BÖLÜM 5 ÜLKELER ARASI ETKİLEŞİM

Transkript

1 ÜLKELER ARASI ETKİLEŞİM - KÜLTÜR BÖLGELERİNİN OLUŞUMU VE TÜRK KÜLTÜRÜ A. Dünya Kültüründe Türk İzleri B. Türk Kültürü C. Türk Kültürünün Genel Özellikleri - KÜRESEL TİCARETİN ÜÇ ELEMANI: HAM MADDE, ÜRETİM, PAZAR. Ham madde, Üretim ve Pazarın Küresel Ticaretteki Yeri -DÜNYANIN HIZLA GELİŞEN ENDÜSTRİSİ: TURİZM A. İnsanları Turizm Faaliyetlerine Yönelten Faktörler B. Turizmin Etkileri C. Milli Parklar D. Dünyanın Yedi Harikası BÖLÜM 5

2

3

4 KÜLTÜR BÖLGELERİNİN OLUŞUMU VE TÜRK KÜLTÜRÜ A. DÜNYA KÜLTÜRÜNDE TÜRK İZLERİ Bir toplumun tarihsel süreç içinde ürettiği ve kuşaktan kuşağa aktardığı her türlü maddi ve manevi özelliklerin bütününe kültür denir. Bir kültürün doğduğu yere kültür ocağı yani kaynak alanı denir. Ülkelerin ve bölgelerin, alışkanlık ve geleneklerinin, yeme içme, giyim kuşam, müzik, mimari, din ve dil gibi özelliklerini inceleyen kültürel coğrafyadır. Kültürler arasındaki farklılığın en önemli nedenleri dil, din ve coğrafî bölgelerdir. Coğrafi bölgelere bağlı olarak ortaya çıkan iklim de kültür farklılığı yaratan etkenlerdendir. Kültür, bir toplumda ilerlemenin, üretimin, eğitimin, bilimin, güzel sanatların, insan ve toplum anlayışının gelişim düzeyini gösterir. İnsanlar doğayla ilişkisinde, ihtiyaçlarını gidermek için üretimde bulunurlar. Aynı zamanda yaşamlarını sürdürmek için diğer insanlarla toplumsal ilişkilere girerler. İşte bu üretim etkinliği ve toplumsal ilişkiler sonucunda kültür ortaya çıkmıştır. Kültür, toplumun doğal çevresinden yani coğrafi koşullardan etkilenir. Örneğin, dağlık bölgelerde yaşayan toplumların kültürüyle deniz kıyısındaki ovalarda yaşayan toplumların kültürü birbirinden farklıdır. KÜLTÜRÜ OLUŞTURAN UNSURLAR Coğrafi Konum Simgeler Doğal Ortam Özellikleri Maddi (Somut) Unsurlar Dil Din ve İnançlar Ahlak Kuralları Manevi (Soyut) Unsurlar İklim Özellikleri Su Özellikleri Toprak Özellikleri Örf ve Adetler Komşu Kültürler Dil, kültür unsurlarının başında gelir, kültüre ait bütün unsurları bünyesinde barındırır. Her millet yaşayışını dile yansıtır ve kültür ögeleri dil aracılığı ile yansıtılır. Dil bir milletin ses dünyasıdır. Din, inanışların milletlerin yaşamındaki etkisi açıktır. Bu sebeple din de kültürü oluşturan önemli unsurlardandır. Özellikle eski zamanlarda yüzyıllarca bu kültür unsuru ön planda bulunmuş ve öteki kültür unsurlarını gölgede bırakmıştır. Tarih, bir milletin çağlar içindeki yürüyüş ve görünüşüdür. Tarih mazidir, fakat bu mazi bugünün ve dünün fertlerini millet içerisinde birbirine bağlayarak geleceğe taşır. Fertler arasında kader birliği sağlar. Aynı millete mensup insanlar tarih sayesinde akrabalıklarının farkına varabilirler. Tarih bir milletin nereden gelip nereye gittiğini gösteren kültür unsuru olarak, o milletin hayatında önemli bir yer tutar. Dünya Görüşü Hukuk Kuralları Kültürün Özellikleri Belirli kuralları vardır Öğrenilebilir Toplumsaldır Aktarılabilir Örf ve adetler, yazılı olmayan bu kanunlar, toplumun yaşayışı üzerinde etkilidir. İnsanların davranışlarını düzenler. Her toplum kendi gelenek- göreneklerine göre bir yaşam tarzı oluşturur. Bu da kültürün bir parçası olur. Bu açıdan bakıldığında kültürün ulusal bir kimlik taşıdığı söylenebilir. İnsanın toplumda birçok sosyal ilişkileri bulunmaktadır: Özür dilemek, selamlaşmak, saygı göstermek, davetlere katılmak, konuşmak, tartışmak, yazmak gibi davranışlarda nasıl bir usulün gerektiğini kanunlar değil örf ve adetler belirler. Sanat, bir millete ait duygu, düşünce ve zevklerin yansıması olan sanat, o milletin güzeli bulma ve yaratma çabasıdır. Her milletin sanat eğilimi ayrı bir özellik taşır. Söz, ses, mekân, renk, ışık, zevk ve anlayışı farklıdır. Sanat bir milletin ortak zevkinin ifade edilişidir. Bir kültür unsuru edebiyat, resim, mimari, heykel vb. gibi kollara ayrılır. Dünya görüşü, bir milletin başka milletlerden farklı olan hayat felsefesidir. Bir milletin fertleri ortak kültür dolayısıyla tutum, zihniyet ve davranış bakımından çeşitli ortak özellikler gösterirler. Sosyal ve ruhî olaylar karşısında fertlerin bu ortak tutum ve davranışları o milletin dünya görüşünü meydana getirir. Bunun için her millette değerler ve değer yargıları farklıdır. Askerlik, kahramanlık, aşk, namus, temizlik, ahlak, ölüm, eğlence vb. 194 Değişebilir Süreklidir Bütünleştiricidir İhtiyaçları gidericidir

5 B. T Ü R K K Ü LTÜRÜ Dünya nın en eski kültürlerinden bir olan Türk kültürünün ocağı yani ilk ortaya çıktığı bölge Orta Asya dır. Bu bölge, Altay - Sayan Dağları nın kuzeybatısı, Tanrı Dağları nın kuzeyi, Hazar Denizi nin doğusu, Sibirya steplerinin güneyi olarak belirlenmiştir. Türk kültürü kaynaklandığı yerde Çin, Hint, Moğol ve Tibet kültürlerinden etkilenmiş ve onları etkilemiştir. Doğal ve beşerî nedenlerden dolayı anayurtlarını terkederek göç etmek zorunda kalan Türklerin bir kolu, Anadolu ya yerleştiğinde İran-Pers, Yunan, Roma, Bizans ve İslam kültürüyle komşu olmuş ve etkileşime girmiştir. Türk kültürünün en önemli özelliklerinden biri, yüzyıllar boyunca büyük kültürlerle komşuluk yaparken onları etkileyip etkilenirken varlığını hala en sağlam şekilde sürdürmesidir. Türklerin anayurdu olan Orta Asya da karasal iklim koşullarının hüküm sürmesi ve doğal bitki örtüsünün bozkır olması nedeniyle göçebe bir yaşam tarzı sürmüşler, tarım ve hayvancılıkla geçimlerini sürmüşlerdir. Bundan dolayı Türkler in oluşturduğu kültüre bozkır kültürü ya da atlı göçebe kültürü ismi verilmiştir. Türkler gerek göçebe hayat sürdürürken gerekse yerleşik hayata geçtiklerinde yaşadıkları yerlerde çok çeşitli kültürel değerler bırakmışlardır. Göçebe hayat sürdürdükleri dönemde atı evcilleştirip çok iyi kullanmış, çadırlarda yaşamış, basit el sanatları örneği olan eşyalar yapmışlar ve kullanmışlar, askeri ve savaşçı özelliklerini geliştirmişlerdir. Yerleşik hayata geçtiklerinde ise dünyanın en eski kültürleriyle rekâbet edebilecek mimari eserler ve sanat eserleri meydana getirmişlerdir. Kervansaraylar, medreseler, camiler, çeşmeler, hanlar, hamamlar, köprüler bunun en güzel örnekleridir. Türkler bunun yanısıra hukuk ve devlet yönetiminde de önemli gelişmeler yaşamışlardır. Türklerin bıraktıkları bu eserlere Çin ve Moğolistan gibi Orta Asya ve Doğu Asya dan başlayıp batıda Bosna-Hersek ve Macaristan a kadar uzanan çok geniş bir coğrafyada rastlamak mümkündür. Türk kültürünün yaşandığı bağımsız Türk devletleri; Türkiye Cumhuriyeti, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti, Azerbaycan, Türkmenistan, Özbekistan, Kazakistan, Kırgızistan, Tacikistan dır. C. TÜRK KÜLTÜRÜNÜN GENEL ÖZELLİKLERİ Karasallık etkisinin fazla olduğu bir kültürdür. Çok köklü ve eski bir kültürdür. Hem göçebe hem yerleşik özellikler taşır. Ekonomik faaliyetleri tarım ve hayvancılıktır. Birçok kültürden etkilenmiş ve bu kültürleri etkilemiştir. TÜRK KÜLTÜRÜNÜ ETKİLEYEN FAKTÖRLER Yer şekilleri Komşu medeniyetler Ekonomik faaliyetler Coğrafi konum İnsan sevgisini ve dünya barışını temel alır. Çin, Tibet, Hint, İran-Pers, Yunan ve Arap kültürleriyle komşu olmuştur. İklim ve bitki örtüsü Karakter ve yaşam tarzı Din ve inanışlar

6 TÜRK KÜLTÜRÜNÜN SİMGELERİ 196

7 TÜRKLERİN YAPTIĞI MİMARİ ESERLER Tac Mahal (Hindistan) Şirdar Medresesi (Özbekistan) Kavalalı Mehmet Ali Paşa Camisi (Mısır) Mostar Köprüsü (Bosna Hersek) Selimiye Camisi (Türkiye) İshak Paşa Sarayı Camisi (Türkiye) Malabadi Köprüsü (Türkiye) Çifte Minerali Medrese (Türkiye) Sivas Ulu Cami (Türkiye) Mevlana Türbesi (Türkiye) Divriği Ulucami ve Darüşşifası (Türkiye) Sultanhanı Kervansarayı (Türkiye) 197

8 KÜRESEL TİCARETİN ÜÇ ELEMANI: HAM MADDE, ÜRETİM VE PAZAR HAM MADDE, ÜRETİM VE PAZARIN KÜRESEL TİCARETTEKİ YERİ Malların ya da ürünlerin üretim sürecinden tüketimine kadar geçen zamanda, ekonomik değer taşıyan başka nesneler ile değiştirilmesi, alışı ve satışına ticaret denir. Ticaret binlerce yıldan beri süregelen bir ekonomik faaliyettir. Ticaretin insanlık tarihindeki ilk şekli takas olmakla birlikte günümüzde para ile yapılmaktadır. Ticaret bir ülke sınırları içerisinde yapıldığı gibi ülkeler arasında da yapılmaktadır. Bir ülkenin sınırları içinde, bölge ve bölümler arasında yapılan alışverişe iç ticaret, bir başka ülkeyle yaptığı alışverişe dış ticaret denir. Uluslararası sınırlar ve bölgeler arasında yapılan mal ve hizmet ticaretine ise küresel (uluslararası) ticaret denir. Önceleri dünya ticaretinin cazibe merkezleri Çin ve Hindistan gibi Uzak Doğu ülkeleriydi. Haftalar, aylar süren zahmetli taşımacılık sonrası (İpek ve Baharat yolları) doğunun malları, batıdaki pazarlara ulaştırılırdı. Dolayısıyla, küresel (uluslararası) ticaretin binlerce yıl öncesinden başladığı herkes tarafından bilinmektedir. Günümüzde uluslararası ticareti yapılan ürünlerin büyük çoğunluğu gelişmiş ülke firmaları tarafından üretilmektedir. Bunun temel nedeni, gelişmiş ülkeler ve firmalarının sahip oldukları nitelikli insan gücü sayısı ve kullandıkları teknolojilerin üstünlükleridir. Ticaret faaliyetinin üç önemli unsuru bulunmaktadır. Bu unsurlar; ham madde, üretim ve pazardır. Ticaretin bu üç ana unsuru arasında sürekli olarak bir etkileşim söz konusudur. HAM MADDE Sanayi tesislerinde kullanmak üzere işlenmiş ya da yarı işlenmiş maddeler ham madde denir. Ham maddeler bitkisel (buğday, pamuk, ayçiçeği vb), hayvansal (et, süt, yün vb), madenler (demir, krom, boksit, doğal gaz, petrol vb), orman, toprak ve su ürünleri kökenli olabilir. ÜRETİM Ham maddeyi işleyerek bir sanayi ürünü, bir mal üretme işlemlerinin bütününe üretim denir. Üretim faaliyeti sonunda ortaya çıkan maddelere de ürün denir. Sanayi üretimi imâlat şeklinde olurken tarım ve hayvancılığa dayalı üretim yetiştirme şeklinde yapılmaktadır. Bu nedenden dolayı tarımsal üretim bölgeleri ile sanayi üretim bölgeleri farklı coğrafyalarda gelişme gösterebilmektedir. PAZAR Mal ve hizmetlerin tüketildiği (satıldığı) yere pazar denir. Pazarlama ise, mal ve hizmetlerin üretim alanlarından tüketim alanlarına doğru hareketini sağlayan satış faaliyetine verilen isimdir. Pazar ticarette oldukça önemlidir. Üretim faaliyetlerinin yoğun olduğu alanlar aynı zamanda yoğun nüfuslu alanlar oldukları için önemli pazar alanlarını oluşturur. Dünya üzerinde ham maddelerin bulunduğu bölgeler, sanayi tesisleri ve ürünlerin pazarlanacağı bölgeler farklı yerlerde bulunabilmektedir. Bu durum ham mad de, üretim ve pazar arasındaki ilişkiyi kuran küresel (uluslararası) ti careti ortaya çıkarmaktadır. Küresel ticaretin gelişmesinde; Ülkelerin ham madde bakımından farklılıklar göstermesi, Ülkeler arasında mal ve hizmet üretiminin farklılıklar göstermesi, Ülkelerin kendilerinin üretemediği ya da çok pahalıya ürettikleri malları daha ucuza elde etmek istemeleri, Ülkelerin iç talebi karşıladıktan sonra üretim fazlası ürünleri ellerinden çıkarmak istemeleri etkili olmuştur. Dünyada hiçbir ülke kendi ihtiyaçlarını üretebilecek kaynağa ve kapasiteye sahip olmadığından her ülke ihtiyaçlarını karşılamak ve üretim fazlalarını pazarlayabilmek için ticaret yapmak zorundadır. Bu bağlamda küresel ticarette gelişmiş ülkeler (Japonya, ABD, İngiltere vb) genellikle ham madde alırlarken sanayi ürünlerini satarlar. Gelişmemiş ülkeler ise (Sudan, Mozambik, Çad vb) sanayi ürünlerini alırlarken ham madde satarlar. 198

9 DÜNYADAKİ ÖNEMLİ ÜRETİM ALANLARI VE BÖLGELERİ P P H H P H H P Pazar üretim alanları Maden ve enerji kaynakları üretim alanları Orman ürünleri üretim alanları Balıkçılık üretim alanları Hayvancılık üretim alanları Tarımsal üretim alanları Sanayi üretim alanları H Hizmet üretim alanları Çizim: Kadir DOĞRUSÖZ TARIMSAL HAM MADDE ALANLARI Toprak ürünleri üretim alanları: ABD, Rusya, Çin, Hindistan Orman ürünleri üretim alanları: Amazon Havzası, Kongo Havzası, Kuzey Amerika, Kuzey Avrupa Balıkçılık ürünleri üretim alanları: Japonya ve çevresi, Peru ve çevresi, Kanada nın batısı, Amerika nın doğu kıyıları Hayvancılık ürünleri üretim alanları: Avustralya, Kuzeybatı Avrupa, Orta ve Güney Afrika SANAYİ ÜRETİM ALANLARI Kuzey Amerika Batı Avrupa Japonya Çin Güneydoğu Asya Rusya Federasyonu MADENLER VE ENERJİ KAYNALARI ÜRETİM ALANI Kuzey Amerika Orta Asya Büyük Sahra Kongo Havzası Güney Amerika Orta Kesimi Orta Avustralya (Çöl Bölgesi) Orta Doğu Avrasya Bölgesi (Orta ve Kuzey Avrupa ile Rusya nın kuzeyi) HİZMET ÜRETİM ALANLARI PAZAR ALANLARI Avrupa ABD Japonya Güneydoğu Asya Avrupa ABD Japonya Güneydoğu Asya 199

10 KÜRESEL TİCARET KUZEY AMERİKA BATI AVRUPA DOĞU AVRUPA BDT JAPONYA ORTADOĞU AFRİKA GÜNEYDOĞU ASYA GÜNEY AMERİKA AVUSTRALYA DÜNYA TİCARET AĞI Ticaret Hacmi (milyar dolar) 80 den fazla arası arası 25 den az Çizim: Kadir DOĞRUSÖZ Yukarıdaki haritada incelendiğinde küresel ticaretin büyük bir kısmının Kuzey Yarım Küre de olduğu görülür. Ticaret hacminin Kuzey Amerika, Batı Avrupa, Doğu ve Güneydoğu Asya da yoğunlaştığı anlaşılmaktadır. Söz konusu bu yerler aynı zamanda büyük pazar alanları oldukları gibi çeşitli yatırımların kaynağı, üretim faaliyetlerinin ve yatırımların yoğunlaştığı alanlardır. Ticaretin yoğunlaştığı bölgeler ve o bölgelerde bulunan ülkelerin gelişmişlik seviyelerine göre farklılık göstermektedir. Küresel ticaretin yoğunlaştığı bölgelerin en önemli özellikleri; gelişmişlik düzeyinin, pazarlama olanaklarının, tüketim miktarının fazla olmasıdır. Ülkeler ve bölgeler arasındaki ticaretin hızla gelişmesine olanak sağlayan faktörler şüphesiz ulaşımdaki teknolojik ve yapısal değişimlerdir. Son yıllarda dağıtımın önemi de giderek artmaktadır. Üretilen mal ve hizmetlerin istenilen yer ve zamanda tüketiciye sunumunda dağıtım olanaklarının önemli bir rolü bulunmaktadır. letişim ve ulaş m teknolojilerindeki gelişmeler, sadece ürünler, hizmetler ve sermayenin de il, bireylerin de hem daha kolay seyahat etmesine hem de bilgiye daha h zl ulaşmas na olanak sa lamıştır. Küreselleşmenin Olumlu Yanları: Dünya çapında binlerce çeşit yeni iş imkânları yaratılmıştır, Haberleşme ve iletişim imkânları daha geniş kitlelere ulaştırılmıştır, Kredi ve yatırımlarda ciddi artışlar görülmüştür, Teknoloji transferi sağlanmıştır, Enerji, haberleşme alt yapıları kurulmuştur, Eğitim verilmek suretiyle beşerî kaynaklar etkinleştirilmiştir, Çalışma koşullarında iyileşmeler sağlanmıştır, Şirketler için iyi davranış kodları belirlenmiştir, Hukuka, mülkiyete, insan haklarına saygılı yönetim tarzları yaygınlaşmıştır, Sivil toplum kuruluşları ve bunlar arasındaki ilişkiler ve dayanışma ruhu gelişmiştir. Küreselleşmenin Olumsuz Yanları: Büyük ve uluslar arası çalışan şirketler ön plana çıkmıştır, Ucuz emeği kullanan, yerel şartlardan yararlanan, çevreyi tahrip eden bir sömürü düzeni getirilmiştir, Yoksulun sermayesi olan emeği, rekabet faktörü haline getirmiştir, Geri kalmış veya gelişmekte olan ve özellikle kalifiye olmayan iş gücü için ücret sınırlamaları getirilerek sosyal dampinglere yol açılmıştır, Küresel zenginleşmeye karşılık gelirler belli kesimlerde toplanmıştır, Son 10 yılda yoksul sayısı artarak 1.3 milyara ulaşmıştır, Ticaret hacmi artarken, ticarete hep batılı zengin ülkeler yön vermiştir, Serbest sermaye hareketleri Latin Amerika, Uzak Doğu, Rusya ve en son olarak da ülkemizde krizlere neden olmuştur, Adetler, gelenekler, yerel ve ulusal algılamalar erozyona uğratılmıştır, Ulus devletin varlığı tehdit ve risklerle karşı karşıya kalmıştır, Doğal hayatın dokunulmazlığı zarar görmüş çevre kirliliği tehlikeli boyutlara ulaşmıştır, Geleneksel yapının aşınması toplumsal çöküntülere yol açmıştır. 200

11 DÜNYANIN HIZLA GELİŞEN ENDÜSTRİSİ: TURİZM Para kazanma amac olmaks z n, dinlenmek ve e lenmek için ya da kültürel, bilimsel, sportif, idari, dinî, sa l k vb. nedenlerle oturdu u yer d ş na geçici olarak ç kan, tüketici olarak belirli bir süre seyahat edip kalan ve yeniden ikametgâh na dönen kimseye turist denir. İnsanlar n para kazanma amac olmaks z n dinlenme, e lenme, merak, spor, sa l k, kültür, akraba ziyareti, kongre ve seminerlere kat lma, kutsal sayd klar yerleri ziyaret etme gibi nedenlerle, sürekli ikâmet ettikleri ve çal şt klar yerlerin d ş na seyahatleri ve buralardaki turizm işletmelerinin üretti i mal ve hizmetleri talep ederek geçici konaklamalar ndan do an olaylar ve ilişkilerin bütününe turizm denir. Kendi ülkesi içinde seyahat edenlere yerli turist, yaşad klar ülkenin d ş nda başka bir ülkeye seyahat edenlere yabanc turist denir. Turistin geldiği yer açısından turizm ikiye ayrılmaktadır: Bir ülkede yaşayan insanların, turizm amacıyla başka bir ülkeye seyahat etmesine dış turizm; bir ülkede yaşayan insanların, kendi ülkeleri içerisinde katıldıkları turizm faaliyetlerine, iç turizm denir. İç turizmin ekonomiye döviz getirici etkisi yoktur. Fakat dış turizmin en önemli ayırıcı özelliği döviz getirici etkisidir. Turizm gelir ve giderleri, görünmeyen gelir ve giderler arasında olduğu için dış turizm hareketlerinin bir ülkeye kazandırdığı gelire görünmeyen ihracat, ülkedeki bir çok ekonomik sektörde üretimi arttırdığı için de bacasız sanayi denilmektedir. Çünkü turist gittiği ülkede yeme, içme, geceleme gibi ihtiyaçlarını karşılamak için para harcar ve gittiği ülkeye döviz girdisi sağlar. Bu ihracat şekli, diğer malların ihracatında olduğu gibi herhangi bir sözleşmeye bağlanmadığından görünmez niteliği taşımaktadır. Kimler turist olarak kabul edilir? Dinlenme, e lenme, ailevi, sa l k vb nedenlerle seyahat edenler, Bilimsel, idari, dini, sportif nedenlerle veya çeşitli toplant lara kat lmak amac ile seyahat edenler, Ticari nedenlerle seyahat edenler, Deniz gezileri ile gelenler turist say l rlar. Bu kişiler bir ülkeye gemi ile gelip 24 saatten az kalsalar bile turist kabul edilirler. Bunlar günübirlikçi olarak adland r l rlar. Bu gezi süresi 24 saatten az olsa bile turist say l rlar. Kimler turist olarak kabul edilmez? Ülkeye iş sözleşmesi ile veya böyle bir sözleşme olmaks z n gelip, bir iş yapmak veya bir işte çal şmak isteyenler, Bir başka ülkede kamu amaçl görevlendirilen kimseler (örne in, diplomatlar), Ülkeye yerleşmek, devaml kalmak için gelenler, Okullarda veya konaklama kurumlar ndaki üniversite ö rencileri veya di er gençler, Bir s n r bölgesinde ikâmet edenler ve başka bir ülkede yaşay p komşu ülkeye çal şmak için gelenler, Bir ülkede durmaks z n transit geçenler, seyahatleri 24 saatten fazla sürse dahi turist olarak kabul edilmezler. Turizmin ortaya çıkmasına ve gelişmesine neden olan faktörler Bireylerin eğitim ve gelir düzeyindeki gelişmeler, Nüfus artışı, Ulaşım olanaklarının gelişmesi, Uluslar arası turizm hareketini geliştiren önemli unsurlardır. Hızlı kentleşme ve beraberinde getirdiği sorunlar, Eğitim ve kültür düzeyinin yükselmesi, Tanıtım, reklâm ve iletişim teknolojindeki gelişmeler, 201

12 A. İNSANLARI TURİZM FAALİYETLERİNE YÖNELTEN FAKTÖRLER Doğal güzellikleri görme Sağlık Eğitim öğretim Aile, dost ve akraba ziyaretleri İnanç (din) İş Dinlenme eğlence Sportif aktiviteler Tarihi, kültürel değerleri görme ve tanıma Kongre ve toplantılara katılma Doğal güzellikleri görme Sağlık Eğitim öğretim Aile dost ve akraba ziyaretleri İnanç (din) İnsanlar içinde bulundukları alışılmış yaşamdan uzaklaşarak farklı kültürleri tanımak, doğal güzellikleri, yaban hayvanlarını, tarihi eserleri görmek, fuar, festival vb aktiviteleri izlemek, sportif faaliyetlere katılmak arzusu duymakta ve bu nedenle turistik hareketlere (seyahat, konaklama, yeme - içme vb) katılmaktadırlar. Sanayileşme ve aşırı kentleşme sonucu hava, su ve toprağın kirlenmesi, insan sağlığını olumsuz yönde etkilemiştir. Bu nedenle; temiz hava, deniz, şifalı su gibi doğal kaynakların dinlendirici, tedavi edici, zindelik kazandırıcı etkilerinden yararlanma ihtiyacı artmıştır. İnsanlar eğitim almak, yeni bilgiler öğrenmek ve kendilerini geliştirmek için eski çağlardan beri seyahat etmektedir. Günümüzde öğrenciler, Amerika, Fransa, Almanya ve İngiltere gibi ülkelerdeki eğitim kurumlarına başvurmaktadırlar. İnsanlar ailelerini, akrabalarını ve dostlarını ziyaret etmek amacıyla seyahate çıkmaktadırlar. Örneğin, ülkemizde özellikle dinî bayramlarda önemli bir turizm hareketliliği yaşanmaktadır. nsanlar, inand klar dinle ilgili kutsal yerleri ziyaret etmek, dini toplant lara kat lmak ve bu toplant lar ile dini görevlerini yerine getirmek için seyahat ederler. İş Meslek alanındaki yeni gelişmeleri izlemek veya bir işi sonuçlandırmak ya da bir ürünü pazarlamak için yapılan seyahatler sonucu insanlar turizm faaliyetlerine katılmakta, gidilen bölge ya da ülkede turizm hareketlerine katkıda bulunmaktadır. Dinlenme eğlence İnsanlar, aşırı sanayileşme ve şehirleşmeden kaynaklanan çevre kirliliğinden, gürültüden, yoğun çalışma ortamından uzaklaşmak, seyahate çıkarak eğlenmek, bedensel ve zihinsel yorgunluktan kurtulmak isterler. Bu doğrultuda insanlar yaşadıkları ortamdan çıkmak, rahatlamak isterler. Sportif aktiviteler Spor yapan, spora ilgi duyan kişilerin su kayağı, sörf, tenis, golf, bisiklet turu, jimnastik, koşu, basketbol gibi spor faaliyetlerinde bulunurlar. Ayrıca turistler sportif yarışmaları izlemek amacıyla da seyahate çıkarlar. Tarihi, kültürel değerleri görme ve tanıma Kültür; bir toplumun maddi ve manevi değerlerini, gelenek ve göreneklerini, yaşam ve düşünce biçimlerini ve bu değerlerin maddî sonuçları olan sanatsal varlıkları kapsayan değerler bütünüdür. Dolayısıyla, bu değerleri tanımak öğrenmek ihtiyacı ve merakı insanları, seyahat etmeye yöneltmektedir. Kongre ve toplantılara katılma İnsanlar ülke içinde ve dışında seminer, konferans, kongre gibi çeşitli toplantılara katılmak için seyahatlere çıkmaktadır. Bu tür toplantılar; düzenlendikleri ülke ve kentler için bir turizm fırsatı oluşturmaktadır. 202

13 B. TURİZMİN ETKİLERİ Ekonomik Etkileri 1. Ekonomik Etkileri Politik Etkileri Sosyal ve Kültürel Etkileri Çevre ve Ekolojik Etkileri Turizm geliri, turizm endüstrisinin ulusal gelire olan katkısıdır, dolayısıyla ekonomik açıdan ödemeler dengesine katkıda bulunur. Yatırım olanakları sağlayan bir özelliğe sahiptir. Bu yatırımlar ithalata dayalı olmayan, istihdam olanakları yaratan, ham madde sorunu çıkarmayan yatırımlardır. Dış borçlanmayı gerektirmeyen bu yatırımlar, eldeki kaynakların verimli olarak kullanımını sağladığı gibi, üretken niteliklerden dolayı da sürekli döviz kaynağı olma durumunu sağlamaktadır. Turizm çok çeşitli olması nedeniyle turizm, ulusal ekonomi içindeki birçok sektörü etkilemektedir. Örneğin, turist harcamaları otelleri, alışveriş merkezlerini, restoranları, dinlenme ve eğlenme hizmeti veren işletmeleri, ulaşım hizmetlerini etkiler. Turizm, mevsimsel dalgalanmalar ile olumlu iç ve dış gelişmelerden yavaş etkilenir, olumsuz iç ve dış gelişmelerden ise çok çabuk etkilenen bir sektördür. Turizm sayesinde dış satımı olanaklı olmayan varlıkların ve bazı hizmetlerin ihracatı yapılmakta ve döviz girişi sağlanmaktadır. Turizm ürününün bir başka özelliği de ürün pazarlamasındaki farklılıktır. Diğer ihraç ürünleri fuarlarda somut bir ürün olarak sergilenebilirken, turizm ürünü sergilenememektedir. Acentalar aracılığı ile satılan turizm ürünü sözlü tanıtım ve poster, slayt, film, broşür vb görüntülü araçlar yardımıyla satılabilmektedir. Ödemeler dengesine etkisi, istihdam ve gelir yaratması, katma değerinin çok yüksek olması, altyapı ve üstyapıya olumlu etkileri ve diğer sektörlere (örneğin gıda, eğlence, inşaat sektörü gibi) etkisi nedeniyle özellikle gelişmekte olan ülkeler açısından önemli bir sektör konumuna gelmektedir. 2. Politik Etkileri Turizm, halkları birbirine yakınlaştıran, kaynaştıran, onların birbirleri hakkındaki ön yargılarının değişmesine yol açan bir rol oynamaktadır. İşte çeşitli ülkelerin insanları arasında oluşan bu olumlu atmosfer devlet yönetimlerini de etkilemektedir. Günümüzde ülke yöneticileri, kamuoyunun düşüncelerine, taleplerine önem vermek zorunda olduklarından, politikalarını bu esaslara göre belirlemektedir. Seyahat etmeyi kolaylaştırıcı önlemler almaktadırlar. Bugün birçok ülke vatandas ı yalnızca kimlik kartlarıyla, bazı ülke vatandaşları ise hava alanlarında aldıkları vize ile ülkemize tatile gelebilmektedirler. 3. Sosyal ve Kültürel Etkileri Farklı toplumlardan gelen bireylerin birbirleri ile bilgi alışverişinde bulunmaları ve kültürel yapılarını daha yakından tanımaları, oluşan dostluk ve arkadaşlıklar sonucunda dünya barışının sağlanmasına katkıda bulunur. Turist kabul eden ülke halkının turistlerle daha yoğun bir iletişime girebilmek için okuma ve araştırma zorunluluğu hissetmeleri sonucunda eğitim ve kültür düzeyi yükselir. Farklı kültürleri tanımak, yeni arkadaşlıklar oluşturmak ve bölgeye gelen turistlere yardımcı olabilmek amacıyla bölge halkının yabancı dil öğrenme isteğini artırır. Turizm olgusunu korumak amacıyla kültürel değerlere sahip çıkılması ve bu değerlere gereken önemin verilmesini sağlar. Turizm kırsal bölgelerde çağdaşlaşmayı hızlandırır. Aile yapısı ve kadın hakları konusunda birtakım yenilikleri de beraberinde getirir. Ulusal değerlerin korunmasını sağlayarak halkı bilinçlendirir. Yeni meslek gruplarının ortaya çıkmasını sağlar. Doğal ve tarihi kaynaklar koruma altına alınır. Kültürel olarak sanat, folklor, festival, tiyatro gibi etkinliklerin kalitesinin yükseltilmesine ve yıllarca yaşamasına yardımcı olur. Turizmin küreselleşmesi sebebiyle insanlar daha farklı yerlere gidebilmekte ve gittikleri bu yerlerde kendi ülke ahlâklarını yerel halkla tanıştırarak geleneksel ahlakın bozulmasına etki yapabilmektedirler. 4. Çevre ve Ekolojik Etkileri Turizmin kaynağını oluşturan çevrenin sürekli ve dengeli bir şekilde yönetilmesi bu kaynakların tahrip edilmesinin aksine kalitesinin arttırılmasını sağlamaktadır. Turizmin çevreye bazı zararları da vardır. Örneğin, fiziki zararlar gibi. Turizmde kitle (toplu) olarak seyahat etme durumu nedeniyle doğal ve tarihi çevre yapısının tahrip edilme riski vardır. Havaalanı, marinalar ve otellerin yapılması ile doğal alanlar bozulabilmektedir

14 C. MİLLİ (ULUSAL) PARKLAR Bir veya birden fazla ekosistemin ekolojik bütünlüğünü bugün ve gelecek nesiller için korumak, doğal çevrenin işgalini ve sömürülmesini engellemek ve çevreyle uyumlu biçimde bilim, eğitim, rekreasyon ve ziyaretçi aktivitelerinin gelişimine olanak sağlamak amaçları için ayrılmış (kara ya da deniz) doğa parçalarına milli park ya da ulusal park denir. Doğal kaynakların kullanım alanları; hızlı nüfus artışı, sanayileşme, kentleşme ve teknoloji alanındaki gelişmelerden dolayı sürekli genişlemiş ve doğal kaynaklar üzerindeki baskı da buna paralel olarak artmıştır. Özellikle geçtiğimiz ve yaşadığımız yüzyılda insanoğlunun doğal kaynakları aşırı ve plansız kullanmaya devam etmesi ile birlikte; ciddi çevre problemlerinin ortaya çıkması, canlı türlerinin yok olmaya başlaması, doğal dengenin değişmesi, başta insan olmak üzere birçok canlının yaşadığı ekosistemlerin bozulmaya başlaması, milli park kavramının ortaya çıkmasına neden olmuştur. Bir alanın milli park olabilmesi için, - Alan doğal, kültürel veya rekreasyonel kaynak değerleri açısından az bulunur nitelikte olmalıdır. -Alanın korunmaya ihtiyacı olmalıdır. -Alan korunabilir (korunmaya uygun kaynak değerleri tahrip olmamış) olmalıdır. Dünya da ilk olarak ilan edilen milli park; 1872 yılında Amerika Birleşik Devletleri nde km2 büyüklüğündeki Yellowstone Milli Parkı dır. Avrupa da ise ilk milli park, daha çok bilimsel çalışma amaçlı olarak 1909 yılında İsveç de, ikincisi de 1914 yılında İsviçre de ilan edilmiştir lü yılların sonunda ABD de ortaya konulan Milli Park kavramı, Türkiye de Cumhuriyet in ilânından sonra gündeme gelmiştir. İlk kez 1956 da yürürlüğe giren 6831 Sayılı Orman Kanunu kapsamında, Türkiye de milli park alanları belirlenmeye başlanmıştır de Yozgat Çamlığı, Türkiye nin ilk milli parkı olarak ilân edilmiştir. Günümüzde milli parkların en fazla olduğu yerler ABD ve Afrika dır yılı itibariyle Türkiye deki milli park sayısı 40 adet, Dünya genelinde ise toplam adettir. 1. Amerika Birleşik Devletleri ndeki Ulusal Parklar Yellowstone Ulusal Parkı ABD nin kuzeyindeki İdaho, Montana ve Wyoming eyaletlerinin kesiştiği yerde bulunan, dünyanın ilk milli parkıdır yılından beri milli park statüsünde olan park başta ayılar olmak üzere bir çok canlı için bir doğal yaşam cennetidir. Ayrıca dünyanın en büyük gayzerlerine ev sahipliği yapmaktadır. Dünyanın sıcak su kaynağının yarısı burada bulunur ve aynı zamanda 290 dan fazla büyüklü küçüklü şelale vardır. Milli park aynı zamanda kuşlar, memeliler ve sürüngenlerin evi konumundadır. Yüzlerce canlıya ev sahipliği yapan Yellowstone Milli Parkı içerisinde binlerce bitki türüde bulunmaktadır. Boz ayılar, bizonlar, kurtlar ve canlı volkanlara ev sahipliği yapan dünyanın ilk m i l l i parkı 204

15 2. Afrika Ulusal Parkları Serengeti Milli Parkı Vahşi yaşamın en popüler milli parklarından birisi olan Serengeti Milli Parkı Tanzanya da bulunan bir milli parktır. Serengeti Milli Parkı, 1981 yılında, UNESCO tarafından Dünya Kültür Mirası Listesine dahil edilmiştir. Milli parkın bulunduğu yer 1 milyondan fazla yaban hayvanının göç yolu üzerinde bulunmasıyla önem kazanmaktadır. Yerli halk Masai lerin anavatanı olan bölgede gnuların yanı sıra Beş Büyükler olarak da bilinen aslan, fil, leopar, gergedan ve Afrika Bufalosu nun tamamı görülebilir. Bunun yanında zürafa, çita, babun, impala, ceylan gibi pek çok diğer vahşi hayvan da parkın sakinleri arasında yer almaktadır. Selous Ulusal Parkı Tanzanya da bulunan milli park aynı zamanda Orta Afrika nın en önemli ulusal parklarından biridir. Milyonlarca yaban hayvanının bulunduğu park tamamiyle savan bölgesidir. Arslan, zürafa, fil, gergedan, su aygırı, bizon, zebra, sırtlan, çita ve babun park sınırları içinde en fazla görülen hayvanlardır. Kruger Ulusal Parkı Güney Afrika da bulunan Kruger Milli Parkı dünyanın en iyi vahşi yaşam alanlarından biri durumundadır. 18,989 km 2 lik alan genişliği ile dünyadaki en büyük milli parklardan biri olma özelliğini taşımaktadır yılında beri koruma altında olan park 1926 yılında resmen milli parklar statüsüne alınmıştır. Safari için en iyi mekânlardan biri olarak değerlendirilen bir milli parktır. 205

16 İSKENDERİYE FENERİ Gemicilerin güvenliğini sağlamak ve yönlendirmek için, MÖ 290 lı yıllarda Büyük İskender tarafından yaptırılmış fenerdir. 166 metre yüksekliğindeki fener, Mısır ın İskenderiye kenti kıyısındaki Faros (Pharos) adasında beyaz mermerden yaptırılmıştır ve bugüne kadar yapılan en yüksek fenerdir. ARTEMİS TAPINAĞI Lidya kralı Croseus tarafından Efes te MÖ 550 de tanrıça Artemis adına, yunan mimar Chersiphron tarafından tasarlanmış ve dönemin en ünlü heykeltraşlarına yaptırılmıştır. Tamamen mermerden yapılmış olan bu yapı bronz heykellerle süslenmiştir. Tapınak dini mekân olarak kullanıldığı gibi ticaret merkezi olarak da kullanılmıştır. ZEUS HEYKELİ MÖ 456 da yapımı bitirilen Zeus Heykeli, adına olimpiyat oyunları düzenlenen Tanrıların Kralı Zeus adına yapılmıştır. O dönemlerde Yunanlıların en büyük eğlencesi olan bu oyunlar adını, bulunduğu Olimpos (Olympia) şehrinden almaktadır. Yunanlıların olimpiyat adını verdikleri bu oyunların öneminin artması ve yayılmasıyla Tanrıların Kralı Zeus un adına yakışır bir tapınak yapmak istemişlerdir. DÜNYANIN YEDİ HARİKASI (ESKİ) RODOS HEYKELİ MÖ 282 de Rodoslular tarafından, güneş tanrısı Helios adına yapılmıştır. 32 metre yüksekliğe sahip olan ve elinde bir meşale tutan bu heykelin yapımı tam olarak 12 yıl sürmüştür. Rodoslular için birlik ve beraberliğin simgesidir. KEOPS PİRAMİDİ CHİCHEN ITZA PİRAMİDİ MACHU PİCCHU Mısır ın başkenti Kahire deki Giza yakınlarında bulunmaktadır. Yedi harika içerisindeki en eski yapı olup günümüze kadar ulaşan tek eserdir. Piramit MÖ 2560 yılında Mısır firavunu Khufu (Keops) tarafından yaptırılmış ve yapımı yaklaşık 22 yıl sürmüştür. Piramit yapıldığından itibaren 4300 yıl boyunca dünyadaki en yüksek yapı olarak kayıtlara geçmiştir. KURTARICI İSA HEYKELİ BABİL İN ASMA BAHÇELERİ Irak ta MÖ 605 de Babil kralı Nebukadnezar tarafından yaptırıldığı söylenmektedir. Çorak mezopotamya çölünün ortasında yapay dağlar, çeşitli ağaçlar, bitkiler ve akan suların bulunduğu tahmin edilen çok katlı bir bahçedir. 206 HALİK ARNAS MOZOLESİ MÖ 350 yılında Kral Mausollos için karısı ve kız kardeşi tarafından Pythea adlı bir mimara yaptırılan mezardır. Bodrum o zamanki adıyla Halicarnassus civarında yapılmıştır. Mozolenin tepesinde zaferi simgeleyen dört atlı bir savaş arabası ve arabanın üzerinde de Kral Mausollos ve karısının heykelleri yer almaktaydı. Mezar (16. yüzyıla kadar korunmuş) günümüze kadar korunamamıştır.

17 ÇİN SEDDİ Yapımına 2 bin 227 yıl önce başlanan ve günümüzde UNESCO tarafından koruma altına alınan dünyanın en uzun abidesi, Pasifik Okyanusu'ndan Orta Asya'ya kadar uzanıyor. Büyük Çin Seddi, mevcut surları birleştirilmiş bir savunma sistemi şeklinde birbirine bağlamak ve Çin'i Moğol ve Türk saldırılarından korumak için inşaa edilmişti. DÜNYANIN YEDİ HARİKASI (YENİ) KURTARICI İSA HEYKELİ Heykel 38 metre yüksekliğinde ve Brezilya nın Rio de Janeiro şehrine tepeden bakan Corcovado Tepesi'nin üzerine yerleştirilmiştir. Brezilyalı Heito da Silva Costa tarafından tasarlanan ve Fransız heykeltıraş Paul Landowski tarafından gerçekleştirilen bu anıt, dünyanın en çok tanınan anıtlarından biridir. Yapımı 5 yıl süren heykel 1931'de açılmıştır. CHİCHEN ITZA PİRAMİDİ Chichen Itza Piramidi (MÖ 800 öncesi) Yucatan Yarımadası, Meksika Chichen Itza, Maya medeniyetinin ekonomik ve politik merkezi olarak hizmet vermiş en meşhur Maya tapınak sitesidir. Piramidin kendisi Maya tapınaklarının en sonuncusu ve hiç şüphesiz en büyüğüdür. ROMA COLİSEUM'U ZEUS HEYKELİ İSKENDERİYE FENERİ KEOPS PİRAMİDİ ARTEMİS TAPINAĞI PETRA ANTİK ŞEHRİ HALİKARNAS MOZOLESİ RODOS HEYKELİ BABİL İN ASMA BAHÇELERİ TAC MAHAL ÇİN SEDDİ PETRA ANTİK KENTİ Ürdün de bulunan Petra antik şehri, Kral IV. Aretas'ın (MÖ 9 - MS 40) imparatorluğu döneminde Nabataean'ın muhteşem başkenti idi. Su teknolojisi konusunda uzman olan Nabateanlılar, şehirlerini büyük su kanalları ve su hazneleriyle donatmışlardır. MACHU PİCCHU İnka İmparatoru Pachacutec MÖ 15. yüzyılda Manchu Picchu (Eski Dağ) olarak bilinen dağda bulutlar içinde bir şehir inşa ettirmiştir. Bu muhteşem yerleşim merkezi And platosundan başlayarak balta girmemiş Amazon ormanlarının Urubamba Nehrine kadar uzanmaktadır. İnkalar tarafından çiçek hastalığı salgınından dolayı terkedilmiştir. TAC MAHAL Müslüman Moğol İmparatoru, Jahan Şahın emir üzerine, vefat eden çok sevdiği karısının hatırasına ve onuruna inşa edilmiştir. Her yıl yaklaşık 3 milyon ziyaretçinin gezdiği beyaz mermerden yapılan saray, duvarlarla çevrili bahçelerin içinde yer almaktadır. Tac Mahal Hindistan'da Müslüman sanatının en mükemmel bir mücevheri olarak kabul edilmektedir. ROMA COLİSEUM' U Roma şehrinin merkezinde bulunan bu muhteşem amfi tiyatro başarılı lejyonerlerin ve Roma İmparatorluğu'nun onuruna inşa edilmiştir. Dizayn tasarımı bugün dahi geçerli olan bir anıttır ve yapılışından 2 bin yıl sonra modern stadyumlar Coliseum'un orijinal tasarımından etkilenmektedir. 207

18 TÜRKİYE DEKİ DÜNYA MİRASLARI Dünya Mirası, UNESCO ya bağlı Dünya Miras Komitesi tarafından belirlenmiş ve bulundukları ülke tarafından korunması garanti edilmiş, doğal ve kültürel varlıklara denir. Dünya miraslarının korunması için 175 ten fazla ülke bir antlaşma imzaladı. Bu şekilde dünya miraslarının gelecek nesillere aktarılması planlanıyor. Ülkemizden listeye giren tarihi, arkeolojik ve coğrafi 13 nokta bulunuyor. KAPADOKYA VE GÖREME MİLLİ PARKI Kuzeyde Kızılırmak, doğuda Yeşilhisar, güneyde Hasan ve Melendiz Dağları, batıda Aksaray ve kuzeybatıda Kırşehir ile sınırlanan bölge ilk çağlardan beri devamlı yerleşim alanı olmuştur. Nevşehir deki alanın en önemli özelliği, Erciyes Dağı ve Hasan Dağı tüflerinin, rüzgâr ve su aşındırması sonucunda oluşan olağanüstü peri bacası oluşumlarıdır. İSTANBUL UN TARİHİ ALANLARI İstanbul, 1985 tarihinde UNESCO Dünya Miras Listesi ne 4 ana bölüm olarak dahil edilmiştir. Hipodrom, Ayasofya, Aya İrini, Küçük Ayasofya Camisi ve Topkapı Sarayı nı içine alan Arkeolojik Park; Süleymaniye Camisi ve çevresini içine alan Süleymaniye Koruma Alanı; Zeyrek Camisi ve çevresini içine alan Zeyrek Koruma Alanı ve Tarihi Surlar koruma alanını içermektedir. DİVRİĞİ ULU CAMİİ VE DARÜŞŞİFASI Divriği yöresi, Mengücekoğullarının yönetimi altında olduğu dönemde Ahmet Şah ve eşi Turan Melek tarafından camii ile birlikte yıllarında yaptırılmıştır. İslam mimarisinin bu başyapıtı iki kubbeli türbeye sahip bir cami ve ona bitişik bir hastaneden oluşmaktadır. Yapılar, mimari özelliklerinin yanı sıra, sergilediği zengin Anadolu geleneksel taş işçiliği örnekleriyle UNESCO Dünya Miras Listesi'nde yer almaktadır. DİVRİĞİ ULU CAMİİ VE DARÜŞŞİFASI KAPADOKYA VE GÖREME MİLLİ PARKI HATTUŞA (BOĞAZKÖY) MİLLİ PARKI Çorum ili sınırları içinde yer alır. Hitit Devleti'nin başkenti olan Hattuşa sanat ve mimarlık alanında gelişmeler göstermiştir. Hattuşa sözcüğü Hattuş sözcüğünden yani Hatti insanlarının verdiği orijinal addan gelir. Hattuşa çok geniş bir alana yayılmıştır. Yapılan kazılarda 5 kültür katı ortaya çıkmıştır. Bu katlarda Hatti, Asur, Hitit, Frig, Galat, Roma ve Bizans dönemlerinden kalma kalıntılar bulunmuştur. HATTUŞA (BOĞAZKÖY) MİLLİ PARKI NEMRUT DAĞI MİLLİ PARKI NEMRUT DAĞI MİLLİ PARKI Adıyaman ın Kahta İlçesi nde 2150 metre yüksekliğindeki Nemrut Dağı yamaçlarında hükümdarlık yapmış olan Kommagene Kralı I. Antiochos un tanrılara ve atalarına minnettarlığını göstermek için yaptırdığı mezarı, anıtsal heykelleri ve benzersiz manzarası ile Helenistik Dönemin en görkemli kalıntılarından biridir. XANTHOS - LETOON Xsantos, Fethiye yakınlarındaki antik kenttir. Antik Çağda Likya'ya başkentlik yapmıştır. Xanthos a 4 km. uzaklıkta bulunan Letoon, Antik Çağda Likya nın dini merkezi konumundaydı. Bu kutsal alanda Leto, Apollon ve Artemis tapınakları ile birlikte, bir manastır, bir çeşme ve Roma Tiyatrosu kalıntıları bulunmaktadır. XANTHOS - LETOON 208

19 PAMUKKALE-HİERAPOLİS Eski kaynaklara göre metal ve taş işlemeciliği, dokuma kumaşları ile ünlü olan kent, Büyük Konstantin döneminde Frigya bölgesinin başkentliğini yapmış, Bizans döneminde Piskoposluk merkezi olmuştur. Kalsiyum oksit içeren suların oluşturduğu görkemli beyaz travertenler ve geç Helenistik ve erken Hıristiyanlık dönemlerine ait kalıntılar içeren Hierapolis arkeolojik kenti, antik çağlardan bugüne kadar ulaşan en çarpıcı merkezlerden biridir. SAFRANBOLU ŞEHRİ Safranbolu UNESCO tarafından 1994 tarihinde Dünya Miras Listesi'ne alınarak "Dünya Kenti" unvanını almıştır. Türk kentsel tarihinin bozulmamış bir örneği olan bu şehir, geleneksel şehir dokusu, ahşap yığma evleri ve anıtsal yapılarıyla bütünü sit alanı ilan edilmiş ender kentlerden biridir. TRUVA ANTİK KENTİ Çanakkale de bulunan Truva antik şehri, dünyadaki en ünlü antik kentlerden birisidir. Truva da görülen 9 katman, kesintisiz olarak 3000 yıldan fazla bir zamanı göstermekte ve Anadolu, Ege ve Balkanların buluştuğu bu benzersiz coğrafyada yerleşmiş olan uygarlıkları izlememizi sağlamaktadır. Homeros tarafından yazıldığı sanılan iki manzum destandan biri olan İlyada'da bahsi geçen Truva Savaşı'nın gerçekleştiği antik kenttir. PAMUKKALE-HİERAPOLİS TRUVA ANTİK KENTİ EDİRNE SELİMİYE CAMİİ VE KÜLLİYESİ Edirne nin en önemli anıtsal eseri olan Selimiye Camii ve Külliyesi, 16. yüzyılda Sultan II. Selim adına yaptırılmıştır. Teknik mükemmelliği, boyutları ve estetik değerleriyle döneminin ve sonraki zamanların en muhteşem eseri olan cami ve külliye, Osmanlı mimarlarından en önemlisi Sinan ın ustalık dönemi eseri, mimarlık sanatının en görkemli örneklerinden biri ve insanın yaratıcı dehasının bir başyapıtı olarak kabul edilmektedir. SAFRANBOLU ŞEHRİ BERGAMA ÇOK KATMANLI KÜLTÜREL PEYZAJ ALANI ÇATALHÖYÜK NEOLİTİK KENTİ Çatalhöyük teki (Konya) içlerine çatılardan girilen birbirine bitişik evler ile sokağı olmayan yerleşim özelliği sergilemektedir. Ortadoğu ve Anadolu da diğer Neolitik alanlar bulunmuş olmasına rağmen, Çatalhöyük Neolitik Kenti, kalıntıların boyutu, yaşayan toplumun yoğunluğu, güçlü sanatsal ve kültürel gelenekler ve zaman içindeki sürekliliğin benzersiz bileşimi ile olağanüstü evrensel değer taşımaktadır. ÇATALHÖYÜK NEOLİTİK KENTİ BURSA VE CUMALIKIZIK: OSMANLI İMPARATORLUĞUNUN DOĞUŞU Osmanlı İmparatorluğu nun ilk başkenti olarak kurulan ve külliyelerle şekillenen Bursa nın tarih boyunca sahip olduğu önemli ticari rolü, kentteki büyük hanlar, bedesten ve çarşılarla ortaya konulmaktadır. Hanlar Bölgesi 14. yüzyıldan bu yana kent ekonomisinin kalbi olmuştur. BERGAMA ÇOK KATMANLI KÜLTÜREL PEYZAJ ALANI (İZMİR) Kale Dağı nın tepesindeki antik Pergamon yerleşimi anıtsal mimarisiyle Helenistik dönem şehir planlamacılığının en iyi örneğini temsil etmektedir. Athena Tapınağı, Trajan Tapınağı, Helenistik dönemin en dik tiyatro yapısı, kütüphane, Heroon, Zeus Sunağı, Dionysos Tapınağı, agora ve gymnasion yapıları bu planlama sisteminin ve dönem mimarisinin en seçkin örnekleri olarak karşımıza çıkmaktadır. 209

20 BÖLÜM - 5 COĞRAFYA Ülkeler Arası Etkileşim ETKiNLiK 1 Aşağıda kültürü oluşturan unsurlar verilmiştir. Bunların hangilerinin maddi unsur ya da manevi unsur olduklarını belirtiniz. (Örnek, 1 - Maddi Unsur) 1 Coğrafi Konum Maddi Unsur Manevi Unsur ETKiNLiK 2 ETKİNLİKLER Aşağıda kültürü oluşturan bazı simgeler verilmiştir. Türk kültürüne ait olmayan simgeleri işaretleyiniz. 2 Hukuk Kuralları Maddi Unsur Manevi Unsur 3 Dünya Görüşü Maddi Unsur Manevi Unsur 4 Simgeler Maddi Unsur Manevi Unsur 5 Komşu Kültürler Maddi Unsur Manevi Unsur 6 Doğal Ortam Özellikleri Maddi Unsur Manevi Unsur Palme Yayıncılık 7 İklim Özellikleri Maddi Unsur Manevi Unsur 8 Örf ve Adetler Maddi Unsur Manevi Unsur 9 Su Özellikleri Maddi Unsur Manevi Unsur 10 Ahlâk Kuralları Maddi Unsur Manevi Unsur 11 Din ve İnançlar Maddi Unsur Manevi Unsur 12 Toprak Özellikleri Maddi Unsur Manevi Unsur 13 Dil Maddi Unsur Manevi Unsur 210

21 ETKiNLiK 3 Aşağıdaki tabloda Dünyadaki önemli üretim alanları ve bölgelerini örnekteki gibi işaretleyiniz. TOPRAK ORMAN MADENLER B Ö L G E L E R BALIKÇILIK HAYVANCILIK SANAYİ VE ENERJİ ÜRÜNLERİ ÜRÜNLERİ V E ÜRETİM ÜRETİM ÜRETİM KAYNAKLARI ÜRETİM ÜRETİM A L A N L A R ALANLARI ALANLARI ALANLARI ÜRETİM ALANLARI ALANLARI ALANLARI 1 ABD HİZMET ÜRETİM ALANLARI PAZAR ALANLARI BÖLÜM - 5 COĞRAFYA 2 3 Çin Rusya 4 Hindistan Kongo Havzası Amazon Havzası Kuzey Avrupa Kuzey Amerika 9 Kanada nın Batısı 10 Peru nun çevresi 11 ABD nin doğu kıyıları Palme Yayıncılık 12 Avustralya 13 Orta ve Güney Afrika 14 Japonya 15 Güneydoğu Asya 16 Büyük Sahra 17 Ortadoğu 18 Avrasya Bölgesi 19 Orta Asya Güney Amerika 20 Orta Kesimi 21 Kuzeybatı Avrupa 22 Batı Avrupa 23 Avrupa 211

22 BÖLÜM - 5 COĞRAFYA Ülkeler Arası Etkileşim ETKiNLiK 4 ETKİNLİKLER Aşağıda Dünya nın Eski Yedi Harikası, Dünya nın Yeni Yedi Harikası ve Türkiye Kültür ve Doğa Mirasları verilmiştir. Buna göre, söz konusu kültür ya da doğa mirasının bunlardan hangisine ait olduğu belirtiniz. (Örneğin: 1 - Dünya nın Yeni Yedi Harikası) 1. Chichen Itza 2. İstanbul'un Tarihi Alanları 3. El Hamra Sarayı 4. Keops Piramidi 5. Kurtarıcı İsa Heykeli 6. Kremlin Sarayı 7. Divriği Ulu Camii ve Darüşşifası 8. Artemis Tapınağı Palme Yayıncılık 9. Hattuşa 10. Çin Setti 11. Çatalhöyük 12. Babil in Asma Bahçeleri 13. Özgürlük Heykeli 14. Nemrut Dağı 15. Machu Picchu 16. Zeus Heykeli 212

23 17. Kapadokya 18. Kral Mozoles in Mezarı 19. Xanthos-Letoon 20. Petra Antik Kenti BÖLÜM - 5 COĞRAFYA 21. Rodos Heykeli 22. Sidney Opera Evi 23. Safranbolu Şehri 24. Bursa ve Cumalıkızık 25. Kolezyum 26. Truva Antik Kenti Palme Yayıncılık 27. Pamukkale Hierapolis 28. İskenderiye Feneri 29. Bergama 30. Tac Mahal 31. Stonehenge 32. Edirne Selimiye Camii 213

24 BÖLÜM - 5 COĞRAFYA Ülkeler Arası Etkileşim 1. Kültür ile ilgili olarak aşa daki ifadelerden hangisi yanl şt r? A) Kültür, insan di er türlerden ay ran bir olgudur. B) Ekonomik olgular ile kültür olgular aras nda önemli bir ilişki vard r. C) Bir toplumun kültürü de işmez, sabittir. D) Kültür inanç, de er, teknoloji, simge, norm gibi bileşenlerden oluşur. E) Kültürün, insan n simge üretme etkinli inin bir sonucudur. Test , dünya kültürlerinin coğrafi yaklaşımlarla incelenmesini ifade eder. Ülkelerin ve bölgelerin, alışkanlık ve geleneklerinin, yeme içme, giyim kuşam, müzik, mimari, din ve dil gibi özelliklerinin incelenmesini içine alır. Paragrafta boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir? A) Kültürel coğrafya B) Medeniyet C) Uygarlık D) Kültür ocağı E) Tarihi coğrafya 2. Aşa dakilerden hangisi, kültürün maddi unsurlar ndand r? A) spanyollar n bo a güreşi B) Eski M s rl lar n yeniden do uş inanc C) ngilizlerin beş çay 7. Aşağıdakilerden hangisi herhangi bir kültürün simgesi değildir? A) Bayrak B) Olimpiyat işareti C) Zıplayan çocuk D) Halı E) Kanguru D) Çinlilerin şapkas E) Türklerin büyüklerinin elini öpmesi 3. Aşağıda kültürle ilili verilen özelliklerden hangisi doğru değildir? A) Kültürün manevi yönü, maddi yönünden hızlı gelişir. B) Kültür, toplumda bireyleri ve kurumları bütünleştirme işlevi taşır. C) Kültürün temel taşıyıcısı dildir. D) Kültür toplumsal ve bireysel gereksinimleri karşılar. E) Toplumlararası ilişkiler kültürü etkiler ve değiştirir. Palme Yayıncılık 8. Aşağıda kültür ile ilgili bazı özellikler verilmiştir: I. Gelecek kuşaklara dil sayesinde aktarılır. II. Tarihsel süreç içerisinde gelişimini sürdürür. III. İnsanoğlunun ortaya koyduğu bilgi ve etkinlik birikimini konu alır. IV. Gündelik yaşamı düzenleyen her şey, unsurları arasında yer alır. V. Kalıcı olabilmesi için farklı kültürden etkilenmesi ve geniş bir coğrafyaya yayılması gerekir. Kültür kavramıyla ilgili olarak yukarıdakilerden hangisi söylenemez? 4. Aşağıdakilerden hangisi kültürü etkileyen unsurlar arasında gösterilemez? A) Ekonomi ve teknoloji B) Bilim ve sanat C) Devlet sistemleri D) Din ve ahlâk E) Sportif faaliyetler 5. Kültürün özellikleri arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz? A) Kültür öğrenilir. B) Kültür paylaşılır. C) Kültür adapte edilir. D) Kültür durağandır. E) Kültür kuşaktan kuşağa geçer. A) I B) II C) III D) IV E) V 9. Aşağıdakilerden hangisi, kültürü doğrudan oluşturan unsurlar arasında sayılamaz? A) Gelenek - görenekler B) Tarih C) Dünya görüşü D) Dil E) Duygular 10. Aşağıdakilerden hangisi Türk kültürünün simgesi değildir? A) Baykuş B) Lale C) Türk kahvesi D) Halı E) At C 2. D 3. A 4. E 5. D 6. A 7. C 8. E 9. E 10. A

25 11. Türk kültürünün yayılış coğrafyası dikkate alındığında aşağıdaki kültürlerden hangisiyle etkileşimin olduğu söylenemez? A) Maya kültürü B) Arap kültürü C) Roma kültürü D) Çin kültürü E) Moğol kültürü 12. Aşağıdakilerden hangisi kültürü oluşturan manevi unsurlardan biridir? A) İklim özellikleri B) Su özellikleri 16. Kültürün ögeleri maddi ve manevi ögeler olmak üzere ikiye ayrılır. Araç, gereç, giysi gibi ögeler maddi ögelerdir. İnançlar, değerler ise manevi ögelerdir. I. Türk Kahvesi II. Türk Mutfağı III. Gelenek göreneklerimiz V. Ortaoyunu VI. Nasrettin Hoca IV. Türk Lokumu Buna göre, yukarıda verilen kültürümüze ait unsurlardan hangileri kültürün maddi unsurlarına örnek olarak verilebilir? BÖLÜM - 5 COĞRAFYA C) Simgeler D) Komşu kültürler E) Coğrafi konum 13. Bir kültürün doğduğu yere kültür ocağı yani kaynak alanı denir. A) I - II - III B) I - II - IV C) II - IV - V D) III - V - VI E) IV - V - VI 17. Orta Asya daki göçebe hayat tarzından kalma Türk kültür simgelerini günümüzde de görmek mümkündür. Buna göre, yukarıdaki haritada numaralandırılarak verilen yerlerden hangisi Türkler in kültür ocağıdır? A) I B) II C) III D) IV E) V 14. Türkler yaşadıkları yerlerde çeşitli kültürel değerler bırakmışlardır. Bunlar arasında özellikle yerleşik hayata geçtiklerinde köprüler, çeşmeler, kervansaraylar, hanlar, hamamlar, camilere yüzyıllar öncesinde yapılmış eserlere günümüzde de rastlanmaktadır. Aşağıdakilerden hangisi, Türk kültürünü yansıtan önemli mimari eserlerden biri değildir? A) Bosna-Hersek teki Mostar Köprüsü B) Hindistan daki Tac Mahal Sarayı C) Trabzon daki Sümela Manastırı D) Özbekistan daki Şirdar Medresesi E) Mısır daki Kavalalı Ahmet Paşa Camii 15. Aşağıdakilerden hangisi Türk kültürünün yaşandığı bağımsız Türk Devletleri arasında gösterlemez? A) Türkmenistan B) Azerbaycan C) Kazakistan D) Özbekistan E) Gürcistan V I II III IV Palme Yayıncılık Aşağıdakilerden hangisi bu simgelerden biri değildir? A) Kilim B) At C) Kervansaray D) Halı E) Ebru sanatı 18. Aşağıdakilerden hangisi kültürün özellikleri arasında gösterilemez? A) Kültür, insanlar arasındaki etkileşimden doğar ve gelişir. B) Kültür doğuştan gelir. C) Kültürün taşıyıcısı dildir. D) Kültür, insanların biyolojik, psikolojik ve toplumsal ihtiyaçlarını karşılar ve tatmin eder. E) Kültür değişir ve değişme, uyum yoluyla gerçekleşir. 19. Bir topluluğun hayatında ve kültürünün ortaya çıkmasında iklim, göller, denizler, akarsular, bitki örtüsü, tarım ürünleri, ormanlar, madenler vs. nin insanın akla gelebilecek bütün faaliyetlerini etkilediği inkâr edilmez bir gerçektir. Buna göre, aşağıda verilen medeniyetlerin ilişkili oldukları akarsulardan hangisi yanlış verilmiştir? A) Mısır Medeniyeti, Nil in eseridir. B) Mezopotamya Medeniyeti, Fırat ve Dicle nin eseridir. C) Hint Medeniyeti, Ganj ile İndus nehirlerinin eseridir. D) Çin Medeniyeti, Sarı Nehir ile Yangçe nehirlerinin eseridir. E) Roma Medeniyeti, Tuna nehrinin eseridir. 11. A 12. D 13. B 14. C 15. E 16. B 17. C 18. B 19. E 215

26 BÖLÜM - 5 COĞRAFYA Ülkeler Arası Etkileşim 1. Aşağıda verilenlerden hangisi küresel ticaretin beraberinde getirdiği yararlar arasında gösterilemez? A) Ülke içi rekabet artmıştır. B) Ülkelerin üretim miktarları ve hızları artmıştır. C) İstihdam artmıştır. D) Küresel işbirliği ve verimlilik artmıştır. E) Ucuz emeği kullanan, yerel şartlardan yararlanan, çevreyi tahrip eden bir sömürü düzeni getirilmiştir. 5. Genelde yıllık yağış miktarının fazla olduğu bölgeler orman ürünleri üretim alanlarının olduğu yerlerdir. 6. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi orman üretim bölgelerinin dışında kalır? A) Kongo Havzası B) Kuzey Avrupa C) Amazon Havzası D) Kuzey Amerika E) Güneydoğu Asya Test 2 2. Aşağıdaki bölgelerden hangisi dünya tarımsal ham madde üretim alanlarının dışında yer alır? A) Japonya B) Çin II I IV C) ABD D) Rusya E) Hindistan V III 3. Ülkeler, sahip oldukları fazla kaynakları ve ürettikleri malları başka ülkelere satarlar. Bu olay sonucunda uluslararası (küresel) ticaret ortaya çıkmıştır. Buna göre, aşağıda verilen ülkelerden hangileri arasındaki ticaret potansiyeli daha fazladır? A) Japonya - Fransa B) Almanya - Sudan Palme Yayıncılık Dünya daki önemli üretim ve tüketim alanları göz önüne alındığında, yukarıdaki haritada numaralandırılarak verilen alanlardan hangi ikisi arasında ticaret hacminin daha fazla olduğu söylenebilir? A) I ve II B) II ve III C) II ve IV D) III ve V E) IV ve V C) Afganistan - Avustralya D) Çin - Mısır E) Fransa - Moğolistan 7. Yukarıdaki haritada ticaretin yoğunlaştığı bölgeler gösterilmiştir. 4. Ülkelerin birbirleriyle ticaret yapmalarının temel nedeni, kendi ülkelerinde üretilmeyen ya da çok büyük maliyetler gerektiren malları daha ucuza almaktır. Paragraftaki bilgiye göre, aşağıda verilen ülkelerin doğal koşulları düşünüldüğünde, hangi iki ülke arasında petrol ürünlerine yönelik ticaret yoğunluğunun en az olduğu söylenebilir? A) Japonya - Endonezya B) Irak - Türkiye C) Kuveyt - Suudi Arabistan D) Meksika - İngiltere E) Azerbaycan - Fransa Haritada verilen bilgiler dikkate alındığında aşağıdaki bölgelerin hangisinde ticaret yoğunluğu fazla değildir? A) Güneydoğu Asya B) Güney Afrika C) Doğu Asya D) Batı Avrupa E) Kuzey Amerika E 2. A 3. A 4. C 5. E 6. C 7. B

27 8. Bir ülkede ticaret etkinlikleri o ülkenin gelişimini de etkiler. 9. Herhangi bir ülkede dış ticaret hacminin arttırılmasında aşağıdakilerden hangisi etkili olur? A) Ulaşım olanaklarının geliştirilmesi B) Tüketici nüfus oranının azaltılması C) Dış ticaret açığının arttırılması D) Ülkeye yabancı sermaye girişinin kısıtlanması E) Gümrük vergilerinin arttırılması II V I IV 12. Günümüzde küresel ticareti yapılan ürünlerin büyük çoğunluğunun gelişmiş ülke firmaları tarafından üretildiğini görüyoruz. Bu durumun temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir? A) Ham maddeyi kolay ve ucuza temin etmeleri B) Ulaşım olanaklarının gelişmiş olması C) Nitelikli işgücü ve sayısı ile kullandıkları teknolojilerin üstünlükleri D) Kaliteli ürünler üretmeleri E) Her türlü sanayi koluna sahip olmaları 13. Bir malın veya hizmetin küresel ticaretinin yapılabilmesi için olmazsa olmaz ön koşul, o mala karşı gerçek bir talebin olmasıdır. BÖLÜM - 5 COĞRAFYA Yukarıdaki haritada numaralandırılarak verilen yerlerden hangisi orman ürünleri üretim alanları arasında gösterilemez? A) I B) II C) III D) IV E) V III Buna göre, bir malın küresel ticaretinin yapılabilmesinde gerekli olan talebi belirleyen unsurlardan biri olduğu söylenemez? A) Malın fiyatı B) Malın şekli ve rengi C) Malın kalitesi D) Tasarım farklılıkları E) Tüketicinin gelir düzeyi 10. Küresel ticaret binlerce yıldan beri süregelen bir ekonomik faaliyettir. Önceleri küresel ticaretin cazibe merkezleri... ve... gibi ülkelerdi. Haftalar, aylar süren zahmetli taşımacılık sonrası doğunun malları, batıdaki pazarlara ulaştırılırdı. Dolayısıyla, küresel (uluslararası) ticaretin binlerce yıl öncesinden başladığı herkes tarafından bilinmektedir. Paragrafta boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangileri getirilmelidir? Palme Yayıncılık 14. Eşit veya yakın gelişmişlik düzeyine sahip ülkeler arası serbest ticaret oldukça zor ve risklidir. Örneğin, ABD ile Japonya dünyanın en önemli otomotiv üreticileridir. Japon firmalarının ABD otomotiv pazarına girmesi oldukca zordur. I. Tüketici açısından daha ucuza otomobil üretmeli II. Daha kaliteli otomobil üretmeli III. Daha farklı tasarım örnekleri ortaya koymalı A) Brezilya ve Arjantin B) ABD ve Kanada C) Avustralya ve Endonezya D) Çin ve Hindistan E) Rusya ve Japonya 11. Aşağıdaki tabloda sanayi ürünleri üretim alanı ve pazar alanı olarak verilen seçeneklerden hangisi doğrudur? Sanayi ürünü üretim alanı Sanayi ürünü pazar alanı A) ABD Kuzey Afrika B) Brezilya Norveç C) Rusya Federasyonu İngiltere D) Almanya Japonya E) Hindistan Malezya Bu durumda Japon firmalarının ABD otomotiv pazarında yer bulabilmeleri için yukarıda verilenlerden hangisini ya da hangilerini yapması gereklidir? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II D) II ve III E) I, II ve III 15. Aşağıdaki ülkelerden hangisinde hizmet üretiminin diğerlerine göre daha fazla geliştiği söylenebilir? A) İsviçre B) Hindistan C) Malezya D) Türkiye E) Güney Afrika Cumhuriyeti 8. A 9. C 10. D 11. A 12. C 13. B 14. E 15. A 217

28 BÖLÜM - 5 COĞRAFYA Ülkeler Arası Etkileşim 1. Tatil, eğlence, sağlık, din, spor gibi çeşitli nedenlerle (ticari nedenler dışında) ve sürekli yerleşmemek kaydıyla seyahat eden insanların, seyahatleri süresince ihtiyaç duydukları hizmet ve malları satın almalarıyla ilgili olayların ve ilişkilerin tümüne... denir. Paragrafta boş bırakılan yere aşağıdaki ifadelerden hangisi getirilmelidir? A) Tanıtım B) Günibirlikçi C) Rekreasyon D) Turist 5. Aşağıdakilerden hangisi turizmin coğrafya ile olan ilişkisi kapsamında ele alınamaz? A) Turistik alan ve bölgelerin tespiti ve gruplandırılması B) Turizmin mekân üzerindeki etkileri C) Turizmin sosyal ve kültürel etkileri D) Turizmin çevre ve ekolojik etkileri Test 3 E) Turizm yatırım projelerinin değerlendirilmesi E) Turizm 2. Aşağıdakilerden hangisi turizmin oluşmasında ve tanımlanmasında gerekli olan kavramlardan biri değildir? A) Bir süre konaklama 6. Turizm, ekonomik sektör sınıflandırmasında aşağıdakilerden hangisinin içinde yer alır? A) Sanayi B) Hayvancılık C) Ticaret D) Tarım E) Hizmet B) Belirli bir yere seyahat etme C) Gidilen yerde geçici süre kalma D) Gidilen yerde gelir sağlayıcı bir faaliyette bulunma E) Geçici yer değiştirme 3. Aşağıdakilerden hangisi turizm faaliyetleri kapsamında yer almaktadır? A) Öğrencilerin uzun süreli konaklamaları B) Devamlı yerleşme amacına yönelik seyahatler C) Günlük ihtiyaçların karşılanması için yapılan seyahatler Palme Yayıncılık 7. Aşağıdakilerden hangisi lüks turizm aktiviteleri dahilinde gerçekleştirilen bir turizm türü değildir? A) Kumar turizmi B) Termal turizm C) Kruvaziyer turizmi D) Golf turizmi E) Av turizmi 8. Aşağıdakilerden hangisi dağcılık ve kış turizmi kapsamında gerçekleştirilen etkinliklerden biri değildir? A) Avlanma B) Kayak C) Tırmanma D) Rafting E) Yürüyüş D) Kongre ve iş seyahatleri E) İş aramak için yapılan seyahatler 4. Aşağıdakilerden hangisi turist olarak kabul edilmektedir? A) Diplomatlar B) Okullardaki üniversite öğrencileri C) Başka bir ülkede yaşayıp komşu ülkeye çalışmak için gelenler D) Bir ülkeden durmaksızın transit geçenler E) Bilimsel, idari toplantılara katılmak amacı ile yolculuk edenler 9. Aşağıdaki turizm faaliyetlerinden hangisi insanları turistik hareketlere yönelten sportif faaliyetlere örnek oluşturur? A) Dünya futbol şampiyonasnı izlemek için Brezilya ya gitmek B) Sağlık sorunlarına çare bulmak için İzlanda daki termal sulara gitmek C) Yeni yerler görmek ve kültür tanımak amacıyla Afrika turuna katılmak D) Tarihi araştırmak ve anlamak için İpek Yolu seyahatine çıkmak E) Fransa da yapılan tıp kongresine konuşmacı olarak katılmak E 2. D 3. D 4. E 5. E 6. E 7. B 8. D 9. A

29 10. Turizmin toplum üzerinde olumlu ve olumsuz etkileri söz konusudur. Aşağıdakilerden hangisi turizmin, toplumsal ve kültürel yapı üzerindeki olumsuz etkilerinden biri olduğu söylenemez? A) Turist kabul eden bölge halkının sahip olduğu değer ve inanç yapısının değişmesi, giyim ve yaşam biçiminde meydana gelen değişiklikler B) Turist kabul eden bölgenin dil yapısına giren yabancı sözcükler sonucu dilde yabancılaşmanın ortaya çıkması C) İnsanlar arası ilişkilerdeki dostluk, arkadaşlık, konukseverlik gibi manevi değerlerin yok olarak yerini ekonomik çıkar gruplarının alması D) Ulusal bilincin artıp yerli halkın sahip olduğu değerlerle övünmelerini sağlar E) Yöre halkının turistlere özenerek onları taklit etmek istemeleri 11. Aşa dakilerden hangisi turizmin ekonomik işlevi ile ilgilidir? A) Do al varl klar n korunmas n sa lar. B) Yeni iş alanlar oluşturur. C) nsanlar n bilgi ve görgülerini artt r r. D) Turizm k rsal bölgelerde ça daşlaşmay h zland r r. E) Bedensel, ruhsal ve zihinsel gelişmeyi sa lar. 12. Turizmin evrensel bar ş n sa lanmas na neden olan etkisi turizmin hangi alandaki önemine girer? A) Ekonomik önemi B) Sosyal önemi C) Politik önemi D) Kültürel önemi E) Ekolojik önemi 13. Bir bölgede turizmin gelişmesiyle aşağıdaki iş kollarından hangisinde fazla bir gelişme beklenmez? A) Haberleşme B) Ulaşım C) İnşaat D) Madencilik E) Ticaret Palme Yayıncılık 15. Aşağıdakilerden hangisi turizmin, çevre ve ekolojik denge üzerindeki olumsuz etkilerinden biri olduğu söylenemez? A) Turistik yerleşim doğal çevreyi tahrip etmekte ve fiziksel dengeyi bozmaktadır. B) Tarihi SİT alanlarının kirlenmesine neden olmaktadır. C) Turistik mal ve hizmet üretim ve tüketiminden kalan zararlı artıklar çoğu kez doğayı kirlettiği kadar kişilerin sağlığı içinde tehlike oluşturmaktadır. D) Turizm yalnızca sahil kıyısında değil, yoğunlaşmanın neden olduğu tüm yörelerde düzensiz kentleşmeye yol açmaktadır. E) Turizmin mevcut tarihi yöre, anıt ve yapıların restorasyonu ya da iyileştirilmesi için iyileştirici güç olmaktadır. 16. Bir bölgede turizm faaliyetlerinin hızla gelişmesi aşağıdakilerden hangisini göstermektedir? A) Bölge ekonomisinde hizmet sektörünün giderek önem kazandığını B) Bölgede birincil ekonomik faaliyetlerin önemini yitimeye başladığını C) İhracatın ithalatı karşılama oranının azaldığını D) Bölgede gitgide kültürel bozulmaların yaşandığını E) Bölge içinde doğal miras alanlarının yavaş yavaş azaldığını 17. Bazı kıyılarda yazların sıcak ve yaz süresinin uzun olması bu kıyılara çok sayıda yerli ve yabancı turistin gelmesini sağlamaktadır. Buna göre, aşağıdaki ülkelerden hangisi paragrafta anlatılan özelliğe bağlı olarak turist almaz? A) Yunanistan B) Mısır C) İtalya D) Fransa E) Avusturya BÖLÜM - 5 COĞRAFYA 14. Aşağıdakilerden hangisi Dünya nın eski yedi harikaları arasında yer almaz? A) Keops Piramidi B) Babil in Asma Bahçeleri C) Zeus Heykeli D) İskenderiye Feneri E) Chichen Itza Piramidi 18. Aşağıdaki tarihi çekiciliklerden hangisi dünya mirası listesinde değildir? A) Göreme Milli Parkı ve Kapadokya B) Sümela Manastırı C) Edirne Selimiye Camii ve Külliyesi D) Hattuşaş (Boğazköy) E) Divriği Ulu Camii ve Darüşşifası 10. D 11. B 12. C 13. D 14. E 15. E 16. A 17. E 18. B 219

30 BÖLÜM - 5 COĞRAFYA 19. Türkiye nin Dünya Miras Listesi ne giren kültürel zenginlikleri içinde Antik Çağ da Likya nın en büyük şehirleri olan Xanthos-Letoon şehirlerinin bulunduğu illerimiz aşağıdakilerden hangisidir? A) İzmir - Manisa B) Balıkesir - Çanakkale C) Mersin - Adana D) Muğla - Antalya E) Bursa - Balıkesir 20. I. Selous Ulusal Parkı II. Yellowstone Ulusal Parkı Yukarıda verilen ulusal parkların bulunduğu ülkeler aşağıdaki seçeneklerin hangisinde doğru olarak verilmiştir? I A) Kenya Kanada B) Mozambik Meksika C) Tanzanya ABD D) Nijerya Brezilya E) Madagaskar Peru 21. Aşağıda Dünya nın yeni yedi harikalarından bazıları verilmiştir. I. Petra Antik Kenti II. Kurtarıcı İsa Heykeli III. Collesium IV. Tac Mahal Anıt Mezarı Buna göre, yukarıda verilen yeni harikaların hangi ülkelerde yer aldıkları doğru verilmiştir? I II III IV A) Libya Meksika Yunanistan Afganistan B) Mısır Arjantin Almanya Pakistan C) Cezayir Peru İspanya Hindistan D) Fas Şili Fransa Çin E) Ürdün Brezilya İtalya Hindistan 22. Dünya nın yeni yedi harikasına aşağıdaki kültürlerden hangisinin katkısı yoktur? A) Çin kültürü B) Türk kültürü C) Hint kültürü D) Roma kültürü E) Meksika kültürü II Palme Yayıncılık 23. Aşağıda verilen yerlerden hangisi UNESCO nun Dünya Miras Listesi nde bulunan yerlerinden biri değildir? A) Süveyş Kanalı B) Iguaçu Şelalesi C) Machu Picchu D) Galapagos Adaları E) Atina Akropolü 24. ABD nin Idaho, Wyoming ve Montana eyaletlerinin kesiştiği yerde bulunur de ABD nin ve dünyanın ilk ulusal parkı olmuştur. Dünyadaki sıcak su kaynaklarının yarısı burada bulunur ve sayıları 10,000 den fazladır. Volanlar, çağlayanlar ve yaban hayvanlarıyla da dikkat çeker. Yukarıda bazı özellikleri verilen ulusal park aşağıdakilerden hangisidir? A) Selous Ulusal Parkı B) Serengeti Ulusal Parkı C) Yosemite Ulusal Parkı D) Kuruger Ulusal Parkı E) Yellowstone Ulusal Parkı MÖ 400 ile MS 106 yıllarında Nebatiler tarafından krallarının ölümü sonrasında gömülmesi için kral mezarlığı amacıyla yapılmıştır. Yapımı 500 yıl süren şehrin içerisinde tiyatro, tapınak, ev ve bir takım yapılar bulunmaktadır. - Amerika keşfedilmeden önce en büyük imparatorluğa sahip olan İnka lılar tarafından yaptırılmıştır. 200 den fazla merdiven sistemiyle birbirine bağlı olan taş yapıdan oluşmaktadır. - Meksika nın Yucatan Yarımadası nda bir maya kentinde bulunur ve Yucatan ın dinini merkezi sayılmaktadır. Mayaların mimari ve kültürel olarak bütün özelliklerini taşır. Mayalar astronomi ve matematik bilimi ile sistemli bir çalışma yürütmek amacıyla bu eseri yapmışlardır. - Babür İmparatoru Şah-ı Cihan tarafından ölen karısı için yaptırılmıştır. Mimari yapıt tarihe aşk için yapılmış en büyük ve en güzel anıt olarak anılır. Dünya nın yeni yedi harikası arasında bulunan ve yukarıda başlıca özellikleri verilen eserler arasında aşağıdakilerden hangisine değinilmemiştir? A) Petra Antik Kenti B) Machu Picchu Antik Kenti C) Chichen Itza Piramidi D) Tac Mahal E) Kurtarıcı İsa Heykeli D 20. C 21. E 22. B 23. A 24. E 25. E