HÜCRE KÜLTÜRÜNDEN DOKU MÜHENDİSLİĞİNE A.Kayataş,B.Çetin,D. Ahras,İ. Sarıbıyık,İ.Okşak,O.Kaplan Prof.Dr. Ali Barutçu Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Plastik,Rekonstrüktif ve Estetik Cerrahi Yara İyileşmesi Bilim Dalı İZMİR 1
DOKU MÜHENDİSLİĞİ NEDİR? Doku mühendisliği, organ ve dokuların hastalara nakledilmek üzere laboratuvar koşullarında oluşturulmasıyla uğraşan bir bilim dalıdır. 2
Prof. Robert LANGER (Kimya Mühendisi) Prof. Dr.J. VACANTI Dr. Y. C. FUNG 3
DOKU MÜHENDİSLİĞİ MEKANİK ETKİLEYİCİ BÜYÜME FAKTÖRÜ HÜCRE NAKLİ BİYOPSİ HÜCRE GELİŞTİRME HÜCRE İZOLASYONU HÜCRE İSKELESİ HÜCRE ÇOĞALMASI HÜCRE EKİMİ 4
ORTAK ÇALIŞMALAR Mühendislik Biyoloji Kimya Cerrahi 5
Organların ya da dokuların rejenerasyonu için üç önemli faktör vardır. DOKU MÜHENDİSLİĞİ HÜCRELER osteoblast, fibroblast HÜCRE İSKELETİ Kollajen, PLA,PGA BİYOSİNYAL MOLEKÜLLER 6
1. Doku oluşumunu sağlayacak olan hücreler. 1.Otogreft Hücre: Hastanın kendisinden alınıp hastaya implante edilen hücreler. 2.Allogreft hücre: Başka insandan alınıp hastaya implante edilen hücreler. 7
1. Doku oluşumunu sağlayacak olan hücreler. 3.Zenogreft Hücre: Hayvanlardan alınıp hastaya implante edilen hücreler. 4.Kök Hücre: Kök hücreler, organizmadaki her hücre, doku ve organın kaynağıdır. 8
2.DOKU İSKELESİ 3 Boyutlu Doku iskeleleri ( tissue scaffold ) : Hücrelere yapısal destek sağlayarak hücrelerin yapışmasını ve üremesini sağlar. 9
3. Biyosinyal Moleküller Doku oluşumu süresince çeşitli hücresel işlevleri desteklemek amacıyla kullanılır. 10
DOKU MÜHENDİSLİĞİNDE TEMEL YAKLAŞIMLAR 11
Birinci yaklaşım yeni dokunun oluşumu için yalnızca biyomalzeme kullanımıdır. Biyomalzemeler: Metal kalça, eklem protezleri, porselen dişler, polimerik damar protezleri vb. 12
Hücre nakli olarak adlandırılan ikinci yaklaşım yalnızca hücreleri kullanarak tedaviyi gerçekleştirmeyi amaçlıyor. 13
3. yaklaşım, biyomalzeme ve biyosinyal moleküllerini kullanıyor. 14
HÜCRELER HÜCRE İSKELESİ 4. Yaklaşım biyomalzeme, hücre ve biyosinyal moleküllerinin üçünü bir arada kullanarak doku oluşturmayı hedefler. BİYOMOLEKÜLLER 15
DOKU MÜHENDİSLİĞİ ÜRÜNLERİ 16
1. DERİ DOKUSU ÜRÜNLERİ Yanıklar, kronik yaralar, plastik ve estetik ameliyatlarda kullanım ve ağız mukozasındaki hastalıklarda kullanılmak için çeşitli ticari ürünler mevcuttur. 17
2. KIKIRDAK DOKUSU ÜRÜNLERİ Kıkırdak doku mühendisliği ürünleri stres altındaki kıkırdak (eklemler) uygulamalarını hedef almıştır. 18
Tavşanın her iki dizinde oluşturulan standart osteokondral kayıp bir tarafta boş bırakılırken (Kalın ok), diğer tarafta polihidroksi-bütirat+ kondrositten oluşan yapay kıkırdak ile onarılmıştır (İnce ok). 8. haftada her iki dizin makroskobik görüntüsü 19
Poli hidroksi bütirat+kondrositten oluşan yapay kıkırdağın in vivo mikroskopik görüntüsü. Yapay kıkırdağın çevre dokuya iyi entegre olduğu ancak yine de subkondral kemikte yabancı cisim reaksiyonu dikkat çekiyor 20
3. KEMİK DOKUSU ÜRÜNLERİ Kemik kırıkları, çene kemiği ameliyatları, osteoporoz, kemik tümörleri ve diş eti ameliyatlarında kullanılmak üzere çeşitli ürünler geliştirilmiştir. 21
DOKU MÜHENDİSLİĞİ ÜRÜNLERİNİN PAZAR DURUMU VE MALİYETLERİ 22
Üretici Firmalar ve Üretim Planları Doku mühendisliği ürünleri çoğunluğu ABD ve Avrupa da bulunan çeşitli firmalarca üretiliyor. Ülkemizde doku mühendisliğinin gelişmesine ve desteklenmesine yönelik ulusal bir plan bulunmuyor. 23
PEKİ YA GELECEK? 24
Yakın zamanda doku mühendisliği çalışmaları ile yapay organlar üretilmesi mümkün olabilir. 25
DOKU MÜHENDİSLİĞİ VE NANOTEKNOLOJİ Nanoteknolojiyi kullanarak biyolojik ve fiziksel özellikleri tahmin edelebilen doku mühendisliği ürünleri üretilebilir. 26
REFERANSLAR Gümüşderelioğlu, M., 2007, Doku Mühendisliğinde Nanoteknoloji, Bilim ve Teknik, 479. Sayı, syf 3 Güler, M., 2009, Doku Mühendisliği ile Yedek Organlara Doğru, Bilim ve Teknik, 500. Sayı, syf 70-71 Gümüşderelioğlu, M., 2010, Doku Mühendisliği ve Ürünleri, Bilim ve Teknik, 516. Sayı, syf 71-75 Lanza, Robert P., Robert S. Langer, William L. Chick, Principles of Tissue Engineering, Academic Press, 1997, CHINA KARAKEÇİLİ, A., 2006, Mikrodesenli Biyoaktif Malzemelerin Dizaynı Karakterizasyonu ve Doku Mühendisliğindeki Uygulamaları, Doktora Tezi, Hacettepe Üniversitesi Kimya Mühendisliği Bölümü Alparslan Şenköylü-Feza Korkusuz (Kıkırdak Onarımda Doku Mühendisliği Uygulamaları) 27