VİROLOJİ - I VİRUSLARIN YAPISI Prof.Dr. Yılmaz Akça Prof.Dr. Feray Alkan Prof.Dr. Aykut Özkul Prof.Dr. Seval Bilge-Dağalp Prof.Dr. M. Taner Karaoğlu Prof.Dr. Tuba Çiğdem Oğuzoğlu
VİRUSLARIN YAPISI Nükleik Asit Protein (Yapısal, fonksiyonel) Zar (Peplos) Lipid (Fosfolipid, kolesterin) ve KHO (Dolgu Maddesi)
Nükleik Asit (Genom) GÖREVİ Virusların genel karakterlerinin (morfolojik ve infeksiyözite) taşıyıcısıdır. Virus nükleik asiti (n.a.) tek veya çift iplikçikli, linear veya sirküler yapıda olabilmektedir. Retroviruslar dışında tüm virus na ları haploidtir (her genin tek kopyası mevcuttur). Tek iplikçik Linear Çift iplikçik Sirküler
RNA VİRUSLARI Pozitif veya negatif polariteli olabilirler, (+) polariteli viruslarda nükleotid dizisi 5 3 yönünde olup, direkt translasyona uğrarlar. (-) polariteli viruslarda nükleotid dizisi ters (3 5 ) yönünde olup, mutlak transkripsiyona ihtiyaç duyarlar. BU NEDENLE (+) POLARİTELİ RNA LAR İNFEKSİYÖZDÜR!!!!! Her iki polariteyi gösteren viruslar ambisense olarak adlandırılır (Bunyavirus lar) Bazı RNA virusları segmentlidir. Reovirus lar 9-11 segment, Orthomyxovirus lar 8 segment Birnavirus lar 2 segment
5 3 3 5 http://penexcite.com/worksheet/dna-molecule-two-views-answers-worksheet.html
DNA VİRUSLARI Genel yapısal çeşitliliği sergilerler, Bazıviruslar ihtiyaç duydukları replikasyon enzimlerini kendileri kodlarken (Poxvirus lar), bir kısmı ise bu enzimler için selüler kaynakları tercih ederler (Herpesvirus lar). Bu nedenle 2. grup DNA lar İNFEKSİYÖZ olarak tanımlanır. Transfeksiyon: Viral genetik materyalin direkt hücreye verilmesiyle oluşturulan infeksiyondur.
İnfeksiyon Transfeksiyon İnfeksiyöz Virus partikülleri Pürifiye viral nükleik asitler DNA veya (+) RNA İnfeksiyöz Virus partikülleri İnfeksiyöz Virus partikülleri
PROTEİN Büyük çoğunluğu nükleik asiti saran kılıfta, zarflı (zarlı) virusların zarında ve yapısal veya fonksiyonel enzimler olarak bulunur. Nükleik asiti korumak, GÖREVLERİ Virusun şeklini (simetrisini) belirlemek, Virusun hücreye girişi ve infeksiyozitenin durdurulmasında rol oynarlar.
KAPSİT= Nükleik asiti saran protein tabakaya verilen ad. Kapsit, kapsomer (morfolojik birim) ve bunlar da protomer (yapısal birim) adı verilen protein alt ünitelerinden oluşmuştur. Nükleik asitle birlikte kapsite Nükleokapsit adı verilir. PROTEİN
PROTEİN http://people.scs.carleton.ca/~soma/biosec/r eadings/influenza/influenza-fig2.html Yapısal Proteinlerin bir kısmı kapsit ve zarf arasında birikip dolgu maddesi görevi görürler, özellikle helikal simetrili viruslarda (Rhabdovirus, Orthomyxovirus, Paramyxovirus, Coronavirus vb) bu tip proteinlere Matriks proteinleri adı verilir. Fonksiyonel Proteinler, neuraminidase, RNA polimeraz, DNA polimeraz, Reverse transcriptase. Tegument protinleri Image courtesy of University of Michigan Health System
ZARF (ZAR, PEPLOS) Zarf hücre (retrovirus) veya nükleus (herpesvirus) zarından köken alır. Peplomer adı verilen alt ünitelerden meydana gelir. Hemaglutinin ve bazı viruslarda neuraminidase aktivitesi taşır. Zarfın parçalanması o anda infekvitenin yitirilmesine neden olur.
ZARF (ZAR, PEPLOS) Zarfsız Viruslar: Çevresel etkilere dayanıklı ve dirençlidirler, örn kurumaya, kuru havaya ve sabunla muameleye dayanabilirler Yaşam sikluslarının bir özelliği olarak, infekte ettikleri hücreyi öldürürler. Zarflı Viruslar: Zarf her zaman hücre kökenli olup, lipoprotein tabiatındadır. Hücreden uzun ve kronik bir infeksiyondan sonra saçılırlar. Bu olay Tomurcuklanma (Budding) olarak adlandırılır. Zarf kurumaya, kuru havaya ve sabunla muameleye karşı hassastırlar.
VİRİON İnfektif özelliğe sahip komple virus partikülüne VİRİON adı verilir. Nükleik asit Kapsit Zarf (Eğer varsa)
VİRUS YAPI PRENSİPLERİ Prof.Dr. Yılmaz Akça Prof.Dr. Feray Alkan Prof.Dr. Aykut Özkul Prof.Dr. Seval Bilge-Dağalp Prof.Dr. M. Taner Karaoğlu Prof.Dr. Tuba Çiğdem Oğuzoğlu
Kübik (İkozahedral) yapı Herpes-, Adenove Rotavirus lar Helikal yapı Orthomyxo-, Paramyxo-, Rhabdo- ve Coronavirus lar Kompleks yapı Poxvirus lar Binal yapı Bakteriyofaj lar
İKOSAHEDRAL SİMETRİ Hem DNA ve hem de RNA viruslarında gözlenen bir simetri şeklidir. Zarflı veya zarfsız olabilirler. Zarflı ikozahedral simetrili viruslar zarfsız olanlara göre daha frajildirler. Viruslar içinde çevre şartlarına en dayanıklı olan viruslar zarfsız viruslardır. http://www.mdpi.com/1999-4915/6/12/4902/htm
KÜBİK İKOSAHEDRAL SİMETRİ İkozahedron çok kompleks bir geometrik yapı olup, virus proteinlerinin bir araya gelerek kubik kapsit simetri oluşturma mekanizması olarak kabul edilir. En basit ikozahedron 20 eşkenar üçgenin belirli derecelerdeki açılarla bir araya gelir. Açısal özellikleri nedeniyle üç temel eksen sayesinde değişken görüntüler verir.
Kapsit Morfolojisi Kapsomerler halka- veya düğüm şeklinde 5 veya 6 protomerden oluşmuş yapısal altünitelerdir. pentamer (penton) beş altüniteli kapsomer, hexamer (hexon) altı altüniteli kapsomer
hexamer pentamer https://www.studyblue.com/notes/note/n/microbio-lecture-4/deck/9774817
Simetri Eksenleri Bu geometrik yapının simetri kuralı, belirli eksenler merkezinde dönme sırasında verdiği üçgen sayısına göre 2-3-5 simetrileri olarak adlandırılır: İki katlı dönüş simetri ekseni her ayrıtın merkezinden geçer. Üç katlı dönüş simetri ekseni her yüzün merkezinden geçer. Beş katlı dönüş simetri ekseni ise her köşenin merkezinden geçer.
Kapsomer Sayısı Hesabı N=10(n-1) 2 +2 N= viriondaki toplam kapsomer sayısı n= bir yüzdeki kapsomer sayısı
HELİKAL SİMETRİ α Bu yapı şekli, ortada heliks şeklindeki RNA tabanındaki genoma protein alt ünitelerinin belirli bir düzen dahilinde bağlanması sonucunda ortaya çıkar. Bu yapı sadece RNA viruslarında bulunur, DNA virusları helikal yapı prensibi sergilemezler.
HELİKAL SİMETRİ
Helikal Simetri Oluşan helikal yapının genişliği ve uzunluğu, merkezde bulunan RNA ile ilişkilidir. Sadece RNA viruslarında gözlenen bir simetri şeklidir. Helikal simetrili virusların tamamı zarflı viruslardır. Helikal simetrili viruslar en dayanıksız (frajil) viruslar olarak tanımlanır. Dış çevreye ve fiziksel, kimyasa ajanlara çok hassastırlar. İnfluenzavirus Ebolavirus
KOMPLEKS SİMETRİ Oval şekilli, tuğla görünümlü viruslardır. Sadece Poxviridae (Çiçek grubu) ailesinde görülen simetri şeklidir.
http://www.wikiwand.com/es/poxviridae Detay Yapı
KOMPLEKS SİMETRİ http://www.wikiwand.com/es/poxviridae
BİNAL (Kombine) SİMETRİ Hem ikozahedral ve hem de helikal yapı özelliği sergilerler. Bu yapı sadece fajlarda gözlenir. https://www.studyblue.com/notes/note/n/microbio-lecture-4/deck/9774817
Bakteriyofaj T4 Transmission Electron Micrograph (TEM) of enterobacteria phage T4, a phage that infects E. coli bacteria. Creative RM By: Scimat Scimat