir kömür kazan m için, bu yolun güzergah n n değiştirilmesi yönünde Karayollar 2 nci Bölge Müdürlüğü nezdinde girişimde bulunmuş ve 3,5 km varyant yap lmas konusunda tarihli protokol yap larak, Kültür Varl klar ve Müzeler Genel Müdürlüğü nden de gerekli onay al nm şt r. Karayollar 2 nci Bölge Müdürlüğü nce ihalesi yap lan ve güzergah değişikliğine ilişkin kamulaşt rma işlemleri Müessese taraf ndan tamamlanan karayolu, 2012 y l içerisinde bitirilmiş ve sonras nda söz konusu panodaki kömürün üretilmesi çal şmalar başlat lm şt r. Bu saha Stratonikeia Antik Kenti nin bat s nda olup Milas-Yatağan karayoluna mücavir olduğundan Müessese kömür üretimine başlayacağ n doğal olarak Kültür ve Tabiat Varl klar n Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü ne bildirerek sahan n Arkeolojik aç dan incelenmesini istemiş ancak ad geçen Kurul, sahan n Güneydoğusunu 3 ncü derece sit alan ilan etmiştir. Bu gelişme üzerine proje daralt larak revize edilmiş, sonuçta; öncelikle 15 milyon m 3 dekapaj ve buna ilave olarak 1,2 milyon ton kömür ihalesi yap lm ş, işi yapacak olan firma ile tarihinde sözleşme imzalanarak tarihinde de yer teslimi yap lm şt r. Karayolu topuğu panosu olarak adland r lan bu bölge ile ilgili olarak yap lan ihalede oluşan birim fiyatlar ; hem dekapaj hem de kömür üretimi için m 3 baş na 1,65 TL olmuştur. Havzada henüz kömür üretimi başlamam ş olup 2012 y l sonu itibar yla 2,68 milyon m 3 dekapaj yap lm şt r. Müessese taraf ndan haz rlanan termin program na göre kömür üretiminin 2013 y l May s ay nda başlamas ve dekapaj çal şmalar ile birlikte 2014 y l n n Şubat ay nda da bitirilmesi hedeflenmektedir. Bunun yan s ra Müessese, Eskihisar ocağ nda süren arkeolojik kaz lar n ve belirlenen sit alan s n r nedeniyle daralan çal şma alan n n d ş na ç karak yeni bir üretim projesini gündeme getirmiş, ocağ n kuzeyindeki Yeşilbağc lar mevkiinde 5 43

58 44 Sayıştay milyon m 3 dekapaja karş l k 1,9 milyon ton kömürün üretilmesini teminen gerekli kamulaşt rma faaliyetleri tamamlanm şt r. Beldenin taş nacağ yerdeki toplu konut inşaat bitmiş olup, ruhsat ve oturma izinleri al nm şt r. Bunun yan nda Belediye taraf ndan yeni bir yerleşim alan tahsisi yap larak imara aç lm şt r. Belde halk n n bir bölümü de bu alana konutlar n inşaa etmiş, TOKİ evlerinin dağ t m n n yap l p oturuma aç lmas ile Belde nin tahliye işlemleri tamamlanm şt r. Söz konusu alanda, kuruma ait İR: 7200 numaral ruhsata mücavir olan üçüncü şah slara ait İR: 4122 ve AR: ruhsat numaral sahalar bulunmaktad r. Bu sahalardaki rezerv, GELİ ruhsat sahas ndaki rezervin devam niteliğinde olup termik santrale verilebilecek kalorifik değere sahiptir. Maden işletmeciliği aç s ndan yaklaş k 11 milyon ton olarak hesaplanan işletilebilir bu rezervin havza madenciliği ile kay ps z olarak işletilmesi mümkün iken, 3 ayr sahada 3 ayr proje ile üretim yap lmas halinde saha s n rlar boyunca topuk b rak lmas zorunluluğu doğacak ve bu yüzden yaklaş k 1,5 milyon ton kömürün üretiminden vazgeçilmesi gerekecektir. Havza madenciliği ve ülke ekonomisi aç s ndan konu değerlendirildiğinde üçüncü şah slara ait söz konusu ruhsatlar n TKİ nin uhdesine al nmas halinde yaklaş k 11 milyon ton işletilebilir rezervin kay ps z olarak üretilebileceği hesaplanm şt r. Yap lan müzakereler sonucu İR: 4122 nolu sahan n sahibi ile uzlaşmaya var lamam ş ancak AR: nolu sahan n sahibi ile anlaşmaya var larak yaklaş k olarak 5 milyon ton kömür rezervine sahip bu saha tarihinde Kurum uhdesine geçmiştir. Söz konusu saha ile ilgili detayl bilgi Raporun Rodövans Uygulamalar bölümünde verilmiştir. Diğer taraftan, Müessese merkezinin Eskihisar ocağ nda kömür üretiminde s k nt yaşanmamas amac yla, Yatağan-Milas ayr m -Turgut karayolunun, Eskihisar kömür havzas nda kalan kesimi için varyant yap larak 5 km uzunluğunda karayolu yap m işi konusunda Müessese Müdürlüğü ile Karayollar 2 nci Bölge Müdürlüğü aras nda tarihli bir protokol imzalanm şt r. Yol yap m s ras nda karayolunun alt nda kalacak olan taş nmazlar n kamulaşt r lmas için TKİ Yönetim Kurulu nca tarih ve 18/191 say l karar al nm ş olup, ilgili Bakanl ğ n tarih ve 126 say l oluru ile kamu yarar karar onaylanm şt r. Kamulaşt r lacak taş nmazlar n k ymet takdirlerine esas tespit işlemleri yap larak kamulaşt rma işlemleri tamamlanm şt r. Bu aşamadan sonra yol yap m işleri Karayollar Bölge Müdürlüğü taraf ndan gerçekleştirilecektir. Güzergah değişikliğinin bitimi ile madencilik faaliyetlerinin bu istikamette devam etmesi planlanmaktad r. Denetim döneminde (Nisan-2013) Karayollar 2 nci Bölge Müdürlüğü nün yol yap m çal şmalar na başlad ğ gözlemlenmiştir. Bir yandan bu çal şmalar devam ettirilirken öbür yandan Muğla Valiliği Tar m İl Müdürlüğü, tarih ve 5669 say l yaz ile GELİ nin yolun 5 km lik k sm n n güzergah n n değiştirilmesi amac yla yeni yol güzergah nda kalacak arazilerin k smen kamulaşt r larak tar m d ş na ç kar lmas n talep ettiği sahalar, 44

59 45 zeytinlik alan olduğundan bahisle 3753 say l Zeytincilik Kanunu kapsam nda değerlendirmiştir. Yaz da, özetle 3753 say l Zeytincilik Islah ve Yabanilerin aş latt r lmas hakk nda kanun ve bu kanunun baz hükümlerinin kald r lmas hakk ndaki 4086 say l kanunun 5.maddesi 2. paragraf nda zeytincilik sahalar daralt lamaz, ancak, belediye s n rlar içinde bulunan zeytinlik sahalar n n imar hudutlar kapsam içine al nmas halinde altyap ve sosyal tesisler dahil toplam yap laşma, zeytinlik alan n n % 10'unu geçemez. Bu sahalardaki zeytin ağaçlar n n sökülmesi Tar m ve Köyişleri Bakanl ğ n n fenni gerekçeye dayal iznine tabidir. Bu iznin verilmesinde, Tar m ve Köyişleri Bakanl ğ na bağl Araşt rma Enstitüleri nin ve mahallinde varsa Ziraat Odas n n uygun görüşü al n r. Bu halde dahi kesin zaruret görülmeyen zeytin ağac kesilemez ve sökülemez denilmektedir. Ayr ca ilgi yaz da Söz konusu zeytinliklerden Belediye s n rlar içinde bulunan ve kamulaşt r lacak k sm %10 luk s n r geçmeyen parsellerin yol amaçl planlama çal şmas yap lmas uygun görülmekle birlikte kamulaşt r lacak k sm %10 luk s n r n üzerinde olan zeytinliklerin kullan lmas uygun görülmemiştir denilmektedir. Diğer taraftan, rezerv sahas n n Yatağan-Turgut karayolundan sonraki bölümünde bulunan taş nmazlar için tarih ve 36/376 say l kamu yarar karar için Bakanl k Olur u al nm ş olup kamulaşt rma çal şmalar devam etmektedir. Bu sahada faaliyette bulanabilmek için Müessese taraf ndan gerekli izin taleplerinde bulunulmuştur. Ancak yol güzergâh değişikliğinde olduğu gibi bu saha için de 3573 Say l, Zeytinciliğin Islah ve Yabanilerin Aş latt r lmas Hakk ndaki Kanun hükümlerinin aş lamad ğ görülmüştür. En son, GELİ taraf ndan TKİ Genel Müdürlüğü ne yaz lan tarih ve 1033/9334 say l yaz da Gerekli izinlerin al namamas ve söz konusu sahada 2011 y l nda dekapaj faaliyetlerine devam edilememesi durumunda, 2012 y l nda termik santralin iki ünitesinin beslenemeyeceği.. ifade edilmiş, sorunun acilen çözüme kavuşturulmas istenmiştir. TKİ Genel Müdürlüğü nün bu talebi Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanl ğ na iletmesi üzerine ayn talep ETKB taraf ndan ilgili Bakanl k olan Tar m ve Köy İşleri Bakanl ğ na iletilmiş, iki Bakanl k aras nda yaz şmalar başlam şt r. Nihayetinde, Tar m ve Köy İşleri Bakanl ğ ndan al nan tarih ve say l yaz da aynen Bakanl ğ m zca uygulamas yürütülen,3573 Say l Zeytinciliğin Islah ve Yabanilerin Aş latt r lmas Hakk nda Kanun un 5 inci maddesi gereğince zeytin sahalar içinde ve bu sahalara en az 3 km. mesafede zeytinliklere zarar verecek kimyevi at k b rakan, toz ve duman ç karan tesislerin yap lmas ve işletilmesine izin verilmemektedir. Talebiniz doğrultusunda yap lacak işlem olmad ğ sonucuna var lm şt r. denilerek konu bir anlamda kapat lm şt r. Bu gelişmeler karş s nda GELİ, termik santral kömürünü tedarik etme konusunda s k nt yaşad ğ en önemli iki sorun olan; Zeytinlik alanlar ile tarihi eser kal nt lar n n kurtar lmas na yönelik sürdürülmekte olan arkeolojik kaz lar n bir an önce sonland r lmas na yönelik çal şmalar n h zland rm şt r. 45

60 46 Sayıştay İR:7200 ve İR:64436 nolu sahalarda yaklaş k 24 milyon ton rezerv bulunmaktad r. Yani mevcut üretim program na göre termik santralin 7 y ll k yak t ihtiyac n ihtiyac n karş layacak kömür varl ğ ndan bahsetmek mümkündür. Eskihisar kömür sahas n n halen dekapaj ve kömür üretiminin devam ettiği bölümde tarihi itibariyle 5 milyon ton kömür rezervi bulunduğundan ortalama çal şma kapasitesine göre bu kömür varl ğ, Yatağan termik santralinin maksimum iki y l süre ile ihtiyac n karş layacak seviyededir. Eskihisar sahas ndan yap lan üretimin devam etmesi ve buna bağl olarak termik santralin yak ts z kalmamas, yukar da belirtilen sorunlar n giderilmesine bağl d r. Zira Müessese merkezinde Yatağan Termik Santral n besleyen Eskihisar Aç k Ocağ nda üretimin planlanan miktarda artt r lamamas n n en önemli sebebi, ocağ n ilerleme yönündeki Turgut Beldesi s n rlar içindeki zeytinlik alanlar n mevcudiyetidir. Ayn durum Yeniköy Linyitleri İşletmesi Müdürlüğünün üretim faaliyetinde bulunacağ Bağdamlar Köyü mevkiinde bulunan saha için de söz konusudur tarih ve 3573 say l Zeytinciliğin Islah ve Yabanilerinin Aş latt r lmas Hakk ndaki Kanun un tarih ve 4086 Say l Kanunla değişik 17 nci maddesi hükmüne istinaden haz rlanan ve 3 Nisan 1996 tarih ve say l Resmi Gazetede yay mlanan Zeytinciliğin Islah Yabanilerinin Aş latt r lmas na Dair Yönetmelik in 23 üncü maddesi nde 3 Nisan 2012 tarih ve say l Resmi Gazetede yay mlanan Zeytinciliğin Islah, Yabanilerinin Aş latt r lmas na Dair Yönetmelikde Değişiklik Yap lmas na Dair Yönetmelik le değişiklik yap lm şt r. Bu değişiklik kapsam nda 23 üncü madde: Zeytinlik sahalar içinde ve bu sahalara en az üç kilometre mesafede zeytin ağaçlar n n bitkisel gelişimini ve çoğalmalar n engelleyecek kimyevi at k, toz ve duman ç karan tesis yap lamaz ve işletilemez. Bu alanlarda yap lacak zeytinyağ fabrikalar ile küçük ölçekli tar msal işletmelerin yap m ve işletilmesi G da, Tar m ve Hayvanc l k Bakanl ğ n n iznine bağl d r. Ancak; alternatif alan bulunmamas ve Çevresel Etki Değerlendirme Raporu (ÇED) na uygun olmas, bitkilerin vegetatif ve generatif gelişimine zarar vermeyeceği Bakanl k araşt rma enstitüleri veya üniversiteler taraf ndan belirlenmesi durumunda; a) Jeotermal kaynakl teknolojik sera yat r mlar, b) Bakanl klarca kamu yarar karar al nm ş plan ve yat r mlar, c) Yenilenebilir enerji kaynaklar na dayal elektrik üretim tesisleri, ç) İlgili Bakanl kça kamu yarar karar al nm ş madencilik faaliyetleri petrol ve doğal gaz arama ve işletme faaliyetleri, d) Savunmaya yönelik stratejik ihtiyaçlar, için, yukar da belirtilen faaliyetlerde bulunmak isteyenler, ilgili Bakanl klar n onayl belgeleri ile mahallin en büyük mülki amirine başvurur. Müracaat sahibi, çevrede oluşabilecek ÇED raporu ile belirlenmiş zararlar önleyecek tedbirleri almak koşulu ve dikim normlar na uygun, eşdeğer büyüklükte İl/İlçe Müdürlüğünce uygun görülecek alanda zeytin bahçesi tesis eder.olumsuz cevap başvuru sahibine yaz ile 46

61 47 tebliğ edilir. İzin al nmaks z n yap lan faaliyetlerin yürütülmesi yetkililerce men edilerek, umumi hükümlere göre kanuni takibat yap l r.bu madde kapsam nda valiliklerce verilen kararlara yap lan itirazlar, Bakanl k taraf ndan değerlendirilerek karara bağlan r. biçiminde değiştirilmiştir. Bu değişiklik kapsam nda Müessese Müdürlüğünce Muğla Valiliğine müracaatla, dikim normlar na uygun, eşdeğer büyüklükte Tar m İl-İlçe Müdürlüğünce uygun görülecek alanda zeytin bahçesi tesis edeceği talebiyle, mevcut sahalarda madencilik faaliyetlerine müsade edilmesini istemesine rağmen, Valilikçe Bakanl kça kamu yarar karar al nmas, alternatif alan n bulunmad ğ n n belirtilmesi, faaliyetin çevredeki zeytin ağaçlar n n vegetatif(kök, gövde ve yaprak) ve generatif(üreme) gelişimine zarar vermeyeceği belirtilen, Bakanl k araşt rma enstitüleri veya üniversiteler taraf ndan haz rlanm ş raporun haz rlanarak mahallin en büyük mülki amirine başvurulmas müesseseye bildirilmiştir. Ayr ca Yönetmeliğin yukar ya al nan son bendinde ise, Bu madde kapsam nda Valiliklerce verilen kararlara itirazlar n, Bakanl k taraf ndan değerlendirilerek karara bağlanacağ hüküm alt na al nm şt r. Bu doğrultuda müesseseye ait ruhsat sahalar nda üretime geçilebilmesi için Tar m İl Müdürlüğü ne görüş verilebilmesi amac yla Üniversite öğretim elemanlar ndan oluşan bir proje grubuyla TKİ Genel Müdürlüğü aras nda tarihinde sözleşme imzalanarak çal şmalara başlanm şt r. Yap lan çal şmalar neticesinde Proje grubu, GELİ üretim sahalar n n çal şma alan yak n ndaki zeytin ağaçlar n n kök ve gövde gelişimine olumsuz etki yapt ğ na dair herhangi bir bulguya rastlanmad ğ şeklindeki tespitini rapor haline getirerek Kurum a sunmuştur. Bu gelişme üzerine müessese yönetimi bu bölgeyle ilgili ihale haz rl klar na başlayarak Eskihisar Bat Şevleri Panosunda ilk etapta 4,8 milyon m 3 inceltme dekapaj işinin ihalesini yapm ş, ihaleyi alan firma ile tarihinde sözleşme imzalanm şt r. Firmaya tarihinde yer teslimi yap larak işe başlamas sağlanm ş, iş bitimi tarihi de olarak belirlenmiştir. İhalede oluşan birim fiyat ise 2,02 TL/m 3 olmuştur. Yüklenici firma bu sahadan 2012 y l içerisinde m 3 dekapaj yaparak karş l ğ nda Kurum taraf ndan 5,9 milyon TL lik hakkediş haz rlanm ş alm ş olup dekapaj çal şmalar devam etmektedir. Madencilik faaliyetleri sonucunda tahrip edilmiş olan doğan n yeniden kazan lmas Çevrecilik ve çevre bilinci aç s ndan titizlikle takip edilmesi gereken bir olgu olmas n n yan nda ayn zamanda Maden Kanunu nun da gereğidir. Zira ilgili Kanun ve Yönetmelikleri, üretim alanlar n n üretim faaliyetleri sona erdikten sonra çevre ile uyumlu hale getirilmesi çal şmalar n zorunlu k lmaktad r. 47

62 48 Sayıştay Müessese Müdürlüğü bu amaç doğrultusunda 1990 y l ndan itibaren özellikle ağaçland rma işlerinde zaman zaman Orman İşletme Müdürlüğü ile de işbirliği içerisinde olmuş ve 2012 y l sonuna kadar 806 hektarl k alan içerisine yaklaş k olarak 1,6 milyon adet ağaç dikmiştir. Bu çal şmalar n devam ettirilmesinde fayda görülmektedir. - T naz-bağyaka Projesi: Yatağan Termik Santrali(1x210 MW) üçüncü ünitesinin ihtiyac olan y ll k yaklaş k 1,7 milyon/ton kömürü sağlamak üzere, Bağyaka dan ilk kez 1985 y l nda, T naz dan ise 1988 y l nda termik santrale kömür verilmeye başlan lm şt r. Başlang c ndan 2012 y l sonuna kadar proje kapsam nda T naz dan 20 milyon ton, Bağyaka dan da 12 milyon ton tuvönan kömür üretimi gerçekleştirilmiş ve bu üretimin; T naz dan %97 si oran nda (ortalama Kcal/kg kalorifik değere sahip) 19,16 milyon tonu, Bağyaka dan ise %98 i oran nda (ortalama Kcal/kg kalorifik değere sahip) 11,87 milyon tonu termik santrale verilmiştir. Eskihisar ve T naz-bağyaka Projelerinde yer alan rezervlerin dengeli tüketilmesi ve ileride herhangi bir darboğazla karş laş lmamas amac yla Müessese, T naz ve Bağyaka bölgelerinde ağ rl kl olarak müteahhit marifetiyle olmak üzere üretim çal şmalar n sürdürmektedir. T naz ocağ n n, T naz-5 panosu bölümünde 2008 y l içerisinde 25 milyon m 3 dekapaj ihalesi düzenlenerek özel bir madencilik firmas ile tarihinde 2,089 TL/m 3 birim fiyat üzerinden sözleşme imzalanm ş ve tarihinde yer teslimi yap lm şt r. Firma 2008 y l nda 1,9 milyon m 3, 2009 y l nda 12,2 milyon m 3 ve 2010 y l nda 10,8 milyon m 3 dekapaj ile 300 bin m 3 kömür üretimi yaparak, tarihinde işi tamamlam ş, tarihinde işin kesin kabulü yap lm şt r. T naz ocağ Doğu-3 panosunda 17,5 milyon m 3 dekapaj ve 1,5 milyon m 3 kömür kaz -yükleme ve nakliye işi için 2009 y l nda ihaleye ç k lm ş ve özel bir madencilik firmas yla tarihinde 1,817 TL/m 3 birim fiyat üzerinden sözleşme imzalanarak tarihinde yer teslimi yap lm şt r. İş kapsam nda firma taraf ndan tarihi itibar yla m 3 dekapaj ve m 3 kömür kaz yükleme ve taş ma işi gerçekleştirilmiştir.yap lan işlerin tamam için firmaya 58,3 milyon TL ödeme yap lm şt r. Firma işini tamamlayarak Müesseseden ayr lm ş ve tarihinde işin kesin kabulü yap lm şt r. T naz ocağ Doğu-4 panosunda 600 bin m 3 dekapaj ile 400 bin m 3 kömür üretimi için tarihinde yeni bir ihale yap larak firma ile tarihinde sözleşme imzalanm ş ve tarihinde de yer teslimi yap lm şt r. İhalede dekapaj birim fiyat : 2,90 TL/m 3, kömür üretimi birim fiyat ise 4,90 TL/m 3 olarak belirlenmiştir. Firma 2012 y l sonu itibar yla 150 bin m 3 dekapaj ile 87 bin m 3 cevher üretimi gerçekleştirmiş olup bu ocaktaki çal şmalar devam etmektedir. 48

63 49 T naz ocağ Doğu-6 panosunda ise 2010 y l nda yap lan ihale neticesinde özel bir madencilik firmas ile 39 milyon m 3 dekapaj ve 160 bin ton kömür üretimi ve nakliyesi için tarihinde sözleşme imzalanm şt r. Firma, tarihinde işe başlam şt r. İhalede oluşan birim fiyatlar ; dekapaj 1,85 TL/m 3, kömür kaz ve nakliye fiyat ise 0,99 TL/ton mertebesinde olmuştur. Sözleşmeye göre işin bitim tarihi; olarak belirlenmiştir. Bu bölgede yap lan çal şmalar sonucunda tarihi itibar yla firma taraf ndan 22,8 milyon m 3 dekapaj yap lm ş ve karş l ğ nda 50 milyon TL lik hakkediş düzenlenmiştir. Henüz kömür üretimi söz konusu olmay p T naz ocağ Doğu-6 panosundaki çal şmalar devam etmektedir. Bunlara ilave olarak T naz ocağ nda 2012 y l içerisinde müessesenin kendi imkanlar yla 513 bin m 3 dragline dekapaj yap lm şt r. Diğer yandan istimlak sorunu nedeniyle 7 y l süre ile üretim yap lamayan Bağyaka ocağ nda 2002 y l nda başlat lan kamulaşt rma işlemlerine 2005 y l nda h z verilerek Bağyaka köyünün tamam n n kamulaşt r lmas na ilişkin tarihli Bakanl k oluru ile kamu yarar karar al nm ş, ilk aşamada köy d ş ndaki arazilerin sat n al nmas, akabinde de köyün tamam n n kamulaşt r lmas işlemleri 2007 y l içerisinde bitirilmiştir. Bu ocaktan 2008 y l nda 6 bin m 3 dekapaj ve 29 bin m 3 cevher üretimi gerçekleştirilmiştir y l içerisinde herhangi bir dekapaj ve cevher üretimi yap lmayarak, heyelan riski alt ndaki Bağyaka köyünün yeni yerleşim alan na taş nmas na olanak sağlanmas amac yla çal şmalara ara verilmiştir y l içerisinde bu bölgede kömürün üstünü açmaya yönelik Bağyaka-3 panosunda 4 milyon m 3 lük bir ihale yap larak yüklenici ile tarihinde sözleşme imzalanm ş ve tarihinde işe başlanm şt r. Sözleşmeye göre işin süresi 250 gün olup dekapaj birim fiyat ; 1,84 TL/m 3 olarak gerçekleşmiştir. Firmaya, TKİ Genel Müdürlüğü Yönetim Kurulu nun tarih ve 37/495 say l Karar ile işin % 20 lik k sm olan 800 bin m 3 dekapaj işi daha ilave iş olarak verilerek toplam iş miktar 4,8 milyon m 3 olmuştur. Firma, söz konusu ihale kapsam nda toplam m 3 dekapaj işi gerçekleştirerek karş l ğ nda 13,3 milyon TL hakediş alm ş ve 20 Mart 2012 tarihi itibar yla da işi tamamlayarak bölgeden ayr lm şt r. - Sekköy-İkizköy Projesi: Proje, 3,75 milyon ton tüketim kapasitesine sahip 2x210 MW gücündeki Yeniköy Termik Santrali nin ihtiyac olan kömürü sağlamak üzere, 4,1 milyon ton/y l kapasiteli olup, proje doğrultusunda Sekköy ocağ nda 1979 y l nda, İkizköy ocağ nda ise 1989 y l nda kömür üretilmeye ve Sekköy de ilk kez 1986 y l nda, İkizköy de ise 1989 y l nda termik santrale kömür verilmeye başlanm şt r. Proje kapsam nda başlang çtan 2012 y l sonuna kadar Sekköy de 66,2 milyon ton, İkizköy de ise 27,3 milyon ton olmak üzere toplam 93,5 milyon ton kömür 49

64 50 Sayıştay üretimi gerçekleştirilmiş ve bu üretimin %95 ine tekabül eden 89 milyon tonu termik santrale sat lm şt r y l sonu itibar yla proje kapsam nda yap lan üretimin %71 ü Sekköy, %29 u İkizköy ocağ ndan gerçekleştirilmiş, y l içerisinde Sekköy ve İkizköy ocaklar ndan toplam 4,8 milyon ton tuvönan kömür üretimi yap lm şt r. Sekköy ocağ ndan üretilen kömürler, bünyesindeki yabanc maddeler nedeniyle ancak lavvarda y kand ktan sonra Yeniköy Termik Santral na verilebilmektedir y l içerisinde bu ocaktan üretilen düşük kalorili kömürün bin tonu lavvarda y kanarak bin ton lave kömürü elde edilmiş ve santrala beslenmiştir. Sekköy ocağ nda dragline ile hem dekapaj hem de kömür üretimi yap lmaktad r. İkizköy sahas nda ise üretim panolar n n dragline kaz s na uygun olmamas nedeniyle dekapaj faaliyetleri ekskavatör+kamyon kombinasyonu ile yap lmaktad r. Bu ocağ n Iş kdere-1 panosunda 25 milyon m 3 dekapaj ve 2 milyon ton kömür kaz, yükleme ve nakliyesi için tarihinde ihaleye ç k lm ş ve özel bir madencilik firmas yla tarihinde 1,97 TL/m 3 birim fiyat üzerinden sözleşme imzalanarak tarihinde yer teslimi yap lm şt r. Bu sahada 2009 y l sonu itibariyle 3,4 milyon m 3 dekapaj işi, 2010 y l nda 16 milyon m 3 dekapaj ve 1,1 milyon ton kömür kaz -nakliye işleri yap lm şt r y l nda firmaya işin gereği olarak toplam işin %20 si kadar ilave iş verilmiş, kömür kaz + yükleme+ nakliye işi tarihinde, dekapaj işi ise tarihinde bitirilmiştir. Firma taraf ndan yap lan toplam iş miktarlar ise 30 milyon m 3 dekapaj ve 2,4 milyon ton kömür şeklinde olmuştur. Firmaya yapm ş olduğu bu işler için KDV dahil olmak üzere toplam 104 milyon TL ödenmiştir. Buna ilave olarak bu panoda 1,4 milyon ton kömürün kaz +yükleme ve nakliye işi tarihinde ihale edilerek tarihinde yüklenicinin işe başlamas sağlanm şt r. İhalede oluşan birim fiyat ; 1,98 TL/ton şeklinde olmuştur. İşi alan firma, taahhüdünü tarihinde tamamlayarak iş yerinden ayr lm ş olup yapm ş olduğu 1,68 milyon ton kömür üretimi karş l ğ nda KDV dahil 4,15 milyon TL lik ödemede bulunulmuştur. Iş kdere-1 panosundan 2012 y l içerisinde 750 bin ton tuvönan ve bununla birlikte 60 bin ton ara kesmenin patlat larak YEAŞ bunkerine taş nmas işi ihale edilerek müteahhide tarihinde yer teslimi yap lm şt r. İşin süresi 60 gün, ihalede oluşan birim fiyat ise 2,388 TL/ton şeklinde oluşmuştur tarihi itibar yla firman n yapt ğ iş miktar ton olup bu iş karş l ğ nda yap lan hakediş miktar 1,87 milyon TL olmuştur. Yine ayn panodan 2012 y l içerisinde 300 bin m 3 kömürün kaz +yükleme ve YEAŞ bunkerine nakliyesi işi için hizmet al m ihalesi yap larak, işi alan firma ile tarihinde yap lan sözleşme neticesinde firmaya tarihinde yer teslimi yap lm şt r. İhalede oluşan birim fiyat, 2,4 TL/m 3 olmuştur. 50

65 51 Yüklenici, tarihinde işi bitirerek İşletmeye teslim etmiş, tarihinde de işin kesin kabulü yap lm şt r. Firmaya sözleşmenin ilgili maddesi uyar nca verilen %20 lik iş art ş ile birlikte yap lan toplam iş miktar m 3 olmuş, karş l ğ nda da 1 milyon TL lik hakediş düzenlenmiştir. Iş kdere-1 panosundan YEAŞ bunkeri ve/veya eşit mesafedeki stok sahas na 1,4 milyon ton kömürün kaz +yükleme ve taş ma işi, tarihinde yap lan sözleşme ile ihale edilmiş, işin süresi 240 takvim günü, birim fiyat ise 1,98 TL/ton olarak belirlenmiştir. Firmaya %20 oran nda ilave iş art ş (280 bin ton) verilerek iş bitim tarihinin olacağ hüküm alt na al nm şt r. Firma, tarihinde işi bitirerek teslim etmiş ve kesin kabulü yap lm şt r. Yap lan toplam iş miktar 1,68 milyon ton, yap lan toplam ödeme miktar ise 4,1 milyon TL olmuştur. Bu işe paralel olarak yine Iş kdere-1 panosundan yine YEAŞ bunkeri ve/veya eşit mesafedeki stok sahas na 1,25 milyon ton kömürün kaz +yükleme ve taş ma işi tarihinde yap lan sözleşme ile ihale edilerek işin süresi 100 takvim günü birim fiyat ise 1,98 TL/ton olarak belirlenmiştir. Firmaya %20 oran nda ilave iş art ş (250 bin ton) verilerek iş bitim tarihinin olacağ hüküm alt na al nm şt r. Firma, tarihinde işi bitirerek teslim etmiştir. Yap lan toplam iş miktar 1,5 milyon ton, yap lan toplam ödeme miktar ise 3,5 milyon TL olmuştur. Iş kdere-2 panosunda ise 60 milyon m 3 üst örtü dekapaj ve Karaağaç-Beşoluk köyleri aras köprü yap m işi, 2012 y l içerisinde ihale edilerek işi alan firman n (3 firmadan oluşan iş ortakl ğ ) tarihinde işe başlamas sağlanm şt r. Bu çal şman n neticesinde yaklaş k olarak 3 milyon ton kömürün aç ğa ç kar lacağ hesaplanmaktad r. Yap lacak olan dekapaj n ağ rl kl k sm inceltme dekapaj d r. İşin birim fiyat 3,42 TL/m 3 olup iş bitim tarihi de olarak belirlenmiştir. Firma taraf ndan köprü(yol) yap m tamamlanm ş, 2013 y l Mart ay sonu itibar yla da 6,6 milyon m 3 dekapaj yap larak karş l ğ nda KDV dahil olmak üzere 26,6 milyon TL hakediş düzenlenmiştir. Firma çal şmalar na devam etmektedir. İşletme imkanlar ile dekapaj faaliyetlerinin sürdürüldüğü İkizköy A-3 panosunda ise 3,5 milyon m 3 dekapaj ve 2,25 milyon ton kömürün müteahhit marifetiyle üretilmesi için ihale haz rl klar na başlanarak bu iş ile ilgili olarak haz rlanan ihale dosyas TKİ Genel Müdürlüğü ne sunulmuştur. - Hüsamlar Projesi: Proje, 5,6 milyon ton tüketim kapasitesine sahip 3x210 MW gücündeki Kemerköy Termik Santrali nin ihtiyac olan kömürü sağlamak üzere, 5,7 milyon tontuvönan/y l kapasiteli olup, proje doğrultusunda 1999 y l ndan bu yana kömür üretilmekte ve termik santral ihtiyac kömür karş lanmaktad r. Hüsamlar projesi kapsam nda başlang c ndan 2012 y l sonuna kadar Hüsamlar ocağ ndan 48,1 milyon ton tuvönan üretimi gerçekleştirilmiş ve bu kömürden elde 51

66 52 Sayıştay edilen ortalama kcal/kg kalorifik değere sahip 47 milyon ton sat labilir kömür termik santrale verilmiştir. Proje kapsam nda Belentepe ocağ ndan ise 2008 y l ndan 2012 y l sonuna kadar ortalama kcal/kg kalorifik değere sahip 2,1 milyon ton tuvönan kömür üretimi gerçekleştirilerek, bunun 1,8 milyon tonu termik santrale verilmiştir. Bu ocakta arkeolojik kal nt lar nedeniyle uzun y llar dekapaj faaliyeti yap lamam ş, nihayet 2012 y l nda sorunun k smen çözülmesiyle dekapaj ve kömür üretimi müteahhit taraf ndan yap lmaya başlanm şt r. Hüsamlar ocağ, kömür yap s n n diğer ocaklardan farkl olarak yer yer çok ince kalsiyum karbonat (CaCO 3 ) içerikli ara malzeme içermesi, düşey ve yatayda çok k sa aral klarla değişkenlik göstermesi yönleriyle kömür kalorisi yönünden sorunlu bir ocakt r. Bu ocakta istenilen şekilde selektif madencilik yap lamamaktad r. Santrale teslim edilen kömürlere zaman zaman CaCO 3 içerikli ara kesme malzemeleri, toprak harman na at lan ara kesme malzemelerine de zaman zaman kömür kar şabilmektedir. Bunun sonucu olarak termik santralde kömürün yak lmas ve sonras nda görülen kazan verimliliğinin düşmesi, sistemde aş r kirlenmelerin yaşanmas sorunun kaynağ n oluşturmaktad r. Bu hususlar al c (KEAŞ) taraf ndan s kça gündeme getirilmektedir y l nda bu sorunlar n giderilmesi amac yla pilot çapta yap lan, elemeay klama tesisindeki deneme çal şmalar ndan elde edilen sonuçlar n olumlu ç kmas üzerine, 750 ton/saat eleme-ay klama kapasiteli tesis kurulmas ve 8 milyon ton zenginleştirilmiş kömür elde edilmesi ile ilgili 2,5 y l süreli hizmet al m ihalesine Genel Müdürlük nezdinde ç k lm ş, tesis 2006 y l Haziran ay içinde devreye al nm ş ve müteahhidin taahhüt ettiği miktar n tamamlanmas üzerine faaliyet sona erdirilmiştir. Bu gelişme üzerine yap lan yeni bir ihale ile 2009 y l Mart ay içinde ton/saat kapasiteli eleme-ay klama tesisi yap larak devreye al nm şt r. Bu tesisin devreye girmesi ile y llar itibariyle; 2008 y l nda 3,9 milyon ton, 2009 y l nda 3,1 milyon ton, 2010 y l nda 3,7 milyon ton ve 2011 y l nda ise 3,3 milyon ton elenmişay klanm ş kömür elde edilerek KEAŞ a (Kemerköy Elektrik Üretim ve Ticaret A.Ş) verilmiş böylece al c ya daha homojen kömür verilmeye başlanm şt r. Bunun yan s ra Hüsamlar ocağ nda B-C Pano olarak adland r lan bölgede tarihinde yap lan ihale neticesinde; 36 milyon m 3 üst örtü dekapaj ile m yol yap m ve m su isale hatt işi ihale edilerek müteahhide tarihinde yer teslimi yap lm şt r. Sözleşmede oluşan birim fiyatlar ; dekapaj için 1,41 TL/m 3,yol bedeli toplam 250 bin TL ve isale hatt için ise toplam 230 bin TL olarak gerçekleşmiş, iş bitim tarihi olarak belirlenmiştir tarihi itibar yla söz konusu iş kapsam nda 2009 y l nda 5,8 milyon m 3, 2010 y l nda 13,2 milyon m 3, 2011 y l nda ise 13,7 milyon m 3 olmak üzere toplam 32,7 milyon m 3 dekapaj yap lm şt r. 52

67 53 Söz konusu iş kapsam nda firmaya 7 milyon m 3 ilave iş verilerek toplam iş miktar 40 milyon m 3 e ç kar lm şt r. Firma işin tamam n tarihinde tamamlayarak işyerinden ayr lm şt r. Fiili olarak yap lm ş olan m 3 lük iş karş l ğ fiyat farklar ile birlikte firmaya 102 milyon TL ödeme yap lm şt r. Bunun yan s ra Hüsamlar ile Çak ralan-belentepe ocaklar nda kömür kaz, yükleme, eleme, ara kesme kaz s, stoktan KEAŞ a kömür nakli v.b işler için farkl birim fiyatlar ile tarihinde ihaleye ç k lm şt r tarihinde yer teslimi yap lan saha ile ilgili bilgiler şu şekildedir: -12,5 milyon ton kömür kaz s ; birim fiyat 1,41 TL/ton, işin süresi gün, yap lan toplam iş miktar, 11,5 milyon ton ve firmaya yap lan ödeme miktar,16,2 milyon TL; -Belentepe de taş ve ara kesme kaz s ; İş miktar 1,2 milyon m 3, birim fiyat 2,18 TL/m 3, işin süresi gün, yap lan toplam iş miktar ; 1,088 milyon m 3, firmaya yap lan ödeme miktar, 2,4 milyon TL, -3,7 milyon ton kömürün zenginleştirme tesisine beslenmesi; birim fiyat 1,50 TL/ton, işin süresi gün, yap lan toplam iş miktar ; 3,6 milyon ton, firmaya yap lan toplam ödeme miktar,5,5 milyon TL, -13,5 milyon ton kömürün stok sahas ndan KEAŞ a taş nmas ; birim fiyat 0,90 TL/ton, işin süresi gün, yap lan toplam iş miktar ; 13,5 milyon ton, firmaya yap lan toplam ödeme 12,2 milyon TL, -Tesisten ç kan 2,5 milyon ton ara kesme ve taş n döküm harman na taş nmas ; birim fiyat 0,97 TL/ton, işin süresi gün, yap lan toplam iş miktar ; 1,3 milyon ton, firmaya yap lan toplam ödeme 1,3 milyon ton, - 6,8 milyon m 3 kömürün elenmesi(y l içerisinde % 20 ilave iş verilmesiyle toplam iş miktar 8,5 milyon m 3 olmuştur.); Birim fiyat 1,97 TL/m 3, işin süresi gün, yap lan toplam iş miktar ; 7,8 milyon m 3, firmaya yap lan toplam ödeme 15,4 milyon TL, Yukar da belirtilen işlerin tamam tarihi itibar yla tamamlanarak İşletmeye teslim edilmiş, tarihinde de geçici kabulü yap lm şt r. Hüsamlar Projesi kapsam nda yap lan ihaleli işlerden bir diğeri de Hüsamlar BC-2 Panosu, 1,2 milyon ton tuvönan kaz yükleme ve KEAŞ bunkerine nakliye+420 bin m 3 ara kesme temizliği işi dir tarihinde sözleşmesi yap lan iş kapsam nda oluşan birim fiyatlar şu şekildedir: Kömür kaz + yükleme ve nakliye, 2,29 TL/ton, ara kesme temizliği ise 2,79 TL/m 3. Bu işi yapmakta olan firma için (işe yeni başlanm ş olmas nedeniyle) sadece 1 kez hakediş düzenlenmiş tarihi itibar yla yapm ş olduğu ton kömür kaz +yükleme+nakliye ve m 3 ara kesme temizliği işleri için KDV dahil olmak üzere TL ödemede bulunulmuştur. Firman n çal şmalar devam etmektedir. 53

68 54 Sayıştay -Salihpaşalar projesi: Özel bir madencilik firmas na ait olup Muğla İli, Salihpaşalar mevkiindeki İR: 7390 ruhsat nolu saha firmaca işletilmekte iken, TKİ Genel Müdürlüğü taraf ndan tarihinde devral nm şt r. Devir işlemine gerekçe olarak; Özellikle son y llarda kömürlü sahalarda üretim faaliyetlerinin alan n daraltan Zeytincilik Yasas ile arkeolojik kaz çal şmalar nedeniyle Eskihisar sahas ndan yap lmakta olan kömür üretiminin oldukça s n rland r lmas ve bunun sonucunda enerji santral na kömür tedarikinde s k nt ya düşülecek olmas n n yaratt ğ endişe say labilir. Devir sözleşmesinde, daha önce firma taraf ndan yap lm ş olan 15 adet sondaj logu dayanak olarak kabul edilerek, sahada 5,1 milyon ton kömür rezervinin olduğu kabul edilmiştir. Müessese yönetimi bu verileri yeterli görmeyerek saha rezervinin tam olarak tespiti ve mevcut verilerin teyidi amac yla tarihinden itibaren sondaj çal şmalar na başlam ş, iki ayl k bir süre zarf nda 20 adet(2.294 m) sondaj yapm şt r. Bu çal şma neticesinde elde edilen bilgilerin firman n verdikleriyle uyumlu olduğu, sahada aç k işletme yöntemleriyle işletilebilecek Kcal/kg kalorifik değerde 5,1 milyon ton rezervin olduğu ve bu kömürü alabilmek için 28 milyon m 3 dekapaj yap lmas gerektiği saptanm şt r. Ancak işletme çal şmalar s ras nda söz konusu sahan n ortas ndan geçmekte olan Muğla-Ayd n karayolunun ortalama 2 km.lik k sm na varyant yap lmas gerektiği ve bunun maliyetinin de yaklaş k olarak 3 milyon TL yi bulacağ hesaplanm şt r. Yan s ra, sahadaki kömür rezervinin tamam n n üretilebilmesi için takriben 1 milyon m 2 arazi ve arsan n kamulaşt r lmas gerekmektedir. Bu işlem için de tahmini harcama tutar n n 22 milyon TL olacağ hesaplanm şt r. Bu arazilerin kamulaşt r labilmesi için gerekli olan Kamu Yarar Karar al nm ş ve kamulaşt rma işlemlerine başlanm şt r tarihi itibar yla 412 bin m 2 arazi sat n al nm ş olup karş l ğ nda hak sahiplerine 2,5 milyon TL kamulaşt rma bedeli ödenmiştir. Bu işlemler neticesinde söz konusu saha ile ilgili olarak ihaleye ç k lm ş ve ilk aşamada 1,5 milyon m 3 dekapaj ile 50 bin ton kömür üretimini kapsayan iş paketi özel bir madencilik firmas na verilmiş, yer teslimi tarihinde yap larak firman n çal şmaya başlamas sağlanm şt r. Salihpaşalar-1 panosu olarak adland r lan bu saha ile ilgili olarak yap lan İhalede oluşan birim fiyatlar : Dekapaj, 2,27 TL/m 3, kömür üretim ve nakliyesi, 8 TL/ton şeklinde oluşmuştur. Bu ihale kapsam nda firma taraf ndan 2012 y l içerisinde 1,4 milyon m 3 dekapaj ile 149 bin ton kömür üretimi yap lm ş, karş l ğ nda firmaya 4,2 milyon TL ödemede bulunulmuştur. Bir yandan 1nci panoda üretim çal şmalar na devam edilirken diğer yandan 2 nci pano için ihale yap larak bu bölümdeki kömürün üretilmesine yönelik haz rl klara devam edilmiştir. 54

69 55 Bu panodaki kömürün üretilmesi amac yla 550 bin m 3 dekapaj, 279 bin ton ara kesme ve 300 bin ton kömür k rma-yükleme ve nakliye işi, tarihinde yap lan sözleşme ile özel bir madencilik firmas na verilmiş ve firman n tarihinde işe başlamas sağlanm şt r. İhalede oluşan birim fiyatlar şu şekildedir: Dekapaj birim fiyat, 2,9 TL/m 3, ara kesme birim fiyat, 2,2 TL/ton, k rma-yükleme ve taş ma birim fiyat, 8,5 TL/ton. Firma, 2013 y l n n Ocak ve Şubat aylar nda bu panodan toplam 250 bin m 3 dekapaj yapm ş, karş l ğ nda 703 bin TL lik ödemede bulunulmuştur. Salihpaşalar sahas n n TKİ taraf ndan devir al nmas n n iki ana unsurundan birincisi olan EÜAŞ a kömür tedarikinde s k nt ya düşülmemesi k smen sağlanm şken, ikinci önemli amaç olan karl l k ya da en az ndan zarar etmeme düşüncesi GELİ nin en önemli hedefi olmal d r. Dekapaj çal şmalar : Aç k ocak işletmeciliğinde kömürün üretilmesi amac yla yap lan en önemli haz rl k faaliyetlerinden olan dekapaj (toprak kaz ) faaliyetleri ana hatlar yla, toprak örtü tabakas n n kömüre kadar olan k sm n kademeler halinde, delme, patlatma, yükleme, taş ma, dökme ve serme işlemlerini içermektedir. GELİ de de delik delme işi delici makineler ile kademe yüksekliğine bağl olarak farkl aral k ve derinliklerde gerçekleştirilmekte, aç lan deliklere doldurulan patlay c madde kar ş mlar patlat lmak suretiyle belirli kal nl ktaki örtü tabakas gevşetilmekte, daha sonra bu malzeme yd³ lük ekskavatörlerle kaz l p 85 short tonluk toprak kamyonlar na yüklenerek, Merkez-Yatağan-Eskihisar ocaklar nda ortalama 1,5 km, T naz da 1,8 km, Sekköy de 2 km, İkizköy de 1 km, Hüsamlar da 2 km ve Belentepe de 2 km aras nda değişen mesafelerdeki kömürsüz alanlara taş narak toprak harmanlar na dökülüp serilmektedir. Dragline ile çal ş lan panolarda ise örtü tabakas ekskavatör-kamyon sistemi ile belirli bir kal nl ğa indirildikten sonra, kömür damar üzerinde kalan metre kal nl ğ ndaki son örtü tabakas patlay c madde ile gevşetildikten sonra yatay dilimler halinde 32 ve 65 yd³ lük draglinelar ile al n p yanlar ndaki daha önce kömürü al nm ş sahaya aktar lmaktad r y l nda Müessese merkezdeki Yatağan-Eskihisar ve T naz-bağyaka aç k işletme ocaklar ile Yeniköy Linyit İşletmesi Müdürlüğü ndeki(yli) Sekköy-İkizköy, Hüsamlar ve Belentepe aç k işletme ocaklar nda yap lan dekapaj miktarlar ve maliyetleri, ayn döneme ait program değerleriyle karş laşt rmal olarak aşağ daki tablolarda gösterilmiştir. 55

70 56 Sayıştay T naz- Eskihisar B.Yaka Merkez Yatağan Hüsamlar İkizköy Sekköy YLİ İşletme GELİ Dekapaj Müessese eliyle Müteahhit Shovel Dragline Toplam eliyle Toplam Program (1.000 m³) Gerçekleşen (1.000 m³) Gerçekleşme oran ( % ) Program (1.000 m³) Gerçekleşen (1.000 m³) Gerçekleşme oran ( % ) Program (1.000 m³) Gerçekleşen (1.000 m³) Gerçekleşme oran ( % ) Program (1.000 m³) Gerçekleşen (1.000 m³) Gerçekleşme oran ( % ) #SAYI/0! 107 Program (1.000 m³) Gerçekleşen (1.000 m³) Gerçekleşme oran ( % ) 31 #SAYI/0! Program (1.000 m³) Gerçekleşen (1.000 m³) Gerçekleşme oran ( % ) Program (1.000 m³) Gerçekleşen (1.000 m³) Gerçekleşme oran ( % ) Program (1.000 m³) Gerçekleşen (1.000 m³) Gerçekleşme oran ( % ) Yatağan YLİ GELİ Dekapaj maliyetleri Müessese eliyle Müteahhit Toplam Shovel Dragline Toplam eliyle Program TL/m³ 8,78 3,85 7,55 2,65 3,84 Gerçekleşen TL/m³ 9,63 3,65 7,37 2,31 3,33 Gerçekleşme oran ( % ) Program TL/m³ 4,01 1,33 3,34 4,86 4,49 Gerçekleşen TL/m³ 8,05 1,08 4,48 2,70 3,07 Gerçekleşme oran ( % ) Program TL/m³ 6,39 2,59 5,44 3,75 4,16 Gerçekleşen TL/m³ 9,10 2,46 6,25 2,46 3,23 Gerçekleşme oran ( % ) GELİ Müessesesi, 2012 y l nda 16 milyon m3 ü kendi olanaklar ile 50 milyon m3 ü de müteahhit eliyle olmak üzere toplam 66 milyon m3 dekapaj işi programlamas na karş l k, fiili durumda y l içerisinde kendi olanaklar yla 8,7 milyon m3, müteahhit eliyle de 34,3 milyon m3 olmak üzere toplam 43 milyon m³ dekapaj gerçekleştirmiştir. Yap lan toplam dekapaj, programdan % 35 oran nda eksik gerçekleşmiştir. Müteahhit eliyle yap lan dekapaj program n % 69 u oran nda gerçekleşirken, Müessese imkanlar yla yap lan dekapaj ise programlanan n ancak %54 ü oran nda gerçekleşebilmiştir. 56

71 57 Yatağan (Eskihisar-T naz-bağyaka- Salihpaşalar) aç k ocaklar nda 8 milyon m 3 ü Müessese eliyle 25 milyon m 3 ü de müteahhit eliyle olmak üzere toplam 33 milyon m 3 dekapaj yap lmas programlanm şken, fiili durumda; 5,3 milyon m 3 ü Müessese eliyle ve 21,3 milyon m 3 ü de müteahhit marifetiyle olmak üzere toplam 26,6 milyon m 3 dekapaj işlemi gerçekleştirilmiştir. Müessese merkezinde Kurum eliyle yap lan dekapaj n programlanandan eksik gerçekleşmesinin en önemli nedeni, dekapaj n üç yerine iki vardiya tertibine göre yap lmas ile Maden İşleri Genel Müdürlüğü(MİGEM) taraf ndan faaliyeti durdurulan Yeşilbağc lar bölümündeki ocaklarda y l içerisinde dekapaj yap lamamas ndan kaynaklanm şt r. Müessese merkezinde müteahhit taraf ndan yap lan 21,3 milyon m 3 lük dekapaj n 14,4 milyon m 3 ü T naz-bağyaka, 6,9 milyon m 3 ü ise Eskihisar- Salihpaşalar bölümlerinde yap lm şt r. Dragline ile Müessese merkezindeki ocaklarda 4 milyon m 3 dekapaj yap lmas programlanm şken fiili durumda 1,5 milyon m 3 ü Eskihisar ocağ nda 513 bin m 3 ü de T naz-bağyaka ocaklar ndan olmak üzere toplam 2 milyon m 3 dekapaj yap lm şt r. YLİ Müdürlüğü nde ise 33 milyon m 3 olarak programlanan dekapaj miktar % 50 eksiği ile 16,4 milyon m 3 olarak gerçekleşmiş, bunun sadece % 21 lik k sm olan 3,4 milyon m 3 dekapaj, İşletme eliyle gerçekleşmiştir. YLİ de müteahhit marifetiyle yap lm ş olan 13 milyon m 3 dekapaj n 10 milyon m 3 ü Hüsamlar, 3 milyon m 3 ü ise İkizköy bölgesinde yap lm şt r. YLİ de dragline marifetiyle 1,7 milyon m 3 dekapaj yap lm ş olup bunun tamam Sekköy ocaklar ndan yap lm şt r. İşletmenin kendi imkanlar ile yapmay düşündüğü dekapaj n 8 milyon m 3 lük programa karş l k % 58 eksiği ile 3,4 milyon m 3 olarak gerçekleşmesi, İşletmenin elindeki iş makinalar n n ve bunlar kullanacak operatörlerin say ca yetersizliği ile ifade etmek mümkündür. Buna bağl olarak son y llarda program seviyesinde dekapaj yap lmam ş olmas itfa oranlar yükselmiş, ocaklardaki basamak düzenleri ve emniyetli çal şma ortam bozulmaya maruz kalm şt r. Kömür üretimi konusunda karş laş lan zorlamalar, Santral taleplerinin kesintisiz olarak karş lanmas mecburiyeti, her zaman dekapaj işlerini ikinci planda b rakm şt r. Üretim zorlamas devam ettikçe; Ocaklarda şev kaymalar, üretim-dekapaj dengesinin bozulmas, birim üretim maliyetlerinin artmas vb olumsuzluklar kaç n lmaz hale gelmektedir. Bu arada Müesseseye bağl aç k ocaklarda tarihi itibariyle kalan rezerv ve dekapaj miktarlar na göre tespit edilen itfa oranlar n n; Eskihisar projesinin 4,10 m 3 /ton iken 4,26 m 3 /ton, T naz projesinin 8,56 m 3 /ton iken 9,65 m 3 /ton, Bağyaka projesinin 1,30 m 3 /ton iken 3,76 m 3 /ton, Yeniköy projesinin 4,82 m 3 /ton iken 10,75 m 3 /ton olarak revize edilmesi TKİ Yönetim Kurulu nun tarih ve 1/33 say l karar ile kabul edilmiştir. Yukar da s ralanan nedenler ve buna ilaveten ocak imalat n n yüzeyinde bulunan antik oluşumlar n üretim çal şmalar n kesintiye uğratmas ya da ocağ n ilerleme yönünü değiştirmesi, ocak emniyetini olumsuz etkilemektedir. 57

72 58 Sayıştay Mevsimsel koşullar n olumsuzluğu ve personel yetersizliği nedeniyle dekapaj çal şmalar nda vardiya say s n n düşürülmesi, Müesseseyi üretim çal şmalar alan nda zaman zaman s k nt ya düşürmüş, oluşan üretim ve dekapaj aç ğ hizmet al m yoluyla kapat lmaya çal ş lm şt r. Bu uygulama ile termik santral talepleri eksiksiz karş lanm ş, santrallerin yak ts z kalmas n n önüne geçilmiştir. Sekköy ocağ nda 1978, Yatağan-Eskihisar ocağ nda 1979, Bağyaka ocağ nda 1985, T naz ocağ nda 1986, İkizköy ocağ nda 1989, Hüsamlar ocağ nda 1999 ve Salihpaşalar ocağ ndan 2012 y l ndan bu yana sürdürülen faaliyetler sonucunda tarihi itibar yla toplam 951 milyon m 3 dekapaj ile 267 milyon ton kömür üretimi gerçekleştirilmiştir. Söz konusu edilen bu sahalardaki rezerv bilgileri bugüne kadar yap lan sondaj verileri ş ğ nda yeniden değerlendirilmiş, 280 milyon ton olarak hesaplanm ş olan görünür rezervden yaklaş k olarak 250 milyon tonunun işletilebileceği, buna karş l k yine yaklaş k olarak 2,1 milyar m 3 dekapaj n yap lmas gerektiği hesaplanm şt r. Eskihisar, T naz ve Sekköy-İkizköy ocaklar nda göze çarpan ve dekapajda geri kal nm ş olmas nedeniyle de üretim-dekapaj dengesizliği oluşturan fiili durum, son y llarda kömür üretiminden daha fazla miktarlarda dekapaj yap lmas yla giderilmeye çal ş lm ş ancak yine de toprak/kömür oran n gerçek değerine getirememiştir. Müessese merkez ocaklar nda üretim faaliyetlerinin başlad ğ günden itibaren 1 ton kömür üretimi için 3,6 m 3 dekapaj yap lm şken 2012 y l ve sonras nda bu oran 6,2 seviyesine, YLİ Müdürlüğü ne bağl ocaklarda üretim faaliyetlerinin başlad ğ günden itibaren 1 ton kömür üretimi için 2,5 m 3 dekapaj yap lm şken 2012 y l ve sonras nda bu oran 8,2 seviyesine, Müessese genelinde ise üretim faaliyetlerinin başlad ğ günden itibaren 1 ton kömür üretimi için 3,4 m 3 dekapaj yap lm şken 2012y l ve sonras nda bu oran 7,9 seviyesine ulaşm şt r. Özellikle YLİ de ve aç k işletme yöntemleri ile üretilmesine karar verilmesi durumunda Eskihisar ocağ nda önümüzdeki y llarda üretilecek her ton kömür için daha fazla dekapaj yap lmas gerekeceği aşikard r y l nda toplam 66 milyon m 3 dekapaj n 4,16 TL/m 3 maliyetle yap lmas programlanm ş, gerçekleşme, program n %22 eksiği ile 3,23 TL/m 3 şeklinde olmuştur. Müteahhit marifetiyle yap lan dekapaj n ortalama birim fiyat, 2,46 TL/ m 3 olurken, Müessese imkanlar ile yap lan dekapaj n maliyeti 6,25 TL/m 3 olarak gerçekleşmiştir. Ana üretim evreleri ayr ayr incelendiğinde, en pahal dekapaj n 7,55 TL/m 3 lük programa karş l k 7,37 TL/m 3 ile Müessese merkezindeki ocaklarda gerçekleştiği görülmektedir. Bunun en önemli nedeni, yap lan dekapaj miktar n n (8,7milyon m 3 ) yetersizliğidir. İkinci önemli etken ise y l içerisinde Dragline lar ile yap lan toplam 3,7 milyon m 3 dekapaj n yetersizliğidir. T naz-bağyaka sektöründeki dragline dekapaj sadece 513 bin m 3 le s n rl kalm şt r. Bu makine, y l n önemli bir k sm nda çal şt ğ 58

73 59 bölgede ocak imalat n n içerisine su girmesi ve balç k oluşmas nedeniyle at l kalm ş, bir k sm nda da elektrik ve mekanik ar zalardan dolay çal şt r lamam şt r. Bu makinelerin ön önemli özelliği, yapt klar işin düşük maliyetli olmas d r. Örneğin; YLİ de y l içerisinde dragline ile yap lan 1,7 milyon m 3 dekapaj n birim fiyat, 1,08 TL/m 3 olarak gerçekleşmiştir. Bu nedenlerle dekapaj birim fiyatlar n n daha da yükselmemesi için Dragline lara uygun pano haz rlanmas, ar za sürelerinin minimuma indirilmesi ve kontrol edilebilir maliyet unsurlar n n(patlay c madde, akaryak t, yağ, işçilik gibi) tespit edilerek maliyet düşürücü önlemlerin al nmas önem kazanmaktad r. Kömür Haz rlama ve Zenginleştirme Tesisleri: Eskihisar kömürleri 130 tonluk alttan boşaltmal kamyonlarla 1983 y l nda kurulan kriblaj tesisine taş narak, 900 ton/saat kapasiteli bu tesiste mm. boyutuna indirildikten sonra termik santrale verilirken T naz ve Bağyaka kömürleri ağ rl kl olarak tuvönan şeklinde verilmektedir. Kriblaj tesisi, boyut küçültmeyi sağlayan basit bir ünite olup iki adet çeneli k r c ile iki adet elekten oluşmaktad r. Eskihisar cevherleri önce elek sonra k r c dan geçirildikten sonra bant yoluyla gelen T naz Bağyaka kömürleri ile kar şt r larak termik santrala verilmektedir. Bu tesis, 2012 y l içerisinde saat çal şt r larak 2,4 milyon ton kömür kriblaj işlemine tabi tutulmuş, kapasite kullan m 862 ton/saat olmuştur. Bunun yan s ra, mahalli çevre kurullar n n belirlediği standartlara uygun olacak şekilde, ELİ Müessesesinden temin edilen +18 mm lave kömür ile kar şt r lmak suretiyle paçallanacak olan Eskihisar kömürünün torbalanarak piyasaya sunulmas n teminen, Müessese merkezinde bin ton/gün kapasiteli torbalama tesisi 2003 senesinde hizmete al nm şt r y l nda Çevre ve Şehircilik Bakanl ğ n n s nmada kullan lan kömürlere belli standartlar getirmesi üzerine(torbal sat ş) kurulmas na karar verilen bu tesis, 300 bin ton/y l kapasiteli olup 2002 y l sonunda 310 bin TL lik bir yat r m harcamas sonucu meydana getirilmiştir. Tesisin kuruluş amac, Soma dan getirtilecek olan +18 mm lik yüksek kalorili, düşük kükürt oranl Lavvar kömürleri ile Yatağan(Eskihisar) kömürlerinin homojen bir biçimde kar şt r ld ktan sonra fakir ailelere ve piyasaya sunulmas olarak belirlenmiştir. Başlang çta, %60 oran nda Soma kömürü ve %40 oran nda da Yatağan kömürü kar ş m ile üretim yapan tesisin faaliyeti, Muğla Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü nün tarih ve say l yaz s ile Torbadaki her kömür parças n n belirlenen özellikleri sağlamas esas olduğundan, kar ş m yap larak sat ş yap lmas n n yasal olamayacağ... gerekçesiyle durdurulmuş, akabinde sadece Eskihisar ocağ nda üretilen krible kömürün üretimi ve torbalanmas yap lmaya başlanm şt r. 59

74 60 Sayıştay Müessese nin ürettiği kömürün piyasadaki ithal ve yerli kömürlere oranla daha ucuz ve kaliteli olmas, tekelleşmeyi önlemesi, Kurum un bu tesisi kurarken kar amac ile değil ama yöre halk na daha kaliteli ve daha ucuz kömür temin edilmesini amaçlamas, tesisin at l durumda bekletilemeyecek kadar yeni ve faal olmas, bu tesisin çal şt r lmas n zorunlu hale getirmektedir. GELİ nin, söz konusu karar n yeniden gözden geçirilerek düzeltilmesi konusundaki çabalar n n sonuçsuz kalmas üzerine, tesisin faaliyeti düşük kapasite ile de olsa devam ettirilmiştir y l nda tesisten ç kan kömür için 2 nci derece kirlilik bölgelerinde sat ş izni al nm ş iken, 2009 y l nda neminin yüksek olduğu gerekçesiyle (%35) zenginleştirilip torbalanan kömürler sadece belde ve köylerde sat labilmiştir. Yukar da aç kland ğ üzere kapasitesi bin ton/gün olan tesiste y l içerisinde üretilen kömür miktar tesisin yaklaş k olarak 45 günlük kapasitesine eş değerdedir. Tesisten istenen verimin al nabilmesi için sat ş miktarlar n n artt r lmas zorunludur. Bu da ancak, tesiste üretilen kömürün mevzuatta yap lan son değişikliklerle yak lmas na izin verilmeyen 2 nci derecede kirlilik s n f na giren bölgelerde teshine ve sanayiye kömür sat ş ile mümkündür. Kirlilik derecelendirilmesi yap lm ş olan il ve ilçeler d ş nda kalan belde ve köy gibi yerleşim alanlar na düşük miktarlarda kömür sat ş, iç tüketim miktarlar n n karş lanmas ve tesisten Termik Santral e zorunlu hallerde de olsa kömür verilmesi, hem tesisin kuruluş amac ile uyuşmayan hem de ekonomik olmayan geçici çözümler olman n ötesine geçememektedir. Bu düşünce paralelinde Müessese bünyesinde oluşturulan bir komisyon taraf ndan söz konusu tesis ile ilgili bir rapor haz rlanarak, tarihi itibariyle TKİ Genel Müdürlüğü ne sunulmuş, raporda özetle Tesisin bugüne kadar tam kapasite ile çal şt r lamad ğ, mevzuatta yap lan değişikliklere bağl olarak, Müessese Müdürlüğü bünyesinde de istenilen nitelikte kömür bulunmamas nedeniyle tesisin ancak çok düşük bir kapasite ile çal şabileceği ve tesisten daha yüksek verim al nabilmesi ve kapasitesinde çal şt r labilmesi için Kurum bünyesinde ihtiyaç duyulan bir başka Müesseseye nakledilmesinin uygun olacağ ifade edilmiştir. Ancak söz konusu tesisin başka bir Müesseseye nakli gerçekleşmediği gibi tesiste üretilen kömürün sat ş nda karş laş lan engeller de ortadan kald r lamam şt r. Tesis, 2012 y l nda da düşük kapasite ile çal şt r lmaya devam edilmiştir. Bu tesiste; 2006 y l nda 66,1 bin ton, 2007 y l nda 62 bin ton, 2008 y l nda 21 bin ton, 2009 y l nda 23,8 bin ton, 2010 y l nda 14,7 bin ton, 2011 y l nda 30,1 bin ton ve 2012 y l nda da ortalama 35 TL /ton maliyetle 36,6 bin ton kömür üretilmiştir. Torbalama Tesisinde esas faaliyet amac parça kömür üretimi olmakla birlikte üretim çal şmalar s ras nda ç kan toz kömürlerin de Sanayi Kuruluşlar na yan ürün olarak pazarlanmas mümkün olabilmektedir. Nitekim y l içerisinde üretilmiş olan 0-18 mm boyutunda ton toz kömür bu amaç doğrultusunda tekstil fabrikalar na sat lm şt r. Tesisten ç kan mm ebad ndaki kömürler müessese idari binalar nda kalorifer yak t olarak değerlendirilmektedir. 60

75 61 Bu tesiste üretilen kömürlerin sat ş nda karş laş lan en büyük sorun orijinal kömürdeki nem yüzdesinin yüksekliğidir(%35-%37). Is nmadan Kaynaklanan Hava Kirliliğini Kontrol Yönetmeliği ne göre bu oran n en fazla % 25 olmas istenmektedir. Diğer parametrelerde herhangi bir sorun görünmemektedir. Nitekim ilgili yönetmeliğin 28 inci maddesine göre Belde ve Köylerde yak lmak üzere söz konusu tesiste üretilen kömürler için Muğla Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü nden Uygunluk ve Sat ş İzin Belgesi al nm şt r. Buna göre tesisten ç kan ve piyasaya yak t olarak arz edilen kömürlerin özellikleri şu şekildedir: Kükürt %1;41 (en fazla % 2,5 olmas isteniyor), Alt s l değer 5000Kcal/kg (en az 3400 Kcal/kg isteniyor), kül % 16,80 (en çok %25 isteniyor) ve nem % 37 (en çok % 25 isteniyor). Müessese taraf ndan yukar da karekteristikleri verilen kömürler +30 mm (torbal ) ve mm f nd k boyutlar nda üretilip sat ş izni al nm ş olan Belde ve Köylere sat lmaktad r y l ndan itibaren faaliyet göstermekte iken Muğla İl Çevre ve Orman Müdürlüğü nce, standartlara uymad ğ gerekçesiyle üretilen kömürlerin sat ş na izin verilmemesi sonucu, kuruluşundan beri düşük kapasitede çal şt r lan ve mevzuattaki değişiklikler nedeniyle tam kapasite ile çal şt r lma imkan kalmayan torbalama tesisinin, kapasitesinde ve daha ekonomik olarak çal şt r lmas için çaba sarf edilmesi daha da önem kazanm şt r. Bunun yan s ra Müessese merkezine bağl T naz-bağyaka ocaklar ile YLİ Müdürlüğü ne bağl Sekköy-İkizköy ve Hüsamlar bölgelerindeki kömürler, doğrudan termik santrale verildiğinde, termik santrallerle kömürün kalitesinden dolay sorunlar yaşanmaktad r. T naz-bağyaka bölgelerinde kalori ve kül problemi bulunan kömürlerin iyileştirilmesi ile ilgili olarak Dokuz Eylül Üniversitesi ne y kanabilirlik etütleri yapt r larak sonucunda kömürün y kanabilir olduğu tespit edilmiştir. Bu gelişme üzerine özellikle T naz ocağ nda kurulacak lavvar sayesinde enerji santral na daha temiz kömür beslenmesinin mümkün olabileceği değerlendirilmiştir. Bu bilgiler ş ğ nda, T naz bölgesinde y kama tesisi kurulmas na karar verilerek bu yönde girişimler başlat lm şt r. Neticede 1 milyon ton kapasiteli beş y l süreli kömür y kama tesisi işi, tarihinde ihale edilmiş, ihaleyi alan firma ile tarihinde sözleşme imzalanm şt r. Ancak yüklenicinin işi zaman nda ve şartnameye uygun yapmamas kendisiyle akdedilen sözleşmenin feshi ve yasal sürecin başlat lmas ile neticelenmiştir. Yaşanan gelişmeler üzerine TKİ Teftiş Kurulu Başkanl ğ nca yürütülen inceleme ve soruşturma çal şmalar sonucunda Hukuk Müşavirliği nin de görüşü al narak, Devir protokolü ve Sözleşmenin, İdarenin Sözleşmeyi feshetmesi ile ilgili 27 nci maddesi ve 4735 say l Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu nun 20.inci maddesi gereği yüklenici ile yap lm ş olan Sözleşme feshedilmiştir. Eldeki bilgi ve belgelerin birer kopyas T.C. Yatağan Cumhuriyet Savc l ğ na iletilerek, fesih karar TKİ Genel 61

76 62 Sayıştay Müdürlüğü Yönetim Kurulu nun tarih ve 9/84 say l oturumunda al nm şt r. Gelinen noktada müteahhide ait tesisin yerinden sökülerek götürülmüş olduğu ve T naz-bağyaka bölgesi kömürlerinin enerji santral na ocaktan ç kt ğ gibi herhangi bir zenginleştirme işlemine tabi tutulmadan verildiği görülmüştür. Enerji santral na T naz bölgesinden yeteri kadar kömür verilememesi, oluşan kömür ihtiyac n n Eskihisar dan temini anlam na gelir ki, bu ocak termik santralin bir ünitesini ancak besleyebilmektedir. T naz ocağ ndan lavvars z besleme seçeneği ise al c n n yak n zamana kadar bölge kömürlerinin yap s ndan dolay hiç istemediği bir durum olmuştur. Bu kömürlerin kül değerlerinin yüksekliğinden dolay y kanarak verilmesi gerektiğini al c hep istemiş bu talep karş s nda tedarikçi önce söz konusu kömürün y kanabilirliğini bilimsel olarak incelettikten ve olumlu sonuçlar ald ktan sonra lavvar seçeneğini gündemine alm şt r. Ancak lavvarda y kanm ş olan kömürün kül oran belirgin bir biçimde düşmekle birlikte bu kez buna paralel olarak kükürt oran yükselmektedir. Yüksek kükürt değeri santralin desülfürizasyon ünitelerinin devre d ş kalmas na neden olabilmektedir. Bunun yan s ra bu işlem sonunda oluşan jipsin ortamdan uzaklaşt r lmas için kül ihtiyac oluşmaktad r. K sacas, Yatağan Termik Santrali yetkililerinin yukar da aç klanan olumsuzluklardan dolay 7-8 y l öncesine nazaran düşük küllü kömür talebinde çok srarc olmad klar anlaş lm şt r. GELİ Müessesesi bu gelişmeler üzerine Salihpaşalar sektörünü 2012 y l içerisinde devreye alarak bir anlamda termik santrallerin yak ts z kalmamas için kendi sorumluluğunda olan yak t teminini garantiye alm şt r. Gelinen noktada hem T naz- Bağyaka hem de Salihpaşalar sektörlerinden üretilen kömürlerin herhangi bir y kama işlemine tabi tutulmadan santrallere verildiği görülmüştür. Yeniköy Linyitleri İşletmesi Sekköy havzas nda ise kenar zonlar nda üretim yap ld ğ nda zaman zaman santrala verilen kömürün kalitesinde alt s l değerin de alt na düşüşler olmuş ancak bu sorun bugüne kadar İkizköy bölümünden üretilen yüksek kalorili kömürlerin bu kömürlerle kar şt r lmas suretiyle çözüme kavuşturulmuştur. Sekköy ocağ ndaki sorun, kömürün bünyesindeki ince kireçtaş tabakalar ndan kaynaklanmaktad r. Kömür damarlar aras ndaki ara kesmelerde bulunan kireç taş n n (CaCO 3 ) tuvönan kömürün içinden ç kar lmas ocak şartlar nda mümkün değildir. Bu olumsuzluğun önüne geçebilmek amac yla, Yeniköy Termik Santrali ni besleyen Sekköy kömür sahas nda geriye kalan rezervin iyileştirilmesi için Dokuz Eylül Üniversitesine y kanabilirlik etüdü yapt r lm ş, kömürün y kanabilir olduğu tespit edilmiş ve buna göre Sekköy ocağ nda uygun kapasitede bir lavvar tesisinin kurularak Sekköy havzas nda kalan yaklaş k 10 milyon ton rezervin bu tesiste y kanarak termik santrale verilmesine karar verilmiştir. Bu doğrultuda, 2009 y l na kadar yap lm ş olan muhtelif ihaleler sonucu bu ocaktaki problemli kömürün müteahhitler taraf ndan kurulan lavvar tesislerinde zenginleştirilmesi sağlanm ş ve Yeniköy Termik Santrali yak ts z b rak lmam şt r. 62

77 63 Nihayet, Sekköy ocağ nda üretilecek olan 4 milyon ton tuvönan kömürün, montaj süresi olan 240 takvim günü de dahil olmak üzere, 1290 takvim günü içerisinde Dragline taraf ndan oluşturulacak tuvönan kömür y ğ nlar ndan ve/veya gerektiğinde idare taraf ndan patlat larak haz r hale getirilecek ( mm) kömürün yüklenici taraf ndan al narak lavvar tesisi bunkerine taş nmas ve yüklenici taraf ndan kurulacak olan asgari 200 ton/saat kapasiteli lavvar tesisinde y kanmas, tesiste y kanan tuvönan kömürlerden elde edilecek 2,23 milyon ton lave kömürlerin YEAŞ bunkerlerine ve/veya idarenin göstereceği bunkerlere eşit mesafedeki stoğa nakli, tesisten ç kacak olan 1,77 milyon ton şistin toprak döküm harman na yükleme-taş ma ve y katt rma işinin hizmet al m yoluyla yapt r labilmesi ile ilgili hizmet al m ihalesine tarihinde ç k lm şt r. İhaleyi kazanan firma ile TKİ Yönetim Kurulu nun tarih ve 37/394 say l karar doğrultusunda tarihinde sözleşme imzalanm şt r. Firmaya tarihinde yer teslimi yap lm ş olup firman n sözleşmeye göre tesisi kuracağ 240 takvim günü dikkate al nd ğ nda tesisin işletmeye al nma tarihi, olarak hesaplanm şt r. Bu ihalede oluşan birim fiyatlar ise KDV hariç olmak üzere; -Sekköy ocağ ndan üretilecek 4 milyon ton kömürün Lavvar tesisine taş nmas 0,65 TL/ton, -Teknik şartnamede belirtilen asgari 200 ton/saat kapasiteli lavvar tesisi kurularak 4 milyon ton kömürün y kanmas 2,27 TL/ton, -Lavvarda elde edilen 2,23 milyon ton temiz kömürün YEAŞ bunkerine taş nmas 0,44TL/ton Lavvardan ç kan 1,77 milyon ton at ğ n toprak harman na taş nmas 0,70 TL/ton şeklinde oluşmuştur. Bu tesiste gecikmeli de olsa firma tarihinde işe başlam ş, y l sonuna kadar 919 bin ton tuvönan kömür lavvara beslenerek karş l ğ nda 501 bin ton lave kömür elde edilmiştir y l nda ise bu tesiste bin ton kömürün y kanmas programlanm şken fiili durumda bin ton kömür y kanarak bundan bin ton lave kömürü elde edilmiş tonu da şist olarak at lm şt r. Firmaya 2012 y l nda 9.2 milyon TL ödeme yap lm şt r. Bu işlemlerin tümünde firman n 2013 y l Şubat ay sonuna kadar yapm ş olduğu faaliyetler ve bu işler karş l ğ düzenlenen hakediş miktarlar şu şekildedir. Yap lan işin miktar (ton): Hakediş miktar (TL): Tuvönan nakliye Lavvarda y kama Lave nakliye Şist nakliye TOPLAM

78 64 Sayıştay Yukar da detaylar verilmiş olan hakediş miktarlar ndan firman n kanuni kesintileri ile sözleşme gereği kesilen cezalar(yüksek kül, yüksek nem, işe geç başlama vs) tenzil edildikten sonra firmaya 28 Şubat 2013 tarihi itibar yla TL(KDV dahil) ödeme yap lm şt r. Firman n yaklaş k olarak 1 milyon ton kömür zenginleştirme ve taş ma taahhüdü kalm ş olup çal şmalar devam etmektedir. Diğer yandan, Hüsamlar ocağ ndan üretilen kömür damarlar, kireçtaşlar ndan oluşan çok say da ara kesme içermekte, büyük kapasiteli kaz y c larla selektif üretim yap lamamas nedeniyle santrala verilen kömürlerin kalitesi içerdiği kalsiyum karbonat oran n n yüksekliği nedeniyle düşmekte ve bunun sonucu olarak termik santral verimliliği azalmaktad r. Sorunun çözümü amac yla konu Dokuz Eylül ve Hacettepe Üniversitelerine etüt ettirilmiş, kömürün y kanmas yerine eleme-ay klama yap larak kalitesinin art r labileceği kanaatine var larak ilk etapta pilot çapta olmak üzere 5 bin ton/gün kapasiteli bir k rma-eleme-ay klama tesisi inşa ettirilerek tesis tarihinde çal şmaya başlam şt r. Elde edilen ilk veriler ş ğ nda tesiste gerçekleştirilen k rma, eleme ve ay klama neticesinde elde edilen kömür kalitesinde belirgin bir iyileşmenin sağland ğ görülmüş, 8 milyon ton ay klanm ş kömür elde edilmek üzere 750 ton/saat kapasiteli k rmaeleme-ay klama tesisinin kurulmas işine ilişkin haz rlanan ihale gerçekleştirilmiş olup, itibariyle tesis hizmete girmiştir. Bu ihale kapsam nda firma işi tarihinde tamamlam şt r. Yine bin ton/saat tuvönan kömür işleme kapasiteli bir Kömür Zenginleştirme Tesisi için tarihinde yap lan ihale neticesinde Belentepe ocağ B,C panolar ndan arakesme ve yantaşlar n kaz larak yüklenmesi ve döküm harman na taş nmas, kömür sahalar ndan kaz larak haz rlanan tuvönan kömürlerin kamyonlara yüklenerek, yüklenici taraf ndan kurulacak zenginleştirme tesisine beslenmesi, beslenen tuvönan kömürün içerisindeki arakesme ve yantaşlar n temizlenerek döküm harman na taş nmas, tesisten elde edilecek alt s l değeri 1850 kcal/kg olan 13,5 milyon ton zenginleştirilmiş kömür elde edilmesi ve KEAŞ bunkerine taş nmas ve bu işlerin 1275 takvim günü içerisinde bitirilmesi işleri için özel bir madencilik firmas ile tarihinde sözleşme imzalanm şt r. Yüklenici firma kurmuş olduğu bin ton/saat kapasiteli tesiste tarihinde eleme işine başlam şt r y l sonuna kadar 1,97 TL/m 3 birim fiyat ile 6,7 milyon m 3 kömürü tesiste elemiş yine tesisten ç kan 0,97 TL/ton birim fiyatl 1 milyon ton taş ile ara kesmeyi döküm harman na ve 0,90 TL/ton birim fiyatl 9,6 milyon ton kömürü de stok sahas ndan Kemerköy Elektrik Üretim ve Ticaret A.Ş Genel Müdürlüğü(KEAŞ) stok sahas veya bunkerlerine taş m şt r. İşin geri kalan k sm olan yaklaş k 6,8 milyon ton kömürün; üretilmesi, nakliyesi, zenginleştirilmesi, ara kesme ve yan taşlar ndan temizlenerek döküm harman na taş nmas işlemlerinin tamam, tarihinde bitirilerek tarihinde de geçici kabulü yap lm şt r. Bu işlerin tamam için firmaya TL(KDV dahil) ödeme yap lm şt r. 64

79 65 Bunun d ş nda, Kemerköy Termik santraline homojen kömür verilmesi ve Hüsamlar ocağ kömürlerinin bünyesindeki yüksek CaCO 3 yüzdesinin düşürülmesine yönelik olarak GELİ Hüsamlar Ocağ Kömürlerinin Optik Ay rma İle Zenginleştirilmesi ad alt nda Hacettepe Üniversitesi Maden Mühendisliği Bölümü ile bir proje çal şmas yap lmas kararlaşt r lm ş ancak daha sonra Müessese taraf ndan TKİ Genel Müdürlüğü ne gönderilen tarih ve 295 say l yaz ile Müessese Müdürlüğü nün Dokuz Eylül Üniversitesi ile sürdürdüğü çal şmalar neticesinde Hüsamlar ocağ na lavvar yap lmas n n daha uygun olacağ kanaatine var ld ğ ndan, optik ay r c ya bu aşamada gerek kalmam şt r denilerek konu Müessese gündeminden ç kar lm şt r. Rodövans uygulamalar : TKİ Genel Müdürlüğü taraf ndan ihaleleri yap larak rodövans usulü ile işletilmek üzere takip ve kontrolleri GELİ Müessesesi Müdürlüğü ne verilen 2 adet sahadan, İR: 3303 nolu Feldspat sahas Müessese merkezince, İR: 3801 nolu kömür sahas ise YLİ Müdürlüğü taraf ndan kontrol edilmektedir. YLİ Müdürlüğü nün kontrol ettiği Milas-Alatepe mevkiindeki İR: 3801 ruhsat nolu kömür sahas n n rodövans mukabili işlettirilmesi TKİ Genel Müdürlüğü taraf ndan tarihli sözleşme ile 5 y ll k süre için TKİ nin iştiraki olan KİAŞ a (Kömür İşletmeleri A.Ş.) verilmiş ve yüklenici tarihinde işe başlam şt r. Sözleşme süresinin tarihinde sona ermesi üzerine bu tarihten başlayarak mevcut sözleşme 5 y l daha uzat lm şt r. Sözleşmeye göre asgari üretim taahhüdü 100 bin ton/y l olup TKİ nin İşletmeci taraf ndan Kcal/kg düzeyine getirilmiş bu miktardaki kömürün tamam n alacağ taraflarca imza alt na al nm şt r. Rodövans birim fiyat ise termik santralde kullan lmak üzere TKİ ye verilen kömürler için termik santralin 2012 y l Temmuz ay itibar ile ton baş na al ş fiyat olan 45,36 TL lik kömür bedelinin %12 eksik fiyat (TKİ pay ) üzerinden hesap edilecek tutar olarak belirlenmiştir. Yani TKİ, teslim al p ayn zamanda termik santrale satt ğ 1 ton kömür için (Temmuz/2012 itibar yla) EÜAŞ tan 45,36 TL al p bunun %88 i olan 45,36x0.88=39.92 TL sini yükleniciye verecek 5,44 TL si de TKİ ye kalacakt r. Bu bedel 2012 y l boyunca geçerli olacak ve 2013 y l ndan itibaren ÜFE art ş oran ile güncellenecektir. Üretilen kömürlerin piyasaya(tki nin izniyle) sat lmas durumunda ise TKİ ye 2012 y l için ton baş na 14,70 TL rodövans bedeli ödeneceği, 2013 ve müteakip y llar için art ş oran n n ÜFE deki değişim kadar olacağ sözleşmede yer alm şt r. Bu sahadan 2012 y l nda yap lan üretim sonucunda, piyasaya verilen 79,5 bin ton ve termik santrala verilen 106,5 bin ton olmak üzere toplam 186 bin ton kömürden toplam 2 milyon TL rodövans geliri elde edilmiştir. Müessese nin kontrol ettiği başka bir saha da Turgut-Hac bayramlar mevkiindeki İR: 3303 nolu Feldspat sahas d r. Bu saha, tarihinde yap lan sözleşme ile 1,8 TL/ton birim fiyatla rodövans karş l ğ işletilmek üzere KİAŞ a verilmiş, rodövans birim fiyat n n y l itibar yla ÜFE deki art ş oran na paralel olarak 65

80 66 Sayıştay artacağ sözleşmede belirtilmiştir. Rodövans bedeli bu paralelde 2012 y l için 2,55 TL/ton olmuştur. Asgari üretim taahhüdü 250 bin ton olup, firmaya tarihinde yer teslimi yap lm ş ve çal şmalara başlanm şt r y l içerisinde bu sahadan 251 bin ton feldspat üretimi yap larak karş l ğ nda KDV hariç 639 bin TL rodövans geliri elde edilmiştir. TKİ, bir yandan ruhsat kendi uhdesinde olup kendisinin işletemediği sahalar üçüncü şah slara rodövans karş l ğ verirken öbür yandan baz zorunlu hallerde özellikle çal şmakta olduğu sahaya mücavir olup herhangi bir madencilik faaliyeti bulunmayan ama çal şmalar n engelleme yada olumsuz etkileme durumuna gelmiş olan sahalar da rodövans karş l ğ işletme cihetine gidebilmektedir. Yatağan ilçesi dahilindeki AR: nolu saha ile ilgili olarak da böyle bir mecburiyetle karş karş ya kal nm ş ve bu saha rodövans karş l ğ işletilmek üzere devral nm şt r. Devir işleminde Müesseseyi bu yolu seçmeye yönelten en önemli husus, iki saha birleştirildiğinde Yeşilbağc lar Beldesi nin kamulaşt rmas ve nakil işlemlerinin daha kolay yap lacağ karar na var lm ş olmas d r. Bu nedenlerle, tarihinde saha sahibi firma ile devir sözleşmesi imzalanm ş ve sözleşmede 2008 y l n n haz rl k dönemi olarak kabul edileceği kararlaşt r lm şt r. Sahan n işletilmesi ile ilgili ruhsat sahibiyle imzalanan rodövans sözleşmesi sonras söz konusu sahaya tarihinde işletme ruhsat al narak İR: ruhsat numaras yla kömür üretimine haz r hale getirilmiştir. Bu saha ile ilgili olarak ruhsat sahibi ile yap lan rodövans sözleşmesinde; - İşletmecinin, sahadan üretip satt ğ kömür bedeli üzerinden % 5 rodövans bedeli ödeyeceği, - Söz konusu sahadan y lda asgari 400 bin ton kömür üretimi yap lacağ, - Üretim/sat ş yap lmamas halinde asgari üretim taahhüt rodövans n n Aral k ay sonu itibar yla bir önceki y l n protokol fiyat üzerinden tahakkuk ettirileceği, - Asgari üretim taahhüdünden daha az üretim yap lmas halinde noksan kalan miktar n o y l n protokol fiyat ndan tahakkuk ettirileceği, - Üretim/sat ş yapmadan yap lan ödemelerin sonraki y llarda yap lacak asgari üretim taahhüdü fazlas ödemeden mahsup edileceği, hususlar yer alm şt r. Bu sahadan; 2009 y l nda ton, 2010 y l nda ton ve 2012 y l nda ise ton olmak üzere toplam ton üretim yap lm şt r y l n n ilk 3 ayl k( itibar yla) üretimi ise tondur y l nda bu sahadan hiç üretim yap lmam şt r. Üretimin düşük gerçekleşmesinde Yeşilbağc lar beldesinin tamamen taş namam ş olmas ile MİGEM in çal şmalar durdurmas n n önemli etkisi olmuştur. Müessesenin kendi ruhsatl sahalar nda karş laşt ğ zeytinlik ve/veya arkeolojik kaz 66

81 67 alan gibi çal şmalar engelleyen unsurlar bu saha için de engel oluşturarak aç k ocağ n ilerleme yönünü ve genişlemesini olumsuz etkilemiştir. Her ne kadar sözleşmenin ilgili (8/c) maddesinde, üretim/sat ş yapmadan yap lan ödemeler sonraki y llarda yap lacak asgari üretim taahhüdü fazlas ödemeden mahsup edilir. İbaresi yer almakta ise de ruhsat sahibine her y l üretim yapmadan yaklaş k olarak 350 bin ton üretilmemiş kömür bedeli ödemenin kurum için maddi külfet oluşturduğu da aç kt r. Söz konusu saha ile ilgili olarak, T.C. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanl ğ - Maden İşleri Genel Müdürlüğü(MİGEM) yapmakta olduğu rutin kontroller esnas nda ocak imalat içerisinde heyelan ve blok kaymalar n n neden olduğu çatlaklar n oluştuğunu bu haliyle Sahada can ve mal güvenliğinin bulunmad ğ n.. gerekçe göstererek tarihinde sahadaki üretim çal şmalar n durdurmuştur. Ayn Kurum(MİGEM), yaklaş k bir y l aşk n bir süre sonra Müessesenin bu zaman zarf nda yapm ş olduğu olumlu çal şmalar değerlendirerek tarihinde Tehlikeli durumun giderildiği.. şeklindeki tespiti ve yaklaş m sonucu sahadaki üretim çal şmalar n n yeniden başlat lmas na izin vermiştir. Müessese, sözleşme gereği 2009 y l ndan itibaren bu sahadan y ll k 400 bin ton kömür üretip bu miktar üzerinden ödeme yapmak zorunda olduğundan söz konusu sahadan mümkün olduğunca asgari üretim taahhüdünün üzerinde üretim yapmay planlad ysa da bu dönemde sözleşmede yer alan miktarlardaki kömürü üretip satmak mümkün olmam şt r. Bunun en önemli nedeni olarak; MİGEM taraf ndan faaliyeti durdurulan sahan n yaklaş k 14 ay gibi uzun say labilecek bir süre gayri faal kalm ş olmas gösterilebilir. Bu zaman zarf nda Müessese, sahay çal şt ramad ğ döneme ait asgari üretim taahhüdünü yerine getirerek rodövans bedelini ödemiştir. Başka bir ifade ile 2009/2012 dönemine ait kömür üretim miktar ton iken Müessesenin rodövans ödemesinde baz ald ğ değer ton olmuştur. Bunun parasal değeri 2,64 milyon TL dir. Yani Müessese, söz konusu edilen 4 y ll k dönemde ton kömürün bedelini herhangi bir kömür üretimi olmadan sözleşme gereği ödemiştir. Her ne kadar yap lm ş olan ödemeler üretilmemiş görünen kömürün karş l ğ olan fazladan ödemeler gibi değerlendirilse de sözleşmenin ilgili maddelerinde üretim miktar n n 400 bin tonu aşt ğ durumlarda fazladan üretilen her ton kömürün daha önceki y llarda eksik üretilenin yerine say lacağ hususu yer ald ğ ndan, müessesenin gecikmeden dolay uğrayacağ maddi kay p bu hüküm nedeniyle azaltmaktad r. Bu sahadan y llar aras nda 2,5 milyon m 3 dekapaj ve 261 bin ton kömür üretimi yap ld ğ, dekapaj birim maliyetinin(m 3 ) yaklaş k olarak 3 TL, aç k ocak maliyetinin ise 20 TL/ton olduğu düşünüldüğünde toplam kömür+dekapaj giderinin 13 milyon TL olduğu görülebilmektedir. K saca Müessese, 5 milyon ton kömür rezervine sahip olan bu sahadan 13 milyon TL lik gider karş l ğ nda 2012 y l sonuna kadar sadece 261 bin ton kömür 67

82 68 Sayıştay üretimi yapm şt r. Oysa müteahhide rodövans olarak ödenen para miktar yukar da da izah edildiği gibi 1,2 milyon ton kömürün üretilmiş gibi kabul edilmesi sonucu rodövans karş l ğ olarak kabul edilen miktard r. Bu durumda öne ç kan en önemli husus, üretim miktarlar n n ivedilikle fazlalaşt r lmas d r. Mevcut üretim trendinin devam etmesi durumunda Müessesenin bu saha kiralama işleminden zarar edeceği aşikard r. Mevcut olumsuzluklar n ortadan kalkmamas durumunda Müessese, hem YEAŞ a taahhüt ettiği kömürü temin etmekte s k nt yaşayacak hem de maddi kay plar devam edecektir. Müessesenin özellikle Eskihisar, Belentepe-Çak ralan ve Hüsamlar üretim bölgeleri ile rodövansla al nan bu sahada üretim çal şmalar n durma noktas na getiren bu engellerin ivedilikle aş lmas gerekmektedir. Zira rodövans karş l ğ saha çal şt rman n en öncelikli amac o sahadaki kömürün üretilerek hizmete sunulmas d r. MİGEM in şev stabilitesi sorunlar olduğu gerekçesiyle ocak ilerlemesine müsaade vermediği ve sonradan çal ş lmas na müsaade ettiği bu sahan n tekrar üretim alan yap lmas konusundaki s k nt lar n aş lmas için gösterilen çabalar devam ettirilmelidir. Bu nedenlerle; 2009 y l ndan itibaren üçüncü şah slardan rodövans karş l ğ al narak kömür üretimi yap lan İR: nolu sahadan 2012 y l sonuna kadar 1,2 milyon ton kömür eş değeri rodövans ödemesi yap lmas na karş l k bu dönemde fiili olarak sadece 261 bin ton kömür üretimi yap ld ğ bu trendin devam etmesi durumunda Müessesenin söz konusu sahadan zarar edeceği hususlar dikkate al narak bu sahadan yap lacak kömür üretimi çal şmalar na h z verilmesi, önerilir. Makine Park : Müessese, gerek üretim ve gerekse dekapaj işlerini, yüksek kapasiteli kaz, yükleme araçlar ve büyük kasa kapasiteli kamyonlarla yapmaktad r y l sonu itibar yla Müessese bünyesinde olup makine park n oluşturan ana gruplar n dağ l m aşağ daki gibidir. 68

83 69 Makine Park İtibariyle toplam (adet) GELİ (Merkez) YLİ Müd. GELİ Müessese İtibariyle toplam (adet) GELİ (Merkez) YLİ Müd GELİ Müessese Dragline Elektrikli Ekskavatör Hidrolik Ekskavatör Ağ r Kamyon Yükleyiciler Greyder Buldozer+Las. Dozer Fark GELİ Müessese Delik Delme Makinesi Toplam y l sonu itibariyle Müessese merkezi ve bağl işletmesi olan YLİ de toplam 232 adet iş makinesi mevcuttur. Y l içerisinde YLİ Müdürlüğü makine park nda olup ekonomik ömrünü doldurmuş olan 1979 model Ingersoll-rand marka Delik delme makinesi yap lan ihale sonucu özel bir madencilik firmas na sat lm şt r tarihinde yap lan ihale sonunda makinenin sat ş bedeli 35 bin TL+KDV olmuştur. Bunun d ş nda makine park nda herhangi bir değişiklik olmam şt r. Müessese Müdürlüğü nde makine park n oluşturan makinelerin 2012 y l sonu itibariyle toplam say s müteferrik araçlar hariç olmak üzere 232 adettir. Bunlardan % 92 si(220 adedi) 16 ve üzeri yaş grubunda, 5 adedi 6-15 ve sadece 7 adedi 1-5 yaş grubundad r. Yani bu makineler yaşl ve bir k sm ekonomik ömrünü doldurmuş durumdad r. Bu paralelde rand manlar düşük, yedek parça ve malzeme sarfiyatlar yüksektir. Müessese bünyesinde 3 adet 32 yd 3 lük ve 1 adet de 65 yd 3 lük olmak üzere toplam 4 adet dragline mevcuttur. Bu makinelerin 2 adedi Müessese merkezinde 2 adedi de YLİ de çal şt r lmaktad r. Söz konusu 4 makine için 2012 y l nda toplam saat çal şma program düzenlenmesine karş l k fiili durumda % 52 verimle saat çal şt r lm şlard r. Bu makinelerin yapt ğ iş miktar ise 4 milyon m 3 lük programa karş l k(2 milyon m 3 müessese merkezi, 2 milyon m 3 YLİ nin Sekköy ocağ ) fiili durumda % 93 gerçekleşme ile 3,7 milyon m 3 fiili dekapaj ve kömür kaz s şeklinde olmuştur. Dragline lar n performans n etkileyen en önemli unsurlar n baş nda uygun pano seçimi, kömür tabakalar n n sürekliliği, eğimi ve kal nl klar n n değişkenlik 69

84 70 Sayıştay göstermesi say labilir. Bu unsurlara ilave olarak iş verilebilir ocak ortam n n yarat lmas oldukça önem kazanmaktad r. Örneğin, bu makineler 2012 y l içerisinde saat iş verilemediği için çal şt r lamam şlard r. Çal şma saatlerine bak ld ğ nda fiili sayaç değerleri, 1 makinenin tek baş na çal şabileceği iş saatinin bile alt ndad r. Dragline lar yüksek kapasitelerinin yan nda; çok pahal makine olmalar, yedek parça ve bak m masraflar n n yüksekliği göz önüne al nd ğ nda ürettikleri bu kadar az iş için adeta makine park nda bulundurulmas elzem olmayan makineler konumuna gelmişlerdir. Ana üretim evrelerinde yap lan üretim faaliyetlerinin gün geçtikçe daha da artan bir h zla müteahhide verildiği, bu işler için daha çok hizmet sat n al nd ğ düşünüldüğünde bu makinelerin en az ndan say ca azalt lmas gerektiği aç k bir biçimde görülmektedir. Özellikle YLİ deki Sekköy ocağ nda kömür rezervinin tükenmekte olduğu göz önüne al nd ğ nda bu bölgedeki 2 adet Dragline n daha da işlevsiz kalacağ bilinmektedir. Bu nedenlerle, müessese bünyesindeki 4 Dragline n daha fazla çal şt r lmas için söz konusu makinelere uygun pano haz rlanmas, bunun mümkün olmamas durumunda da say lar n n azalt lmas en uygun çözüm yolu olacakt r. Ayr ca, Müessese bünyesindeki toplam 17 adet elektrikli ekskavatör saatlik programa karş l k bir önceki y la paralel olarak 2012 y l içerisinde % 12 rand manla saat çal şt r lm şlard r. 8 adet Hidrolik ekskavatörün y ll k çal şma süresi ise saatlik programa karş l k %34 rand manla saat olmuştur. Bu değer bir önceki y la göre %4 lük bir azal ş ifade etmektedir. Yükleyici grubunda toplam 12 adet yükleyici 36 bin saatlik programa karş l k fiili durumda y l içerisinde %19 luk rand manla saat çal şt r lm şlard r(bir önceki y l saat). Taş y c larda ise toplam 126 adet ağ r iş kamyonu için saat program yap lmas na karş l k bu makineler fiili durumda % 27 verimle saat (2011 y l nda saat) çal şt r lm şlard r. Yukar daki verilerden de anlaş ld ğ üzere makine gruplar n n y llar itibar yla fiili çal şma süreleri azal rken ar za ve işletme kayb nedeniyle bekletilme süreleri artmaktad r. Makinelerin ar za oranlar na bak ld ğ nda ise genellikle lastik tekerlekli makinelerde lastik bekleme, elektrikli ekskavatörlerde enerji kesintisi ve hava muhalefeti, dozer, loder, greyder grubunda revizyon ve yedek parça bekleme, delicilerde ise yine bak m-onar m d ş nda yedek parça bekleme gibi nedenlerle duruşlar olduğu görülmektedir. Diğer önemli bir duruş sebebi ise, makine faal olduğu halde çeşitli nedenlerle örneğin, operatör yokluğu nedeniyle iş verilememesi olmuştur. 70

85 71 İş kazalar : 2012 y l nda Müessese merkezinde 16 adet yaralanmal iş kazas meydana gelmiştir. Bu kazalar nedeniyle oluşan işgünü kayb 355 gündür. Her 33 işçi baş na 1 kaza meydana gelmiş olup kaza baş na düşen işgünü kayb 22 gün olmuştur. YLİ de ise y l içerisinde meydana gelen 7 kaza sonucu 1 işçi hayat n kaybetmiş, 6 işçi yaralanm şt r. Oluşan işgünü kayb 7540 gündür. Her 37 işçi baş na 1 kaza meydana gelmiş olup kaza baş na düşen işgünü kayb 1077 gün olmuştur. Hayat n kaybeden işçinin Sulama Tankeri (Arazöz) ile ocak yollar n sulamak üzere ocak imalat içine girmeden büyük olas l kla kalp krizi geçirmesi nedeniyle kazaland ğ düzenlenen kaza tutanağ nda belirtilmiştir. Bu olay için kay p işgünü olarak gün al nm şt r. Kaza say s n n ve buna bağl olarak işgünü kayb n n azalt lmas çal şan n eğitilmesi ve koruyucu malzemenin etkin bir biçimde kulland r lmas ile doğru orant l olduğundan bu yöndeki çabalar n devam ettirilmesi önem arz etmektedir. Rezervler : Müessese imtiyaz alan içerisinde tarihi itibariyle 8 adedi İşletme ruhsatl olmak üzere 11 adet linyit kömürü sahas bulunmaktad r. Bu sahalardan 2 adedi YLİ Müdürlüğü sorumluluğundad r. İR: 3303 ruhsat nolu saha her ne kadar hali haz rda feldispat üretimi nedeniyle feldispat sahas olarak biliniyorsa da sahada yaklaş k olarak 6 milyon ton kömür varl ğ nedeniyle linyit sahalar kategorisinde değerlendirilmiştir. Bu sahalar ndan 2 adedi (İR: 3801 ve İR: 3303) rodövans karş l ğ çal şt r lmakta ve diğerlerinde üretim faaliyetleri Müessese taraf ndan sürdürülmektedir. İR:7390 nolu saha 2011 y l içerisinde üçüncü şah slardan devral narak Kurum uhdesindeki sahalara dahil edilmiştir. Linyit Arama Projesi kapsam nda ise 3 adet saha (AR: 2506; AR: 0472 ve AR: 8010 ) bulunmaktad r. Mevcut sahalar n kapsad ğ bölgeler ve ocak isimleri şu şekildedir: İR: 3303 nolu saha, Yatağan-Hac bayramlar-turgut sahas olarak bilinmekte olup halen rodövans karş l ğ feldispat üretimi yap lan sahad r. İR: 3801 nolu saha, Alatepe bölgesinde bulunmakta olup bu sahadan da rodövans yöntemiyle müteahhit taraf ndan yeralt işletme metotlar kullan larak kömür üretimi yap lmaktad r. İR: 7200 nolu saha, Yatağan-Eskihisar, T naz, Bağyaka, Bay r, Taşkesik bölgelerini kapsamakta olup müessese merkezi taraf ndan kontrol edilmekte ve linyit kömürü üretimi yap lmaktad r. İR: nolu saha, Yatağan-Yeşilbağc lar bölgesinde olup 2007 y l nda Kurum taraf ndan özel bir madencilik firmas ndan devral nm şt r. Halen kömür üretimi devam etmektedir. 71

86 72 Sayıştay İR: 7390 nolu saha, Bay r- Salihpaşalar bölgesinde bulunan bu saha da özel bir madencilik firmas ndan 2011 y l nda Kurum taraf ndan devral nm ş olup halen kömür üretimi devam etmektedir. İR: 8130 nolu saha ise Turgut sahas olarak bilinmekte ve müessese merkezince kontrol edilmektedir. İhtiva ettiği rezervin tamam n n yeralt işletme yöntemleri ile üretilecek olmas nedeniyle henüz üretim faaliyeti söz konusu değildir. İR: 2407 nolu saha, Sekköy-İkizköy-Hüsamlar ve Belentepe ocaklar n kapsayan linyit sahas olup, YLİ taraf ndan kontrol edilmekte ve halen üretim faaliyetleri devam etmektedir. İR: 8131 nolu saha ise Yeniköy-Karacahisar bölgesinde bulunan linyit sahas olup YLİ taraf ndan kontrol edilmektedir. Bu sahada henüz kömür üretimi yap lmamaktad r y l sonu itibar yla Müesseseye ait sahalarda mevcut linyit rezervi kategorileri aşağ daki çizelgede gösterilmiştir. Rezerv Kategorileri Ruhsat numaras Havza ad Yer alt işletme rezervi (Bin ton) Aç k işletme rezervi (Bin ton) Toplam rezerv (Bin ton) Toplam rezerv içindeki pay % İR.3303 Turgut ,43 Eskihisar ,68 İR.7200 T naz ,96 Bağyaka ,34 Bay r ,88 IR Y.Bağc lar ,18 İR.7390 S.Paşalar ,22 İR.8130 Turgut ,23 Sekköy ,85 İR.2407 Yeniköy ,66 Hüsamlar ,14 B.tepe-Ç.alan ,30 İR.3801 Alatepe ,05 İR.8131 Yeniköy ,82 Toplam (Görünür) ,73 Eskihisar ,01 İR.7200 T naz ,20 Bağyaka ,15 İR.7390 S.Paşalar ,01 Sekköy ,07 İR.2407 Yeniköy ,25 Hüsamlar ,52 B.tepe-Ç.alan ,04 İR.3801 Alatepe Toplam (Haz r) ,27 Toplam rezerv ,00 Görünür rezerv Haz r rezerv 72

87 73 Müessese sorumluluğunda bulunan 404 milyon ton rezervin 395 milyon tonu (%98) görünür rezerv olup bunun 9 milyon tonu (%2) işletilmeye haz r rezerv kategorisindedir. İşletilmeye haz r rezerv bilgileri incelendiğinde miktar olarak 9,2 milyon ton olan bu cevher varl ğ n n büyük bir k sm n n(7,6 milyon ton) YLİ ye ait halen üretim yap lan ruhsatl sahalarda olduğu, müessese merkezinde ise sadece 1,6 milyon ton haz r rezerv bulunduğu görülmektedir. Özellikle Eskihisar ile Salihpaşalar sahalar ndaki toplam haz r rezerv miktarlar n n 115 bin ton gibi oldukça düşük miktarlara düştüğü görülmektedir y l nda bu ocaklardan 2,4 milyon ton tuvönan kömür üretildiği göz önüne al n rsa işletilmeye haz r kömür miktar n n bu ocaklardan dekapaj yap lmaks z n bir ayl k ihtiyaca dahi cevap veremeyeceği anlaş lmaktad r. Özetlemek gerekirse müessese 2013 y l nda bu sahalardan kömür üretimi yapmak istediğinde öncelikle dekapaj n yapmak durumuyla karş karş ya kalacakt r. Söz konusu sahalar müessese merkezinin halen en yoğun olarak üretim yapt ğ sahalar olup bu ocaklarda üretimin kesintiye uğramas ya da yaşanabilecek herhangi bir üretim darboğaz, müesseseyi, Yatağan Termik Santrali nin özellikle 1 ve 2 nci ünitelerine kömür tedarikinde s k nt ya sokabilecektir. Aç k ocak işletmeciliğinde üretimin kesintiye uğrama riski oldukça yüksektir. Olumsuz hava koşullar, önemli iş makinelerinin uzun sürecek olan ar zalar, heyelan, blok kaymalar, zenginleştirme tesislerinde olabilecek ar zalar, hizmet al m ihalelerinde olas aksama ve gecikmeler gibi istenmeyen durumlar için işletilmeye haz r kömür miktar n n her zaman sigorta işlevi gördüğü bilinmektedir. Özellikle k ş aylar nda en az 3 ayl k kritik rezerv seviyesi oluşturmak her zaman faydal sonuçlar vermektedir. Bu nedenlerle, 2012 y l nda bu sektörlerden 2,4 milyon ton kömürün üretilip enerji santraline verildiği düşünüldüğünde ayl k 200 bin ton fiili kömür miktar üzerinden en az 3 ayl k kritik haz r rezerv değeri olan 600 bin ton kömürün her an üretilebilecek gibi haz r durumda bulundurulmas nda yarar görülmektedir. Eskihisar ve Salihpaşalar üretim sahalar nda 2012 y l sonu itibar yla işletilmeye haz r rezerv miktar olan 115 bin ton kömürün kritik rezerv seviyesi oluşturmak için yeterli olmamas nedeniyle bu miktar n fazlalaşt r lmas na yönelik çal şmalara h z verilmesi, önerilir. Toplam rezervin %37 si Müessese merkezi (Yatağan), %63 ü ise YLİ Müdürlüğü imtiyaz sahalar içerisinde olup, bu rezervin % 70 i aç k işletme, %30 u ise yeralt işletme yöntemleri ile işletilmeye uygundur. Müessese Müdürlüğü ruhsatl sahalar ndaki en büyük rezervler; 144 milyon ton ile (%36) YLİ deki Karacahisar, 45 milyon ton ile(%11) yine YLİ deki Hüsamlar ve 63 milyon ton ile (%16) müessese merkezindeki Eskihisar ocaklar nda bulunmaktad r. Müessese, madencilik faaliyetlerini Eskihisar, T naz-bağyaka, Sekköy-İkizköy, Hüsamlar ve Salihpaşalar projeleri doğrultusunda sürdürmektedir. 73

88 74 Sayıştay Salihpaşalar sahas İR:7390 ruhsat numaras ile 2011 y l nda Kurum uhdesine al nm ş olup devral nd ğ tarih itibar yla 5,1 milyon ton görünür rezerve sahiptir. Eskihisar, Taşkesik, Bay r ve Turgut sektörleri yeralt işletme yöntemleriyle işletilebilecek olmalar nedeniyle aç k işletme için ekonomik görülmeyerek bu sahalar için herhangi bir projelendirme yap lmam şt r. Karacahisar sahas için ise kömür/dekapaj oran n n 1/15 ton/m 3 olmas ekonomiklik aç s ndan makul bir ölçü olduğu kabul edilerek bu sahan n aç k işletme yöntemiyle işletilebilirliği Müessesece değerlendirilmeye al nm şt r. Bununla birlikte rezerv alan n n önemli bir k sm n n İR: 2407 ruhsat say l Müessese imtiyaz ndaki sahan n d ş nda olduğu görülmüş ve bu alana tekabül eden AR ruhsat numaral maden sahas, Maden İşleri Genel Müdürlüğünce ç k lan ihale sonras nda Kuruma kazand r lm şt r. Bu çal şmalara ilave olarak halen aç k işletme faaliyetlerinin devam ettiği İkizköy sahas ile bunun devam niteliğinde olan Iş kdere, Akbelen ve Karacahisar sahalar bir bütün olarak aç k ocak işletmeciliği yap lacak şekilde yeniden projelendirilmiştir. Bu doğrultuda İkizköy ve Karacahisar kömür rezervleri Yeniköy rezervi ad alt nda birleştirilmiş olup çal şmalar YLİ taraf ndan sürdürülmektedir. Müessesece sürdürülen projelerin rezervleri ve y ll k proje kapasiteleri dikkate al nd ğ nda, termik santrallerin mevcut yak t ihtiyaçlar n n devam edeceği varsay m ile Eskihisar da 6 y l, T naz da 9 y l, Bağyaka da 3 y l, Sekköy de 1 y l, İkizköy de 37 y l, Hüsamlar da 8 y l ve Çak ralan-belentepe de 9 y l sonra rezervlerin tükeneceği hesaplanmaktad r. Sekköy de 1 y l sonra rezervin bitmesi ile Yeniköy termik santral n n ihtiyac olan kömürün sadece Yeniköy sektöründen verilmesi gerekeceğinden, ocak planlamalar n n bu üretim program n karş layacak şekilde yap lmas önem kazanmaktad r. Bu doğrultuda, İkizköy A-2 panosunun boşalt larak bu alan n, dekapaj sürdürülen A-2 ve A-3 panolar n n toprak döküm sahas olarak kullan lmas ve Yeniköy termik santral n n talebinin üzerinde üretilen kömürün Kemerköy termik santraline sat lmas konular n n Müessese taraf ndan etüt edildiği görülmüştür. Müessesenin önündeki en büyük darboğaz, yak n planda, işletilmeye haz r rezerv miktar konusunda s k nt yaşamamak için gerekli tedbirleri almak, uzun vadede ise yeralt işletme yöntemleri ile işletilecek kömürlerle ilgili yap lmas gereken haz rl klar zaman geçirmeden tamamlamakt r. Yeniköy Linyit İşletmesi Müdürlüğü imtiyaz alan ndaki Akbelen/Karacahisar sektöründe 144 milyon ton görünür rezerv bulunmakta olup bu rezervin değerlendirilmesine yönelik olarak 2011/2034 y llar aras n kapsayan Yeniköy Tevsii Projesi ad alt nda bir çal şma başlat larak bu bölgedeki kömürlerin en uygun şekilde üretilmesi amaçlanm şt r. Bu proje kapsam nda Hacettepe Üniversitesi ile yap lan işbirliği sonucunda sahan n bir k sm için hem şev stabilitesi hem de hidrojeolojik etütler yap larak sahada yap lmas düşünülen üretim çal şmalar na ş k tutulmaya çal ş lm şt r. Bu çal şmalar bölgede yap lan sondajlarla da desteklenmiştir. 74

89 y llar n kapsayan dönemde İkizköy-Iş kdere ve Akbelen sahalar nda 98 i Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü(MTA), 33 ü Elektrik İşleri Etüt İdaresi(EİEİ) ve 18 adedi de İşletmenin(YLİ) kendi imkanlar yla olmak üzere 149 adet( metre), Karacahisar sahas nda ise EİEİ taraf ndan 49 adet(9.287 metre) sondaj yap lm şt r. Bu değerlendirmeler sonunda sahan n ihtiva ettiği kömür ile ilgili bilgiler güncellenmiş, kömür rezervi ve bu rezervin içerdiği kül, kalori, Uçucu madde, kükürt, nem ve kalsiyum karbonat gibi parametreler tespit edilmiştir. Ancak bölgenin hidrojeolojik durumu(su alma yap s ) ile ilgili belirsizlikler devam etmiştir. Bu bölgede bulunan kömür rezervinin işletmeye aç lmas n n gündemde olduğu bu ortamda üretim aşamas na geçilmeden; Akbelen, Karacahisar ve Çamköy cevher sahalar n n detayl ca incelenmesi büyük önem arz etmektedir. Çünkü bu bölgelerde yeralt suyunun varl ğ ve mevcut su rezervlerinin üretim çal şmalar n olumsuz etkileyeceği bilinmektedir. Bodrum ve Güllük ilçe Belediyeleri ile Bodrum-Milas Havaalan n n bu sahalardan kuyu açmak suretiyle kullanma suyu ald klar bilinmektedir. Söz konusu sahalardaki su seviyelerinin belirlenmesi için Devlet Su İşleri(DSİ) Ayd n 21. Bölge Müdürlüğü ile yaz şmalar yap ld ysa da yeterli bilgiye ulaş lamam şt r. Bu gelişmeler üzerine TKİ Genel Müdürlüğü, bölgedeki kömürlerin işletilmesine yönelik olarak, haz rlanacak ihaleye ş k tutmak ve ihale dosyas na konulmak üzere, YLİ den İşletme Müdürü Başkanl ğ nda bir komisyon oluşturularak saha ile ilgili Değerlendirme Raporu haz rlanmas n talimatland rm şt r tarihinde Genel Müdürlüğe iletilmek üzere haz rlanan raporda, özetle..işletme ruhsatl Karacahisar sahas n n içinde ve kontağ nda Bodrum Yar madas, Güllük körfezi ve Milas/Bodrum Havaliman n besleyen kuyular n olduğu ve Akbelen su rezervuar ile ilgili bilgi temin edilemediği.. şeklinde tespitler yer alm şt r. Bunun yan s ra TKİ Genel Müdürlüğü, söz konusu saha ile ilgili olarak, tarihinde, Hacettepe Üniversitesi Uluslararas Karst Su Kaynaklar Uygulama ve Araşt rma Merkezi ne TKİ-GELİ Akbelen-Karacahisar linyit sahalar ve yak n ndaki hidrojeolojik koşullar n mevcut verilere dayan larak linyit madenciliği ve Bodrum içme suyu kuyular aç s ndan değerlendirilmesi adl bir çal şma yap lmas için sözleşme imzalanm şt r. Nisan-2013 te TKİ ye teslim edilen Değerlendirme sonuç raporunda şu hususlar n alt çizilmiştir: -Akbelen ve Karacahisar işletme alanlar nda önemli bir yeralt suyu sorunuyla karş laş lmayacakt r. Buna karş n Karacahisar sahas nda bas nçl su testleri ve pompa denemeleri yap lmal d r. -Kavramsal hidrojeolojik model, Karacahisar sahas n n işletilme faaliyetlerinin fay zonunda yer alan Bodrum kuyular n etkilemesinin beklenmediğini ortaya koymaktad r. Bu sonucun kesinleştirilmesi için kavramsal modelin işletme öncesi yap lacak hidrojeolojik çal şmalarla test edilmesi gerekmektedir. Bu kapsamda 75

90 76 Sayıştay özellikle Çamköy alt havzas fay zonu ve karacahisar sahas nda olmak üzere hidrojeolojik gözlemler yap labilecek kuyular n aç lmas gerekmektedir. -Karacahisar sahas n n işletilmeye başlamas yla bu alt havzan n havzan n doğal boşal m n sağlayan su kaynaklar n n ak mlar n n 50 lt/s oran nda azalmas beklenmektedir. Bu durumun su kaynaklar ndan yararlanma hakk aç s ndan irdelenmesi gerekmektedir. -İşletme alanlar ndan geçen akarsu kollar n n işletme alan na getirebileceği ak m miktarlar ayr nt l bir şekilde değerlendirilerek, derivasyon seçenekleri irdelenmelidir. -Bodrum, Güllük ve havaalan nda kullan lmak üzere su sağlanacak yeni alanlar n araşt r lmas, işletme etki alan n n ve olumsuz etkilerinin azalt lmas aç s ndan önem taş maktad r. Bu kapsamda, Çamköy havzas nda hidrojeolojik ilişkiye olanak veren ve geçirimli zonlar oluşturan faylar araşt r lmal d r. Yukar daki bilgilerden de anlaş lacağ üzere söz konusu saha ili ilgili bilinmeyen ve irdelenmesi gereken parametre say s oldukça fazlad r. Müessesenin elindeki toplam kömür rezervinin yaklaş k olarak % 35 lik k sm n n bulunduğu bu bölgenin yak n gelecekte üretime aç lacağ düşünülürse şimdiden rezerv sahas ile ilgili bilinmeyenlerin aç ğa kavuşturulmas önem taş maktad r. Yani üretim sahas n n içindeki su rezervuar n n derinliği, miktar ve güzergah n n bilinmesi gereklidir. Bu nedenlerle; Yeniköy Linyitleri İşletmesi Müdürlüğü uhdesinde olup henüz işletmeye al nmam ş olan Akbelen ve Karacahisar sahalar ndaki kömür rezervi ile ilgili olarak, üretim öncesi detayl bir biçimde hidrojeolojik etütlerin yap lmas suretiyle, üzerinde çal ş lmakta olan Yeniköy Tevsii Projesi nin bu bilgiler kapsam nda güncellenmesi, önerilir. Uzun vadede yap lmas gereken işlerle ilgili olarak; çizelgeden de görüldüğü üzere Müessese genelinde aç k işletmeye uygun rezerv miktar 280 milyon ton, yeralt işletmeciliğine uygun rezerv de 124 milyon tondur. Y lda ortalama 10 milyon ton olarak üretilen kömürün tamam n n aç k işletme yöntemiyle gerçekleştirildiği düşünüldüğünde mevcut şartlarda gelecek y llarda aç k işletmeye uygun kömür miktar, kapal işletmeye nazaran azalm ş olacakt r. Yani zaman kaybedilmeden yeralt üretim yöntemleriyle kömür üretimi planlamas n n yap lmas önem arz etmektedir. Özellikle toplam rezervin %24 ünün bulunduğu 95 milyon ton yeralt işletme rezervli Yatağan merkez sahalar için şimdiden bir üretim modellemesi yap lmas nda fayda görülmektedir. Bu çerçevede; Müessese Müdürlüğünce yap lan değerlendirmeler neticesinde, tarih 6/10 say l Müessese Yönetim Komitesi Karar ile yeralt rezerv sahalar ndan jeolojik ve yap sal olarak işletilmeye daha uygun olduğu belirlenen Turgut bölgesi rezervlerinin öncelikle projelendirilmesi yönünde, Yatağan Turgut bölgesi İR: 3303-AR: 8130 ruhsat nolu kömür sahas yeralt işletme AR-GE projesi işinin, 150 bin TL bedel karş l ğ nda, Dokuz Eylül Üniversitesi, Mühendislik 76

91 77 Fakültesi, Maden Mühendisliği Bölümü ne yapt r lmas karar al narak, tarihinde ilgili Üniversite ile sözleşme imzalanm şt r. TKİ-GELİ Müessesesi yatağan Turgut bölgesi İR: AR: ruhsat nolu kömür sahas yeralt işletme AR-GE projesi ad yla yap lan araşt rmada, sahan n hem aç k hem de yeralt işletmesi yöntemleriyle işletilmesi durumunda ortaya ç kacak tablo ve buna bağl olarak bütün üretim alternatifleri değerlendirilerek sonuçlar k yaslanm şt r. Aç k İşletme Yöntemi: Aç k işletme yöntemi Alternatif 1 de; 20 0 lik şev aç s ile yap lmas gerekecek olan toplam dekapaj miktar n n 991 milyon m 3 olacağ, buna karş l k üretilecek tuvönan kömür miktar n n 30,7 milyon ton, nihai örtü kaz oran n n 35 m 3 /ton değerini alacağ hesaplanm şt r. Aç k işletme yöntemi Alternatif 2 de; yine 20 0 lik şev aç s ile yap lacak olan dekapaj miktar n n 511 milyon m 3 buna mukabil üretilecek cevher miktar n n da 16 milyon ton olacağ örtü kaz oran n n 34 m 3 /ton olacağ, Aç k işletme yöntemi Alternatif 3 de; 411 milyon m 3 dekapaj karş l ğ nda 13 milyon ton kömür üretimi gerçekleştirileceği ve genel örtü kaz oran n n 32,13 m 3 /ton olacağ, Aç k işletme yöntemi Alternatif 4 de; Kömür damar n n küçük bir k sm n n aç k işletme yöntemleri ile al nacağ, rezervin kalan k sm n n yeralt işletmeciliği ile kazan lacağ, bu seçenekte 70 milyon m 3 örtü kaz s na karş l k 2,6 milyon ton kömürün kaz lacağ ve örtü kaz oran n n 27,46 m 3 /ton olacağ, Aç k işletme yöntemi Alternatif 5 te; toplam 173 milyon m3 dekapaj kaz s na karş l k 6,1 milyon ton kömür üretileceği örtü kaz oran n n 28,10 m 3 /ton olacağ, hususlar tespit edilmiştir. Yeralt Gazlaşt rma Yöntemi: Bu yöntemde Geleneksel madencilik teknikleri ile ekonomik olarak üretilemeyen, s l değeri düşük kül ve nem oran yüksek kömür yataklar n n yeralt nda kontrollü bir biçimde yak larak endüstride kullan labilir gaz üretilmesi amaçlanmaktad r. Ancak bu yöntemin henüz çok yeni olduğu ve dünyada yayg n olarak kullan lmad ğ da raporda belirtilmektedir. Turgut sahas için özel olarak bir maliyet analizi yap lmam ş olmakla birlikte bu yöntemin uygulanabilir alternatifler çerçevesinde değerlendirilmesi gerektiği, kömür damar yap s n n gazlaşt rma prosesi için uygun olduğu ve yeralt su tablas ile örtü tabakas aç s ndan detayl çal şmalar yap lmas gerektiği belirtilmiştir. Yeralt Üretim Yöntemi: Bu yöntemde toplam 21,5 milyon ton kömür kazan m n n mümkün olduğu ancak yeryüzü çökmelerinden dolay komşu ruhsat sahalar n n bir miktar etkileneceği, en büyük dezavantaj n n da aç k işletmeye göre yaklaş k olarak 9 milyon ton kömürün yeralt nda b rak lacak olmas olduğu tespitleri yap lm şt r. 77

92 78 Sayıştay Raporun bir bölümünde aç k işletme yöntemi için..teknik, ekonomik ve çevresel kriterler göz önüne al nd ğ nda, Turgut sahas n n aç k işletme yöntemi ile üretilmesi günümüz koşullar nda olanakl görülmemektedir tespiti yer al rken diğer yandan maliyet analizi yap larak; Özetle, rezervin tamam n n aç k işletme yöntemiyle üretilmesi alternatifinde, 24 0 genel şev aç s ile toplam 991 milyon m 3 dekapaj kaz s na karş l k 30,7 milyon ton tuvönan kömürün üretilebileceği, örtü kaz oran n n 32,23 m 3 /ton olacağ ve tuvönan kömür sat ş fiyat n n 80 TL/ton olmas durumunda ancak kar elde edilebileceği belirtilmiştir. Yeralt işletmesi seçeneğinde ise kömür damar üç seviyeye ayr larak birinci ve ikinci seviyeler üretilebilir bulunmuş buna karş n en altta üçüncü seviyede bulunan kömürün teknik ve ekonomik aç lardan üretiminin mümkün olmad ğ belirlenmiştir. Ayr ca birinci kömür seviyesinden 15,5 milyon ton, ikinci kömür seviyesinden 4,5 milyon ton ve haz rl k galerilerinden de 1,5 milyon ton olmak üzere toplam 21,5 milyon ton tuvönan kömürün üretilebileceği, y ll k 1,6 milyon ton tuvönan üretim ile işletme ömrünün yaklaş k 15 y l olacağ hesaplanm şt r. Bunun yan s ra yeralt işletme projesinin toplam yat r m tutar n n 800 milyon TL, ton baş na birim üretim giderinin 78,27 TL/ton olacağ, bunun %10 faiz faktörü ile indirgendiğinde yani net bugünkü değere dönüştürüldüğünde(şubat-2011) maliyetin yaklaş k 102 TL/ton olacağ hesaplanm şt r. Raporda, sonuç olarak Bu özellikteki bir kömürün güncel kömür fiyatlar göz önüne al nd ğ nda, bu sat ş fiyatlar yla pazarlanmas mümkün görünmemektedir. Ancak Türkiye ve TKİ nin enerji politikalar bu sahan n üretilebilirliği konusunda belirleyici olacakt r. denilmektedir. Söz konusu raporda şu hususun alt aç k bir anlat mla çizilmektedir: Rezerv tablosunda bulunan yaklaş k 30 milyon tonluk kömürden TKİ şimdilik fazla bir şey beklememelidir. Önümüzdeki y llarda oluşacak enerji politikalar bu sahan n geleceğini belirleyecektir. Sektörler ayr ayr ele al nd ğ nda Müessese merkezinde 59 milyon ton aç k işletme rezervi, buna mukabil 95 milyon ton da kapal işletme rezervi mevcuttur. Yani toplam yeralt rezervinin sadece 30 milyon tonluk k sm YLİ ye aittir. YLİ deki 212 milyon tonluk aç k işletme rezervi kapal işletmeye geçiş zamanlamas aç s ndan Kuruma rahatl k sağlarken müessese merkezinde aç k işletmeye uygun daha az kömür bulunmas nedeniyle bu ocaklarda ayn avantaj söz konusu değildir. Aç k ve kapal işletme ömürlerinin eş zamanl olarak sonlanmas gerektiği düşünüldüğünde ve yeralt işletmesi yöntemiyle yap lacak olan üretimin miktar olarak aç k işletmeye nazaran her zaman daha az olacağ gerçeğinden hareket edildiğinde, başta Eskihisar olmak üzere Turgut, Bay r ve T naz bölgelerindeki yeralt işletme yöntemlerine uygun kömürlerin üretilmesine yönelik çal şmalar n h zland r lmas nda yarar görülmektedir. Bu nedenlerle; Müessesenin imtiyaz alan içerisindeki linyit sahalar nda aç k işletme yöntemleriyle ç kar lmaya uygun kömür rezervlerinin her y l azald ğ göz önünde bulundurularak; Eskihisar, Turgut, Bay r ve T naz kömür sahalar nda yeralt 78

93 79 madenciliği ile üretilmesi düşünülen linyit sahalar ndaki kömür varl ğ n n üretime kat l m n sağlamak için başlat lan çal şmalar n etkinlikle yürütülmesi, önerilir y l nda müessese merkezinde özellikle Taşkesik sahas ndaki rezervin tahkiki ve yeni rezervlerin tespiti amac yla, 12 bin metre sondaj yap lmas programlanm ş, bu amaçla düzenlenen ihale sonucunda yüklenici firma ile sözleşme imzalanarak tarihinde yer teslimi yap lm şt r. Firma y l içerisinde taahhüdünü tamamlamas na rağmen sondaj ihtiyac n n devam etmesi üzerine müessesece kendilerine % 20 ilave iş verilerek sondaj yap lmas işine devam edilmiştir. Neticede 2012 y l içerisinde 1,7 milyon TL lik harcama ile 49 adet ( metre) sondaj yapt r lm şt r. YLİ de ise Belentepe sahas nda kömürün s n rlar n belirlemek amac yla Müessese merkezinde sondaj yapan firmaya 16 bin TL olan yat r m ödeneğinin tamam kullan larak 3 adet (116 metre) sondaj yapt r lm şt r. Böylece 1,7 milyon TL lik harcama ile toplam 52 adet( metre) sondaj yap lm şt r. Verimlilik : Maden işletmeciliğinde belirli bir zaman diliminde gerçekleştirilen üretimin veya dekapaj n ayn zaman diliminde bu üretimi veya dekapaj gerçekleştirmede kullan lan işçi yevmiye say s na oran olarak tan mlanan verimlilik kavram, ton/yevmiye veya m 3 /yevmiye şeklinde ifade edilmektedir. Müessese nin 2012 y l içerisinde gerçekleştirdiği çeşitli işgücü verimlilikleri program değerleriyle karş laşt rmal olarak aşağ da gösterilmiştir 79

94 80 Sayıştay Verimlilik Ölçü 2011 Verimlilik Ölçü 2011 Program Program Gerçekleşen Programa göre (%) Gerçekleşme oran Geçen y la göre (%) YLİ Müdürlüğü A- Aç k işl. (Köm. kaz ) ton-tuv./yev B- Tuvönan kömür nakli ton-tuv./yev ,108 1, C- Kriblaj ton-verilen tuv./yev. ######## #SAYI/0! D- Pazarlama,sat ş ve dağ. ton-sat lan/yev. ######## #SAYI/0! Ana üretim (tuvönan) ton/yevmiye Ana üretim (sat labilir) ton/yevmiye E- Shovel dekapaj m3/yev F- Dragline dekapaj m3/yev. 2,253 1,229 2, Toplam dekapaj (E+F) m3/yev G- Arama ve sondaj metre/yev. İşletme- A (Tuvönan) ton/yevmiye İşletme- B (Sat labilir) ton/yevmiye Gerçekleşen Programa göre (%) Geçen y la göre(%) Merkez (Yatağan) A- Aç k işl. (Köm. kaz ) ton-tuv./yev B- Tuvönan kömür nakli ton-tuv./yev C- Kriblaj ton-verilen tuv./yev D- Pazarlama,sat ş ve dağ. ton-sat lan/yev Ana üretim (tuvönan) ton/yevmiye Ana üretim (sat labilir) ton/yevmiye E- Shovel dekapaj m³/yev F- Dragline dekapaj m³/yev Toplam dekapaj (E+F) m³/yev G- Arama ve sondaj metre/yevmiye İşletme- A (Tuvönan) ton/yevmiye İşletme- B (Sat labilir) ton/yevmiye Gerçekleşme Oran Verimlilik Ölçü 2011 Program Gerçekleşen Gerçekleşme oran Programa göre (%) Geçen y la göre (%) GELİ Müessesesi A- Aç k işl. (Köm. kaz ) ton-tuv./yev B- Tuvönan kömür nakli ton-tuv./yev , C- Kriblaj ton-verilen tuv./yev D- Pazarlama,sat ş ve dağ. ton-sat lan/yev Ana üretim (tuvönan) ton/yevmiye Ana üretim (sat labilir) ton/yevmiye E- Shovel dekapaj m3/yev F- Dragline dekapaj m3/yev. 2,147 2,044 3, Toplam dekapaj (E+F) m3/yev İşletme- A (Tuvönan) ton/yevmiye İşletme- B (Sat labilir) ton/yevmiye

95 81 Çizelgeden de görüldüğü üzere müessese merkezinde aç k işletme kömür kaz verimlilikleri program değerinin %78 ve bir önceki y l n %86 alt nda olmak üzere oldukça düşük gerçekleşmiştir. Bu değer son 5 y l n en düşük gerçekleşen verimlilik değeri olmuştur. Bu olumsuzluğun nedenleri araşt r ld ğ nda düşük gerçekleşen rand man değerinin aksine, oldukça pozitif bir çal şman n ard ndan yüksek miktarda kömür kaz s gerçekleştirildiği, ancak y l içerisinde bu servise fazladan yevmiye verilmesi nedeniyle verimlilik değerlerinin tablolara gerçek anlamda yans mad ğ görülmektedir. Başka bir ifade ile program olarak yap lmas gereken iş miktar, 1,4 milyon ton iken fiili durumda 2012 y l içerisinde yap lm ş olan iş miktar, 2,7 milyon ton olmuştur. Yani 2011 y l n n yaklaş k olarak 2 kat kadar fazla iş yap lm şt r. Ancak program değeri olarak bu birim için adet yevmiye öngörülmüş olmas na karş l k fiili durumda yevmiye verilmiş ve oldukça yüksek olan bu değerin oranlar düşürdüğü görülmüştür. Toplam dekapaj verimliliği ise dragline dekapaj n n bir önceki y ldan 5 milyon m 3, programdan da 1 milyon m 3 fazla gerçekleşmesine bağl olarak program ile ayn seviyede ancak bir önceki y ldan % 62 oran nda yüksek gerçekleşmiştir. Tuvönan ve sat labilir kömürde verimlilik değerleri programa göre % 96, bir önceki y la göre de %3 oran nda fazla gerçekleşmiştir. YLİ de ise aç k işletme ve kömür nakli verimlilik değerleri incelendiğinde programa göre s ras yla % 24 ve % 28 eksik gerçekleşirken bir önceki y la göre ise yine s ras yla % 87 ve % 133 oranlar nda fazla gerçekleşmelerin olduğu görülmektedir. Toplam üretim değerlerinde ise tuvönan cevherde bir önceki y la göre %98, sat labilirde %101 oranlar nda art şlar olmuştur. Bu arada YLİ de dekapaj verimliliğinin y l içerisinde programlanandan %58 oran nda düşük gerçekleşmesi önemli bir veri olarak dikkat çekmektedir. Bu serviste yevmiye ile 8 milyon m 3 dekapaj yap lmas programlanmas na karş l k fiili durumda neredeyse ayn yevmiye ile(22.794) 3,4 milyon m 3 dekapaj n yap lm ş olmas bu neticeyi doğurmuştur. Müessesenin toplam verimlilik değerlerine bak ld ğ nda programa göre tuvönan kömür üretiminde % 18, sat labilirde de % 17 lik art şlar görülmektedir. Bir önceki y la göre ise tuvönanda % 32, sat labilirde de % 25 oranlar nda art şlar olmuşur. Son y llarda üretimin ana omurgas n oluşturan; Kömür kaz +yükleme+ nakliye, dekapaj, kriblaj ve lavvar gibi zenginleştirme tesislerindeki işlerin müteahhit marifetiyle yap l yor olmas sağl kl olarak verimlilik değerlerinin ölçümüne olanak vermemektedir. Kurum taraf ndan yap lmakta olan işlerin bir bölümü ya da tamam y l n bir bölümünde müteahhitlerin eline geçebilmektedir. Böylece hem program değerlerinde sapma meydana gelmekte hem de fiili olarak yap lmayan işler için yevmiye harcanmaktad r. Verimlilik değerlerini etkileyen bir başka husus da özellikle kalifiye işlerde çal şt r lan eleman s k nt s olmaktad r. Emeklilik nedeniyle nezaretçi personel ve iş makinesi operatörlüğü gibi unvanlarda say ca oluşan boşluk doldurulamamakta ve bu 81

96 82 Sayıştay eksiklik zamanla üretim çal şmalar n olumsuz etkileme noktas na gelmektedir. Örneğin; Dragline operatörü ve yard mc s ihtiyac ivedilikle çözülmelidir. Bunun yan s ra her ne kadar ana üretim evrelerinde yap lmakta olan işler için hizmet sat n al n yor olsa da yap lan bütün iş ve işlemler Müessese taraf ndan kontrol edilmek durumundad r. Örneğin; yap lan üretimin ölçümü, kontrolü, tart lmas, numune al nmas, zenginleştirilmesi, torbalanmas vb işlerin tamam müessesece yap lmaktad r. Bu bak mdan Ölçü, kontrol ve projelendirme birimlerinde topograf, mirac, kantarc ve numuneci unvanlar nda oluşan eleman eksikliğinin giderilmesi önem taş maktad r. Verimlilik değerlerinin yükseltilmesi hiç şüphe yok ki çal şanlar n eğitilmesi, ödüllendirilmesi, aralar nda yap lacak adil görev dağ l m sayesinde işlerin basitleştirilmesi ve kulland klar makine-ekipman n periyodik olarak bak m ve kontrolden geçirilmesi ile orant l olarak olumlu yönde gelişecektir. 2-Üretim maliyetleri: Müessese merkezinde iki ocakta üretim yap lmaktad r. Müessese idare merkezinin yan ndaki Eskihisar sahas ndan üretilen tuvönan kömür 130 tonluk kamyonlarla 1983 y l nda kurulan kriblaj (k rma-ay klama) tesisine taş narak 90 ton/saat kapasiteli bu tesisde (0-200 mm) boyutta tuvönan kömür haz rlanarak Yatağan Termik Santral na konveyör bantla beslenmektedir. Kriblaj tesisi, boyut küçültmeyi sağlayan basit bir k rma tesisi olup, iki adet çeneli k r c ve bir adet elekten oluşmaktad r. 23 km uzakl ktaki T naz ve Bağyaka ocaklar ndan üretilen tuvönan kömür ise santrala ait konveyör bant sistemi ile santral park alan na taş nmaktad r. Yeniköy Linyitleri İşletmesi Müdürlüğünde ise, İşletme Müdürlüğünün yan ndaki İkizköy Ocağ, Iş kdere panosundan üretilen tuvönan kömür doğrudan, rezervi tükenmek üzere olan Sekköy ocağ ndan üretilen kömür ise yükleniciye ait (lavvar) y kama tesisinde y kat larak Yeniköy Termik Santral na beslemektedir. Hüsamlar aç k ocağ ndan tamam yüklenici taraf ndan üretilip ay klama (kriblaj) ünitesinden geçirilen kömür ise konveyör bantla Kemerköy Termik Santral na beslenmektedir. Yine bu bölgedeki Çak ralan-belentepe ocağ nda ise Milas Müzesi Kaz Başkanl ğ nca arkeolojik kaz lara devam olunduğundan tuvönan üretimi bulunmamaktad r. Müessese merkezi ve Yeniköy Linyitleri İşletmesince üretilen sat labilir nitelikteki kömürün toplam üretim giderleri ile birim üretim maliyetleri ve füzyon üretim maliyeti ile ortalama birim üretim maliyeti aşağ daki tabloda gösterilmiştir. 82

97 Üretim giderleri Gerçekleşen Program (füzyon) Merkez İşletmesi Yeniköy Linyit İşletmesi Füzyon Bin TL % Bin TL % Bin TL % Bin TL % Bin TL % Gerçekleşme oran program =100 1-Üretimle doğrudan ilgili giderler: A-Direkt işçilik giderleri 587 0, , , ,7 179 B-Genel üretim giderleri: - Malzeme giderleri , , , , , İşçi ücret ve giderleri , Memur ve sözleşmeli personel ücret ve giderleri 593 0, , , , , D şar dan sağlanan fayda ve hizmetler , , , , , Çeşitli giderler Vergi, resim, harçlar Amortismanlar ve tükenme paylar , , , , ,3 65 Toplam (B) , , , Esas üretim gider yerlerinin YÜGY ve YHGY'den ald ğ gider paylar : Toplam (1) , , , , ,7 68 C - Yard mc üretim gider yerleri: - Tamir-bak m atölyesi , , , , İnşaat bak m atölyesi Toplam (C) , , , , D - Yard mc hizmet gider yerleri: - Umumi nakliye 909 0, , , , Laboratuar , , , , , Ambar , , , , , Sosyal servis , , , , ,9 73 Toplam (D) , , , , ,6 83 Toplam (2) , , , , , Maliyet giderleri toplam (1+2) Üretim miktar (Ton) Birim üretim maliyeti (3/4) (TL/Ton) 21,94 32,05 30,51 11,69 18,

98 84 Sayıştay Müessese merkezi ve bağl işletmesince: y l faaliyet döneminde 232,5 milyon TL tutar nda üretim gideri yap larak, ortalama birim üretim maliyeti 21,94 TL/ton olan 10,6 milyon ton kömür üretilmişken, y l faaliyet döneminde 220,4 milyon TL tutar nda üretim gideri yap larak, ortalama birim üretim maliyeti 18,35TL/ton olarak gerçekleşen 12 milyon ton kömür üretilmiştir. Üretim merkezleri baz nda değerlendirildiğinde ise maliyet ve miktar değişimleri aşağ daki biçimde gerçekleşmiştir. Müessese merkezi Fark -Üretim miktar (ton) Toplam üretim gideri (Bin TL) Birim üretim maliyeti (TL/ton) 30,51 28,44 2,07 Yeniköy Linyitleri İşletme Müdürlüğü -Üretim miktar (ton) Toplam üretim gideri (Bin TL) (24.940) -Birim üretim maliyeti (TL/ton) 11,69 17,82 (6,13) Yukar daki değerlerden görüleceği üzere: -Müessese merkezinde üretim miktar bir önceki y l düzeyine yak n gerçekleşirken toplam üretim gideri 12,5 milyon TL, birim üretim maliyeti ise 2,07 TL/ton artarken, -İşletme Müdürlüğünde üretim miktar 1,3 milyon ton artarken toplam üretim gideri 24,9 milyon TL tutar nda, birim üretim maliyeti ise 6,13 TL/ton azalm şt r. Üretim maliyetini oluşturan gider çeşitleri üzerinde yap lan incelemede azalman n, bir önceki y la göre: -D şardan sağlanan fayda ve hizmetlerin 1,6 milyon TL, -Amortisman ve tükenme paylar n n 24,6 milyon, azalmas ndan kaynakland ğ görülmüştür. Füzyon üretim giderlerinin %8,3 oran nda 18,3 milyon TL sini yard mc üretim ve yard mc hizmet gider yerlerinin giderleri oluşturmaktad r. Müessese merkezi ve İşletme Müdürlüğünün yard mc üretim gider yerleri ile yard mc hizmet gider yerlerinin, esas üretim gider yerlerine (kömür üretimine) verdiği paylar aşağ daki tabloda gösterilmiştir. 84

99 85 Endirekt giderler Müessese merkezi Bin TL İşletme Müdürlüğü Bin TL Toplam Bin TL Yard mc üretim giderleri -Mekanik atelye İş makinas tamir atelyesi Motor yenileme atelyesi Toplam Yard mc hizmet giderleri -Umumi nakliye Laboratuvar Anbarlar Yedirme Giydirme Taş ma Diğer sosyal giderler Toplam Genel Toplam Müessesenin iş makinalar ve ağ r iş kamyonlar n n yaşlar n n çok yüksek olmas atölye giderlerini aş r artt rmakta buradan gelen paylar da üretim giderlerine yüklenerek üretim giderlerini artt rmaktad r. Ancak raporun gelir tablosu bölümünde de aç kland ğ üzere iş emirlerinin usulen düzenlenmesi dağ t m anahtarlar na baz olacak giderlerin, gider yerleri itibar yla netleştirilip belirlenmesindeki aksamalar, giderlerin dağ l m nda hatalara neden olmaktad r. Örneğin İşletme Müdürlüğünde toplam gideri TL olarak belirlenen mekanik atelyenin giderinin: TL si kömür üretimine, TL si sosyal servislere, TL si dekapaja, 85

100 86 Sayıştay TL si genel yönetim giderlerine, Toplam TL yüklenmiştir. Ayr ca mekanik atelye gider yerinin: -Direkt giderleri TL -Endirekt giderleri TL Toplam gideri TL olmas na rağmen yukar da belirtildiği üzere dağ tt ğ giderlerin toplam TL olup, aradaki fark TL dir. Başka deyişle bu ünitede oluşan giderlerinin üzerinde gider dağ tm şt r. Halbuki yard mc üretim ve yard mc hizmet gider yerlerinin toplam giderleri ile dağ t lan giderlerinin eşit olmas gerekir. Öte yandan geçmiş y l raporlar nda Gelir Vergisi Kanununun 63 üncü maddesi son f kras nda Hizmet erbab na verilen ay nlar, verildiği gün ve yerdeki ortalama perakende fiyatlar na göre değerleneceği hüküm alt na al nd ğ gibi, Katma Değer Vergisi Kanununun Teslim say lan haller başl kl 3 üncü maddesinde de vergiye tabi mallar n her ne suretle olursa olsun vergiye tabi işlemler d ş ndaki amaçlarla işletmeden çekilmesi, vergiye tabi mallar n işletme personeline ücret, prim, ikramiye, hediye, teberru gibi namlarla verilmesi teslim say ld ğ ndan ve Müessesede dahilde tüketilen kömürün maliyeti esas üretim gider yerleri giderlerinden düşülerek, genel yönetim gider yerlerine yüklendiğinden, -Müessese iş yerlerinde tüketilen kömürün miktar ve tutar n n esas üretim gider yerleri miktar ve giderlerinden düşülmeden toplam üretim maliyetinin mamuller hesab na yüklenmesi, -Müessese iş yerlerinde tüketilen kömürün ortalama stok birim maliyetleri üzerinden ilgili gider yerine gider çeşidi olarak kaydolunmas, -Toplu iş sözleşmesi uyar nca işçilere bedelsiz olarak verilen kömürün sat ş fiyat üzerinden yurtiçi sat şlar hesab na, ortalama stok maliyetinin ise sat lan mal n maliyeti hesab na kaydolunmas, önerilmiştir. Genel Müdürlüğün, uygulaman n öneri kapsam nda değiştirilmesi hususundaki tarihli Genelgesi uyar nca, 2013 y l nda uygulaman n genelge kapsam nda yürütüldüğü görülmüştür. Ayr ca yukar da da belirtildiği üzere gerek Müessese merkezinde, gerekse İşletme Müdürlüğünde aç k ocaktan üretilen kömür tuvönan olarak sat ld ğ gibi, kriblaj ünitesinde k r l p ay klanmakta, İşletme Müdürlüğü sahas ndaki lavvarda ise y kanmaktad r. Başka deyişle Müessesede safha maliyet sistemi uygulanmaktad r. Ancak her safhan n ve her safhada üretilen ürünlerin birim üretim maliyetini, üretim hesab n n alt skontlar nda ve bilanço ekleri aras na al nan gider dağ t m ve icmal tablosunda görmek mümkün olmad ğ gibi, oluşan maliyetlerin ürün gruplar na dağ t m ndan (kalori, sat ş fiyat vb) uygun dağ t m yöntemi de belirlenemediğinden, 86

101 87 bir sonraki safhan n operasyon maliyetine rağmen, bu safhadaki ürünün birim maliyeti, bir önceki safhan n birim maliyetinden daha düşük olabilmektedir. Bu itibarla Genel Müdürlükçe oluşan giderlerin ürün gruplar na dağ t mda, uygun dağ t m yönteminin belirtilmesinde zorunluluk bulunmaktad r. D- Pazarlama: 1- Sat şlar: Müessesenin faaliyet döneminde satt ğ kömürlerin türü ve sağlanan net sat ş has lat 2011 y l na ilişkin değerler ile karş laşt rmal olarak aşağ daki tabloda gösterilmiştir. 87

102 88 Sayıştay Sat şlar 2011 y l 2012 y l Gerçekleşen Program Gerçekleşen Miktar Tutar Miktar Tutar Miktar Tutar Ton Bin TL Ton Bin TL Ton Bin TL 1- Esas ürün: a) Müessese merkezi: Tuvönan : (0-600) mm T naz-bağyaka Krible : (0-200)mm Eskihisar ( 0-18 ) mm dökme Eskihisar Lavvar : ( ) mm T naz Torbalama: ( +30 ) mm torbal ( +18 ) mm torbal 38 4 Toplam ( a ) b) İşletme müdürlüğü: Tuvönan : (0-600) mm Krible : (0-200)mm Hüsamlar Kemerköy Lavvar : (0-50) mm Toplam ( b ) Toplam ( 1 ) Ticari kömür: (0-600) mm (KİAŞ) (+18 ) (+10-18) mm torbal KİAŞ Toplam ( 2 ) Genel toplam ( 1+2 )

103 89 Faaliyet döneminde bin tonu Müessese üretimi 108 bin tonu ticari kömür olmak üzere bir önceki y ldan %8,3 oran nda 911 bin ton fazlas yla bin ton kömür sat lm şt r. Sat lan kömürün: -Müessese merkezindeki sahalardan üretilen bin tonu Yatağan Termik Santral na, -İşletme Müdürlüğünce İkizköy ve Sekköy ocaklar ndan üretilen bin tonu Yeniköy Termik Santral na, -İşletme Müdürlüğünün Hüsamlar Sahas ndan üretilen bin tonu Kemerköy Termik Santral na, olmak üzere toplam bin tonu termik santrallara sat lm şt r. Bu miktar ise toplam sat ş miktar n %99,4 ünü oluşturmuştur. -19 bin ton (+30mm) krible torbal kömür s nma amaçl, -17 bin ton (+30mm) krible torbal kömür Muğla, Ayd n, Denizli İlleri İlçeleri Sosyal Yard mlaşma ve Dayan şma Vak flar na, -26 bin ton (10-18mm) (+18mm) (0-18mm) dökme krible kömür de s nai tesislere sat lm şt r. Müessesece kömür verilen Termik Santrallara 7 şer günlük dönemler itibar yla fatura düzenlenmektedir. Faturalar, protokollarda yer alan baz kaloriler esas al narak laboratuvar bulgular na göre prim ve cezalarda hesaplanarak düzenlenmektedir y l nda: -Yatağan Termik Santral ndan bin TL prim al nm ş, 130 bin TL ceza ödenmiştir. -İşletme Müdürlüğünce Yeniköy Termik Santral ndan bin TL tutar nda prim al nm ş, 684 bin TL tutar nda ceza ödenmiştir. -Yine İşletme Müdürlüğünce Kemerköy Termik Santral ndan bin TL tutar nda prim al nm ş, bin TL tutar nda ceza ödenmiştir. Kemerköy Termik Santral n n kömür ihtiyac n n karş land ğ Hüsamlar Ocağ ndaki kömür tabakas n n ara kesmeli ve düşük kalorili olmas ve krible edilmesine rağmen, taş n tamamen ay klanmas n n mümkün olmamas n n da etkisi olmakla birlikte, ceza tutar n azaltmaya yönelik kömür kalitesini yükseltici önlemlerin al nmas önerilir. Muğla Valiliği nce Müesseseye Kat Yak t Sat c s Kay t Belgesi düzenlenmiş olup, ayr ca Denizli, Antalya, İzmir ve Muğla Valiliklerince (Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü) Müessesenin Uygunluk İzin Belgesi kapsam ndaki kat yak t n n İllerindeki II. Grup İlçeler/Köy ve Beldelerde, Kat Yak t Sat c s Kay t Belgesine sahip sat c lar arac l ğ yla sat lmas ve Dağ t c Kay t Belgesine sahip dağ t c lar arac l ğ ile dağ t lmas uygun görülmüştür. 89

104 90 Sayıştay Enerji Kit lerinin Uygulayacağ Maliyet Bazl Fiyatland rma Mekanizmas n n Usul ve Esaslar na İlişkin YPK karar uyar nca yürürlüğe konulan Maliyet Bazl Fiyatland rma Mekanizmas n n 2009 Y l Uygulamas na Yönelik Usul ve Esaslar Genelge sinin 6 nc maddesinde Nisan-Temmuz-Ekim aylar n n birinci gününde belirlenecek tarifelerin, mali hedefi tutturacak düzeyde tespit edileceği karara bağland ğ ndan, baz kömür fiyatlar bu kapsamda belirlenmektedir. Piyasaya yap lan sat şlar n fiyatlar ise TKİ Yönetim Kurulu nca belirlenmektedir TL/ton TL/ton TL/ton TL/ton Yatağan Termik Santral 51,99 53,47 53,47 55,62 Yeniköy Termik Santral 43,99 45,36 45,36 47,36 Kemerköy Termik Santral 43,99 45,36 45,36 47,36 Üretilen kömürün %99,4 ünü alan santrallar n kömür al ş fiyatlar yukar da s ralanm şt r. Müessese merkezinin ortalama birim maliyeti 30,51 TL/ton, İşletme Müdürlüğünün ortalama birim maliyeti 18,35 TL/ton olarak gerçekleştiğinden, yap lacak k yaslama Müessese kârl l ğ n n nedenini ortaya koymaktad r. Ayr ca faaliyet döneminde, Müessese üretimi (+30mm) torbalanm ş krible ton kömür Bakanlar Kurulu kapsam nda, Ayd n, Muğla ve Denizli Vilayetlerinin İlçelerindeki Sosyal Yard mlaşma ve Dayan şma Vak flar na fakir ailelere dağ t lmak üzere gönderilmiştir. Aşağ daki tablodan görüleceği üzere bu sat şlardan bin TL tutar nda net sat ş has lat sağlanm şt r. Ayr ca Genel Müdürlükçe, Kömür İşletmeleri AŞ den (KİAŞ) al n p, Ayd n ve Denizli Dayan şma Vak flar na gönderilen ton kömürle ilgili işlemler ve hakedişlerin düzenlemesi de Müessese Müdürlüğünce yürütülmüştür. 90

105 91 1-Müessese üretimi: -Tuvönan: - mm Lave: - mm - mm - mm -Torbalama: Ton Ortalama birim stok maliyeti TL/ton Ortalama stok maliyeti TL Sat ş bedeli TL (a) Kamyon Tren Toplam -+30 Torba mm , mm Toplam(1) , Ticari kömür: Tuvönan: - mm - -Lave: - mm - mm -Kriblaj: - Kiaş +18 Torba - Kömürün cinsi Sat lan kömürün Toplam(2) Genel toplam(1+2) , Nakliye bedeli TL (b) Sat ş has lat TL (a+b) KDV TL (c ) Tahsil olunacak tutar (a+b+c) 91

106 92 Sayıştay 2- Mamul ve ticari mal stoklar : Müessese merkezinin ve Yeniköy Linyitleri İşletmesinin birleştirilmiş kömür stoklar ve stoklar n y l içindeki değişimine ilişkin veriler aşağ daki tabloda gösterilmiştir. 92

107 93 Stoklar 2011'den devreden stok Üretilen (1) Müessese merkezi İşletme Toplam 2012 y l nda Giren Sat n al nan (2) Kuruluş içi sat ş (3) Say m fazlas (4) Toplam (1+4) Miktar Ton TL/Ton Tutar Bin TL Miktar Ton TL/Ton Tutar Bin TL Miktar Ton TL/Ton Tutar Bin TL Miktar Ton TL/Ton Tutar Bin TL Miktar Ton TL/Ton Tutar Bin TL Miktar Ton TL/Ton Tutar Bin TL Miktar Ton TL/Ton Tutar Bin TL Miktar Ton TL/Ton Tutar Bin TL Tuvönan: toz toz , , , , , Toplam: , , , , Krible: 0-18 toz , , , toz , , , , , Toplam: , , , , , Lave: toz , , , , Toplam: , , , , Torbalama + 30 Parça torbal , , , Toplam: , , , Ticari kömür: mm toz , , , mm parça torba , , mm torba , , mm Parça , , Toplam: , , , , Genel Toplam , , , , , , ,

108 94 Sayıştay 2012 y l nda Ç kan 2013'e devreden stok Stoklar Sat lan İç tüketim Kuruluş içi sat ş Stok say m noksan Toplam Miktar Ton TL/Ton Tutar Bin TL Miktar Ton TL/Ton Tutar Bin TL Miktar Ton TL/Ton Tutar Bin TL Miktar Ton TL/Ton Tutar Bin TL Miktar Ton TL/Ton Tutar Bin TL Miktar Ton TL/Ton Tutar Bin TL Tuvönan: toz toz , , , , Toplam: , , , , Krible: 0-18 toz , , , toz , , , , Toplam: , , , , Lave: toz , , , , Toplam: , , , , Torbalama + 30 Parça torbal , , Toplam: , , Ticari kömür mm toz , , mm parça torba , , mm torba , , mm Parça , ,29 73 Toplam: , , , Genel Toplam , , , , ,

109 95 Aşağ daki rasyodan görüleceği üzere bir önceki y ldan devden ve cari y lda üretilen kömürün %92 si sat ş pay az olmakla birlikte dahili tüketim suretiyle elden ç kar lm şt r % 2011 % Sat lan ve dahilde tüketilen kömür (ton) x y l ndan devreden (ton) y l nda üretilen kömür (ton) = x = 91,8 92,3 Müessesenin mamul stok birikimi gibi bir sorunu bulunmamaktad r. Envanter kay tlar üzerinde yap lan incelemede, Müessesenin Yeniköy Linyitleri İşletmesi sat labilir kömür stoklar nda bilanço günü itibar yla yap lan say mlarda noksanl k belirlendiği görülmüştür. İşletme Müdürlüğünce, Müessese Müdürlüğüne muhatap günlü yaz lar ile: İşletme Müdürlüğümüzün 2012 y l bilançosuna esas olmak üzere envanter çal şmalar nda kömür stok mevcutlar makamca oluşturulan say m ekibince tarihi sonu itibar yla yap lan ölçüm sonucunda ekli say m tutanağ nda görüldüğü üzere ton olarak tespit edilmiştir. Kay tlarla karş laşt r ld ğ nda ,20 ton noksanl k olduğu görülmüş ve bu noksanl ğ n stok maliyet bedeli ile değerlendirildiğinde ,49 TL tutar nda olduğu tespit edilmiştir. Kömürün cinsi Kay ttaki miktar (Ton) Say mdaki miktar (Ton) Noksanl k miktar (Ton) Noksanl k tutar (TL) Tuvönan , , , ,30 Lavvar , , , ,19 Toplam , , , ,49 Say m sonucu ortaya ç kan mamul stok noksanl ğ n n, maliyet bedeline göre belirlenen tutar, say m ve tesellüm noksanlar hesab na al nm şt r. Noksanl ğ n kesin nedeni bilinmediğinden sözkonusu ,49 TL nin karş l k ayr larak gider kaydedilmesi için, gerekli Komite Karar al narak Yönetim Kuruluna sunulmas hususu talep olunmuştur. Genel Müdürlükçe de bu hususun uygun görülmesi üzerine noksanl k tutar TL için karş l k ayr larak, Vergi Kanunlar aç s ndan kanunen kabul 95

110 96 Sayıştay edilmeyen gider olduğundan, mali bilanço kâr na ilave olunarak isabet eden kurumlar vergisi de ( x20= TL) ödenmiştir. Müessese Müdürlüğünün talebi üzerine Genel Müdürlüğün /tarih ve say l olurlar ile oluşturulan komisyonun, tarihinde İşletme Müdürlüğünde yapt klar n belirttikleri tespit ve değerlendirilmeleri sonucunda düzenledikleri raporun sonuç k sm nda: İşletme kay tlar incelendiğinde ,17 ton stok aç ğ n n bulunduğu, stoklu çal şmalarda kömürün nem kayb nedeniyle ton, kantar hatalar ndan kaynaklanan ton olmak üzere toplam ton kömürün zaiyat olarak düşülebileceği geriye kalan miktar olan ,17 ton aç ğ n da: -Kömür hareket tablolar incelendiğinde lavvar kay plar n n dikkate al nd ğ ancak tuvönan üretimlerin direk olarak sat labilir üretim olarak al nd ğ, taş zayiat n n düşülmediği, -İşletme imkanlar yla yap lan kömür nakillerinde ağ r iş kamyonlar n n kullan lmas nedeniyle taş nan kömür miktar, sefer say lar ve tahmini kamyon tonajlar ndan yararlan larak yap ld ğ ndan insan faktörü dikkate al nd ğ nda bu yöntemin hataya yol açabileceği, -Tozlaşan kömürlerin olumsuz hava koşullar nda şlamlaşarak kayba uğramas gibi nedenlerden oluşabileceği komisyonumuzun görüşüdür. kanaat na var ld ğ görülmüştür. Yukar da da değinildiği üzere (2) günlük bir çal şma ile bir y l içinde oluşan 667 bin ton gibi büyük bir rakam içeren stok noksan n n nedeninin belirlenmesi mümkün olmad ğ gibi, raporda s ralanan varsay mlara dayal nedenlerin de kabulü mümkün bulunmamaktad r. Zira raporda kesin bulgulara yer verilmemiş, stok aç ğ n n... gibi nedenlerden oluşabileceği belirtilerek bir genelleme yap lm şt r. Bu nedenle Komisyonun bu raporu üzerine işlem tesis etmek imkans z bulunmaktad r. Ayr ca geçmiş y llardan bu yana ve tarihinde yap lan ve bilanço talimat uyar nca yap lmas gereken envanterde, kömür stoklar nda bir fazla ve noksan tespit edilmemiş ve bilanço da bu duruma göre bağlanm şt r. Dolay s yla izleyen bir y l içinde 667 bin ton gibi bir stok aç ğ n n meydana ç kmas geçmiş y llarda envanterin hangi gerçeklikte yap ld ğ olgusunu ortaya ç karmaktad r. Bu konuda tarihli ölçümü yapan say m komisyonunun tarihli yaz l beyanlar nda:... Bu güne kadar yap lan kömür stok say mlar nda, stok miktar n gösterir tablo haricinde herhangi bir ek (ölçü değerleri, plan kote, çizim vb.) ilgili birimlerce taraf m zdan talep edilmediğinden konmam şt r. Bu nedenle stok say mlar na dair yap lan ölçüm ve hesaplarla ilgili olarak herhangi bir dijital ve ç kt arşivlemesi yap lmam şt r." hususlar na yer verilmiştir. 96

111 97 Dolay s yla tarihli kömür stoklar n ölçen komisyonca, stok ölçümlerinin herhangi yaklaş m ve usulle yap ld ğ aç kça beyan olunmuştur. Öte yandan her y l Genel Müdürlükçe, müessese ve işletmelere gönderilen Bilanço talimat nda: Malzeme stoklar ve sabit k ymetlerin, envanterlerinin, sorumluluk tevdi edilmiş say m ekipleri taraf ndan eksiksiz olarak tümünün tek tek fiziken say lmas suretiyle, kömür stoklar n n ise bulunduklar yerler itibar yla ölçümlerinin yap larak envanter listelerinin ç kar lmas da teslimatland r larak, envanterlerin gerçek durumu yans t lacak biçimde, fiziken ölçüm ve say mlar sonucu yap lmas çok aç k biçimde istenilmiştir. Ayr ca Vergi Usul Kanununun 186 nc maddesinde ve tarihli Resmi Gazete de yay mlanan 6102 say l Türk Ticaret Kanununun 66 nc Maddesinde de envanterin kapsam ve envanter düzenleme zorunluluğu da hükme bağlanm şt r. Müessesenin Yeniköy Linyitleri İşletmesi Müdürlüğü kömür stoklar nda tarihinde yap lan ölçümde 667 bin ton stok aç ğ n n ç kmas yla ilgili olarak: y l faaliyet dönemi ve daha önceki faaliyet dönemi bilanço günlerinde yap lan ölçümlerde bir stok aç ğ n n belirlenmemesi ve bilançolar n bu envanter sonuçlar na göre haz rlanmas na rağmen, bir y lda bu miktarda stok aç ğ n n oluşmas n n nedenlerinin, geçmiş y l kay tlar n n da tetkiki suretiyle tespiti, -Genel Müdürlük bilanço talimat nda, stoklar n fiziki ölçüm ve say mlar n n, sorumluluk tevdi edilmiş personelce, usulüne uygun olarak yap lmas talimatland r ld ğ ndan, stok aç ğ n n oluşmas na neden olan personelin sorumluluklar n n tayini, -Stok aç ğ için 6,8 milyon TL tutar nda karş l k ayr ld ğ ndan, karş l ğ n mahsubu ve 2013 y l mali bilanço kâr n n tespiti aç s ndan gerçek stok aç ğ n n miktar ve tutar n n tespiti, için stok aç ğ n n nedenlerini araşt rmak amac yla konunun Genel Müdürlük Teftiş Kurulu nca tetkik ve tahkiki önerilir. E- Sigorta işleri: Müessese faaliyet döneminde ayr lan iç sigorta fonu ile ilgili sigorta şirketine ödenen prim tutar aşağ daki tabloda gösterilmiştir. 97

112 98 Sayıştay Sigorta türü Sigorta k ymeti Bin TL Ayr lan fon veya ödenen prim tutar Bin TL Mahsup veya tahsil edilen hasar tutar Bin TL Fark Bin TL Birikmiş iç sigorta fonu Bin TL A-2011'den devreden iç sigorta fonu B-Y l içinde yapt r lan: 1-İç sigorta Sigorta şirketlerine Toplam (B) C-2013 e devreden iç sigorta fonu y l nda gider kayd suretiyle 684 bin TL tutar nda iç sigorta fonu ayr lm ş, ayr ca Müessese merkezinde bulunan akredite laboratuvarda görevli meslek mensuplar için mesleki mali mesuliyet poliçesi yan nda kasko, nakliyat, yang ndeprem, tehlikeli madde, trafik mali sorumluluk sigortas branşlar nda sigorta ettirilen riskler için 251 bin TL tutar nda prim ödenmiştir. Faaliyet döneminde herhangi bir hasar oluşmad ğ ndan, hasar tazminat da söz konusu olmam şt r. F-İşletme sonuçlar : 1-Sat şlar n kârl l ğ : Müessesenin faaliyet döneminde sağlad ğ net sat ş has lat, sat şlar n maliyeti ve sağlanan faaliyet kâr veya zarar ürün baz nda aşağ daki tabloda gösterilmiştir. 98

113 99 Sat ş sonuçlar Sat şlar n Faaliyet Sat ş maliyetleri Sat ş maliyetleri Faaliyet kar toplam na göre Brüt sat şlar Net sat şlar maliyeti giderleri toplam veya zarar kâr veya zarar Bin TL Bin TL Bin TL Bin TL Bin TL Bin TL % 1- Esas ürün: a) Müessese merkezi Tuvönan : (0-600) mm T naz-bağyaka Krible : (0-200)mm Eskihisar ( 0-18 ) mm Dökme Eskihisar Torbalama: ( +30 ) mm Torbal b) İşletme müdürlüğü Toplam ( a ) Tuvönan : (0-600) mm Krible : (0-200)mm Hüsamlar Kemerköy Lavvar : (0-50) mm Toplam ( b ) Toplam ( 1 ) Ticari kömür: (0-600) mm (KİAŞ) (52) (1) Toplam ( 2 ) Genel Toplam ( 1+2 ) Sat ş program Programa göre fark Geçen dönem sat ş sonuçlar (52) (1) (99.219) (92.310)

114 100 Sayıştay Müessesenin Yeniköy Linyitleri İşletmesi Müdürlüğünde, 2011 y l nda 72 milyon TL olarak gerçekleşen dekapaj tükenme paylar n n 25 milyon TL azalarak 47 milyon TL ye, d şardan sağlanan fayda ve hizmetlerinde 32,2 milyon TL den 30,5 milyon TL ye gerilemesi, 2011 y l nda 17,82 TL/ton olarak gerçekleşen birim üretim maliyetinin 11,69 TL/ton a, bu olguda, Müessese merkezinin üretimi de dahil ortalama birim üretim maliyetinin 21,94 TL/ton dan 18,35 TL/ton a düşmesine neden olmuştur. Üretim maliyetindeki bu gerileme, sat lan kömürün, ortalama stok maliyetinin bir önceki y la göre %9 oran nda azaltm ş, bunun yan nda sat ş miktarlar ve fiyatlar ndaki art ş sonucu, sağlanan net sat ş has lat n n, bir önceki y la göre %19 oran nda artmas, faaliyet kâr n n %49,8 oran nda 108 milyon TL artmas na neden olmuştur. Ruhsat TKİ ye ait olan ve Milas İlçesinin Ören Beldesinde bulunan kömür sahas nda TKİ ile akdettiği rodövans sözleşmesi kapsam nda üretim yapt ran TKİ nin iştiraki Kömür İşletmeleri AŞ den termik santrallara sat ş fiyat üzerinden al nan (0-600mm) kömürün sat ş has lat ve maliyeti birbirine çok yak n tutarlar olduğundan, sat şlar n maliyetine, faaliyet giderlerine düşen pay n ilavesinden sonra bu ürünün sat ş ndan %1 oran nda zarar edilmiştir. Faaliyet döneminde Müessesece sat lan ürünlerin sat ş maliyetleri dönem giderleri ile sağlanan net sat ş has lat ve faaliyet kâr aras ndaki oransal ilişkiler aşağ daki tabloda gösterilmiştir. Göstergeler 2011 Gerçekleşen % Program % 2012 Gerçekleşen % 1-Maliyet giderleri göstergesi: Sat şlar n maliyeti x 100 = Net sat şlar 2-Faaliyet giderleri göstergesi: Faaliyet giderleri x 100 = Net sat şlar 3-Sat ş göstergesi: Sat ş maliyetleri toplam x 100 = Net sat şlar 4-Faaliyet sonucu göstergesi: Faaliyet kâr veya zarar x 100 = Net sat şlar 100

115 y l faaliyet döneminde sağlanan has lanan %49 u ile sat lan ürünlerin ortalama stok maliyeti, %8 i ile faaliyet giderleri, başka deyişle %57 si ile sat şlar n toplam maliyeti karş lan rken, faaliyet döneminde bu oranlar %37, %8 ve %55 olarak gerçekleşmiş ve Müessesenin kârl l ğ %12 oran nda artm şt r. Sat şlar n kârl l ğ n doğrudan ve dolayl olarak etkileyen bünye içi ve bünye d ş unsurlara aşağ da özetle değinilmiştir. a) Bünye içi faktörler: -Verimlilik: Tüm sat labilir üretim miktar n n, üretimle ilgili olarak yap lan yevmiyelerin tamam na bölümü ile elde edilen ve 2011 y l nda 14 ton/yev olan genel işletme rand man faaliyet döneminde 17 ton/yev olarak gerçekleşmiştir. Müessesenin genel işletme rand man yükselmesine rağmen bu art ş da, işçi say s ndaki azal ş nda önemli etkisi bulunmaktad r. -Maliyetler: Bir önceki faaliyet döneminde 232,5 milyon TL üretim gideri yap larak Müessese merkezi ve İşletme Müdürlüğünce ortalama birim maliyeti 21,94 TL/ton olan 10,6 milyon ton sat labilir nitelikte kömür üretilmişken, faaliyet döneminde 220,4 milyon TL tutar nda üretim gideri yap larak ortalama birim maliyeti 18,35 TL/ton olarak gerçekleşen 12 milyon ton kömür üretilmiştir. Yeniköy Linyitleri İşletmesi Müdürlüğünde dekapaj tükenme paylar ve d şardan sağlanan fayda ve hizmetlerin bir önceki y la göre toplam 26,7 milyon TL tutar nda azalmas nedeniyle, üretim gideri ve birim üretim maliyeti bir önceki y la göre azalm şt r. -Stoklar: Müessesede at l kömür stoku bulunmamaktad r. Müessese merkezinin malzeme ambar ndaki ihtiyaç d ş malzemelerin büyük bölümü Say ştay raporunda yer alan öneri kapsam nda sat lm şt r. b) Bünye d ş faktörler: -Müessesenin piyasa pay : Dünya Enerji Konseyi Türk Milli Komitesi 2012 y l Enerji Raporuna göre Türkiye nin 2011 y l itibariyle toplam linyit üretimi 73 milyon ton olup bu üretimin %48 i TKİ taraf ndan gerçekleştirilmektedir. Müessesesin ise bu üretimdeki pay yaklaş k 9 dur. -Fiyatlar: Müessesenin Yatağan, Yeniköy ve Kemerköy Termik Santrallar na verdiği kömürün fiyatlar EÜAŞ la yap lan sözleşmeler kapsam nda, Maliyet Bazl Fiyatland rma Mekanizmas na İlişkin Usul ve Esaslara göre belirlenmektedir. Diğer yerlere sat lan ürünlerin fiyatlar ise TKİ Yönetim Kurulu nca belirlenmektedir. 101

116 102 Sayıştay 2- Milli ekonomiye katk : a) Gayrisafi yurt içi has laya katk : Müessesenin gayri safi yurt içi has laya katk s n n %57 sini dönem kâr oluşturmaktad r. Bir önceki y l raporunda da değinildiği üzere Müessese kaynak yaratan bir kuruluş olduğundan ve faaliyet hacmi her geçen y l artt ğ ndan, ödediği faktör gelirleri de artmaktad r. Müessesenin GSMH ya katk s rapor ekleri aras na al nan (Ek: 7) say l tabloda gösterilmiştir. b) Hazine ile ilişkiler: Müessesenin yükümlü ve sorumlu s fat yla ödediği vergi ve yükümlülüklerin ayr nt s rapor ekleri aras na al nan (Ek: 8) say l tabloda gösterilmiştir. Faaliyet döneminde 146,6 milyon TL si yükümlü 17,6 milyon TL si ise vergi sorumlusu s fat yla Müessesece toplam 164,2 milyon TL tutar nda varl ğ n tahakkukuna ve 164,6 milyon TL tutar nda verginin ödenmesine neden olunmuştur. G- Yat r mlar : Müessesenin 2012 y l yat r m program, tarih ve 28088(Mükerrer) say l Resmi Gazete de yay mlanan gün ve 2011/2303 Say l 2012 Y l Program n n Uygulanmas, Koordinasyonu ve İzlenmesi ne dair Bakanlar Kurulu Karar n n eki olarak tarih ve mükerrer say l Resmi Gazete de yay mlanarak yürürlüğe girmiştir. Yat r m ödeneği, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanl ğ n n tarih ve 373 say l Olur u ile yürürlüğe girmiştir. TKİ Genel Müdürlüğü yat r mlar içinde GELİ Müessese Müdürlüğü nün Yat r m ödeneği 7,9 milyon TL olarak yer alm şt r. Müessesenin yat r m program ; Çeşitli etütler projesi, Muhtelif İşler Projesi(İdame-Yenileme, Makine-Teçhizat, Taş t Al m ve Bilgisayar Sistemleri projeleri) ve İnşaat İşleri Projesinden oluşmaktad r. 7,9 milyon TL lik son ödeneğine karş l k müessesenin toplam nakdi ve fiziki harcamas, ödeneğinin % 33 ü oran nda 2,6 milyon TL olarak gerçekleşmiştir. Ayr ca kamulaşt rma gideri olarak, Müessese merkezinde 498 bin m 2 lik alan n kamulaşt r lmas için 4,4 milyon TL, YLİ de ise 228 bin m 2 lik alan n kamulaşt r lmas için 1,4 milyon TL olmak üzere toplam 726 bin m 2 lik istimlak alan için 5,8 milyon TL kamulaşt rma gideri yap lm şt r. Müessesenin 2012 y l yat r m harcamalar projeler itibar yla son ödenekleri ile birlikte aşağ daki çizelgede gösterilmiştir. 102

117 103 Projenin Başlang çtan 2012 Sonuna Kadar 2012 ödeneğinin 2012 Gerçekleşme Projeler Y llar itibariyle süresi Son tutar Nakdi harcama Fiziki yat r m İlk tutar Son tutar Nakdi harcama Fiziki yat r m Tümünde Nakdi Fiziki 2012 y l nda Tümünde Bin TL Bin TL Bin TL Bin TL Bin TL Bin TL Bin TL % % % % A- Etüt-Proje İşleri 1- Çeşitli Etütler 2012 B y l nda B- C- a- Devam Eden Projeler Yeni Projeler 2012'de bitenler: 1- Muhtelif İşler Projesi ( 2012 B ) 2- İnşaat İşleri Projesi ( 2012 B ) Toplam D- Yat.proğ.yer almayan harc. kamulaşt rma giderleri Genel toplam

118 104 Sayıştay -Muhtelif İşler Projesi (2012 B ) : Müessese toplam yat r m ödeneğinin % 62 sini oluşturan bu proje kapsam nda 4,9 milyon TL lik ödeneğine karş l k %18 oran nda gerçekleşme ile 884 bin TL harcanm şt r. Projenin fiziki harcamas ise ayn oranda olmuştur. Projenin alt kalemleri itibar yla ödenekleri ve yap lan harcamalar aşağ da gösterilmiştir. -Makine-Teçhizat : Bu proje kapsam nda Müessese merkezi için 1 adet Erkunt marka traktör 46 bin TL bedelle sat n al narak fiziki yat r ma intikal ettirilmiştir. Makine-teçhizat kalemi kapsam nda YLİ Müdürlüğü için herhangi bir harcama yap lmam şt r. Projenin alt kalemleri itibar yla ödenekleri ve yap lan harcamalar aşağ da gösterilmiştir. Makine Teçhizat Projesi alt kalemleri Ödeneği TL Al nan Sarf Yetkisi TL 2012 Nakdi Harcama TL Fiziki Yat r m TL GELİ Merkez (Yatağan, T naz- Bağyaka) Traktör Makine Motorlar Hidrolik Ekskavatör GELİ Merkez Toplam YLİ Müdürlüğü YLİ Müdürlüğü Toplam Proje Toplam İdame-Yenileme : Müessesenin toplam yat r m ödeneğinin % 12 sini oluşturan projenin 974 bin TL lik ödeneğine karş l k % 78 gerçekleşme ile 763 bin TL lik nakdi harcamas olmuş ve tamam fiziki yat r ma dönüştürülmüştür. Bu harcaman n 207 bin TL si YLİ Müdürlüğü için yap lm şt r. Projenin alt kalemleri itibar yla ödenekleri, al nan sarf yetkileri ve yap lan harcamalar aşağ da gösterilmiştir. 104

119 İdame-Yenileme Projesi Ödeneği TL Al nan Sarf Yetkisi TL Nakdi Harcama TL Fiziki Yat r m TL GELİ Merkez Yatağan Elektrik Teç. Ve ENH İdari ve Sosyal Teçhizat CPS ve Dikiş Makinesi Etüt Araşt rma Atölye Teçhizat Güvenlik İzleme Sistemi Ulaşlablirlk Eylem Plan nda Teç. GELİ Merkez-Yatağan Toplam YLİ Müdürlüğü Etüt Araşt rma Laboratuar Tesis ve Teç Ulaşlablirlk Eylem Plan nda Teç A.yak t İkm. Dağ. ve Kon. Sis Yerüstü Maden Teçhizat İdari ve Sosyal Teçhizat Atölye Teçhizat YLİ Müdürlüğü Toplam Proje Toplam Projenin en önemli harcama kalemlerini oluşturan giderler kapsam nda şu harcamalar yap lm şt r: Müessese merkezi için; kredi nolu Etüt araşt rma giderleri kaleminden, y l içerisinde İR:7200 nolu saha için Proje bedeli olarak 140 bin TL harcanarak fiziki yat r m gerçekleştirilmiştir kredi nolu Güvenlik İzleme fasl ndan 25 adet kamera, switch ve bigisayarl plaka tan ma sistemleri için 157 bin TL lik ödeneğin tamam kullan larak yap lan harcaman n fiziki yat r m gerçekleştirilmiştir kredi nolu Atölye teçhizat kaleminden 166 bin TL lik ödeneğin 137 bin TL si kullan larak; Monoray vinç kald rma grubu, teleskopik bomlu hidrolik platform ve elektrikli yer vinci sat n al nm ş ve tamam fiziki yat r ma intikal ettirilmiştir kredi nolu Elektrik teçhizat ve ENH kaleminden 64 bin TL ödenerek 2 adet dizel jeneratör ile 1 adet termal kamera sat n al narak fiziki yat r ma dönüştürülmüştür. YLİ Müdürlüğü içinse İdame-Yenileme projesi kapsam nda şu harcamalar yap lm şt r: 105

120 106 Sayıştay kredi nolu Etüt-araşt rma fasl ndan; Iş kdere ocağ şev durayl l ğ ve yeralt suyu etkileşim projesi kapsam nda 81 bin TL lik harcama yap lm şt r kredi nolu Yerüstü maden teçhizat kalemi kapsam nda, 47 bin TL lik yat r m ödeneğine karş l k fiili durunda 27 bin TL bedelle 2 adet Dinamit ateşleme cihaz sat n al narak fiziki yat r ma intikal ettirilmiştir kredi nolu Akaryak t ikmal dağ t m ve kontrol sistemleri fasl ndan Akaryak t Otomasyon Sistemi kurulumu için 56 bin TL harcanarak fiziki yat r ma intikali sağlanm şt r. -Bilgisayar Sistemleri : Projenin, 81 bin TL lik ödeneğine karş l k % 94 gerçekleşme ile Müessese merkezi için 60 bin TL bağl İşletme için de 16 bin TL olmak üzere toplam 76 bin TL harcamas olmuş ve tamam fiziki yat r ma dönüştürülmüştür. Proje kapsam nda 27 adet masa üstü bilgisayar, 6 adet dizüstü bilgisayar ve 3 adet lazer yaz c sat n al narak fiziki yat r ma intikal ettirilmiştir. Bilgisayar Projesi Ödeneği TL Al nan Sarf Yetkisi TL 2012 Nakdi Harcama TL Fiziki Yat r m TL GELİ Merkez Bil. ve Çevre Birimleri GELİ Merkez Toplam YLİ Müdürlüğü Bil. ve Çevre Birimleri YLİ Müdürlüğü Toplam Proje Toplam Taş t al m : Bu proje kapsam nda herhangi bir harcama yap lmam şt r. -İnşaat İşleri Projesi (2012 B ) : Bu Proje kapsam nda harcama yap lmam şt r. Projenin alt kalemleri itibar yla ödenekleri ve yap lan harcamalar aşağ da gösterilmiştir. 106

121 107 İnşaat Projesi Ödeneği BinTL 2012 Al nan Sarf Yetkisi BinTL Nakdi Harcama BinTL Fiziki Yat r m BinTL GELİ Merkez S nai İdari ve Sos. Tes.İnş Bina ve Tesislerin Deprem Güçlendirmesi 5 5 GELİ Merkez Toplam 10 YLİ Müdürlüğü Yönetim Tesisleri ve Altyap s S nai İdari Sosyal Tesis İnşaat YLİ Müdürlüğü Toplam 975 Proje Toplam 985 -Çeşitli Etütler Projesi (2012 B ): Bu proje kapsam nda 2 bin TL yat r m ödeneğinin %84 ü oran nda bin TL si kullan larak tamam fiziki yat r ma intikal ettirilmiştir. Bu harcama, Müessese merkezindeki Yatağan-Taşkesik-Salihpaşalar sahalar ile YLİ Müdürlüğü işletme sahas içinde bulunan rezerv alanlar n n tahkiki amac yla yap lan sondajlar için yap lm şt r. Çeşitli Etütler Projesi Ödeneği BinTL Al nan Sarf Yetkisi BinTL 2012 Nakdi Harcama BinTL Fiziki Yat r m BinTL GELİ Merkez Yatağan Turgut-Taşkesik Yeralt Sahas Sondajl Etüt GELİ Merkez Toplam YLİ Müdürlüğü Çeşitli Etütler Projesi YLİ Müdürlüğü Toplam Proje Toplam Müessese merkezi için 2012 y l nda 12 bin metre sondaj yap lmas programlanmas na karş l k fiili durumda özel bir firmaya bin TL lik harcama ile 49 adet ( metre) sondaj yapt r lm şt r. Bu sondajlar n tamam Taşkesik bölgelesinde yap lm ş olup sondaj çal şmalar devam etmektedir. 107

122 108 Sayıştay YLİ de ise Belentepe sahas nda kömürün s n rlar n belirlemek amac yla Müessese merkezinde sondaj yapan firmaya 16 bin TL yat r m ödeneğinin tamam kullan larak 3 adet (116 metre) sondaj yapt r lm şt r. Böylece 2 milyon TL lik yat r m ödeneğinin 1,7 milyon TL si kullan larak toplam 52 adet( metre) sondaj yap lm şt r. -Kamulaşt rma giderleri: Üretim faaliyetlerinin devam ve bu işlem sonucunda mağdur olmuş arazi sahiplerinin mağduriyetlerinin giderilmesini teminen Müessese merkezinde toplam 4,4 milyon TL bedelle 498 bin m 2 TL kamulaşt rma gideri yap lm şt r. Bu kamulaşt rma işlemleri; Eskihisar, Bağyaka, Salihpaşalar ve Yeşilbağc lar bölgelerinde yap lm ş olup bu setörlerde bulunan ocaklardaki kömür üretiminin devaml l ğ amaçlanm şt r. YLİ de ise İkizköy, Sekköy, Karacahisar, Hüsamlar, Iş kdere ve Belentepe mevkilerinde 2012 y l nda 1,4 milyon TL bedelle toplam 228 bin m 2 arazi istimlak edilmiştir. Müessesenin tamam nda yap lm ş olan istimlak alan 726 bin m 2 olup toplam bedeli ise 5,8 milyon TL olmuştur. Bu iş için ayr lm ş olan ödenek 6,750 milyon TL olup harcama oran %86 olmuştur. 108

123 109 V. BİLANÇO Müessese merkezi ve Yeniköy Linyitleri İşletmesi Müdürlüğünce ayr ayr bilanço düzenlenmekte olup, bu bilançolar n birleştirilmesi ve "Merkez ve şubeler cari hesab "n n eliminasyonu ile Müessese füzyon bilançosu haz rlanmaktad r. Müessesenin füzyon bilançosu, Müessese Yönetim Komitesinin gün ve 7/13 say l karar yla kabul edilmiş, TKİ Yönetim Kurulu'nun gün ve 8/129 say l karar yla ise tasvip olunmuştur. Müessesenin ayr nt l füzyon bilançosu ve bilanço dipnotlar (Ek: 10) olarak rapor ekleri aras na al nm şt r tarihinde kabul edilen 6102 say l Türk Ticaret Kanununun, 397'nci maddesinden 407'nci maddesine kadar olan bölümde denetime ilişkin hususlar düzenlenmiş olup, 397'nci maddenin 4'üncü f kras nda, bağ ms z denetime tabi olacak şirketlerin Bakanlar Kurulunca belirleneceği hüküm alt na al nm şt r. Bakanlar Kurulunun gün ve say l Resmi Gazete'de yay mlanan tarih ve 2012/4213 say l, Bağ ms z Denetime Tabi Olacak Şirketlerin Belirlenmesine Dair Karar n n, ekini oluşturan Karar n, 3'üncü ve Geçici 1'inci maddeleri ile Karara ekli (II) say l listenin yedinci s ras ndaki hükümler kapsam nda, 233 say l KHK'ya tabi kamu iktisadi teşebbüsleri ve bağl ortakl klar ndan, s ralanan koşullar sağlayanlar n tarihinden itibaren bağ ms z denetime tabi olacaklar kararlaşt r lm şt r. Bakanlar Kurulunun an lan karar ndan sonra Hazine Müsteşarl ğ nca TKİ Genel Müdürlüğüne de gönderilen yaz da: "Yukar da yer alan mevzuat hükümleri uyar nca, bağ ms z denetime tabi olacak şirketlerin muhasebe ve finansal raporlama sistemlerinin de uluslararas standartlara uyumlu Türkiye Muhasebe Standartlar na göre haz rlanmas gerekmektedir. Bu nedenle tarihinden itibaren, bağ ms z denetime tabi olacak Kuruluşunuzun, bağ ms z denetim ile ilgili hususlar n yan nda Türkiye Muhasebe Standartlar na da uyum sağlamas gerekmektedir. Bununla birlikte, TTK' n n 401 'inci maddesinin birinci f kras nda; Yönetim Kurulu, şirketin defterlerinin, yaz şmalar n n, belgelerinin, varl klar n n, borçlar n n, kasas n n, k ymetli evrak n n, envanterinin incelenerek denetlenebilmesi için denetçiye gerekli imkanlar sağlar, hükmü uyar nca Kuruluşunuzca bağ ms z denetçilere gerekli bilgilerin tam ve zaman nda sağlanabilmesi için ihtiyaç duyulacak alt yap ya yönelik çal şmalar n, tarihi gözetilerek tamamlanmas önem arz etmektedir. Bu itibarla, 13/01/2011 tarihli ve 6102 say l Türk Ticaret Kanunu, 26/09/2011tarihli ve 660 say l Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartlar Kurumunun Teşkilat ve Görevleri Hakk nda Kanun Hükmünde Kararname, 19/12/2012 tarihli ve 2012/4213 say l Bağ ms z Denetime Tabi Olacak Şirketlerin Belirlenmesine Dair Karar ve 26/12/2012 tarihli ve say l Resmi Gazetede yay mlanan Bağ ms z Denetim Yönetmeliği ve ilgili diğer mevzuat hükümleri uyar nca Kuruluşunuzca gerekli iş ve işlemlerin tesis edilmesi ve bu kapsamda 109

124 110 Sayıştay planlanan gerçekleştirilen iş ve işlemler hakk nda 2013 ve 2014 y llar May s ve Kas m aylar nda ayr nt l bir ilerleme raporu ile Müsteşarl ğ m za bilgi verilmesi istenilmiştir. Yukar da belirtilen mevzuat kapsam nda, inceleme tarihi itibar yla (Nisan- 2013) Kurumun ve tüzel kişiliği bulunan Müessese de 2 y l sonra bağ ms z denetime tabi olacağ ndan, Hazine Müsteşarl ğ n n yaz s nda değinilen haz rl klar n yap lmas, ilgili personelin eğitimi başta olmak üzere büyük önem arz etmektedir. Türk Ticaret Kanununun 397'nci maddesinin Bakanlar Kuruluna verdiği yetki uyar nca, Bakanlar Kurulunun tarih ve 2012/4213 say l "Bağ ms z Denetime Tabi Olacak Şirketlerin Belirlenmesine Dair Karar" doğrultusunda, Kurum ve tüzel kişiliği olan Müesseseleri de tarihinden itibaren bağ ms z denetime tabi olacaklar ndan ve Kanunun 398'inci maddesinde hükme bağland ğ üzere yap lacak denetim Türkiye Muhasebe Standartlar na göre, finansal tablolara ilişkin 514 ve devam maddelerdeki hükümler uyar nca, finansal tablolar n, y ll k faaliyet raporlar n n, muhasebenin ve envanterin denetimini kapsayacağ ndan ve 401 inci madde uyar nca yetkili organlar denetim için gerekli bilgi ve belgeleri ibrazla yükümlü olduklar ndan, Türkiye Muhasebe Standartlar na adaptasyon, ilgili personelin eğitimi başta olmak üzere gerekli haz rl klar n yap lmas konusunda Genel Müdürlük nezdinde girişimlerde bulunulmas önerilir. Öte yandan yap lan incelemede Müessesede faaliyet raporu haz rlanmas na rağmen, faaliyet raporunun aşağ da s ralanan mevzuat kapsam nda haz rlanmad ğ, yönetim komitesi ve yönetim kurulu onay bulunmad ğ, ayr ca füzyon olarak haz rlanmad ğ başka deyişle, Çan Linyitleri İşletmesi Müdürlüğüne ilişkin bilgileri içermediği görülmüştür say l KHK n n 33 üncü maddesi 2 nci bendinde: Faaliyet raporlar, y ll k ve uzun vadeli çal şma programlar na uygun olarak düzenlenir. Bu raporlar, dönen çal şma sonuçlar n n program ve bütçelerle mukayesesini, bütçe ve programlarda öngörüldüğü halde gerçekleştirilemeyen işlerin sebeplerini ve bunlara ilişkin iktisadi ve mali analizleri kapsar hükmünün yer ald ğ, Y l na Ait Genel Yat r m ve Finansman Program n n Uygulanmas na İlişkin Usul ve Esaslar n Belirlenmesine Dair Tebliğin; 18 inci maddesinde, şeffafl ğ n ve kamuya hesap verilebilirliğin art r lmas n teminen, teşebbüslerin 2012 y l faaliyet raporlar n tarihine kadar kendi internet sitelerinde yay nlayacaklar ve bas l bir örneğini TBMM KİT Komisyonu, İlgili Bakanl k, Müsteşarl k, Kalk nma Bakanl ğ ve Say ştay Başkanl ğ başta olmak üzere ilgili tüm kurum ve kuruluşlara gönderileceği, eğer bu tarihe kadar Say ştay denetimi tamamlanmam ş ise yay nlanan raporda bu hususun belirtileceği, Faaliyet raporlar n n asgari aşağ daki konular kapsayacağ : - Misyon ve vizyon, - Hukuki statü, - Yönetim kurulu üyeleri ve özgeçmişleri, 110

125 111 - Sermaye yap s, - Üretim ve sat ş bilgileri, - Maliyet bilgileri, - Yat r m harcamalar ve projeleri, - Bilanço, gelir tablosu, nakit ak ş tablosu, öz sermaye değişim tablosu, - Mali rasyolar, - Organizasyon yap s kararlaşt r lm şt r. Ayr ca tarihinde kabul edilen 6102 say l Türk Ticaret Kanununun 516 nc maddesinde: Faaliyet raporunun şirketin o y la ait faaliyetlerinin ak ş ile her yönüyle finansal durumunu, doğru, eksiksiz, dolambaçs z, gerçeğe uygun ve dürüst bir şekilde yans tacağ, raporda finansal durumun finansal tablolara göre değerlendirileceği ve zorunlu asgari içeriğinin ayr nt l olarak Gümrük ve Ticaret Bakanl ğ taraf ndan bir yönetmelikle düzenleneceği, hüküm alt na al nm şt r. Yine 233 say l KHK n n Teşebbüs Yönetim Kurulunun görev ve yetkileri başl kl 9 uncu maddesinde: Teşebbüs, Müessese ve bağl ortakl klara ait y ll k program, bilanço ve netice hesaplar ile y ll k ve uzun vadeli çal şma programlar na uygun olarak haz rlanan faaliyet raporlar n onaylayarak ilgili mercilere sunmak Yönetim Kurulunun görevleri aras nda say lm şt r. Sonuç olarak, ayr tüzel kişiliği olan Müessesenin de Mali İşler Müdürlüğünün koordinatörlüğünde, yukar da s ralanan mevzuat kapsam ve doğrultusunda faaliyet raporunun haz rlanmas zorunludur. 233 say l KHK n n 33 üncü maddesi, Genel Yat r m ve Finansman Program n n Uygulamas na İlişkin Tebliğin 18 inci ve Türk Ticaret Kanunun 516 nc maddesi uyar nca haz rlanmas zorunlu olan faaliyet dönemlerine ilişkin faaliyet raporunun Genel Müdürlükçe bildirilecek format kapsam nda füzyon olarak haz rlanarak, Kararnamenin 9 uncu maddesi gereğince Yönetim Kurulunca onaylanarak ilgili mercilere gönderilmesi önerilir. Müessesenin varl k ve kaynaklar n oluşturan hesaplar n ayr nt s aşağ da s ras yla aç klanm şt r. - Aktif: Müessesenin bilançosunun varl klar n n hesap gruplar baz nda ayr nt s 2011 y l na ilişkin değerlerle karş laşt rmal olarak aşağ daki tabloda gösterilmiştir. 111

126 112 Sayıştay Aktif (Varl klar) Önceki dönem Cari dönem TL % TL % Fark TL I-Dönen varl klar: A-Haz r değerler , , B-Menkul k ymetler C-Ticari alacaklar , ,09 ( ) D-Diğer alacaklar , , E-Stoklar , ,9 ( ) F-Y llara yayg n inşaat ve onar m maliyetleri G-Gelecek aylara ait giderler ve gelir tahakkuklar , ,1 ( ) H-Diğer dönen varl klar ,01 (2.004) Toplam (I) , , II-Duran varl klar: A-Ticari alacaklar , , B-Diğer alacaklar (7.964) C-Mali duran varl klar D-Maddi duran varl klar , ,3 ( ) E-Maddi olmayan duran varl klar , F-Özel tükenmeye tabi varl klar , , G-Gelecek y llara ait giderler ve gelir tahakkuklar - H-Diğer duran varl klar Toplam (II) , , Genel toplam (I + II) Naz m hesaplar

127 113 I- Dönen varl klar: Müessesenin dönen varl klar n n ayr nt s hesap gruplar itibar yla aşağ da aç klanm şt r. A- Haz r değerler: Müessesenin bir önceki y la göre TL tutar nda art ş gösteren TL tutar ndaki haz r değerlerinin: TL si Müessese merkezi ve İşletme Müdürlüğünün bilanço günü itibar yla kasalar nda bulunan nakdin tutar, TL si ise ayr nt s aşağ daki tabloda gösterilen bankalardaki tevdiatlar n n tutar d r. Bankan n unvan Önceki dönem Cari dönem Fark I-Yurt içi bankalar: a)kamu bankalar : TL TL TL T.C. Ziraat Bankas T. Halk Bankas T. Vak flar Bankas Toplam (a) b )Özel bankalar: T. İş Bankas (43.281) Toplam (b) (43.281) Genel toplam (1) Müessesenin bilançosu ekleri aras na al nan kasa say m tutanaklar ve hesap özetleri üzerinde yap lan incelemede, hesap kalanlar n n, kasa say m tutanaklar ve hesap özetlerindeki tutarlara eşit olduğu ve mutabakat sağland ğ görülmüştür. Kurumun finansman planlamas ve nakit ak ş ve nakit fazlas n n değerlendirilmesi Genel Müdürlükçe yap ld ğ ndan Müessesece tahsil olunan paralar EFT ile Genel Müdürlük hesaplar na aktar lmakta ve Müessesece repo yap lmas na ve vadeli hesap açt r lmas na izin verilmemektedir. C- Ticari alacaklar: Müessese merkezi ve İşletme Müdürlüğünün alacaklar n n toplam ndan oluşan, füzyon ticari alacaklar n n ayr nt s bir önceki y lla karş laşt rmal olarak aşağ daki tabloda gösterilmiştir. 113

128 114 Sayıştay Ticari alacaklar Önceki dönem TL Cari dönem TL Fark TL Ca) Al c lar ( ) Cb) Alacak senetleri Cc) Verilen depozito ve teminatlar Cd) Diğer ticari alacaklar Ce) Şüpheli ticari alacaklar Cf) Alacak senetleri reeskontu (-) Cg) Kazan lmam ş finansal kiralama faiz gelirleri (-) Toplam ( ) Ch) Şüpheli ticari alacaklar karş l ğ (-) (47.819) (47.819) - Ticari alacaklar net toplam ( ) Müessesenin ticari alacaklar n n ayr nt s aşağ da s ras yla aç klanm şt r. Ca) Al c lar: Müessesenin müşterilerinden alacaklar n n ayr nt s aşağ daki tabloda gösterilmiştir. 114

129 115 Al c lar Önceki dönem TL Cari dönem TL Fark TL -Merkezi yönetim kapsam ndaki Kamu idarelerinden -Sosyal güvenlik kurumlar ndan -Mahalli idarelerden -Kamu iktisadi teşebbüslerinden ( ) -Müesseselerden (Ana teşebbüsten) -Bağl ortakl klardan -İştiraklerden -Gerçek ve tüzel kişilerden Yurt d ş ndan -Diğer Toplam ( ) Müessesenin en büyük müşterisi üç santrala verdiği kömür nedeniyle Elektrik Üretim Anonim Şirketi (EÜAŞ) olup, EÜAŞ' n bilanço günü itibar yla borcu bulunmad ğ ndan, Müessesenin yaln zca, gerçek ve tüzel kişilerden TL tutar nda alacağ bulunmaktad r TL tutar ndaki gerçek ve tüzel kişilerden alacaklar n: TL sinin Uğurlu San Tic AŞ,nin, TL sinin GAT Ltd Şti'nin TL sinin Egem Tekstil Şirketinin borçlar olduğu, Genel Müdürlük bilanço talimat uyar nca ilk iki şirketle hesap mutabakat sağland ğ görülmüştür. Ce) Şüpheli ticari alacaklar: Bir önceki y l raporunda da değinildiği üzere, TL tutar ndaki şüpheli alacaklar n tamam tarihinde rodövans sözleşmesi akdedilen Alk m Madencilik Şirketinin sözleşmesinin tarihinde feshedilmesi ve kesin teminat n n nakde çevrilmesi sonucu, şirketin ihtiyati tedbir karar ald r larak teminat 115

130 116 Sayıştay mektubunun nakde çevrilmesini durdurmas üzerine TKİ Genel Müdürlüğünce şirket aleyhine Ankara 7. Asliye Ticaret Mahkemesinde, TL tutar ndaki teminat mektubunun nakde çevrilmesini önlediği, tedbirin kald r ld ğ tarihe kadar geçen sürede işleyen reeskont faiz tutar n n TL olduğu, bu tutara dava tarihine kadar işleyen reeskont faiz tutar TL nin ilavesi ile TL nin reeskont faizi ile şirketten tahsili için aç lan dava nedeniyle oluştuğu, Mahkemece 2002/618 say l karar ile teminat n nakde çevrilmemesinden dolay oluşan TL tutar ndaki faiz alacağ n n daval dan tahsiline karar verildiği, karar n Yarg tay'ca onand ğ ancak, yap lan takibe rağmen tahsil olunamad ğ görülmüştür. Şüpheli alacak için, oluştuğu y lda ayn tutarda karş l k ayr lm şt r. D- Diğer alacaklar: Brüt tutar TL ve ayr lan TL tutar ndaki şüpheli alacak karş l ğ sonucu net tutar TL olan diğer alacaklar n: TL si Ana teşekkül cari hesab n n borç kalan, başka deyişle bilanço günü itibar yla Genel Müdürlüğün, Müesseseye olan borcunun tutar, TL si personelin lojman kiras, elektrik tüketimi, lokal borçlar gibi benzeri nedenlerle oluşan borçlar n n tutar, TL si Müessese merkezi ve İşletmenin sosyal tesislerinden yararlan p, kredi kart ile ödemede bulunanlara ilişkin olup, ilgili banka şubelerince 2013 y l n n Ocak ay nda hesaba geçirilecek kredi kart sliplerinin tutar, TL si yüklenici ve üçüncü kişilerin Ocak-2013 ay nda tahsil olunacak yemek ve konaklama gibi nedenlerle oluşan borçlar n n tutar d r TL tutar ndaki şüpheli alacaklar n: TL si Ordu ili, Sarayc k Belediyesine sat lan iş makinas n n, Belediyece ödenmeyen artakalan bedeli, TL si iş akdi fesh olunan bir işçinin borcunun tutar, TL si ise, Müessese lojmanlar n n mutfak dolaplar, s hhi tesisat ve elektrik tesisat n n yenilenmesi işini yükümlenen Oluşum Ltd. Şti'nin sözleşmesinin, sözleşme ve şartnamelerde s ralanan yükümlülüklerini yerine getirmemesi üzerine feshedilmesi sonucu, Müessesenin uğrad ğ TL zarardan kalan TL nin tarihinden itibaren işleyecek reeskont faizi ve yarg lama giderleri ile birlikte tahsili için, Müessesece Yatağan Asliye Hukuk Mahkemesinde aç lan, alacak davas na konu olan tutard r. E- Stoklar: Ayr nt s ve y l içindeki değişimleri raporun işletme çal şmalar bölümü tedarik ve pazarlama alt bölümlerinde aç kland ğ üzere, Müessesenin TL tutar ndaki stoklar n n: TL si Müessese Merkezi ve Yeniköy Linyitleri İşletmesi Müdürlüğü ambarlar nda bulunan malzemelerin tutar, TL si kömür stoklar n n tutar, 116

131 TL si lokallerdeki yedirme malzemelerinin tutar, TL si yörede sat lmas için Müesseseye gönderilen hümik asidin tutar, - 3 TL si hurdalar n tutar, TL si malzeme tedariki amac yla verilen sipariş avanslar n n tutar d r. G- Gelecek aylara ait giderler ve gelir tahakkuklar : TL tutar ndaki gelecek aylara ait giderler ve gelir tahakkuklar n n: TL si memur ve sözleşmeli personele 15 Aral k 2012 tarihinde ödenen ayl klar n, Ocak-2013 ay nda ilgili gider yerlerine yüklenecek olan Ocak 2013 dönemine ilişkin tutar, TL si İşletme Müdürlüğüne ilişkin olup, 2013 y l nda gider yaz lacak Karaağaç Yolu Köprüsü Proje bedeli, TL si süreli ve abone olunan yay nlar n peşin ödenen ve 2013 y l nda gider kaydolunacak tutar, TL si Ocak-2013 ay nda tahsil olunacak olan ve gelir kaydolunan lokal gelirlerinin tutar, TL si ise Bursa Linyitleri İşletmesi Müdürlüğünün iş makinalar n n bak m onar m bedeli olup, Ocak-2013 ay nda dekont edilecek tutard r. H- Diğer dönen varl klar: TL tutar ndaki diğer dönen varl klar n tümü toplu iş sözleşmesi uyar nca işçilere verilen ücretli izin avanslar n n tutar d r. II- Duran varl klar: Müessese bilançosunun duran varl klar n oluşturan hesap gruplar n n ayr nt s aşağ da s ras yla aç klanm şt r. A- Ticari alacaklar: TL tutar ndaki ticari alacaklar n: TL si Müessese merkezi ve Yeniköy İşletme Müdürlüğünce sorumluluklar ndaki maden sahalar için Yatağan ve Milas Orman İşletme Müdürlükleri ile Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanl ğ Maden İşleri Genel Müdürlüğüne verilen teminatlar n tutar, TL si su temini amac yla Yatağan ve Kafaca Beldesi Belediyelerine ödenen su depozitolar n n tutar, TL si elektrik enerjisi temini için faaliyet dönemleri içerisinde ödenen teminatlar n tutar, - 27 TL si ise bir firmaya verilen su damacanalar n n depozitosunun tutar d r. 117

132 118 Sayıştay B- Diğer alacaklar: TL tutar ndaki diğer alacaklar n tümünün, akdettiği 14 Mart 2005 tarihli kira sözleşmesi uyar nca, Müessese merkezinde iki çay ocağ n işleten bir şahs n (Y. Tüzün) y llar aras nda kira, tükettiği elektrik, telefon görüşme ücreti ve gecikme faizinden oluşan borcunu ödememesi nedeniyle oluştuğu, alacağ n tahsisi için Yatağan 1. İcra Müdürlüğünün 2007/704 nolu dosyas üzerinden icra takibine başlan ld ğ, borçlunun icran n iptali isteminin Yatağan Sulh Hukuk Mahkemesinin tarih ve 2008/548 karar say l karar ile reddedildiği, Müessese Hukuk Müşavirliğince icra takibine devam edileceği, dosyas nda mevcut tarihli "İcra Takip Kart "nda ise alacağ n TL ye baliğ olduğu görülmüştür. An lan alacak için ayn tutarda karş l k ayr ld ğ ndan bilanço kalemleri aras nda yer almamaktad r. D- Maddi duran varl klar: Bir önceki faaliyet döneminden devreden, cari y lda iktisap olunan ve çeşitli nedenlerle kay tlardan ç kar lan maddi duran varl klar n ayr nt s hesaplar baz nda aşağ daki tabloda gösterilmiştir. 118

133 y l Maddi duran varl klar 2011'den devir TL Giren TL Ç kan TL 2013'e devir TL Arazi ve arsalar Yer alt ve yer üstü düzenleri Binalar Tesis, makine ve cihazlar Taş tlar Demirbaşlar Diğer maddi duran varl klar Toplam (brüt) Birikmiş amortismanlar (-) Toplam (net) Yap lmakta olan yat r mlar Yat r m avanslar - Yat r mlar toplam Genel toplam

134 120 Sayıştay Faaliyet döneminde Müessesenin maddi duran varl k hesaplar na: TL si Müessesenin 2012 y l yat r m program kapsam nda iktisap al nan sabit k ymetlerin tutar, TL si yat r m program d ş nda, gider kayd suretiyle iktisap olunan ve gider dağ t m nda sabit k ymet hesaplar na al narak aktifleştirilen varl klar n tutar, TL si TKİ'nin diğer birimlerinden devral nan varl klar n bedeli, TL si varl k gruplar aras nda yap lan düzeltme mahsubu suretiyle, olmak üzere TL tutar nda giriş, TL si ekonomik ve fiziki ömürlerini doldurduklar ndan hurdaya ayr lanlar n kay tl bedelleri, TL si sat lanlar n kay tl bedelleri, TL si TKİ'nin diğer birimlerine devredilenlerin kay tl bedelleri, TL si varl k gruplar aras nda yap lan düzeltme mahsubu suretiyle, olmak üzere TL tutar nda ç k ş olmuştur. Müessesenin nakdi ve fiziki yat r m harcamalar na ilişkin veriler aşağ da gösterilmiştir y l na devreden harcama: - Nakdi harcama - - Yat r m ambar - -Fiziki yat r m - - Yat r m avanslar y l nda yat r m harcamalar ndan mahsuplar: -MDV hesaplar na al nan -Maddi olmayan duran varl k hesaplar na al nan -Özel tükenmeye tabi varl k hesaplar na al nan Toplam (1) TL TL TL -Verilen avanslardan iade ve mahsup y ldan devreden harcama: -Nakdi harcama Toplam (2) TL TL - Yat r m ambar - -Fiziki yat r m - -Yat r m avans - Toplam (3) TL 120

135 Cari y l yat r m harcamas : -Nakdi -Fiziki TL ( TL) Toplam (1+2-3) Yukar daki yat r m harcamalar ndan görüleceği ve raporun yat r mlar alt bölümünde proje baz nda ayr nt lar ile aç kland ğ üzere, Müessesece faaliyet döneminde TL tutar nda nakdi harcama yap lm ş, bir önceki y ldan devreden TL harcama ile birlikte tümü fiziki yat r ma dönüşmüş ve ilgili varl k hesaplar na al nm şt r TL tutar ndaki fiziki yat r m harcamas n n: - Rezerv s n r ve miktar n belirlemek için yap lan TL si özel tükenmeye tabi varl klarda arama giderleri hesab na, - Müessese merkezinde İR7200 nolu saha için yapt r lan projenin bedeli TL, İşletme Müdürlüğünce yapt r lan İkizköy Ocağ, Iş kdere panosu, şev duyarl l ğ ve yer alt suyu etkileşim projesi için harcanan TL ile yine ocak yönetim tesisleri ve alt yap s projesi için harcanan TL olmak üzere, toplam TL si ilgili maddi olmayan duran varl k hesaplar na, TL si ise ilgili maddi duran varl k hesaplar na al nm şt r. Yukar da da değinildiği üzere faaliyet döneminde iktisap bedeli TL olan sabit k ymetler de yat r m program d ş nda edinilmiş ve Say ştay raporlar nda yeralan öneriler uyar nca ilgili sabit k ymet hesaplar na kaydolunmuştur. Bu varl klar, Vergi Usul Kanununun 272'nci maddesinde normal bak m, tamir ve temizleme giderleri d ş nda bina, tesisat ve makinalar ve taş tlar genişletmek veya iktisadi k ymetlerini devaml olarak artt rmak maksad yla yap lan giderlerin maliyet bedeline ekleneceği hüküm alt na al nd ğ ndan bu kapsamda edinilenler ile bir şirkete ait kömür sahas n n rodövans ödemek suretiyle işletilmek üzere devral nmas nedeniyle sahadaki büro ve elektronik kantar n devral nmas ve su isale hatt gibi zorunlu imalatlar nedeniyle iktisap olunanlard r. Öte yandan Müessesenin maddi duran varl klar n n hesaplar itibar yla dağ l mlar n n Tekdüzen Hesap Plan na uygun olmad ğ görülmüştür. Örneğin Tekdüzen hesap Plan nda, üretimde kullan lan her türlü makine tesis ve cihazlar ile bunlar n eklentilerinin (konveyör, forklift vb.) 253 hesaba kaydolunacağ belirtilmesine rağmen, Müessesesinin 254- Taş tlar hesab n n içinde, Karayollar Trafik Kanununu uyar nca taş t arac olarak nitelenmesi ve kullan lmas mümkün olmayan 80 tonluk santrala kömür taş yan Terex marka iş makinalar ile aç k ocakta dekapaj ve kömür naklinde kullan lan iş makinalar n n, istif makinalar n n, çeşitli vinçlerin, silindirlerin kay tl bulunduğu, yine idari ve sosyal büro ve tesislerin, donan m na ilişkin olmas gereken demirbaşlar n aras nda çeşitli makina, ekipman ve cihazlar n bulunduğu görülmüştür. 121

136 122 Sayıştay Müessesenin sabit k ymetlerinin Tekdüzen Hesap Plan kapsam nda tasnif olunarak, hesaplar itibar yla gerekli düzeltmelerin yap lmas için Genel Müdürlük nezdinde girişimde bulunulmas önerilir. Öte yandan Vergi Usul Kanununun 258'inci maddesi uyar nca, vergi matrah n n hesaplanmas na yönelik olarak, işletme aktifine dahil iktisadi k ymetlerin takdir ve tespiti olan değerlemenin yap labilmesi için, Kanunun 186'nc maddesi uyar nca, envanter ç karmak zorunlu olduğu gibi tarihinde kabul edilen 6102 say l Türk Ticaret Kanununun 66'nc maddesinde de, her faaliyet döneminin sonunda işletmenin taş nmazlar n, alacaklar n, borçlar n, nakit paras n n tutar n, diğer varl klar n eksiksiz ve doğru bir şekilde gösteren ve varl klar ile borçlar n n değerlerini teker teker belirten envanter düzenlemek zorunlu olduğundan, Müessesenin maddi duran varl klar n n fiili say mlar n n yap larak envanter listelerinin bu say mlara göre düzenlenmesi önerilmişti. Müessese merkezinde say m listesi üzerinde yap lan incelemede demirbaş ve sair sabit k ymetlere demirbaş numaralar n n verildiği ve envanter listelerinin ciddiyetle haz rland ğ görülmüştür. Müessesenin maddi duran varl klar n n iktisap bedelleri ile birikmiş amortismanlar aşağ daki tabloda gösterilmiştir. 122

137 123 Maddi duran varl klar Edinme değeri TL Birikmiş amortismanlar TL Edinme değerine göre % Net değer TL Arazi ve arsalar Yer alt ve yer üstü düzenleri , Binalar , Tesis, makine ve cihazlar , Taş tlar , Demirbaşlar , Diğer maddi duran varl klar , Ara toplam , Yap lmakta olan yat r mlar (yat r m avanslar dahil) - - Toplam (2012) , Toplam (2011) , Fark ,9 ( ) 123

138 124 Sayıştay Faaliyet döneminde Müessesenin aktifinde kay tl maddi duran varl klar için TL tutar nda amortisman ayr larak ilgili gider yerlerine, gider kaydolunmuştur. Faaliyet dönemi sonu itibar yla sabit k ymetlerin %58,3 ü itfa olunmuştur. E- Maddi olmayan duran varl klar: Brüt tutar TL TL tutar ndaki birikmiş amortisman pay ndan sonra net tutar TL olan maddi olmayan duran varl klar n: Yeniköy Linyitleri İşletmesi Müdürlüğüne ait olan TL sinin: TL si iki sahan n kullan m için ödenen bedel, TL si faaliyet döneminde kay tlara al nan Iş kdere panosu şev duyarl l ğ ve drenaj projesi için ödenen tutar, tutar, TL si yine 2012 y l nda yapt r lan işletme ek bina projesi için ödenen Müessese merkezine ait olan TL si ise yapt r lan çeşitli projelerin iktisap bedelleridir. F - Özel tükenmeye tabi varl klar: Brüt tutar TL, birikmiş itfa paylar TL net tutar TL olan özel tükenmeye tabi varl klar n: TL si kömür rezervlerinin s n r, miktar, derinlikleri kalorisi ve diğer parametrelerinin belirlenmesi için yap lan ve/veya yapt r lan sondajlar n oluşan giderleri, TL si ise kömür rezervi üzerindeki toprak örtüsünün kald r lmas nedeniyle oluşan dekapaj giderlerinin tutar d r. - Pasif: Müessesenin füzyon bilançosuna ilişkin kaynaklar n ayr nt s aşağ daki tabloda gösterilmiştir. 124

139 125 Pasif (Kaynaklar) Önceki dönem Cari dönem Fark TL % TL % TL I-K sa vadeli yabanc kaynaklar: A-Mali borçlar B-Ticari borçlar , , C-Diğer borçlar , ,03 ( ) D-Al nan avanslar (13.636) E-Y llara yayg n inşaat ve onar m hakedişleri F-Ödenecek vergi ve diğer yükümlülükler , ,2 ( ) G-Borç ve gider karş l klar , ,4 ( ) H-Gelecek aylara ait gelirler ve gider tahakkuklar , ,8 ( ) I-Diğer k sa vadeli yabanc kaynaklar - - Toplam (I) , ,1 ( ) II-Uzun vadeli yabanc kaynaklar: A-Mali borçlar B-Ticari borçlar C-Diğer borçlar D-Al nan avanslar E-Borç ve gider karş l klar , ,5 ( ) F-Gelecek y llara ait gelirler ve gider tahakkuklar G-Diğer uzun vadeli yabanc kaynaklar Toplam (II) , ,5 ( ) Toplam (I+II) , ,6 ( ) III-Öz kaynaklar: A-Ödenmiş sermaye , ,9 - - Sermaye düzeltmesi olumlu farklar (+) - Sermaye düzeltmesi olumsuz farklar (-) B-Sermaye yedekleri C-Kâr yedekleri , , D-Geçmiş y llar kârlar E-Geçmiş y llar zararlar (-) F-Dönem net kâr (zarar ) , , Toplam (III) , , Genel toplam (I+II+III) Naz m hesaplar

140 126 Sayıştay I- K sa vadeli yabanc kaynaklar: Müessesenin k sa vadeli yabanc kaynaklar n n ayr nt s aşağ da s ras yla aç klanm şt r. B- Ticari borçlar: Müessesenin borçlar n n ayr nt s aşağ daki tabloda gösterilmiştir. Ticari borçlar Önceki dönem Cari dönem Fark TL TL TL Ba)Sat c lar Bb )Borç senetleri Bc )Al nan depozito ve teminatlar (34.328) Bd)Diğer ticari borçlar Be)Borç senetleri reeskontu (-) Toplam Bf) Ertelenmiş finansal kiralama borçlanma maliyetleri (-) Ticari borçlar net toplam Müessesenin ticari borçlar n n ayr nt s aşağ da s ras yla aç klanm şt r. Ba) Sat c lar: Müessesenin bir önceki y la göre %196 oran nda TL tutar nda artan sat c lara borçlar n n ayr nt s aşağ daki tabloda gösterilmiştir. Sat c lar Önceki dönem Cari dönem Fark TL TL TL -Merkezi yönetim kapsam ndaki kamu idareleri Sosyal güvenlik kurumlar -Mahalli idareler -Kamu iktisadi teşebbüsleri Bağl ortakl klar -Müesseseler -İştirakler -Gerçek ve tüzel kişiler Yurt d ş - Diğer Toplam

141 TL tutar ndaki Merkezi yönetim kapsam ndaki kamu idarelerine borcun tamam İşletme Müdürlüğüne ait arkeolojik alanlarda kaz işini yürüten ve kaz başkanl ğ n üstlenen Milas Müzesi Müdürlüğüne, yapt ğ giderleri nedeniyle yap lacak ödemenin tutar, TL si Yeniköy Linyitleri İşletmesi Müdürlüğünün, Yeniköy Elektrik Üretim AŞ' den temin ettiği ve tesislerde kulland ğ su nedeniyle oluşan borcun tutar, TL si ise çeşitli mal ve hizmet temin edilen yüklenicilere ödenecek tutard r. İşletmenin faaliyet konusu ile ilgili her türlü mal ve hizmet al mlar ndan kaynaklanan borçlar n sat c lar hesab nda izlenmesi gerektiğinden Kaz Başkanl ğ na olan borçlar n 330 Diğer Borçlar hesab nda izlenmesi önerilir. Gerçek ve tüzel kişilere borçlara ilişkin kay tlar üzerinde yap lan incelemede, tümünün bilanço dönemine ilişkin olduğu ve 2013 y l nda vadelerinde ödendiği ve borçlar n ödenmesinde temerrüdün söz konusu olmad ğ görülmüştür. Bc) Al nan depozito ve teminatlar: TL tutar ndaki teminatlar n tümü müessese ve bağl işletmesinin mal ve hizmet temini amac yla açt ğ ihalelere kat lanlardan al nan geçici ve kesin teminatlar n tutar d r. C- Diğer borçlar: TL tutar ndaki diğer borçlar n: TL si personelin Ocak ay nda ödenen çeşitli istihkaklar n tutar, TL si Müessese merkezine ait sahalarda arkeolojik kaz işini yürüten, kaz başkanl ğ na ödenecek giderlerinin tutar, TL si yarg karar ile Kömür İşletmeleri AŞ(KİAŞ) nin bloke edilen alacağ n n tutar, TL si Milas Belediyesine ödenecek at k su bedeli, TL si Türk Telekom a ödenecek telefon görüşme ücreti, TL si emekliye ayr lan personelin Ocak-2013 ay nda ödenecek alacaklar n n tutar, TL si tevzii olunacak avukatl k ücretleri, TL si ise başkaca borçlar n tutar d r. D- Al nan avanslar: TL tutar ndaki al nan avanslar n, TL si sat lacak kömüre mahsuben al nan avanslar n tutar, TL si ise dozer kiras ve lojman kiras için al nan avanslar n tutar d r. F - Ödenecek vergi ve diğer yükümlülükler: TL tutar ndaki ödenecek vergi ve diğer yükümlülüklerin: 127

142 128 Sayıştay tutar, TL si ödenecek vergilerin tutar, TL si Sosyal Güvenlik Kurumuna ödenecek prim ve diğer kesintilerin TL si personel ücretlerinden, 800 TL si ise üçüncü kişilerin hak edişlerinden kesilen ve ilgili yerlere ödenecek stopajlar n tutar d r. G- Borç ve gider karş l klar : TL tutar ndaki borç ve gider karş l klar n n: TL si faaliyet dönemine ilişkin mali bilanço kâr üzerinden tahakkuk eden TL tutar ndaki kurumlar vergisi ile Müessesenin tevdiat n n bulunduğu bankalarca tahakkuk ettirdikleri faiz üzerinden tevkif ettikleri 60 TL tutar ndaki vergi ile kurumlar vergisine mahsuben ödenen TL tutar ndaki geçici verginin toplam ndan oluşan TL tutar ndaki peşin ödenen vergilerin aras ndaki fark n tutar, TL si ise k dem tazminat karş l ğ n n tutar d r. H- Gelecek aylara ait gelirler ve gider tahakkuklar : TL tutar ndaki gelecek aylara ait gelirler ve gider tahakkuklar n n: TL si 15 Ocak 2013 tarihinde ödenecek işçi ücretlerinin Aral k 2012 dönemine ilişkin olan ve ilgili gider yerlerine yüklenen işçi ücret ve giderlerinin tutar, TL si faaliyet döneminde ilgili gider yerlerine kaydolunan ve yürürlükteki toplu iş sözleşmesi uyar nca 2013 y l nda ödenecek ikramiyelerin tutar, TL si ise 2013 y l na ilişkin olarak peşin tahsil olunan kiralar n tutar d r. II- Uzun vadeli yabanc kaynaklar: Müessesenin uzun yabanc kaynaklar n n ayr nt s aşağ da aç klanm şt r. E- Borç ve gider karş l klar : TL tutar ndaki borç ve gider karş l klar n n: TL si oluşturulan dahili sigorta fonunun tutar, TL si ise ayr lan k dem tazminat karş l ğ n n tutar d r. Genel Müdürlükçe, Müessese merkezi ve İşletme Müdürlüğündeki y l sonu işçi say s ve ortalama k dem y llar na göre, k dem tazminat tavan baz al narak, k dem tazminat yükü hesaplanm ş ve faaliyet döneminde ödenen k dem tazminat na mahsup olunan karş l ktan sonra artakalan karş l k, hesaplanan k dem tazminat karş l ğ na tamamlanm şt r y l ndan devreden k dem tazminat karş l ğ TL y l nda emekliye ayr lan işçilere ödenen k dem tazminat mahsup olunan karş l k tutar TL 128

143 tarihi itibar yla mevcut karş l k TL tarihi itibar yla k dem tazminat yükü TL tarihi itibar yla ayr lan karş l k TL Bir önceki y l raporunda yer alan, faaliyet dönemlerinde ödenen k dem tazminatlar n n, geçmiş y llarda ayr lan k dem tazminat karş l ğ na mahsubu yerine, gider kayd suretiyle ödenmesi, mükerrer gider kayd na neden olduğundan ve karş l k ayr lmas n n gerekçesini ortadan kald rd ğ gibi, Genel Müdürlüğe devrolunacak kâr pay n n da ayn tutarda azalmas na neden olduğundan ödemelerin, karş l ğ n mahsubu suretiyle yap lmas önerisi uyar nca, uygulaman n bu yönde değiştirildiği görülmüştür. III- Öz kaynaklar: Müessesenin öz kaynaklar n oluşturan kalemlerin ayr nt s aşağ da s ras yla aç klanm şt r. A- Ödenmiş sermaye: Müessesenin 2009 y l nda tamam ödenmiş olan TL tutar ndaki sermayesi, TKİ Yönetim Kurulu'nun gün ve 10/162 say l karar ile TL ye artt r lm ş ve TL si ödenmiştir. C- Kar yedekleri: TL tutar ndaki kâr yedekleri, 233 say l KHK'n n 36'nc maddesi uyar nca 2009, 2010 ve 2011 y l safi dönem kârlar ndan ayr lan I. ve II. tertip yedek akçelerin toplam d r. F - Dönem net kar : Raporun Gelir Tablosu bölümünde ayr nt lar ile aç kland ğ üzere Müessese faaliyet dönemini TL tutar nda net kâr ile kapatm ş bu kâr n 2013 y l nda mahsubu yap lmak üzere TL' sinin Ana Teşekküle devri, TL sinin ise kanuni yedek olarak ayr lmas kararlaşt r lm şt r. - Naz m hesaplar: TL tutar ndaki naz m hesaplar n: TL si al nan teminatlar n, - 67 TL si k ymetli evraklar n, - 43 TL si kasa anahtarlar n n, TL si, edinme bedelleri, Vergi Usul Kanununun 313 'üncü maddesindeki haddin alt nda kalmas na rağmen, kullan m ömürleri bir y l aşan kayda tabi eşya ve malzemenin, TL si, kurum kazanc na ilave olunacak kanunen kabul edilmeyen giderlerin, TL si ise cari y lda ödenen ve kurum kazanc ndan indirilecek k dem tazminatlar n n iz bedelleridir. 129

144 130 Sayıştay VI. GELİR TABLOSU Müessesenin merkezi Muğla ilinin Yatağan ilçesinde bulunmakta olup, Müessese merkezince üretilen kömürlerin tamam na yak n Yatağan Termik Santral na sat lmaktad r. Müessesenin Milas İlçesindeki sahalardan üretim yapan Yeniköy Linyitleri İşletmesi Müdürlüğünce üretilen kömürler ise Yeniköy Termik Santral ile Kemerköy Termik Santral na sat lmaktad r. Müessese merkezi ve İşletme Müdürlüğünce ayr ayr gelir tablosu düzenlenmekte, bunlar n birleştirilmesi suretiyle de Müessesenin bireysel gelir tablosu elde edilmektedir. Bu itibarla Müessese merkezi ve İşletme Müdürlüğünün faaliyet sonuçlar n n görülebilmesi için, bunlar n gelir ve gider unsurlar na da ilişikteki tabloda yer verilmiş olup, aç klamalar füzyon rakamlar esas al narak yap lm şt r. Ayr ca Müessesenin füzyon özet gelir tablosu da (Ek:10) olarak rapor ekleri aras na al nm şt r. 130

145 131 A-Brüt sat şlar Yurt içi sat şlar Yurt d ş sat şlar 3-Diğer gelirler B-Sat ş indirimleri (-) (-) (-) (-) (-) (-) 1-Sat ştan iadeler (-) (-) 2-Sat ş iskontolar (-) (-) 3-Diğer indirimler (-) (-) C-Net sat şlar D-Sat şlar n maliyeti (-) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) 1-Sat lan mamuller maliyeti (-) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) 2-Sat lan ticari mallar maliyeti (-) ( ) (-) ( ) ( ) ( ) 3-Sat lan hizmet maliyeti (-) (-) (-) 4-Diğer sat şlar n maliyeti (-) (-) (-) Brüt sat ş kâr veya zarar E-Faaliyet giderleri (-) ( ) ( ) ( ) ( ) Araşt rma ve geliştirme giderleri (-) (-) ( ) (-) ( ) Pazarlama, sat ş ve dağ t m giderleri (-) ( ) ( ) (-) ( ) Genel yönetim giderleri (-) ( ) ( ) ( ) ( ) Faaliyet kâr veya zarar F-Diğer faaliyetlerden olağan gelir ve kârlar İştiraklerden temettü gelirleri 2-Bağl ortakl klardan temettü gelirleri 3-Faiz gelirleri (1.384) 4-Komisyon gelirleri - 5-Konusu kalmayan karş l klar Menkul k ymet sat ş kârlar 7-Kambiyo kârlar Gelir ve giderler Önceki dönem Füzyon TL Müessese merkezi TL Yeniköy Linyitleri İşletmesi TL Cari dönem Füzyon TL 8-Reeskont faiz gelirleri 9-Enflasyon düzeltmesi kârlar 10-Diğer olağan gelir ve kârlar G-Diğer faaliyetlerden olağan gider ve zararlar (-) (82.546) ( ) ( ) ( ) ( ) 1-Komisyon giderleri (-) (-) 2-Karş l k giderleri (-) (-) (5.639) ( ) Menkul k ymet sat ş zararlar (-) (-) 4-Kambiyo zararlar (-) (-) 5-Reeskont faiz giderleri (-) 6-Enflasyon düzeltmesi zararlar (-) (-) 7-Diğer olağan gider ve zararlar (-) (82.546) ( ) (68.993) ( ) H-Finansman giderleri (-) ( ) (-) (-) (-) - 1-K sa vadeli borçlanma giderleri (-) ( ) (-) (-) (-) - 2-Uzun vadeli borçlanma giderleri (-) (-) Olağan kâr veya zarar I-Olağan d ş gelir ve kârlar Önceki dönem gelir ve kârlar Diğer olağan d ş gelir ve kârlar ( ) J-Olağand ş gider ve zararlar (-) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) 1-Çal şmayan k s m gider ve zararlar (-) ( ) (-) (-) (-) ( ) 2-Önceki dönem gider ve zararlar (-) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) 3-Diğer olağan d ş gider ve zararlar (-) ( ) ( ) ( ) ( ) Dönem kâr veya zarar (-) K-Dönem kâr vergi ve diğer yasal yükümlülük karş l klar (-) ( ) - - ( ) Dönem net kâr veya zarar (-) Fark TL 131

146 132 Sayıştay Müessesenin dönem sonucunu oluşturan gelir ve gider unsurlar aşağ da s ras yla aç klanm şt r. A- Brüt sat şlar: 1- Yurt içi sat şlar: Raporun işletme çal şmalar bölümü, pazarlama alt bölümünde, sat lan miktarlar, ürün türleri, müşteriler ve sağlanan has la baz nda ayr nt lar aç kland ğ üzere toplam 11,9 milyon ton kömürün sat ş ndan, TL si Müessese merkezince, TL si İşletme Müdürlüğünce, olmak üzere bir önceki y ldan % 19 oran nda fazlas yla TL tutar nda brüt sat ş has lat sağlanm şt r. C- Net sat şlar: Müessesece sat ş n gerçekleşmesinden sonra, kasa ve miktar iskontosu uygulanmad ğ gibi, sat lan kömürlerden herhangi bir iade de olmad ğ ndan net sat şlar da TL olarak gerçekleşmiştir. D- Sat şlar n maliyeti (-): Muhasebe sistemi uygulama Genel Tebliği ( S ra no: 1 )nde, gelir tablosunun ekini oluşturduğu ve bu tabloyu tamamlad ğ belirtilen ve gelir tablosundaki sat şlar n maliyeti kaleminde yer alan tutarlar ifade eden ve oluşumunu aç klayan, Sat şlar n Maliyeti Tablosunda yer alan kalemler aşağ da s ralanm şt r. 132

147 133 Üretim maliyeti: 2011 TL Direkt ilk madde ve malzeme giderleri TL Fark - Direkt işçilik giderleri Genel üretim giderleri ( ) Sat labilir kömür üretim maliyeti ( ) Kömür stoklar nda değişim: - Dönem baş kömür stoku (+) ( ) - Dönem sonu kömür stoku (-) ( ) ( ) ( ) - İç tüketim (-) (85.900) ( ) Stok say m noksan (-) (-) ( ) Stok değişimi ( ) ( ) I-Sat lan mamul kömür maliyeti: ( ) Ticari kömür: - Dönem baş stok (+) ( ) - Ticari kömür al m (+) ( ) - İç tüketim (-) ( ) ( ) Dönem sonu ticari kömür stoku (-) (60.253) (-) (60.253) II- Sat lan ticari kömür maliyeti ( ) III-Sat şlar n maliyeti (I+II) ( ) Müessesenin kendi üretimi sat labilir nitelikteki mamul kömürünün, miktar baz nda kömür stokundaki değişim aşağ da gösterilmiştir. Ortalama Stok maliyeti TL/ton 2011 den devir bin ton, 19,05 Üretim bin ton, 18,35 Sat lan bin ton, 18,59 İç tüketim - 3 bin ton, Say m noksan bin ton, 2013 e devir bin ton, TL 133

148 134 Sayıştay Bir önceki y l 10,9 milyon ton olan kömür sat ş miktar 1 milyon ton art şla 11,9 milyon tona yükselmesine rağmen, sat şlar n maliyeti bir önceki y la göre %9,3 oran nda TL tutar nda azal şla TL den TL ye gerilemiştir. Bu gerileme toplam üretim miktar 10,6 milyon tondan 12 milyon tona yükselmesine rağmen, 2011 y l nda 232,5 milyon TL ve 21,94 TL/ton olarak gerçekleşen üretim tutar ve birim üretim maliyetinin 220,4 milyon TL ve 18,35 TL/tona düşmesinden ve devreden stok ile üretilen kömürün %91 nin sat lmas ndan kaynaklanm şt r. - Brüt sat ş kâr veya zarar : Faaliyet döneminde: TL si Müessese merkezince, TL si ise İşletme Müdürlüğünce, olmak üzere TL tutar nda brüt sat ş kâr sağlanm şt r. E- Faaliyet giderleri (-): Müessesenin faaliyet giderleri 2011 y l na göre % 27 oran nda TL tutar nda artm şt r. Müessesenin TL tutar ndaki faaliyet giderlerinin % 97 sini oluşturan TL tutar ndaki genel yönetim giderlerinin: TL si tüketilen motorinin bedeli, TL si tüketilen LPG nin tutar, TL si işle ilgili giyim giderleri, TL si yedirme yard m, TL si k rtasiye ve çeşitli büro malzemesi, TL si genel yönetim gider yerlerinde tüketilen yedek malzemenin tutar, TL si diğer tüketim malzemelerinin tutar, TL si genel yönetim gider yerlerinde çal şan işçilerin ücret ve giderleri, TL si memur ve sözleşmeli personelin ayl k ve giderleri, TL si bu gider yerinde tüketilen elektriğin bedeli, TL si memur ve sözleşmeli personel için ödenen taş ma gideri, TL si kiralanan pikaplar ve diğer hizmet araçlar n n kira bedelleri, TL si bak m ve onar m giderleri, TL si s santral n çal şt ran yükleniciye ödenen tutar, 134

149 TL si ödenen kiralar, TL si haberleşme gideri, TL si müessesede staj yapt r lan öğrencilerin gideri, TL si ilan giderleri, TL si mahkeme ve noter giderleri, TL si oda aidatlar, TL si eğitim giderleri, TL si misafir ağ rlama gideri, TL si personele ödenen görev yolluklar n n tutar, TL si TSE ve KOSGEB aidatlar n n tutar, TL si Maden Kanunu ve Belediye Gelirleri Kanunu uyar nca ödenen devlet hakk ve belediye paylar n n tutar, TL si ödenen çeşitli vergilerin tutar, TL si amortisman giderleri, TL si s nmada tüketilen kömürün bedeli, TL si Genel Müdürlük genel yönetim giderlerinden Müesseseye düşen pay, TL si Müessese merkezince özel güvenlik hizmetlerini veren yükleniciye ödenen tutar, TL si Müessese merkezindeki sosyal tesis ve diğer binalar n depreme dayan kl l k testi için ödenen tutar, TL si mekanik atölye, motor tamir atölyesi ve inşaat bak m servisinin genel yönetim gider yerlerine yapt ğ işlerin giderleri, TL si personelin yedirme, giydirme, taş ma, sağl k gibi sosyal servisler ile ambar ve laboratuar gider yerlerine yapt ğ işler ve bu nedenle oluşan giderlerinin tutar, TL si müessese merkezi s santral nda yak lan kömürün ortalama stok maliyeti, TL si ise başkaca genel yönetim giderlerin tutar d r. Genel Yönetim gider yerlerine yüklenen masraf paylar üzerinde yap lan incelemede, İşletme Müdürlüğünce, mekanik atölyesinin masraf pay olarak, genel yönetim gider yerine TL tutar nda gider pay verildiği, bu gider pay n n İş emirleri durum raporu nda 403, 404, 409, 411, 412 nolu iş emirlerine ilişkin toplam saatlik işçiliğe ilişkin olduğu görülmüştür. Bu masraf hissesinin, toplam işçilik 135

150 136 Sayıştay saatine bölünmesi ile bulunan işçilik saati baş na düşen, gider 582,45 TL olmaktad r ki, mevcut ücretler itibar yla böyle bir tutar n oluşmas mümkün bulunmamaktad r. Bu sonuç iş emirlerinin usulen düzenlenmesi ve gider dağ t mlar n n bunlara dayal olarak usulen yap lmas ndan kaynaklanmaktad r. Maliyet muhasebesinin ana amaçlar ndan birisi de gider yerlerinin, başka deyişle sorumluluk merkezlerinin sorumluluklar n n belirlenmesi olduğundan, usulen yap lan gider dağ t mlar bunu imkans z k lmaktad r. Yard mc üretim ve yard mc hizmet yerlerinin giderlerinin dağ t m nda, gider dağ t mlar iş emirlerine göre yap lmas gereken servislerin, gider dağ t mlar n n gerçekçi biçimde yap labilmesi için, iş emirlerinin gerçek durumu yans tacak ve servis yetkilisinin imzas n içerek biçimde düzenlenmesi önerilir. - Faaliyet kâr : Müessese merkezi dönemi TL tutar nda, İşletme Müdürlüğü ise TL tutar nda faaliyet kâr ile kapatm ş ve füzyon faaliyet kâr bir önceki y la göre %50 oran nda TL tutar nda artarak TL olarak gerçekleşmiştir. F- Diğer faaliyetlerden olağan gelir ve kârlar: TL si Müessese merkezine, TL si Yeniköy Linyitleri İşletmesi Müdürlüğüne ilişkin olan TL tutar ndaki, diğer faaliyetlerinden olağan gelir ve kârlar n ayr nt s aşağ da aç klanm şt r. 3- Faiz gelirleri: Faaliyet döneminde 732 TL tutar nda faiz sağlanm ş olup, bunun 400 TL si bankadan al nan faizdir. Raporun bilanço bölümünde belirtildiği üzere, sağlanan nakit Genel Müdürlük talimat uyar nca merkeze aktar ld ğ ndan, Müessesenin sağlad ğ nakdin plasman sonucu sağlad ğ bir geliri bulunmamaktad r. 10- Diğer olağan gelir ve kârlar: TL tutar ndaki diğer faaliyetlerden olağan gelir ve kârlar n: Müessese merkezine ait olan TL sinin: TL si ruhsat Kuruma ait olup, Müessese merkezi faaliyet alan nda bulunan feldispat sahas nda Genel Müdürlükle akdettiği rodövans sözleşmesi kapsam nda üretim yapan, Kurumun iştiraki, Kömür İşletmeleri AŞ den (KİAŞ) tahsil olunan rodövans n tutar, TL si Yatağanda bulunan lojmanlarda ikamet edenlerden tahsil olunan kiralar n tutar, TL si Yatağanda sosyal sitede bulunan misafirhane ve lokallerden sağlanan gelirlerin tutar, 136

151 TL si düğün salonu olarak da kiraya verilen lokal salonu, patlay c madde deposu, çay ocaklar ve diğer yerlerden al nan kira bedelleri, TL si üçüncü şah slar n kullan m na verilen iş makinalar n n tahsil olunan kullan m bedelleri, TL si ihalelere kat lmak isteyen isteklilere yap lan şartname sat şlar ndan sağlanan gelir, TL si ise yemek ve hurda sat ş ndan sağlanan gelirlerin tutar, İşletme Müdürlüğüne ait olan TL sinin ise: TL si ruhsat Kuruma ait olup, Milas ilçesi, Ören beldesi s n rlar içerisinde bulunan Genel Müdürlükle akdettiği rodövans sözleşmesi kapsam nda üretim yapan, Kurumun iştiraki, Kömür İşletmeleri AŞ den (KİAŞ) tahsil olunan rodövans n tutar, TL si Milas da ve Yeniköyde bulunan lojmanlarda oturanlardan tahsil olunan kiralar n tutar, TL si misafirhane ve lokal gelirleri, TL si üçüncü kişilerin kullan m na verilen iş makinalar n n tahsil olunan kullan m bedelleri, TL si patlay c madde deposu, çay ocaklar ve salon kiras n n tutar, TL si ise ihalelere kat lmak isteyen isteklilere sat lan şartname bedelleridir. G- Diğer faaliyetlerden olağan gider ve zararlar (-) : TL tutar ndaki diğer faaliyetlerden olağan gider ve zararlar n ayr nt s aşağ da s ras yla aç klanm şt r. 2- Karş l k giderleri (-) : TL tutar ndaki karş l k giderlerinin: TL si ayr nt s na raporun işletme çal şmalar bölümü tedarik alt bölümünde detaylar ile aç kland ğ üzere Yeniköy Linyitleri İşletme Müdürlüğünün kömür stoklar n n tarihinde yap lan ölçümünde belirlenen ton kömür stok noksanl ğ n n tutar, - Müessese merkezine ilişkin olan TL tutar ndaki karş l k ise, Müessese lojmanlar n n mutfak dolaplar, s hhi tesisat ve elektrik tesisat n n yenilenmesi işini yükümlenen Oluşum Ltd. Şti nin sözleşmesinin, sözleşme ve şartnamelerde s ralanan yükümlülüklerini yerine getirmemesi üzerine feshedilmesi sonucu, Müessesenin uğrad ğ TL zarardan kalan, başka deyişle tahsil olunamayan k sm olan TL sinin tarihinden itibaren işleyecek reeskont faizi ve yarg lama giderleri ile birlikte tahsili için, Müessesece Yatağan Asliye Hukuk Mahkemesinde aç lan dava nedeniyle ayr lan karş l ğ n tutar d r. 137

152 138 Sayıştay 7- Diğer olağan gider ve zararlar (-): TL tutar ndaki diğer olağan gider ve zararlar n: Müessese merkezine ilişkin olan TL sinin: TL si emekli olanlara ödenen yolluklar n tutar, TL si, Hazine Müsteşarl ğ nca CİF sat ş bedelinin üzerinde, ayr ca kâr pay konularak faturaland ğ gerekçesiyle ödenmeyen ( ) ve Genel Müdürlükçe değersiz alacak olarak zarar kaydolunmas na karar verilen 2009 ile 2010 y llar nda ilgili valiliklerin Sosyal Yard mlaşma ve Dayan şma Vak flar na gönderilen kömür bedellerinden Müesseseye dekont edilen tutar, İşletme Müdürlüğüne ilişkin olan TL sinin ise tamam emekli olan personele ödenen yolluklar n tutar d r. H- Finansman giderleri (-): Müessesenin bilanço günü itibar yla Genel Müdürlükten 368,2 milyon TL tutar nda alacağ bulunmakta olup, Genel Müdürlükçe de 2012 y l nda faize tabi yabanc kaynak kullan lmad ğ ndan, Müesseseye finansman gider pay dekont edilmemiştir. - Olağan kâr: Faaliyet dönemi bir önceki y ldan %47 oran nda TL fazlas yla, %28 oran nda TL si Müessese Merkezince, %72 oran nda TL si İşletme Müdürlüğünce sağlanmak üzere TL tutar nda olağan kâr ile kapat lm şt r. I- Olağan d ş gelir ve kârlar: Müessesenin TL tutar ndaki olağan d ş gelir ve kârlar n: Müessese merkezine ait olan TL sinin: TL si yükümlülüklerini sözleşmelerdeki sürelerde yerine getirmeyen yüklenicilerden kesilen gecikme cezalar n n tutar, TL si gelir kaydolunan teminatlar n tutar, TL si laboratuvarda üçüncü kişilere verilen hizmetin bedelleri ile hurdaya ayr lan malzeme bedelleri ile malzeme sat ş kârlar n n tutar, TL si Manisa İli Çevre Müdürlüğünün idari para cezas n n, itiraz n yerinde bulunarak iade edilmesi sonucu kâr kayd, TL si ödenen arazi bedelinin ilgili firmaca iade edilmesi ile kâr kayd, TL si motorin stoklar nda belirlenen say m fazlas n n tutar, TL si ise başkaca gelir ve kârlar n tutar d r. Yeniköy Linyitleri İşletmesi Müdürlüğüne ilişkin olan TL tutar ndaki olağan d ş gelir ve kârlar n: 138

153 TL si TEDAŞ Çaml bel Elektrik Dağ t m AŞ Genel Müdürlüğünce, geriye dönük olarak Kas m-2001 ay ile Aral k-2003 dönemi için, yanl ş ölçüm yap ld ğ gerekçesiyle kwh enerji faturas düzenlenerek bedelinin tahsil olunmas üzerine, Muğla 1. Asliye Hukuk Mahkemesinde aç lan davan n Mahkemenin gün ve 2012/207 karar say l karar ile Müessese lehine sonuçlanmas ve dava konusu tutar n tahsil olunmas üzerine kâr kaydolunan tutar, TL si yükümlülüklerini sözleşmelerindeki hüküm ve sürelere göre yerine getirmeyen yüklenicilerden tahsil olunan gecikme cezalar n n tutar, TL si akaryak t silolar nda belirlenen fazlal ğ n tutar, TL si İşletmenin kömür sahalar nda çal şan yüklenicilere sat lan patlay c madde sat ş ndan sağlanan kâr n tutar, TL si ekonomik ve fiziki ömrünü tamamlam ş araçlar n sat ş ndan sağlanan kâr, TL si tahsil olunan yemek bedelleri, TL si tahsil olunan hasar bedeli, TL si toplu iş sözleşmesi uyar nca tahakkuku 2011 y l nda yap lan ve 2012 y l nda ödenen işçi ikramiyelerinin, fili ödemelerin üzerindeki tahakkukun kâr kayd, TL si İşletmenin laboratuvar ndan üçüncü kişilere verilen hizmetin bedeli, TL si gider kaydolunan ancak, kullan lmad klar ndan ambara iade olunan malzemelerinin tutar, TL si İşletmeye ait sahalardan toplanan zeytinlerden elde edilen zeytinyağ n n ambara al nmas nedeniyle kâr kayd, TL si ise başkaca gelir ve kârlar n tutar d r. J- Olağand ş gider ve zararlar (-): TL tutar ndaki olağan d ş gider ve zararlar n: Müessese merkezine ilişkin olan TL sinin: TL si ayr lan k dem tazminat karş l ğ n n tutar, TL si personele ödenen emekli ikramiyesi, TL si Müessese merkezinin üretim yapt ğ ocağ n mücavirindeki Yeşilbağc lar Beldesinin alt ndaki kömürün üretebilmesi için arazilerinin kamulaşt r larak Beldenin taş nmas nedeniyle, yeni yerleşim yerinde kendilerine konut yapamayacak kadar yoksul ve yoksun olanlara yap lan malzeme yard m n n tutar, TL si Stratonikea Antik Kentinde arkeolojik kaz yapan Kaz Başkanl ğ na mevcut protokole göre yap lan ödemenin tutar, 139

154 140 Sayıştay TL si ocağ n ilerleme yönündeki Turgut Beldesine ulaşan karayolunun ötelenmesi için yap lan giderin tutar, tutar, TL si 2011 y l na ilişkin olarak ödenen yang n poliçesine ilişkin primin TL si 6802 say l Gider Vergileri Kanununun 39 uncu maddesiyle kurumlar vergisi uygulamas nda gider kaydedilemeyeceği ve hiçbir vergiden mahsup edilemeyeceği belirtilen özel iletişim vergisinin tutar, TL si rodövans sözleşmesi ile üretim yap lan Salihpaşalar kömür sahas ndaki çal şmalar nedeniyle yapt r lan Salihpaşalar Köyü su isale hatt n n ve içme suyu pompas n n oluşan giderleri, TL si emekli bir personel için ödenen ölüm yard m, TL si sözleşmeli personelin ücret skalas ndaki düzenleme nedeniyle 2011 y l na ilişkin olarak ödenen tutar, TL si Yatağan İlçesi Bağyaka Köyü yeni yerleşim yeri elektrik donan m işini üstlenen Elintaş Ltd. şti nin istihdam ettiği işçilerden bir k sm n n hafta tatili, fazla çal şma ücreti, k dem tazminat gibi hak edişlerini yüklenicinin ödemediği gerekçesiyle, Müesseseyi de asli muhatap alarak açt klar davalar sonucunda, ilgili mahkemelerce 4857 İş Kanununun 2/6 maddesinde hükme bağlanan as l iş veren alt iş veren ilişkisi uyar nca dava konusu ücret unsurlar n n Müessese ve yüklenici taraf ndan müştereken ve müteselsilen ödenmesine karar verildiğinden, davac lar n icra emirleri ile Müesseseden tahsil ettikleri tutarlar, TL si Eskihisar kömür ocağ nda tarihinde meydana gelen ve bir kişinin yaralanmas ile sonuçlanan iş kazas sonucunda, Sosyal Güvenlik Kurumunun geçici iş göremezlik ve diğer ödemeleri nedeniyle, Müessese aleyhine açt ğ rücuen tazminat davas sonucunda, Müessesenin %50, kazaya neden olan kamyon şoförünün %25 oran nda kusurlu olduğuna karar verilmesine rağmen, Müessese Rücu Komisyonunca kazan n oluş biçimi değerlendirilerek tümünün Müessesece karş lanmas na karar verilen tutar, TL si Kamu Görevlileri Hakem Kurulu Başkanl ğ n n kararlar doğrultusunda personel ücretlerinde oluşacak art şlar n geç ödenecek olmas nedeniyle Genel Müdürlük talimat ile tarihleri için hesaplanacak tutarlar için ilave olunacak %2,25 oran nda hesaplanan faizin tutar, TL si Müessesenin Eskihisar ocağ toprak döküm sahas na dikilecek zeytin fidanlar için Bağyaka Tar msal Kalk nma Kooperatifi ile tarihinde sözleşme imzaland ğ, 5510 say l Kanunun 90 ve 102 nci maddeleri uyar nca gerekli bildirimlerin yap lmamas nedeniyle TL tutar nda idari para cezas düzenlendiği, ceza tutar n n 15 günlük sürede yat r lmas nedeniyle Muğla Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğüne TL tutar nda ödemede bulunulduğu ve bildirim yap lmamas na neden olan personele, işine bağl, amirlerine sayg l olduğu ve benzeri gerekçelerle rücu edilmemesine ve ödemeyi Müessesenin yüklenmesine, Rücu Komisyonunca tarihli karar ile karar verilmesi, yine Müessesenin Taşkesik sahas nda

155 141 bin m sondaj yap lmas işini üstlenen yüklenici ile Genel Müdürlük aras nda tarihinde sözleşme imzalanmas na rağmen an lan kanun uyar nca süresinde bildirimde bulunmad ğ ndan tahakkuk ettirilen 887 TL tutar ndaki idari para cezas n n 15 günlük sürede 664 TL olarak yat r lmas ve bu tutar n da müsebbiblerine rücu edilmemesi ve Müessesece yüklenilmesine Rücu Komisyonunca ayn tarihte karar verilmesi ile oluşan zarar n tutar, TL si ise başkaca zararlar n tutar d r. TKİ Yönetim Kurulunun tarih ve 19/237 say l karar ile kabul edilerek yürürlüğü konulan ve: Kurumun bir işyerinde veya Kuruma ilişkin bir işin yürütülmesi s ras nda meydana gelebilecek her türlü kaza nedeniyle ortaya ç kan Kurum zarar ile mevzuat n gereklerinin yerine getirilememesinden doğan ve Kurum ile üçüncü kişilere verilen zararlardan dolay oluşan Kurum zarar nda kusuru veya ihmali bulunan personele rücu edilip edilmeyeceği, edilecek ise rücu edilecek miktar n tespit edilmesine, ayr ca Kurum personelinin görevleri nedeniyle uğrad klar zararlar n Kurumdan nas l ve ne miktarda rücu edilebileceğinin tespit edilmesine ilişkin şartlar n belirlenmesi amac yla düzenlenen Rucu Yönergesi uyar nca, bu maddede s ralanan hususlar n Rücu Komisyonunda görüşülmesinde, yukar da örneklendiği üzere, personelin neden olduğu olay ve işlemler nedeniyle Müessesece ödenen ceza ve sair yükümlülüklerin ilgili personele rücu edilip, edilmeyeceğinin değerlendirilmesinde, personelin tabi olduğu kanunlar, yönetmelikler ve diğer mevzuat kapsam nda, görevinin gereği olarak yerine getirmesi gereken, davran ş biçimi, işe devam, mesai saatlerinde işine azami dikkati göstermesi, amirlerine ve iş arkadaşlar na sayg l davranmas gibi hususlar n olağan d ş bir üstünlük gibi değerlendirilerek, ilgili personel için sorumsuzluğuna karar verilmesi, kamu kaynağ n n kayb na neden olacak bir tasarruf olduğundan, görevinin gereğini yapmayarak Müessesenin gereksiz gider yüküne katlanmas na neden olacak personelden, neden olduğu zarar n tahsili önerilir. Yeniköy Linyitleri İşletmesi Müdürlüğüne ilişkin olan TL sinin: TL si Genel Müdürlük talimat uyar nca ayr lan k dem tazminat karş l ğ n n tutar, TL si sözleşmeli personel ücret skalas nda yap lan düzenleme sonucu ödenen tutar, TL si personele ödenen emekli ikramiyesinin tutar, TL si bir işçinin tedavi masraflar ve geçici iş göremezlik ödeneğinin kabul etmediği k sm n n tahsili için Sosyal Güvenlik Kurumunca Milas 1. Asliye Hukuk Mahkemesinde aç lan davan n 2009/381 karar say l karar ile Müessese aleyhine sonuçlanmas ve Yarg tayca da onanmas nedeniyle an lan Kuruma ödenen tutar, TL si Genel Müdürlük talimat ile personele ödenen ücret art ş ile gecikme faizinin tutar, 141

156 142 Sayıştay TL si aşağ da ayr nt lar ile aç kland ğ üzere işletmenin sahalar nda akdolunan protokol kapsam nda arkeolojik kaz işini yürüten Milas Müzesi Müdürlüğüne ödenen tutard r. Bir önceki y l raporunda da belirtildiği üzere: Müessesenin gerek y ll k gerekse y llara sari dekapaj ve üretim planlamas n n yap lmas nda ve öngörülen üretimin gerçekleştirilmemesindeki en önemli darboğazlardan birisi de ocaklar n ilerleme yönündeki antik ve tarihi kal nt lar n varl ğ ile bunlar n süresinde kald r lmamas ve çevrelerinin SİT alan ilan edilmeleri nedeniyle bu alanlar n üretime aç lamamas d r. Bu sorun Müessese merkezinin bulunduğu Yatağandaki Eskihisar ocağ nda mevcut olduğu gibi, Müessesenin Milas da bulunan Yeniköy Linyitleri İşletmesi Müdürlüğünde daha büyük boyutlu bir sorun olarak yer almaktad r. Yeniköy Linyitleri İşletmesi Müdürlüğü, Elektrik üretim AŞ ne (EÜAŞ) ait kurulu gücü 3x210 MW olan Kemerköy Termik Santral ile kurulu gücü 2x210 MW olan Yeniköy Termik Santralinin kömür ihtiyac n karş lamaktad r. - Milas' n Ören beldesinde kurulu Kemerköy Termik Santralinin y ll k ortalama 4,5 milyon tonluk kömür ihtiyac işletmenin Hüsamlar Köyündeki ve Çak ralan Köyü Belentepe mevkiindeki aç k ocaklardan üretilen kömürle karş lanmaktad r. - Yeniköy Termik Santralinin y ll k ortalama 3 milyon tonluk kömür ihtiyac ise Milas ilçesi Yeniköy Köyünde bulunan İkizköy ve rezervi bitmek üzere olan Sekköy aç k ocaklar ndan karş lanmaktad r. Kemerköy Termik Santral n n kömür ihtiyac n n karş land ğ, dekapaj ve kömür üretiminin ise tümünün yüklenicilere yapt r ld ğ Çak ralan- Belentepe ocağ nda ilk olarak Aral k-2006 ay nda arkeolojik mezar ve kal nt lara rastlan lm şt r. Yine dekapaj yap lan Hüsamlar ocağ n n Mengefe ad verilen mevkiinde de Haziran-2007 ay nda antik kal nt ve mezarlar ortaya ç km ş, ayr ca bu mevkii d ş nda Hüsamlar Köyiçi mevkii ve çevresinde de önemli antik kal nt lar n varl ğ tespit edilmiştir. Yeniköy Termik Santral n n kömür ihtiyac n n karş land ğ İkizköy ocağ nda da 2010 y l nda arkeolojik kal nt lara rastlanm ş ve üretim yap lan Iş kdere panosunun bir k sm da madencilik faaliyetlerine kapat lm şt r. Öte yandan Müessese merkezinin bulunduğu Yatağandaki Eskihisar aç k ocağ nda da mezar kal nt lar ve antik kal nt lar ile ocak alan içinde kalan Stratonikeia antik kentinin kömür rezervi üzerindeki uzant lar n n bulunmas üzerine; - Stratonikea-Lagina Antik Kentleri aras nda yer alan Börükçü Düzü mevkii, kutsal yol boyunca devam eden nekropol alan ile Müessese ruhsat alanlar ndaki antik yerleşimlerde ( Çak ralan, Belentepe, Hüsamlar, Mengefe, Yeşilbağc lar, Bağyaka ) kömür ç karma faaliyetleri s ras nda, kültür ve tabiat varl klar n n kurtar lmas na yönelik yap lacak arkeolojik çal şmalar, için tarihinde TKİ Genel 142

157 143 Müdürlüğü ile Kültür ve Turizm Bakanl ğ Kültür Varl klar ve Müzeler Genel Müdürlüğü aras nda Protokol imzalanm şt r tarihinde imzalanan protokolü yürürlükten kald ran Stratonikeia- Lagina antik kentleri aras nda yer alan Börükçüdüzü mevkii, kutsal yol boyunca devam eden nekropol alan ile GELİ ruhsat alanlar ndaki antik yerleşimlerde (Çak ralan, Belentepe, Hüsamlar, Mengefe, Yeşilbağc lar, Bağyaka) kömür ç karma faaliyetleri s ras nda, kültür ve tabiat varl klar n n kurtar lmas na yönelik yap lacak arkeolojik çal şmalar için yine TKİ Genel Müdürlüğü ile Kültür ve Turizm Bakanl ğ Kültür Varl klar ve Müzeler Genel Müdürlüğü aras nda tarihinde, tarihinde imzalanan protokolü yürürlükten kald ran Güney Ege Linyitleri İşletmesi Müdürlüğü ve/veya Yeniköy Linyitleri İşletmesi Müdürlüğü ruhsat alanlar ndaki kömür ç karma faaliyetleri s ras nda, kültür ve tabiat varl klar n n tespit, tescil ve kurtar lmas na yönelik yap lacak arkeolojik çal şmalar için tarihinde, yine ayn taraflar aras nda, Öte yandan bu protokollara ilaveten: - Milas da Yeni Müze Yap m, Çevre Düzenlemesi, Teşhir ve Tanzimine ilişkin tarihinde, tarihinde imzalanan protokolu yürürlükten kald ran Milas da Yeni Müze Binas Yap m, Çevre Düzenlemesi, Teşhir ve Tenzimine ilişkin protokol tarihinde, tarihli Arkeolojik Kurtarma Kaz Çal şmalar na Dair Protokol ile Tarihli Müze Kurulmas Hakk ndaki Protokole ek protokol tarihinde, TKİ Genel Müdürlüğü ile Kültür Varl klar ve Müzeler Genel Müdürlüğü aras nda imzalanm şt r. Yukar da s ralanan protokollardan başka Müessese merkezinde Yatağan-Milas Karayolu kenar ndaki, Stratonikeia Antik Kenti SİT alan mücavirinde bulunan 3.derece arkeolojik sit alan nda GELİ taraf ndan madencilik faaliyeti yap lmak istenilen alanda, arkeolojik kaz ve sondajlar n yap lmas na yönelik olarak tarihinde Müessese Müdürlüğü ile Kültür ve Turizm Bakanl ğ Kültür Varl klar ve Müzeler Genel Müdürlüğü Stratonikea Kaz s Başkanl ğ aras nda protokol imzalanm ş olup, bu protokola ek protokol da tarihinde imzalanm şt r. Protokolun süresi 3 er ayl k dönemler halinde uzat larak çal şmalara devam edilmiş ve protokolun süresi ve yap lan çal şmalar tarihinde sonland r lm şt r. Çal şmalar n sonunda Kaz Başkanl ğ nca düzenlenen ve Müessese Müdürlüğüne sunulan raporda: - 3. derece arkeolojik SİT alan içinde ve çevresinde yap lan sondaj kaz lar nda, mimari kal nt n n bulunmad ğ alanlarda dekapaj çal şmas yap lmas nda sak nca olmad ğ, 143

158 144 Sayıştay - Mevcut Yatağan-Milas karayolundan antik kente ulaşan yolun Müessese taraf ndan çal şma yap lmas düşünülen alan n ortas nda kald ğ, bu yolun bulunduğu yerde dekapaja başlan lmas n n ancak Antik Kente aç lacak yeni bir yolun tam olarak hizmete girmesinden sonra mümkün olacağ, - Alan n tamam nda yap lacak dekapaj çal şmalar sonras nda, çukurluk alanlar n olduğu şekilde b rak lmamas, bulunduğu alan ve çevreye uygun olacak şekilde gerekli dolgunun yap lmas gerektiği, - Yap lan kaz lar n GELİ nin desteği ile yap ld ğ n n görülmesi için çal şmalar n yay n yoluyla duyurulmas, gerektiği belirtilmiştir. Öte yandan Muğla Kültür Varl klar n Koruma Bölge Kurulu tarih ve 1459 say l karar ile: Müessese Müdürlüğü uhdesindeki İR nolu işletme ruhsatl 4. Grup Maden Kömürü sahas ile ilgili olarak düzenlenen 1. S n f İşyeri Açma ve Çal şma Ruhsat n n s n rlar n n 163 ha genişletilmesi isteği üzerine, izin istenen alan içerisinde Muğla Müze Müdürlüğü uzmanlar nca yerinde yap lan incelemeler de tespit edilen kal nt lar n III. Derece Arkeolojik SİT Alan ve Kültür Varl ğ olarak tescilinin uygun olduğuna ve alanda araşt rma ve kaz çal şmalar tamamlanmadan madencilik faaliyeti yap lmamas na karar verilmiştir. Aşağ da da değinileceği üzere kültür varl klar n n kurtar lmas na yönelik olarak yap lan arkeolojik kaz ve çal şmalar, önemli değere sahip kültür varl klar n n yüzeye ç kar lmas ve gelecek kuşaklara da aktar lmas için çok özenle ve tekniğine göre yap lmas gereken zaman al c işler olmas na rağmen, işin yap m ve yap l ş süresi hakk nda tecrübeye sahip olan kaz başkanl klar n n da, işin yap m sürelerini bu kapsamda öngörmeleri ve kaz lar öngördükleri sürelerde bitirmeleri büyük önem arz etmektedir. Zira işin öngörülen sürede gerçekleştirilememesi kömür üretim program n n aksamas na ve santrallar n kömür ihtiyac n n karş lanmas nda darboğaza neden olmaktad r. Yukar da s ralanan ana protokollara ilişkin aç klamalardan görüleceği üzere: tarihinde 5 y l süreli olarak imzalanan birinci protokol yaklaş k üç ay sonra tarihinde, tarihinde imzalanan ikinci protokol 2 y l sonra tarihinde yürürlükten kald r lm şt r tarihli protokolda, Kültür Varl klar ve Müzeler Genel Müdürlüğü ad na arkeolojik kaz lar yürütmek üzere yaln zca Lagina Kaz Başkanl ğ, oluşturularak görev, yetki ve sorumluluklar belirlenmiş iken, tarihinde imzalanan ikinci protokolda, İşletme Müdürlüğünün üretim yapt ğ alanlardaki kaz çal şmalar n yürütmek üzere kaz başkanl ğ olarak Milas Müzesi Müdürlüğü görevlendirilmiştir. Bu her iki protokolda özetle: 144

159 145 - Y llara göre dekapaj çal şma s n rlar n gösteren protokol eki harita uyar nca oluşturulan termine göre belirlenen alanlarda kaz çal şmalar n n tamamlanarak Müesseseye teslim edilmesi, - Kaz Başkanl klar nca her y l çal şma program n n haz rlanmas, - Protokolun 5 y l süre ile geçerli olduğu, - Kaz ile ilgili olan ve protokollarda detay verilen kaz giderlerinin Müessese taraf ndan karş lanacağ, hafta sonlar kaz heyetinin moral motivasyonu için çevreyi gezebilecekleri 10 yaş n doldurmam ş bir otobüs tahsis olunacağ, - Çal şmalarda kullan lmak üzere sat n al nan demirbaşlar n işin sonunda Kaz Başkanl klar nca Başkanl ğa teslim edileceği, - TKİ nin çal şmalar n ilerleyişi ve harcamalar n izah yönünde her zaman Kaz Başkanl klar ndan aç klama isteyebilecekleri, kararlaşt r lm şt r. Halen yürürlükte bulunan tarihli protokolda ise özetle: - Müessese merkezinin bulunduğu Yatağandaki Eskihisar aç k ocağ alan ndaki Lagina Kutsal Alan ile Börükçü Düzü Nekropol alan nda kaz çal şmalar n yürüten Lagina Kaz Başkanl ğ na yer verilmemiş, - Protokolun kömür ç karma faaliyetleri devam ettiği sürece geçerli olacağ, - Protokola ekli haritada y llara göre dekapaj ve kömür üretim çal şma s n rlar n n gösterildiği, bu çal şma program na göre Kaz Başkanl ğ n n arkeolojik çal şmalar n bu alanlarda yürüteceği, sonucunda Kaz Başkanl ğ n n raporu ve Muğla Bölge Koruma Kurulu nun kararlar doğrultusunda Müessesenin çal şmalar na devam edeceği, - Çal şmalar n Kaz Başkanl ğ nca 12 ay boyunca sürdürüleceği, - Kaz Başkanl ğ n n yürüteceği kaz larla ilgili çal şma düzenini kuracağ, istihdam edeceği elemanlar temin edeceği, ücretlerinin Müessese taraf ndan karş lanacağ, - Kaz Başkanl ğ n n arkeolojik çal şmalar için yapacağ bütün harcamalar belgelendireceği ve bu harcamalar n kaz izninde ad geçen arkeolojik sahalarda, protokol konusu işler için sarf edilmesi yönünde sorumlu olacağ, - Kaz heyetinde yer alacak uzman, yard mc eleman ve işçilere ait say, işe al m, işe son verme, sezon içerisinde ekip say s n azaltma veya art rma ve benzeri konulardaki tasarruf yetkisinin kaz başkan na ait olduğu, - Tüm harcamalar n amac na uygun olarak kullan lmas konusunda Kaz Başkanl ğ n n TKİ ye karş sorumlu olduğu, - Başkanl kça uygun görülecek bir alanda tam donan ml müze kompleksi oluşturulmas ve Müessese taraf ndan gerekli masraflar n karş lanmas, kararlaşt r lm şt r. 145

160 146 Sayıştay Öte yandan tarihinde TKİ Genel Müdürlüğü ile Kültür Varl klar ve Müzeler Genel Müdürlüğünce imza alt na al nan protokolda; Bölgenin artan turizm potansiyeli, yap lan ve yap lmas öngörülen arkeolojik kaz ve araşt rmalar sonucu müzeye intikal eden ve edecek eserlerin muhafazas ve bilimsel usullerle sergilenmesi, ayn zamanda çağdaş müzecilik hizmetlerinin sunulmas amac yla Milas ilçesinde yeni müze yap m kararlaşt r lm şt r. Bu protokolda, müze binas n n projelendirilmesi, inşaas, donan m, çevre düzenleme projesi, uygulamas ve teşhir ve tanzimine ilişkin her türlü giderin ( inşaat, malzeme, işçilik, nakliye, yang n ve güvenlik alarm sistemleri, elektrik, su ve s tma, soğutma sistemleri vb ) TKİ taraf ndan karş lanacağ ve müze yap lmas öngörülen TKİ ye ait alan n, sosyal tesis alan olmas nedeniyle gerekli imar plan tadilat n n TKİ ce yapt r lmas ve diğer hususlar karar alt na al nm şt r tarihinde imzalanan protokolu yürürlükten kald ran ve tarihinde imzalanan Milas da Yeni Müze Binas Yap m, Çevre Düzenlemesi, Teşhir ve Tanzimine, ilişkin protokolda, müze yap s ve çevresini kapsayan parsellerin TKİ taraf ndan aktar lacak ödenekle Kültür Varl klar ve Müzeler Genel Müdürlüğünce kamulaşt r lacağ, müze binas n n yap m na ilişkin her türlü giderin TKİ taraf ndan karş lanacağ, projelendirme, inşaat uygulamas, teşhir, tanzim uygulamas için toplam (1) y l süre kullan lacağ, sürenin kamulaşt rma ve tahsis çal şmalar n n tamamlanmas ndan sonra başlayacağ, protokolun, inşaat n tamamlanmas, çevre düzenlemesi, teşhir ve tanzimine ilişkin çal şmalar n tamamlanmas ile sona ereceği karar alt na al nm şt r. Yine tarihinde yukar da s ralanan protokollara ek olarak (3) maddeden ibaret bir ek protokol imzalanm şt r. Bu ek protokolda ise: - İmzalanan protokollar n temel amac n n, TKİ Ana Statüsünde s ralanan faaliyetlerin kesintisiz olarak yürütümünün sağlanmas olduğu, bu çerçevede yap lacak müzenin, kaz lar s ras nda ç kan eserlerin kurtar lmas ve korunmas na yönelik olarak asgari standartta olmas gerektiği, - Bu doğrultuda harcama gerektiren işler uygulamaya konulmadan önce, projesi yap larak TKİ ye gönderileceği, TKİ nin projede öngörülen harcama kalemlerini dikkate alarak ödeme plan haz rlayacağ ve ödemelerin bu plana göre yap lacağ, projede öngörülmeyen harcamalar için herhangi bir ödeme yap lmayacağ, kamulaşt rma giderlerinin Kamulaşt rma Kanunu hükümlerine göre belirlenip ödeneceği, kararlaşt r lm şt r. Kurtarma kaz lar n n yap lmas na ilişkin olarak düzenlenen ve yukar da s ralanan protokollar kapsam nda Kaz Başkanl klar nca yap lan çal şmalar sonucunda: - Müessese merkezinin bulunduğu Yatağandaki sahalarda Lagina Kaz Başkanl ğ nca yap lan çal şmalar sonland r lm şt r. Yaln zca yukar da değinildiği 146

161 147 üzere Yatağan-Milas Karayolunun alt nda yer alan 3.derece SİT alan ndaki lokal bir kesimde Stratonikea Kaz Başkanl ğ nca yürütülen çal şmada sonlad r lm şt r. Yatağan daki Müesseseye ait ruhsatl sahalarda yürütülen çal şmalar sonucunda, halen faaliyetlerin yürütüldüğü alanlar da yukar da belirtildiği üzere ruhsat s n r n n genişletilmesi için yap lan müracaatda III. derece SİT alan ilan edilen, alan d ş nda k s tl alan bulunmad ğ yetkililerce ifade olunmuştur. Öte yandan yürütülen arkeolojik çal şmalar sonucunda Müessese merkezinde: - Eskihisar sahas nda, 1. derece Arkeolojik SİT alan ilan edilen Börükçü düzü mevkiinde 1 milyon ton, Yeşilbağc lar mevkiindeki bir alanda 100 bin ton, - Yine Yeşilbağc lar panosunda Kumyeri mevkiinde 150 bin ton, - T naz sahas nda 3. arkeolojik SİT alan ilan edilen bölümde ise 200 bin tonluk kömür rezervi üretime aç lmayarak yerinde b rak lm şt r. Müessese merkezindeki bu gelişmeye rağmen, İşletme Müdürlüğünün, k s tlama getirilen ve 13,4 milyon ton kömürün üretilmesinin olanakl olduğu ruhsat sahalar ndan 2008 y l ndan beri yürütülen arkeolojik kaz çal şmalar sonucunda 2012 y l n n ortalar ndan itibaren İşletme Müdürlüğüne dekapaj ve kömür üretiminde kullan lmak üzere önemli genişlikte alanlarda çal şma yap lacağ bildirilmiştir. Bu kapsamda: - Kaya mezar n n sökülerek Ören Beldesinde kurulan Arkeolojik alan na taş nmas ile 36 milyon ton kömür rezervi bulunan Iş kdere II panosunda dekapaj yap lmas mümkün hale gelmiştir. - Hüsamlar sahas Mengefe mevkiinde Muğla Kültür ve Tabiat Varl klar n Koruma Bölge Kurulu nun /4175 say l karar ile tescili bulunan 3 adet sarn c n, bulunduklar bölgeden kald r larak Ören Beldesindeki tahsisli alana taş narak yeniden inşas mümkün olmad ğ ndan, sarn çlar n tescil kay tlar kald r lm şt r. Dolay s yla, - Hüsamlar sahas nda m² lik alan, - Iş kdere ocağ nda m² lik alan, İşletme Müdürlüğüne teslim olunmuştur. Bu sahalarda çal şma yapabileceklerinin İşletme Müdürlüğüne bildirilmesi, İşletme Müdürlüğüne büyük hareket serbestisi sağlam ş ve planlama imkan vermiştir. Diğer alanlardaki özellikle Belentepe'deki alanda yoğun biçimde çal şmalar n devam ettiği görülmüştür. İnceleme tarihinde (Nisan-2013) Kaz Başkanl ğ n yürüten Milas Müzesi Müdürlüğünce 2013 y l çal şmalar için 120 kişinin istihdam önerilmiş, ayr ca Ören Beldesine yapt r lan Arkeopark n duvarlar n n imali için de ihaleye ç k lm ş olup 109 bin TL ye ihale olunmuştur. 147

162 148 Sayıştay Ayr ca Milas Müzesinin yap lacağ alan n düzenleme çal şmalar n n da yürütüldüğü görülmüştür. Kültür varl klar n n kurtar lmas na yönelik olarak yap lan arkeolojik kaz ve çal şmalar, çok önemli değere sahip kültür varl klar n n yüzeye ç kar lmas ve gelecek kuşaklara da aktar lmas için, çok özenli ve tekniğine göre yap lmas gereken zaman al c işler olmas na ve İşletme Müdürlüğüne kaz s biten 1,7 milyon m² alanda çal şma yap labileceğinin bildirilmesine ve Müessese Merkezinde Stratonikea Antik Kentinde lokal alanda yap lan kaz n n bitirilmesine rağmen, mevcut durum ve bulgular itibar yla, uzunca y llar kaz yap lmas na devam olunacağ ndan: - Kaz lara ilişkin öngörülen çal şma program n n y l içerisinde tamamlanmas n n, - Kaz harcamalar n n öngörülecek programa göre, yap lacak bütçe kapsam nda yürütülmesinin, temini önerilir. -Dönem kâr : Faaliyet dönemi Müessese merkezince TL, Yeniköy Linyitleri İşletmesi Müdürlüğünce ise TL tutar nda dönem kâr ile kapat lm ş ve füzyon dönem kâr TL olarak gerçekleşmiştir. K- Dönem kâr, vergi ve yasal yükümlülük karş l klar (-) : Müessesenin ticari bilanço kâr TL olarak gerçekleşmiş olup, kurumlar vergisinin matrah n oluşturan mali kâr n oluşumu ise aşağ da gösterilmiştir. I- Ticari kâr : TL II- Kanunen kabul edilmeyen giderler (+): TL - Cari y lda ayr lan k dem tazminat karş l ğ TL - Motorlu Taş tlar Vergisi Kanunu nun 14 üncü maddesinde, kurumlar vergisi matrah nda gider kabul edilmeyeceği belirtilen (I) say l tarifede yer alan taş tlar için ödenen vergi TL -Cari y lda ayr lan iç sigorta fonu TL -İşletme Müdürlüğü kömür stoklar nda tespit edilen stok aç ğ TL say l Gider Kanununun 39 uncu maddesiyle kurumlar vergisi uygulamas nda gider kaydedileceği ve hiçbir vergiden mahsup edilmeyeceği belirtilen özel iletişim vergisi TL -Her türlü para ve vergi cezalar TL -Şüpheli alacak karş l ğ TL III- İndirimler (-) ( TL) -Mahsup olunan iç sigorta fonu -Cari y lda ödenen k dem tazminat TL 148

163 149 IV- MALİ KÂR (KURUM KAZANCI) (I+II-III) TL V- Kurumlar vergisi: TL Mali kâr x%20 VI- Peşin ödenen vergiler TL -Geçici vergi -60 TL -Stopaj suretiyle ödenen TL VII y l nda ödenecek kurumlar vergisi (V-VI): TL - Dönem net kâr : Müessesenin füzyon dönem net kâr bir önceki y ldan TL fazlas yla TL olarak gerçekleşmiştir. - Dönem net kâr n n dağ t m : 233 say l Kanun Hükmünde Kararnamenin, teşebbüs ve müesseselerde kâr dağ t m na ilişkin 36 nc maddesi uyar nca TL tutar ndaki dönem net kâr ndan, TL si I. tertip, TL si II. tertip olmak üzere toplam TL tutar nda yedek ayr lmas ve TL nin de Genel Müdürlüğe devrine karar verilmiştir. Müessese kâr n n dağ t m rapor ekleri aras na (Ek: 12) olarak al nan kâr dağ t m tablosunda gösterilmiştir. Sonuç: Türkiye Kömür İşletmeleri Kurumu, S n rl Sorumlu Güney Ege Linyitleri İşletmesi Müessesesinin 2012 y l bilançosu ve ,16 Türk Liras dönem kâr ile kapanan gelir tablosu tasvibe sunulur. 149

164 150 Sayıştay VII. EKLER 1 - Teşkilat şemas, 2 - Personelin servislere dağ l m, 3 - Memur ve sözleşmeli personel hareketini gösterir çizelgeler, 4 - İşçi hareketini gösterir çizelgeler, 5 - Mali bünyedeki varl klar n ayr nt s, 6- Mali bünyedeki kaynaklar n ayr nt s, 7 - Kuruluşun gayri safi milli has la (GSMH)'ya katk s, 8 - Vergiler, 9 - Bilanço, 9/e - Bilanço dipnotlar, 10 - Gelir tablosu, 10 /a - Gelir tablosu dipnotlar, 11- Kâr dağ t m tablosu, 12- Raporun ilgili bölümlerinde yer alan diğer öneri ve tavsiyelerin listesi. 150

165 (Ek: 1) Şube Müdürü (İstihsal) Başmühendis (A.O. Dekapaj) Başmühendis (A.O.Köm.Haz rlama) Başmühendis (Haz rl k Patlatma) Başmühendis (T naz Bağyaka) Şef (Büro) Müessese Md. Yrd. (İstihsal) Şube Müdürü (Etüt,Proje) Şube Müdürü (Kontrol) Başmühendis (Etüt,Proje) Başmühendis (Kontrol) Başmühendis Başmühendis (Mad.Hak.Eml.İsti.) (Arkeo.ve Çev.Yönt) Başmühendis Başmühendis (Veri Haz. Ve Değer) (İnşaat Tesis) Şef (Büro) Şef (Büro) Şube Müdürü (Yer alt Kontrol) Başmühendis (Yer alt Kontrol) Başmühendis (Proje Uy gulama v e Kontrol) Şef (Büro) GELİ MÜESSESE MD. Organizasyon şemas Yönetim Komitesi Müessese Müdürü Hukuk Müşavirliği Yönetim Kom. Şefliği Bilgi İşlem Uzmanl ğ İşletme Müdürü (YLİ) Siv il Sav unma Uzmanl ğ Müessese Md. Yrd. (Elektro Mekanik) Şube Müdürü Şube Müdürü Şube Müdürü Şube Müdürü Şube Müdürü (İş Güv.ve Sağ.) (Makine İşletme) (Makine İkmal) (Sat nalma) (Mali İşler) Başmühendis Başmühendis (Şef ) (İş Güv.ve Sağ.) (İmalat Atölyesi) Başmühendis (Şef ) (Bilanço v e Maliy et) (İkmal) (İhale) Başmühendis (Eğitim) Başmühendis (Bak m Onar m) Başmühendis (Stok Kont.Tesel.) (Şef ) (Sat nalma) (Şef ) (Muhasebe) Tabip (İşy eri Hekimi) Teknik Uzman (İş Güv enliği) Şef (Büro) Başmühendis (Elektrik-Elektro) Şef (Büro) Şef (Büro) Şube Müdürü (Laboratuv ar) (Şef ) (Doküman ve Büro) (Şef ) (Amb.v esab.k ym) (Şef ) (Finansman) Şube Müdürü (Pazarlama ve Sat ş) Başmühendis (Lab.Kimya) Başmühendis (Kalite Kontrol) Başmühendis (Num.Alma-Haz.) Şef (Sevkiyat) Şef (Paz. ve Sat ş) Şef (Büro) Şef (Büro) Müessese Md. Yrd. (İdari v e Teknik) Şube Müdürü (Personel) (Şef ) (Personel) (Şef ) (Tahakkuk) (Şef ) (İşçi Sicil) (Şef ) (Büro) Şube Müdürü (İdari İşler) (Şef ) (İdari İşler) (Şef ) (Sosy al İşler) (Şef ) (Ulaşt rma) (Şef ) (İhaleli İşler) (Şef ) (Büro) Özel Güv enlik Teşkilat

166 A- Müessese merkezi: Üniteler ( Ek:2 ) Personelin servislere dağ l m Memur Sözleşmeli İşçi Toplam Memur Sözleşmeli İşçi Toplam 1-Müessese müdürlüğü Hukuk Müşavirliği Bilgi İşlem Uzmanl ğ Sivil Savunma Uzmanl ğ Yönetim Komitesi Şefliği Başuzmanlar Müessese Müdür Yard mc l ğ (İstihsal): -İstihsal Şube Müdürlüğü Etüt, Proje Şube Müdürlüğü Kontrol Şube Müdürlüğü Yeralt Kontrol Şube Müdürlüğü -İş Güvenliği ve Sağl ğ Şube Müdürlüğü Pazarlama ve Sat ş Şube Müdürlüğü Müessese Müdür Yard mc l ğ (Elektro-Mekanik): -Makine İşletme Şube Müdürlüğü Makine İkmal Şube Müdürlüğü Sat nalma Şube Müdürlüğü Laboratuvar Şube Müdürlüğü Müessese Müdür Yard mc l ğ (İdari): -Mali İşler Şube Müdürlüğü Personel Şube Müdürlüğü İdari ve Sosyal İşler Şube Müdürlüğü Müessese Merkezi Toplam B-İşletme Müdürlüğü: 1-İşletme Müdürlüğü Özel Büro Şefliği Sivil Savunma Uzmanl ğ Hukuk Birimi Bilgi İşlem Uzmanl ğ Başuzmanlar İşletme Müdür Yard mc s (Teknik): -İstihsal Şube Müdürlüğü Elektromekanik Şube Müdürlüğü Etüt, Proje Şube Müdürlüğü -Kontrol Şube Müdürlüğü İş Güvenliği ve Sağl ğ Başmühendisliği Laboratuvar Başmühendisliği İşletme Müdür Yard mc s (İdari): -Personel ve İdari İşler Şube Müdürlüğü Mali İşler Şube Müdürlüğü Sat nalma Şube Müdürlüğü İşletme Müdürlüğü Toplam Genel toplam

167 Memur ve sözleşmeli personelin hareketini gösterir çizelgeler ( Ek:3 ) Giriş ve ç k ş Memurlar Sözleşmeliler Memurlar Sözleşmeliler Kişi Kişi Kişi Kişi Y lbaş mevcudu Y l içinde giren Y l içinde ç kan (-) Y l sonu mevcudu Giriş şekli Memurlar Sözleşmeliler Memurlar Sözleşmeliler Kişi Kişi Kişi Kişi Aç ktan tayin 9 2 Naklen tayin 1 2 YLİ'den GELİ'ye nakil Memuriyetten sözleşmeye statüye geçiş Askerlik dönüşü 1 Sözleşmeden memuriyete geçiş TKİ'nin diğer ünitelerinden naklen 6 İşçilikten nakil GELİ'den YLİ'ye nakil - 1 Başkaca nedenler Toplam Ayr l ş nedenleri Memurlar Sözleşmeliler Memurlar Sözleşmeliler Kişi Kişi Kişi Kişi Emeklilik 4 5 Başka kuruluşlara nakil 1 YLİ'den GELİ'ye nakil 3 10 Memuriyetten sözleşmeli statüye geçiş Sözleşmeden memuriyete geçiş Askerlik TKİ'nin diğer ünitelerine naklen Sözleşmenin yenilenmemesi 1 7 İstifa Ölüm 1 GELİ'den YLİ'ye nakil 1 Başkaca nedenler Toplam

168 ( Ek:4 ) İşçi hareketini gösterir çizelgeler Giriş ve ç k ş Kişi Kişi Y lbaş mevcudu Y l içinde giren Y l içinde ç kan (-) Y l sonu mevcudu Giriş şekli Kişi Kişi Aç ktan tayin YLİ'den GELİ'ye nakil 6 Geçici ve mevsimlik işçilerin başlat lmas Naklen tayin 3 Askerlik dönüşü 2 3 TKİ'nin diğer ünitelerinden naklen GELİ'den YLİ'ye nakil 3 Başka nedenler Toplam Ayr l ş nedenleri Kişi Kişi Askere al nma 2 1 Emeklilik Ölüm 2 2 Kendi isteği ile ayr lma 6 4 YLİ'den GELİ'ye nakil 6 GELİ'den YLİ'ye nakil 3 Memur ve sözleşmeli statüye geçme TKİ'nin diğer ünitelerine naklen 2 Başkaca nedenler 4 - Toplam

169 Mali bünyedeki varl klar n ayr nt s (Ek:5) 1-Haz r ve paraya çevrilebilir değerler: Kasa ve bankalar: Kasa mevcudu Bankalardaki nakit Kanuni karş l klar kasas 3 Diğer 4 Haz r değerler toplam Kasa ve bankalar toplam Menkul k ymetler: Varl k türleri Hisse senetleri 7 Tahvil, senet ve bonolar 8 Diğer 9 Kod Dönen Bin TL Duran Bin TL Menkul k ymetler toplam 10 - Toplam Bin TL Alacaklar: Ticari alacaklar: Kamu iktisadi teşebbüslerinden 12 Resmi dairelerden 13 Bağl ortakl klardan 14 İştiraklerden 15 Yurt d ş ndan 16 Diğer Ticari alacaklar toplam Diğer alacaklar: Hazineden 19 Kamu iktisadi teşebbüslerinden 20 Resmi dairelerden 21 Bağl ortakl klardan / Ana teşekkül İştiraklerden 23 Yurt d ş ndan 24 Diğer Diğer alacaklar toplam Alacaklar toplam Stoklar: İlk madde ve malzeme Yar mamuller Mamuller Ticari mallar Diğer Stoklar toplam Diğer paraya çevrilebilir değerler K sa sürede paraya çevrilebilir değerler toplam Haz r ve paraya çevrilebilir değerler toplam (1) Bağl değerler: Maddi duran varl klar: Maddi duran varl klar edinme değeri Birikmiş amortismanlar (-) (43.150) Maddi duran varl klar (net) Maddi olmayan duran varl klar (net) Özel tükenmeye tabi varl klar (net) Diğer bağl değerler Bağl değerler toplam (2) Varl klar toplam (1+2)

170 Mali bünyedeki kaynaklar n ayr nt s (Ek:6) Kaynak türleri K sa vadeli Bin TL Uzun vadeli Bin TL Toplam Bin TL Kod 1-Yabanc kaynaklar: Mali borçlar: Hazineye kredi ve kredi niteliğinde borçlar 4 Hazine arac l ğ yla sağlanan d ş krediler 5 Banka kredileri 6 Diğer krediler 7 Ç kar lm ş menkul k ymetler, taksit ve faizleri 8 Diğer 9 Mali borçlar toplam 10 Ticari borçlar: Kamu iktisadi teşebbüslerine Resmi dairelere Bağl ortakl klara 13 İştiraklere 14 Yurt d ş na 15 Diğer Ticari borçlar toplam Diğer borçlar: Kamu iktisadi teşebbüslerine 18 Resmi dairelere 19 Sosyal Güvenlik Kurumuna Bağl ortakl klara / Ana teşekkül 21 İştiraklere 22 Yurt d ş na 23 Diğer Diğer borçlar toplam Diğer yabanc kaynaklar: İç sigorta fonlar K dem tazminat karş l klar Dönem kâr ndan Hazineye ödenecek kar pay 28 Dönem kâr ndan diğer ortaklara ödenecek kâr pay (Gnl. Müd) Dönem kâr ndan ödenecek vergi ve yasal yükümlülükler Ödenecek diğer vergiler Diğer Diğer yabanc kaynaklar toplam Yabanc kaynaklar toplam (1) Öz kaynaklar: Sermaye Ödenmemiş sermaye (-) 37 (33.500) Ödenmiş sermaye Sermaye düzeltmesi olumlu farklar (+) 39 Sermaye düzeltmesi olumsuz farklar (-) 40 Tahsis sermayeleri olmayan kuruluşlar n fon veya karş l klar 41 Sermaye yedekleri 42 Kâr yedekleri Geçmiş y llar kârlar 44 Geçmiş y llar zararlar (-) 45 Dönem kâr n n öz kaynaklarda kalacak k sm (+), yada dönem net zarar (-) Öz kaynaklar toplam (2) Kaynaklar toplam (1+2)

171 (Ek:7) Kuruluşun gayrisafi milli has la (GSMH)'ya katk s (Gelir yoluyla) Firma ölçeğinde katma değerin oluşumu S ra Bin No TL A-Pozitif etkiler: Personel giderleri (yevmiyeler dahil) Verilen faizler (Yurt içi) 2 - Verilen bina ve arazi kiralar Karş l k giderleri Mevzuat gereğince kat lma paylar Dernek ve benzeri yerlere bağ şlar Geçmiş y llara ait gider ve zararlar İç sigorta fonu gideri Amortisman ve tükenme paylar D ş aleme ödenen giderler 10 Diğer pozitif etkiler Dönem kâr Toplam (A) B-Negatif etkiler (-) : Al nan faizler (Yurt içi) 14 1 Al nan bina ve arazi kiralar Karş l klardan kullan lmayan k s m 16 - Geçmiş y llara ait gelir ve kârlar Bağl ortakl k ve iştiraklerden al nan kâr paylar 18 - İç sigorta fonundan yap lan tahsilat D ş alemden sağlanan gelirler 20 - Diğer negatif etkiler Dönem zarar 22 - Toplam (B) Üretici fiyatlar yla gayrisafi yurt içi has la (GSYİH)ya katk (A-B) Subvansiyonlar (-) 25 Hazine yard mlar (-) 26 Diğer yard m ve bağ şlar (-) 27 Vergi iadeleri (-) 28 Tüketicilere yans t lan vergi ve fonlar Al c fiyatlar yla gayrisafi yurt içi has la (GSYİH)ya katk D ş aleme ödenen giderler (-) 31 D ş alemden sağlanan gelirler 32 Al c fiyatlar yla gayrisafi milli has la (GSMH)ya katk

172 Vergiler (Ek:8) Vergi türleri Geçen y ldan devir S ra no Bin TL Tahakkuk Bin TL Ödenen veya mahsup edilen Bin TL Y l sonu kal nts Bin TL A- Kuruluşun yükümlü olduğu vergi, resim ve harçlar: 1 - Gelirlerden al nan : -Kurumlar vergisi Diğer 2 Toplam ( 1) Servetten al nan: -Motorlu taş tlar vergisi Emlak vergisi Diğer 6 Toplam ( 2 ) Mal ve hizmetten al nan : -KDV Özel tüketim vergisi 9 -Banka ve sigorta muameleleri vergisi 10 -Damga vergisi D ş ticarette ödenen vergiler 12 -Harçlar 13 -Belediyelere ödenen vergi, resim ve harçlar (Emlak vergisi d ş nda) Özel iletişim vergisi 15 -Şans oyunlar vergisi 16 -Devlet hakk Diğer Toplam ( 3 ) Toplam ( A ) B - Kuruluşun sorumlu olduğu vergi, resim ve harçlar -Personelden kesilen gelir ve damga vergisi Yüklenici, üretici ve ortaklardan stope edilen gelir, kurumlar ve damga vergisi Tevkif edilen KDV Elektrik ve havagaz tüketim vergisi 24 -Diğerleri 25 Toplam ( B ) Genel toplam ( A+B )

173 (Ek: 9/a) TKİ S n rl Sorumlu Güney Ege Linyitleri İşletmesi Müessesesi 2012 y l bilançosu Önceki dönem TL Cari dönem TL I-Dönen varl klar : Aktif (Varl klar) Ayr nt s Tümü Ayr nt s Tümü A-Haz r değerler , ,74 1-Kasa , ,98 2-Al nan çekler - 3-Bankalar , ,76 4-Verilen çekler ve ödeme emirleri (-) (-) 5-Diğer haz r değerler - B-Menkul k ymetler - 1-Hisse senetleri - 2-Özel kesim tahvil, senet ve bonolar - 3-Kamu kesimi tahvil, senet ve bonolar - 4-Diğer menkul k ymetler - 5-Menkul k ymetler değer düşüklüğü karş l ğ (-) (-) C-Ticari alacaklar , ,04 1-Al c lar , ,04 2-Alacak senetleri 3-Alacak senetleri reeskontu (-) 4-Kazan lmam ş finansal kiralama faiz gelirleri (-) 5-Verilen depozito ve teminatlar 6-Diğer ticari alacaklar 7-Şüpheli ticari alacaklar , ,69 8-Şüpheli ticari alacaklar karş l ğ (-) (47.818,69) (47.818,69) D-Diğer alacaklar , ,54 1-Ortaklardan alacaklar/ana teşekkül CH , ,31 2-İştiraklerden alacaklar 3-Bağl ortakl klardan alacaklar 4-Personelden alacaklar , ,58 5-Diğer çeşitli alacaklar , ,65 6-Diğer alacak senetleri reeskontu (-) 7-Şüpheli diğer alacaklar 2.535, ,52 8-Şüpheli diğer alacaklar karş l ğ (-) (2.535,34) (8.174,52) E-Stoklar , ,78 1-İlk madde ve malzeme , ,51 2-Yar mamuller Mamuller , ,54 4-Ticari mallar ,00-5-Diğer stoklar , ,61 6-Stok değer düşüklüğü karş l ğ (-) (-) (-) 7-Verilen şipariş avanslar 1.967, ,12 F-Y llara yayg n inşaat ve onar m maliyetleri - 1-Y llara yayg n inşaat ve onar m maliyetleri - 2-Y llara yayg n inşaat enflasyon düzeltme hesab - 3-Taşeronlara verilen avanslar - G-Gelecek aylara ait giderler ve gelir tahakkuklar , ,35 1-Gelecek aylara ait giderler , ,40 2-Gelir tahakkuklar , ,95 H-Diğer dönen varl klar , ,00 1-Devreden KDV 2-İndirilecek KDV 3-Diğer KDV 4-Peşin ödenen vergiler ve fonlar 5-İş avanslar 6-Personel avanslar , ,00 7-Say m ve tesellüm noksanlar ,49 8-Diğer çeşitli dönen varl klar ( ,49) 9-Diğer çeşitli dönen varl klar karş l ğ (-) Dönen varl klar toplam , ,45

174 (Ek:9/b ) II-Duran varl klar: Aktif (Varl klar) TKİ S n rl Sorumlu Güney Ege Linyitleri İşletmesi Müessesesi 2012 y l bilançosu Önceki dönem TL Cari dönem TL Ayr nt s Tümü Ayr nt s Tümü A-Ticari alacaklar: , ,58 1-Al c lar - 2-Alacak senetleri - 3-Alacak senetleri reeskontu (-) (-) 4-Kazan lmam ş finansal kiralama faiz gelirleri (-) (-) 5-Verilen depozito ve teminat , ,58 6-Şüpheli ticari alacaklar karş l ğ (-) (-) B-Diğer alacaklar: 7.964,00-1-Ortaklardan alacaklar 2-İştiraklerden alacaklar 3-Bağl ortakl klardan alacaklar 4-Personelden alacaklar 7.964, ,10 5-Diğer çeşitli alacaklar 4.695,10 (4.695,10) 6-Diğer alacak senetleri reeskontu (-) 7-Şüpheli diğer alacaklar karş l ğ (-) (4.695,10) C-M ali duran varl klar Bağl menkul k ymetler - 2-Bağl menkul k ymetler değer düşüklüğü karş l ğ (-) (-) 3-İştirakler - 4-İştiraklere sermaye taahhütleri (-) (-) 5-İştirakler sermaye paylar değer düşüklüğü karş l ğ (-) (-) 6-Bağl ortakl klar - 7-Bağl ortakl klara sermaye taahhütleri (-) (-) 8-Bağl ortakl klar sermaye paylar değer düşüklüğü karş l ğ (-) (-) D-Maddi duran varl klar , ,66 1-Arazi ve arsalar , ,49 2-Yer alt ve yer üstü düzenleri , ,19 3-Binalar , ,17 4-Tesis, makine ve cihazlar , ,69 5-Taş tlar , ,26 6-Demirbaşlar , ,83 7-Diğer maddi duran varl klar , ,42 8-Birikmiş amortismanlar (-) ( ,86) ( ,39) 9-Yap lmakta olan yat r mlar ,59-10-Verilen avanslar - - E-M addi olmayan duran varl klar ,07 1-Haklar , ,00 2-Şerefiye 3-Kuruluş ve örgütlenme giderleri 4-Araşt rma ve geliştirme giderleri , ,23 5-Özel maliyetler 6-Diğer maddi olmayan duran varl klar 4.310,00 7-Birikmiş amortismanlar (-) ( ,64) ( ,16) 8-Verilen avanslar F-Özel tükenmeye tabi varl klar , ,96 1-Arama giderleri , ,38 2-Haz rl k ve geliştirme giderleri , ,99 3-Diğer özel tükenmeye tabi varl klar 4-Birikmiş tükenme paylar (-) ( ,48) ( ,41) 5-Verilen avanslar G-Gelecek y llara ait giderler ve gelir tahakkuklar - 1-Gelecek y llara ait giderler - 2-Gelir tahakkuklar H-Diğer duran varl klar - 1-Gelecek y llarda indirilecek KDV - 2-Diğer KDV - 3-Peşin ödenen vergiler ve fonlar - 4-Diğer çeşitli duran varl klar - Duran varl klar toplam , ,27 Aktif (Varl klar toplam ) , ,72

175 I-K sa vadeli yabanc kaynaklar A-Mali borçlar - 1-Banka kredileri - 2-Finansal kiralama işlemlerinden borçlar - 3-Ertelenmiş finansal kiralama borçlanma maliyetleri (-) (-) 4-Uzun vadeli yabanc kredilerin anapara taksitleri ve faizleri - 5-Tahvil, anapara borç taksitleri ve faizleri - 6-Ç kar lm ş bonolar ve senetler - 7-Ç kar lm ş diğer menkul k ymetler - 8-Menkul k ymetler ihraç fark (-) (-) 9-Diğer mali borçlar - Ayr nt s Tümü Ayr nt s Tümü B-Ticari borçlar , ,21 1-Sat c lar , ,85 2-Borç senetleri - 3-Borç senetleri reeskontu (-) (-) 4-Al nan depozito ve teminatlar , ,36 5-Diğer ticari borçlar - C-Diğer borçlar , ,26 1-Ortaklara borçlar - 2-İştiraklere borçlar - 3-Bağl ortakl klara borçlar - 4-Personele borçlar 3.002, ,99 5-Diğer çeşitli borçlar , ,27 6-Diğer borç senetleri reeskontu (-) (-) D-Al nan avanslar , ,48 E-Y llara yayg n inşaat ve onar m hak ediş bedelleri Y llara yayg n inşaat ve onar m hak ediş bedelleri - 2-Y llara yayg n inşaat enflasyon düzeltme hesab - F-Ödenecek vergi ve diğer yükümlülükler , ,02 1-Ödenecek vergi ve fonlar , ,96 2-Ödenecek sosyal güvenlik kesintileri , ,23 3-Vadesi geçmiş ertelenmiş veya taksitlendirilmiş vergi ve diğer yükümlülükler Pasif (Kaynaklar) 4-Diğer yükümlülükler 7.736, ,83 G-Borç ve gider karş l klar , ,59 1-Dönem kâr vergi ve diğer yasal yükümlülük karş l klar , ,55 2-Dönem kâr peşin ödenen vergi ve diğer yükümlülükleri (-) , ,21 3-K dem tazminat karş l ğ , ,25 4-Diğer borç ve gider karş l klar TKİ S n rl Sorumlu Güney Ege Linyitleri İşletmesi Müessesesi 2012 y l bilançosu H-Gelecek aylara ait gelirler ve gider tahakkuklar , ,57 1-Gelecek aylara ait gelirler , ,08 2-Gider tahakkuklar , ,49 I-Diğer k sa vadeli yabanc kaynaklar - 1-Hesaplanan KDV - 2-Diğer KDV - 3-Say m ve tesellüm fazlalar - 4-Diğer çeşitli yabanc kaynaklar - Önceki dönem TL Cari dönem TL (Ek:9/c) K sa vadeli yabanc kaynaklar toplam , ,13

176 (Ek:9/d) II-Uzun vadeli yabanc kaynaklar TKİ S n rl Sorumlu Güney Ege Linyitleri İşletmesi Müessesesi 2012 y l bilançosu Önceki dönem TL Pasif (Kaynaklar) A-Mali borçlar - Cari dönem TL Ayr nt s Tümü Ayr nt s Tümü 1-Banka kredileri 2-Finansal kiralama işlemlerinden borçlar 3-Ertelenmiş finansal kiralama borçlanma maliyetleri (-) 4-Ç kar lm ş tahviller 5-Ç kar lm ş diğer menkul k ymetler 6-Menkul k ymetler ihraç fark (-) 7-Diğer mali borçlar B-Ticari borçlar - 1-Sat c lar 2-Borç senetleri 3-Borç senetleri reeskontu (-) 4-Al nan depozito ve teminatlar 5-Diğer ticari borçlar C-Diğer borçlar - 1-Ortaklara borçlar 2-İştiraklere borçlar 3-Bağl ortakl klara borçlar 4-Diğer çeşitli borçlar 5-Diğer borç senetleri reeskontu (-) 6-Kamuya olan ertelenmiş ve taksitlendirilmiş borçlar D-Al nan avanslar E-Borç ve gider karş l klar , ,37 1-K dem tazminat karş l klar , ,00 2-Diğer borç ve gider karş l klar , ,37 F-Gelecek y llara ait gelirler ve gider tahakkuklar - 1-Gelecek y llara ait gelirler 2-Gider tahakkuklar G-Diğer uzun vadeli yabanc kaynaklar - 1-Gelecek y llar ertelenen veya terkin edilecek KDV 2-Diğer uzun vadeli yabanc kaynaklar Uzun vadeli yabanc kaynak toplam , ,37 Yabanc kaynaklar toplam , ,50 III-Öz kaynaklar A-Ödenmiş sermaye , ,00 1-Sermaye , ,00 2-Ödenmemiş sermaye (-) ( ,00) ( ,00) 3-Sermaye düzeltmesi olumlu farklar 4-Sermaye düzeltmesi olumsuz farklar (-) B-Sermaye yedekleri Hisse senedi ihraç primleri 2-Hisse senedi ihraç iptal kârlar 3-Diğer sermaye yedekleri C-Kâr yedekleri , ,61 1-Yasal yedekler , ,61 2-Statü yedekleri 3-Olağanüstü yedekler 4-Diğer kâr yedekleri 5-Özel fonlar D-Geçmiş y llar kârlar - - E-Geçmiş y llar zararlar (-) (-) (-) F-Dönem net kâr (zarar ) , ,61 Öz kaynaklar toplam , ,22 Pasif (Kaynaklar) toplam , ,72

177 (Ek: 9/e) TÜRKİYE KÖMÜR İŞLETMELRİ KURUMU SINIRLI SORUMLU GÜNEY EGE LİNYİTLERİ İŞLETMESİ MÜESSESESİ BİLANÇO DİPNOTLARI 1. Kay tl sermaye sistemini kabul etmiş bulunan ortakl klarda kay tl sermaye tavan.tl. 2. Yönetim Kurulu Başkan ve üyeleri ile genel müdür, genel koordinatör, genel müdür yard mc lar ve genel sekreter gibi üst yöneticilere;... TL a) Cari dönemde verilen her çeşit avans ve borcun toplam tutar TL. b) Cari dönem sonundaki avans veya borcun bakiyesi TL. 3. Aktif değerlerin toplam sigorta tutar TL ödenen prim TL ayr lan iç sigorta fonu TL 4. Alacaklar için al nm ş ipotek ve diğer teminatlar n toplam tutar. TL 5. Yabanc kaynaklar için verilmiş ipotek ve diğer teminatlar n toplam tutar..tl 6. Pasifte yer almayan taahhütlerin toplam tutar..tl 7. Kasa ve bankalardaki döviz mevcutlar.tl Döviz Cinsi Miktar TL. Kuru Toplam Tutar... TL.... TL.... TL.... TL. 8. Yurt d ş ndan alacaklar (avanslar dahil): Döviz Cinsi Miktar TL. Kuru Toplam Tutar.. TL... TL... TL.. TL. 9. Yurt d ş na borçlar (avanslar dahil) Döviz Cinsi Miktar TL.Kuru Toplam Tutar. TL.. TL.. TL.. TL. 10. Tedavüldeki tahvil ve finansman banolar ndan banka garantili olanlar n tutar TL. 11. Cari ve gelecek dönemlerde yararlan lacak yat r m indiriminin toplam tutar TL. 12. Tedavüldeki tahvillerden hisse senedine dönüştürebilir niteliklerin tutar..tl. 13. Sermayeyi temsil eden hisse senetlerinin dökümü: Türü Tertibi Adedi Üsleri Toplam Tutar......TL......TL TL......TL. 14. Car dönemde ihraç edilmiş hisse senedi tutar.tl. 15. İşletme sahibinin veya sermayesinin %10 ve daha fazlas na sahip ortaklar n n: Ad Pay Oran Pay Tutar TKİ Genel Müdürlüğü % TL Sermayesinin % 10 ve daha fazlas na sahip olunan iştirakler ile müessese ve bağl ortakl klar n:

178 Ad Pay Oran Top.Serma. Son Dönem Kar TL TL TL 17-Stok değerleme yöntemi ; a) Cari dönemde uygulanan yöntem (Ortalama maliyet yöntemi) b) Önceki dönemde uygulanan yöntem (Ortalama maliyet yöntemi) c) Varsa,cari dönemdeki yöntem değişikliğinin stoklarda meydana getirdiği art ş (+) veya azal ş tutar (-) TL. 18-Cari dönemdeki maddi duran varl k hareketleri: a) Sat n al nan, imal veya inşa edilen maddi duran varl klar n maliyetleri TL b) Elden ç kar lan veya hurdaya ayr lan maddi duran varl klar n maliyeti TL c) Cari dönemde ortaya ç kan yeniden değerleme art şlar -TL. - Varl k maliyetlerinde (+)..TL. - Birikmiş amortismanlarda (-)..TL. 19- Ana kuruluş, bağl ortakl k ve iştiraklerin ticari alacak ve ticari borçlar içindeki paylar Ticari Alacak Ticari Borç 1- Ana Kuruluş Bağl Ortakl k 3- İştirakler 20- Cari dönemdeki: -Ortalama toplam personel say s : kişi Memur ortalama: 31 kişi Sözleşmeli ortalama: 262 kişi İşçi ortalama: 789 kişi -Personele yap lan harcama: Toplam: bin TL Memur için: bin TL Sözleşmeli: TL İşçi: bin TL 21- Bilânço tarihinden sonra ortaya ç kan ve aç klamay gerektiren hususlara ilişkin bilgi. 22- Belli bir öneme sahip olan, ancak tutarlar tahmin edilemeyen şarta bağl zararlar ile her türlü şarta bağl kazançlara ilişkin bilgi,(işletmeyi borç alt na sokacak ve dönem sonucunu etkileyebilecek hukuki ihtilaflar n mahiyetleri bu bölümde aç klan r.) 23- İşletmenin gayri safi kar oranlar üzerinde önemli ölçüde etkide bulunan muhasebe tahminlerinde değişikliklere ilişkin bilgi ve bunlar n parasal etkileri. 24- Bankalardaki mevduat n bloke olan na ilişkin tutarlar (-) TL. 25-Menkul k ymetler ve bağl Menkul k ymetler grubu içinde yer al p işletmenin ortaklar iştirakleri ve bağl ortakl klar taraf ndan ç kar lm ş bulunan menkul k ymet tutarlar ve bunlara ilişkin ortakl klar..tl. 26- İştirakler ve bağl ortakl klarda içsel kaynaklardan yap lan sermaye art r m nedeniyle elde edilen bedelsiz hisse senedi tutarlar..tl. 27- K sa ve uzun vadeli kredilerle ilgili olarak al nan kredilerin ve ç kar lm ş menkul k ymetlerin (kat lma intifa senedi dahil) kredi ve menkul k ymet türleri itibariyle tahakkuk etmemiş gelecek döneme ilişkin faiz borçlar tutarlar TL. ciro gibi yükümlülüklerin tutar.tl. 29- Mali tablolar önemli ölçüde etkileyen ya da mali tablolar n aç k, yorumlanabilir ve anlaş labilir olmas aç s ndan aç klanmas gerekli olan diğer hususlar, 30- Bilançonun onaylanarak kesinleştiği tarih Müessese Yönetim Komitesi nin gün 7/13 say l karar ile TKİ Yönetim Kurulu nun tarih ve 8/129 say l karar.

179 (Ek: 10) TKİ S n rl Sorumlu Güney Ege Linyitleri İşletmesi Müessesesi 2012 y l gelir tablosu Gelir ve giderler Önceki dönem TL Cari dönem TL A-Brüt sat şlar , ,26 B-Sat ş indirimleri (-) (-) (-) C-Net sat şlar , ,26 D-Sat şlar n maliyeti (-) ( ,75) ( ,43) Brüt sat ş kâr veya zarar , ,83 E-Faaliyet giderleri (-) ( ,10) ( ,56) Faaliyet kâr veya zarar , ,27 F-Diğer faaliyetlerden olağan gelir ve kârlar , ,75 G-Diğer faaliyetlerden olağan gider ve zararlar (-) (82.545,90) ( ,91) H-Finansman giderleri (-) ( ,00) (-) Olağan kâr veya zarar , ,11 İ-Olağan d ş gelir ve kârlar , ,35 J-Olağan d ş gider ve zararlar (-) ( ,71) ( ,30) Dönem kâr veya zarar , ,16 K-Dönem kâr vergi ve diğer yasal yükümlülük karş l klar (-) ( ,47) ( ,55) Dönem net kâr veya zarar , ,61

180 (Ek: 10/a) TÜRKİYE KÖMÜR İŞLETMELRİ KURUMU SINIRLI SORUMLU GÜNEY EGE LİNYİTLERİ İŞLETMESİ MÜESSESESİ GELİR TABLOSU DİPNOTLARI 1- Dönemin tüm amortisman giderleri ile itfa ve tükenme paylar TL a) Dönemin tüm amortisman giderleri TL aa) Normal amortisman giderleri TL bb) Yeniden değerlemeden doğan amortisman giderleri - TL b) İtfa ve tükenme paylar TL 2- Dönemin karş l k giderleri (-) TL - Diğer dönen varl k karş l ğ TL Yeniköy Linyitleri İşletmesi Müdürlüğü kömür stoklar nda meydana gelen noksanl k için ayr lan karş l k. - Şüpheli alacak karş l ğ TL 3- Dönemin tüm finansman giderleri (-) TL a) Üretim maliyetine verilenler (-) TL b) Sabit varl klar n maliyetine verilenler (-) TL c) Doğrudan gider yaz lanlar (-) TL 4- Dönemin finansman giderlerinden ana kuruluş. Ana ortakl k. Müessese, bağl ortakl k ve iştiraklerle ilgili k sm n tutar (Toplam tutar içindeki paylar % 20 yi aşanlar ayr ca gösterilecektir.) Ana kuruluş TL, 5- Ana kuruluş, ana ortakl k, müessese, bağl ortakl k ve iştiraklerle yap lan sat şlar. (Toplam tutar içindeki paylar %20 yi aşanlar ayr ca gösterilecektir.) (-) TL 6- Ana kuruluş, ana ortakl k, müessese, bağl ortakl k ve iştiraklerden al nan ve bunlara ödenen faiz, kira ve benzeri (Toplam tutar içindeki paylar % 20 yi aşanlar ayr ca gösterilecektir.) (-)TL 7- Yönetim Kurulu başkan ve üyeleriyle genel müdür, genel koordinatör, genel müdür yard mc lar gibi üst yöneticilere cari dönemde sağlanan ücret ve benzeri menfaatleri toplam tutar (-) TL 8- Amortisman hesaplama yöntemleri ile bu yöntemlerde yap lan değişikliklerin dönemin amortisman giderlerinde meydana getirdiği art ş (+) veya azal ş (-) (VUK nun 315 inci maddesi uyar nca normal amortisman yöntemine göre amortisman ayr lmaktad r.) 9- Maliyet hesaplama sistemleri (Safha veya sipariş)ve stok değerleme yöntemleri (ağ rl k ortalama maliyet, ilk giren ilk ç kar, hareketli ortalama maliyet vs. gibi) -Maliyet hesaplama yöntemi: Safha maliyet sistemi, -Stok değerleme yöntemi: Ortalama maliyet yöntemi, 10- Varsa, tamamen veya k smen fiili stok say m yap lmamas n n gerekçeleri;(fiili stok say mlar yap lm şt r.) (maddi duran varl klar n fiili say m yetersizdir.) 11- Yurtiçi veya yurtd ş sat şlar hesap kalemi içinde yer alan yan ürün, hurda, döküntü gibi maddelerin sat şlar ile hizmet sat şlar n n ayr ayr toplamlar n n brüt sat şlar n yüzde yirmisini aşmas halinde bu madde ve hizmetlere ilişkin tutarlar (-) TL 12- Önceki döneme ilişkin gelir ve giderler ile önceki döneme ait gider ve zararlar n tutarlar n ve kaynaklar n gösteren aç klay c not: Raporun gelir tablosu bölümünde detaylar ile aç klanm şt r. 13- Adi ve imtiyazl hisse senetleri için ayr ayr gösterilmek koşuluyla, hisse baş na kâr ve kâr pay oranlar TL.

181 Kâr dağ t m tablosu Ek: (11) Dönem kâr n n dağ t m Cari dönem Bin TL A-Dönem kâr n n dağ t m 1-Dönem kâr Ödenecek vergi ve yasal yükümlülükler (-): -Kurumlar vergisi Gelir vergisi kesintisi -Diğer vergi ve yasal yükümlülükler Net dönem kâr Geçmiş dönemler zarar (-) 4-I.Tertip yasal yedek akçe (-) İşletmede b rak lmas ve tasarrufu zorunlu yasal fonlar (-) Dağ t labilir net dönem kâr Ortaklara birinci temettü (-): (Genel müdürlüğe devredilen) Adi hisse senedi sahiplerine -İmtiyazl hisse senedi sahiplerine 7-Personele temettü (-) 8-Yönetim kuruluna temettü (-) 9-Ortaklara ikinci temettü (-): -Adi hisse senedi sahiplerine -İmtiyazl hisse senedi sahiplerine 10-II. tertip yedek akçe (-) Statü yedekleri (-) 12-Olağan üstü yedekler (dağ t lmam ş kârlar) 13-Diğer yedekler 14-Özel fonlar B-Yedeklerden dağ t m: 1-Dağ t lan yedekler 2-II.Tertip yasal yedekler (-) 3-Ortaklara pay (-) : -Adi hisse senedi sahiplerine -İmtiyazl hisse senedi sahiplerine 4-Personele pay (-) 5-Yönetim kuruluna pay (-) C-Hisse baş na kâr: 1-Adi hisse senedi sahiplerine (TL %) 2-İmtiyazl hisse senedi sahiplerine (TL %) D-Hisse baş na temettü: 1-Adi hisse senedi sahiplerine (TL %) 2-İmtiyazl hisse senedi sahiplerine (TL %)

182 Raporun ilgili bölümlerinde yer alan diğer öneri ve tavsiyelerin listesi (Ek: 12) Bölüm Konu Sayfa İdari bünye İdari bünye Mali bünye İşletme çal şmalar İşletme çal şmalar İşletme çal şmalar Bir üye tarihinde kendi isteği ile görevinden ayr ld ğ ndan, boş bulunan üyeliğe atamas yap lmas için Genel Müdürlük nezdinde girişimlerde bulunulmas, Müessesede: - Asaleten atama yap lamamas nedeniyle, iki şube Müdürlüğünün yürütme olarak adland r lan ve personel mevzuat nda yeri bulunmayan ve kadrolar (II) say l cetvelde bulunan personel taraf ndan görevlendirme ile yürütülmesi, görevin ifas nda ve sorumluluk yüklenilmesinde çeşitli olumsuzluklara neden olmas yan nda, ilave bir ücret ödenmesi de söz konusu olmad ğ ndan bu kadrolara asaleten atama yap lmas, - Çoğu yöneticilik yapm ş ve deneyime sahip başuzmanlar n deneyimlerinden istifade edilebilecek biçimde istihdamlar için gerekli görevlendirmelerin yap lmas, hususunda Genel Müdürlük nezdinde girişimde bulunulmas, Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliğleri uyar nca, düzenlenmesi zorunlu olan ek mali tablolardaki hatalar n giderilmesi ve tüm Müesseselerce haz rlanan ek mali tablolar aras nda uygulama birliğinin sağlanabilmesi için, Türk Ticaret Kanunu uyar nca, 1 Ocak 2013 tarihinden itibaren uygulama zorunluluğu bulunan Finansal Tablolar n Sunuluşu na ilişkin Türkiye Muhasebe Standart ndaki ek finansal tablolar hususu ve Kurumun tarihinden itibaren bağ ms z denetime tabii olacağ da göz önünde bulundurularak, yaz l m program haz rlanmas konusunda Genel Müdürlük nezdinde girişimde bulunulmas, Müessesenin işçi say s ndaki azal şa bağl Müessesenin hizmet al mlar her geçen y l artarak önemli rakama ulaşm şt r. Bu itibarla bundan sonra haz rlanacak işletme bütçelerine öngörülecek hizmet al m ödeneklerini içerecek föy konulmas, İşletme Müdürlüğünce de 486 kalem ihtiyaç d ş malzemenin sat ş için tarihinde yap lan ihalede ancak 18 bin TL tutar nda bir kalem malzemenin sat ş n n yap ld ğ görülmüştür. Bu itibarla geriye kalan malzemelerin sat ş için yeniden ihaleye ç k lmas, Eskihisar ve Salihpaşalar üretim sahalar nda 2012 y l sonu itibar yla işletilmeye haz r rezerv miktar olan 115 bin ton kömürün kritik rezerv seviyesi oluşturmak için yeterli olmamas nedeniyle bu miktar n fazlalaşt r lmas na yönelik çal şmalara h z verilmesi,

183 İşletme çal şmalar İşletme çal şmalar Bilanço Bilanço Bilanço Bilanço Yeniköy Linyitleri İşletmesi Müdürlüğü uhdesinde olup henüz işletmeye al nmam ş olan Akbelen ve Karacahisar sahalar ndaki kömür rezervi ile ilgili olarak, üretim öncesi detayl bir biçimde hidrojeolojik etütlerin yap lmas suretiyle, üzerinde çal ş lmakta olan Yeniköy Tevsii Projesi nin bu bilgiler kapsam nda güncellenmesi, Kemerköy Termik Santral n n kömür ihtiyac n n karş land ğ Hüsamlar Ocağ ndaki kömür tabakas n n ara kesmeli ve düşük kalorili olmas ve krible edilmesine rağmen, taş n tamamen ay klanmas n n mümkün olmamas n n da etkisi olmakla birlikte, ceza tutar n azaltmaya yönelik kömür kalitesini yükseltici önlemlerin al nmas, Türk Ticaret Kanununun 397'nci maddesinin Bakanlar Kuruluna verdiği yetki uyar nca, Bakanlar Kurulunun tarih ve 2012/4213 say l "Bağ ms z Denetime Tabi Olacak Şirketlerin Belirlenmesine Dair Karar" doğrultusunda, Kurum ve tüzel kişiliği olan Müesseseleri de tarihinden itibaren bağ ms z denetime tabi olacaklar ndan ve Kanunun 398'inci maddesinde hükme bağland ğ üzere yap lacak denetim Türkiye Muhasebe Standartlar na göre, finansal tablolara ilişkin 514 ve devam maddelerdeki hükümler uyar nca, finansal tablolar n, y ll k faaliyet raporlar n n, muhasebenin ve envanterin denetimini kapsayacağ ndan ve 401 inci madde uyar nca yetkili organlar denetim için gerekli bilgi ve belgeleri ibrazla yükümlü olduklar ndan, Türkiye Muhasebe Standartlar na adaptasyon, ilgili personelin eğitimi başta olmak üzere gerekli haz rl klar n yap lmas konusunda Genel Müdürlük nezdinde girişimlerde bulunulmas, 233 say l KHK n n 33 üncü maddesi, Genel Yat r m ve Finansman Program n n Uygulamas na İlişkin Tebliğin 18 inci ve Türk Ticaret Kanunun 516 nc maddesi uyar nca haz rlanmas zorunlu olan faaliyet dönemlerine ilişkin faaliyet raporunun Genel Müdürlükçe bildirilecek format kapsam nda füzyon olarak haz rlanarak, Kararnamenin 9 uncu maddesi gereğince Yönetim Kurulunca onaylanarak ilgili mercilere gönderilmesi, Müessesenin sabit k ymetlerinin Tekdüzen Hesap Plan kapsam nda tasnif olunarak, hesaplar itibar yla gerekli düzeltmelerin yap lmas için Genel Müdürlük nezdinde girişimde bulunulmas, İşletmenin faaliyet konusu ile ilgili her türlü mal ve hizmet al mlar ndan kaynaklanan borçlar n sat c lar hesab nda izlenmesi gerektiğinden Kaz Başkanl ğ na olan borçlar n 330 Diğer Borçlar hesab nda izlenmesi,

184 Gelir tablosu Gelir tablosu Yard mc üretim ve yard mc hizmet yerlerinin giderlerinin dağ t m nda, gider dağ t mlar iş emirlerine göre yap lmas gereken servislerin, gider dağ t mlar n n gerçekçi biçimde yap labilmesi için, iş emirlerinin gerçek durumu yans tacak ve servis yetkilisinin imzas n içerek biçimde düzenlenmesi, Görevinin gereğini yapmayarak Müessesenin gereksiz gider yüküne katlanmas na neden olacak personelden, neden olduğu zarar n tahsili,