İŞLETME SERMAYESİ YÖNETİMİ Nakit Yönetimi 1 Nakit Yönetimi Giriş 2 1
İŞLETME SERMAYESİ UNSURLARI GRUP İŞLETME SERMAYESİ VARLIK UNSURLARI YÜZDE I-DÖNEN VARLIKLAR 100.0 A-Hazır Değerler 18.8 1-Kasa 0.3 2-Alınan Çekler 5.6 3- Bankalar 13.2 4-Verilen Çekler ve Ödeme Emirleri (-) (0.6) 5-Diğer Hazır Değerler 0.3 B-Menkul Kıymetler 0.6 Kaynak: TMCB 3 Paranın Kavramsal Çerçevesi Günlük yaşamda mal ve hizmetlerin değişiminde ve borçların tasfiye edilmesinde kullanılan, insanlar tarafından genel kabul gören varlıklardır. Paranın Özellikleri Paranın Fonksiyonları Taşınabilirlik Dayanıklılık Standardizasyon Bölünebilirlik Değişim Aracı Olma Hesap Birimi Olma Değer Saklama Aracı 4 2
Ödeme Sistemlerinin Gelişimi Çek Elektronik Para? Sanal Para Mal Para İtibari Para - Bitcoin, 2008 yılında Satoshi Nakamoto tarafından geliştirilmiştir. - Reel ekonomiye etki eder. - Şifreleme biliminin bir uygulamasıdır. - Merkezi otoriteye ihtiyaç duymadan güvenli bir şekilde çalışmaktadır. Kaynak: Mishkin, Matthews, Giuliodori. The Economics of Money, Banking And Financial Markets (2013), 50-52 5 İşletmenin Nakit Bulundurma Amaçları (Para Talebi) İşlem İhtiyat Spekülatif 6 3
Nakit Yönetiminin Önemi - 1980 de, işletmeler varlıklarının %12 si kadar nakit bulundururken, 2011 gelindiğinde bu oranın 22% olduğu görülmektedir. - Özellikle uluslararası işletmelerin bulundurduğu nakit seviyeleri büyük miktarlara ulaşmıştır. Örneğin; Apple 200 milyar $, Cisco 48.5 milyar $, Microsoft 59.4 milyar $, Google 49 milyar $. (2013 verileri) 7 Nakit Yönetiminin Önemi Bu artışın nedenlerini inceleyen araştırmalara bakıldığında; - Kapasite kullanım oranlarının düşmesi (2008-2009 yılı), - Düşük enflasyon oranlarının, nakit bulundurma maliyetlerini azaldığını, - Uluslararası işletmelerin (Google, Apple, Phzer gibi) vergi düzenlemeleri sebebiyle elde ettikleri nakitleri ülke dışında bıraktığını, - Önceden başarısızlık (temerrüt, iflas gibi) yaşıyan finansal yöneticilerin (CFO) daha fazla nakit bulundurma eğiliminde olduğunu göstmektedir. 8 4
Nakit Yönetimi 9 Nakit Bulundurmanın Yararları - Günlük faaliyetlerin gerektirdiği ödemeleri eksiksiz şekilde karşılamak, - Beklenen ödemeleri zamanında yapmak (vergi, borç, temettü vb.), - Beklenmedik olağanüstü olaylara karşı hazırlıklı olmak, mali açıdan güç duruma düşmemek, - Alışlarda iskontodan yararlanmak, - Bankalarla iyi ilişkiler kurmak, devam ettirmek, gerektiğinde kolaylıkla kredi temin etmek, - Ortaya çıkacak karlı iş imkanlarını ve yatırım fırsatlarını değerlendirmek 10 5
Nakit Yetersizliğinin Olumsuz Etkileri - Kredi imkanının zorlaşabilir, tüm ödemelerin peşin yapılması istenebilir, - Kredi verenler firmanın ödeme güçlüklerini dikkate alarak, faiz oranlarını veya kredili satışlarda malın fiyatını artırabilirler, - Satıcılar kredili mal vermeyi geri çevirebilirler, - Hammadde alışlarında düzen bozulabilir, nakit sıkıntısı içinde bulunan firmalar, ikinci sınıf müşteri muamelesi görülebilir, - Vadesi gelen borç ödenmesinde yaşnan zorluklar sebebiyle kayıplar (protesto, temerrüt faizi) yaşanabilir, - İskonto imkanı ortadan kalkar, üretim maliyetleri artar, 11 Nakit Yönetimi Nakit yönetimi üç soruya cevap vermektedir; 1. İşletmenin ödemeleri, tahsilatı ve bulunduracağı nakitlerin dengesi nasıl yönetilecek? 2. Atıl kalan geçici fonlar, gelir getirici varlıklara nasıl yatırılacaktır? 3. Mevcut nakit durumuna göre, uygun nakit dengesi nasıl sağlanacaktır? 12 6
1.Nakit Yönetiminde Etkinliği Artırıcı İşlemler Etkinliği artırıcı işlemler nakit tahsilatı ve ödemelerle ilgili olanlar yönünden ayrı ayrıdır; -Tahsilatın kontrol edilmesinde amaç nakdin maksimum hızlandırılmasını sağlamaktır. -Ödemelerin kontrolünde amaç ödemeleri mümkün olduğunca geciktirmektedir. Tahsilatın Hızlandırılması ile İlgili İşlemler Müşterilerin Ödeme Alışkanlıklarını Değiştirme Toplama Bankacılığı Posta Kutusu Sistemi Nakit Hareketlerinin Hızlandırılması Nakit Ödemelerinin Kontrolü Çek Hesabındaki Farktan Yararlanma Elektronik Fon Transfer Sistemi 13 1.Nakit Yönetiminde Etkinliği Artırıcı İşlemler Kaynak: 2013 AFP Electronic Payments Survey http://www.afponline.org/epayments/ 14 7
2.Atıl Fonların Değerlendirilmesi Ödemelerden artan, fazla nakitler atıl kalıp maliyetinin yüklenilmesi yerine, ihtiyaç duyulacak zamana kadar, kısa süre ile de olsa verimli kullanma imkanı vardır. 15 2.Atıl Fonların Değerlendirilmesi Yatırımı Etkileyen Faktörler Getiri Likidite Vade Vergi Durumu Risk 16 8
3.Nakit ve Benzeri Varlıkların En Uygun Seviyesinin Hesaplanması İşletmeler nakit miktarının tespitinde, - Geçmiş dönem sonuçlarını veya yararlanılan kredilerin hacmini dikkate alarak, -Bütçe yardımıyla, -Nakit bulundurma amaçlarını dikkate alarak geliştirilen modeller; a) Boumal Modeli b) Brenak Modeli c) Miller-Orr Modeli 17 3.Nakit ve Benzeri Varlıkların En Uygun Seviyesinin Hesaplanması a) Boumal Modeli: Toplam Maliyet = Nakit Bulundurma Maliyeti + Nakit Tedarik Maliyet Toplam Maliyet = Q x M b + I x M t 2 Q Q = 2 x I x M t M b Q: Ekonomik nakit sipariş miktarı (Her defasında tedarik edilecek fon miktarı) I: Belirli dönemde ihtiyaç duyulan nakit miktarı Mt: Her seferde yapılacak nakit tedarik gideri Mb: Bulundurulan nakdin fırsat maliyeti 18 9
3.Nakit ve Benzeri Varlıkların En Uygun Seviyesinin Hesaplanması a) Boumal Modeli: Toplam Maliyet = Nakit Bulundurma Maliyeti + Nakit Tedarik Maliyet Toplam Maliyet = Q x M b + I x M t 2 Q Q = 2 x I x M t M b 19 3.Nakit ve Benzeri Varlıkların En Uygun Seviyesinin Hesaplanması a) Boumal Modeli: Bir firmanın gelecek yıldaki nakit ihtiyacı 800 milyon TL dir. Her kredi için başvuru da ya nakit tedarikinde yapacağı gider 15.000 TL dir Bulundurulan nakitlerin fırsat maliyeti %24 olduğuna göre i) İşletmenin ekonomik nakit siparişi kaç TL dir? Q = 2 x I x M t M b = 2 x 800 000 000 x 15 000 = 10 000 000 TL 0,24 ii) Bulundurma, tedarik ve toplam maliyetleri belirleyiniz. Toplam Maliyet = Nakit Bulundurma Maliyeti + Nakit Tedarik Maliyet Toplam Maliyet = Q x M b + I x M t 2 Q Toplam Maliyet = 10 000 000 x 0,24 2 800 000 000 x 15 000 + 10 000 000 Toplam Maliyet = 1 200000+1 200 000 = 2 400 000 TL dir. 20 10
3.Nakit ve Benzeri Varlıkların En Uygun Seviyesinin Hesaplanması b) Miller-Orr Modeli: D: Pazarlanabilir senet alım-satımı için katlanılacak gider σ 2 : Günlük nakit akışlarının varyansı U = 3H 2A H = A + 3 3xDxσ 2 4V V: Elde tutulan nakdin günlük fırsat maliyeti (pazarlanabilir senetlerin günlük verimliliği) 21 Nakit Bütçesi İşletme bütçeleri, işletmenin yöneticileri tarafından gelecek faaliyet dönemi için saptanan politikaların, planların, amaçların ve hedeflerin sayısal ifadesidir. Nakit bütçesi, belirli bir bütçe döneminde,belirli zaman dilimlerinde tahmini nakit akışlarını gösterir. İşletmelerin ihtiyaç duydukları nakit akışlarını tahmin etme gereksinimi nakit bütçeleri ile giderilir. Hazırlanan nakit bütçeleri yardımıyla yöneticiler problemlerini daha kolay çözme imkanı kazanmaktadır. Problemleri önceden tespit edip, gerekli önlemleri alabilirler. Stok yönetimi ve alacak politikasındaki değişiklerin etkisi nakit bütçesi yoluyla açıklanabilir. 22 11
Nakit Bütçesi İşletme bütçeleri, işletmenin yöneticileri tarafından gelecek faaliyet dönemi için saptanan politikaların, planların, amaçların ve hedeflerin sayısal ifadesidir. Nakit bütçesi, belirli bir bütçe döneminde,belirli zaman dilimlerinde tahmini nakit akışlarını gösterir. İşletmelerin ihtiyaç duydukları nakit akışlarını tahmin etme gereksinimi nakit bütçeleri ile giderilir. Hazırlanan nakit bütçeleri yardımıyla yöneticiler problemlerini daha kolay çözme imkanı kazanmaktadır. Problemleri önceden tespit edip, gerekli önlemleri alabilirler. Stok yönetimi ve alacak politikasındaki değişiklerin etkisi nakit bütçesi yoluyla açıklanabilir. 23 Nakit Bütçesi Hesaplamaları Bütçe döneminin ve zaman diliminin belirlenmesi Nakit girişlerinin tahmin edilmesi Nakit çıkışlarının tahmin edilmesi Nakit akış farklarının belirlenip net akışının tahmin edilmesi Nakit fazlalığı halinde, nakdin nerelere yatırılacağının belirlenmesi Nakit açığı halinde nasıl kapatılacağının belirlenmesi 24 12
Örnek Uygulama Snowmen tahta kaleminin dağıtımını yapan ES-MO A.Ş.ye ait 30 Haziran 2012 tarihli bilanço aşağıdaki gibidir; Aktif Pasif Kasa 80,000 Satıcılar 435,000 Alacak 280,000 Öz Kaynaklar 2,220,000 Stoklar 435,000 - Sermaye 3,000,000 Maddi Dur. Var. 1,860,000 - Ödenmemiş Ser. (1,320,000) -Dağ. Kar. 360,000 -Dönem Karı 180,000 (1-6 Ay) 180,000 Aktif Toplamı 2,655,000 Pasif Toplamı 2,655,000 25 Örnek Uygulama Nakit bütçesi hazırlanması için gereken bilgiler ve tahminler aşağıda verilmiştir; 1.Firma Haziran ayında 560,000 TL satış geliri elde etmiştir. Diğer aylara ilişkin satış tahminleri aşağıdadır; Temmuz 580,000 Ağustos 600,000 Eylül 620,000 Ekim 640,000 2.Firma satmış olduğu malların tutarının yarısını peşin tahsil etmekte, kalan kısmını da bir ay vade yapmaktadır. 3.Ortaklar taahhüt ettikleri sermayenin yarısını Eylül 2012 de ödeyecektir. 4.Hammadde ve malzeme alışları bir ay sonraki ay satış tutarının %75 i kadar olup, bedeli bir ay sonraki ayda ödenecektir 5.Firma ilgili ayın satış tutarının %15 i kadar satış gideri yapacak ve bedeli ilgili ay içerisinde ödeyecektir. 6.Aylık 50,000 TL genel gider yapmakta ve bedelini peşin ödemektedir. 26 13
Örnek Uygulama 7.Temmuz da 150,000 TL ve Eylül de 250,000 TL ödemek üzere, başka bir firmaya iştirak etmeye karar vermiştir. 8. Aylık amortisman gideri 40,000 TL dir. 9. Firma kasasında her ay 60,000 TL nakit bulundurmalıdır. 10. Firma 20,000 TL ve katları şeklinde borçlanıp, anapara ve faiz ödemeleri firmanın ödemek istediği ayın sonunda yapılmaktadır. Borçlanma faizi aylık %10 dur. 11. Firmanın brüt kar marjı %25 dir. Yöneticisi olduğumuz firmanın Temmuz-Ağustos 2012 dönemine ait nakit bütçesini, proforma gelir tablosunu ve proforma bilançolarını düzenlemek istersek; 27 Örnek Uygulama - Çözüm Bütçe dönemi ve zaman diliminin belirlenmesi Bütçe Dönemi: 1.07.2012 30.09.2012 Zaman dilimi : 1 ay Nakit Girişlerinin Tahmin Edilmesi 2. ve 3. maddeler firmaya nakit girişi sağlayacak faaliyetlerdir, nakit girişleri hesaplanmalıdır. Nakit Çıkışlarının Tahmin Edilmesi 4., 5.,6., ve 7. maddeler nakit çıkışına sebep olacak faaliyetlerdir, nakit çıkışları hesaplanmalıdır. Nakit akış farklarının belirlenip net nakit akışının tahmin edilmesi Nakit fazlalığı halinde herhangi bir politikası olmayıp, 9. madde asgari kasa ile ilgilidir. Nakit açığı halinde nasıl kapatılacağı 10.madde de verilmiştir. 1. ve 11. maddeler genel bilgi niteliğindedir. 8.madde amortisman gideridir! 28 14
Örnek Uygulama- Nakit Girişlerinin Hesaplanması NAKİT GİRİŞLERİ (000 TL) AYLAR HAZİRAN TEMMUZ AĞUSTOS EYLÜL EKİM Satış Tutarı 560 580 600 620 640 -Peşin Tahsilat 290 300 310 -Kredili Satışlardan Tahsilat 280 290 300 310 Sermaye Taahhüdü - - 660 Nakit Girişleri Toplamı 570 590 1270 Bilançoda Alacaklar ve SATIŞLAR Haziran 560. 000 Temmuz 580.000 Ağustos 600.000 Eylül 620.000 Ekim 640.000 Ödenmiş Sermaye 29 Örnek Uygulama- Nakit Çıkışlarının Hesaplanması Temmuz 580,000 x %15 = 87.000 Ağustos 600,000 x %15 = 90.000 Eylül 620,000 x %15 = 93.000 NAKİT ÇIKIŞLARI (000 TL) AYLAR HAZİRAN TEMMUZ AĞUSTOS EYLÜL EKİM ALIŞLAR 435 450 465 480 -Satıcılara Ödeme 435 450 465 480 -Satış Gideri 87 90 93 -Genel Gider 50 50 50 -İştirakler İçin Ödeme 150-250 Nakit Çıkışları Toplamı 722 590 858 Bilançoda Satıcılar ve İştirakler SATIŞLAR Temmuz 580,000 Ağustos 600,000 Eylül 620,000 Ekim 640,000 Haziran 580,000 x %75 = 435.000 Temmuz 600,000 x %75 = 450.000 Ağustos 620,000 x %75 = 465.000 Eylül 640,000 x %75 = 480.000 30 15
Örnek Uygulama- Finansal İşlemler Tablosu FİNANSAL İŞLEMLER TABLOSU (000 TL) TEMMUZ AĞUSTOS EYLÜL EKİM Dönem Başı Kasa Mevcudu 80 68 68 298 Nakit Girişleri Toplamı 570 590 1270 Nakit Çıkışları Toplamı 722 590 858 Nakit Akış Farkı -152 0 412 Nakit Açığı/Fazlası -72 68 480 Alınan Borç 140 0 0 Anapara Ödemesi 0 0 140 Faiz Ödemesi 0 0 42 Devreden Kasa 68 68 298 Bilançoda Kasa -Nakit akış farklarının belirlenip net akışının tahmin edilmesi. -Nakit fazlalığı halinde nakdin nerelere yatırılacağının, nakit açığı halinde nasıl kapatılacağının belirlenmesi 31 Örnek Uygulama- Nakit Girişlerinin Hesaplanması ES-MO A.Ş. 01.07.2012-31.09.2012 TARİHLİ PROFORMA GELİR TABLOSU(BİN TL) Satışlar 1,800 (580+600+620) Satılan Tic. Mal. Maliyeti (1,350) Brüt Kar 450 Diğer Giderler Toplamı (582) Genel Giderler (50+50+50) 150 Satış Gideri (87+90+93) 270 Amortisman Gideri (40+40+40) 120 Finansman Gideri 42 Zarar (132) Brüt Kar Marjı %25 verilmişti. 1,800 x %75 = 1,350 Bilançoda Dönem Zararı (6-9 ay) 32 16
Örnek Uygulama- Nakit Girişlerinin Hesaplanması Aktif ES-MO A.Ş. 30.09.2012 TARİHLİ PROFORMA BİLANÇOSU Pasif Kasa 298,000 Satıcılar 480,000 Alacak 310,000 Öz Kaynaklar 2,748,000 Stoklar 480,000 - Sermaye 3,000,000 Maddi Dur. Var. 1,740,000 - Öden. Sermaye (660,000) İştirakler 400,000 -Dağ. Kar. 360,000 -Dönem Karı 48,000 (1-6 Ay) 180,000 (6-9 Ay) (132,000) Aktif Toplamı 3,228,000 Pasif Toplamı 3,228,000 D. B. Maddi Dur. Var. 1,860,000 Amortisman Gideri (120,000) Önceden hesaplananlar Aynı değere Sahip kalemler D. B. Stok 435,000 Dönem İçi Alışlar 1,395,000 Dönem İçi Kullanım (1,350,000) D.S.Stok 480,000 33 34 TESEKKÜRLER Ars.Gör.Y.Erdem ÇEVİK Isletme Bölümü 205 nolu Oda erdemcevik@gazi.edu.tr http://websitem.gazi.edu.tr/site/erdemcevik 17