Çocuklarda Anksiyete Duyarlılık Ölçeğinin Türk Kültürüne Uyarlanması: Güvenirlik ve Geçerlilik Çalışması



Benzer belgeler
Çocuklara Yabancı Dil Öğretiminin Duyuşsal Hedefleri Ölçeği

DSM-5 Düzey 2 Somatik Belirtiler Ölçeği Türkçe Formunun güvenilirliği ve geçerliliği (11-17 yaş çocuk ve 6-17 yaş anne-baba formları)

Atatürk Üniversitesi, Kazım Karabekir Eğitim Fakültesi, İlköğretim Bölümü, Erzurum 2

ERGEN PARA TUTUMU ÖLÇEĞİ TÜRKÇE FORMU: GEÇERLİK VE GÜVENİRLİK ÇALIŞMASI

Sosyal Başarı Hedefi Ölçeğinin Türkçeye Uyarlanması

Güdülenme ve Öðrenme Stratejileri Ölçeðinin Türkçe Formunun Geçerlik ve Güvenirlik Çalýþmasý

Marmara Coğrafya Dergisi / Marmara Geographical Review

EJER CONGRESS 2015 BİLDİRİ ÖZETLERİ KİTABI EJER CONGRESS 2015 CONFERENCE PROCEEDINGS

Yüksek Öğrenim Enstitüleri İçin Marka Kimliği Ölçeğinin Türkçeye Uyarlanması: Güvenirlik ve Geçerlilik Çalışması

SINIF ÖĞRETMENLİĞİ ALAN SINAVI ÖLÇEĞİNİN GELİŞTİRİLMESİ : GEÇERLİK VE GÜVENİRLİK ÇALIŞMASI

MÜSLÜMANLIK İBADET ve İNANÇ ÖLÇEĞİ KISA FORMU:

OLUMSUZ DEĞERLENDİRİLMEKTEN KORKMA ÖLÇEĞİ NE (ODKÖ) İLİŞKİN BİR GEÇERLİK VE GÜVENİRLİK ÇALIŞMASI

Volume 2 Issue 2. Okul Tükenmişlik Ölçeğinin Türk Kültürüne Uyarlanması: Güvenirlik ve Geçerlik Çalışması

Obsesif KompulsifBozukluk Hastalığının Yetişkin Ayrılma Anksiyetesiile Olan İlişkisi

ilkögretim ÖGRENCilERi için HAZıRLANMıŞ BiR BEDEN EGiTiMi DERSi TUTUM

Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, Yıl: 6, Sayı: 85, Aralık 2018, s

Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, Yıl: 4, Sayı: 36, Aralık 2016, s

İlköğretim Öğrencileri İçin Matematik Kaygı Ölçeği. Math Anxiety Scale For Elementary School Students

Siirt Üniversitesi Eğitim Fakültesi. Halil Coşkun ÇELİK

GUNCEL PEDİATRİ JCP 2018;16(2):

KOPYA ÇEKMEYE YÖNELİK TUTUM ÖLÇEĞİNİN GELİŞTİRİLMESİ: GEÇERLİK VE GÜVENİRLİK ÇALIŞMASI

İYİLİK HALİ ÖLÇEĞİNİN TÜRKÇE FORMUNUN GÜVENİRLİK VE GEÇERLİĞİNİN İNCELENMESİ

Yıl: 4, Sayı: 10, Mart 2017, s

civilacademy Hakan SARIÇAM 1 Ahmet AKIN 2 Mehmet ÇARDAK 3

TÜRK EDEBİYATI DERSİNE YÖNELİK TUTUM ÖLÇEĞİ: GEÇERLİK VE GÜVENİRLİK ÇALIŞMASI ÖZET

Adaptation of Educational Stress Scale into Turkish Culture: The Study of Reliability and Validity

Confirmatory Factor Analysis and An Application On Schutte Emotional Intelligence Scale

DEPRESYON, ANKSİYETE VE STRES ÖLÇEĞİ (DASS-42) LİSE FORMU: TÜRKÇE GEÇERLİK VE GÜVENİRLİĞİ*

Benlik Kuramı Ölçeğinin Türkçe sürümünün geçerlilik ve güvenilirlik çalışması

BEDEN EĞİTİMİ TUTUM ÖLÇEĞİNİN ORTAOKUL ÖĞRENCİLERİ İÇİN GEÇERLİK VE GÜVENİLİRLİK ÇALIŞMASI

ARKADAŞLIK KALİTESİ ÖLÇEĞİ TÜRKÇE FORMUNUN GEÇERLİK VE GÜVENİRLİĞİ

ÖĞRETMEN ADAYLARININ PROBLEM ÇÖZME BECERİLERİ

ÜNİVERSİTEDEKİ ALKOL PROBLEMLERİ ÖLÇEĞİ (ÜAPÖ) TÜRKÇE FORMU: GEÇERLİK VE GÜVENİRLİK ÇALIŞMASI

"SPARDA GÜDÜLENME ÖLÇEGI -SGÖ-"NIN TÜRK SPORCULARı IÇiN GÜVENiRLIK VE GEÇERLIK ÇALIŞMASI

PSİKOLOJİDE ÖLÇEK KAVRAMI VE ÖLÇEK TÜRLERİ /11 Bogardus Tutum Ölçeği /12 Thurston Ölçeği /13 Likert Tipi Ölçekler /13 Guttmann Tutum Ölçeği /15

FAKTÖR ANALİZİ VAHİDE NİLAY KIRTAK

Yardımcı Doçent Psikoloji Haliç Üniversitesi 2000 Yardımcı Doçent Psikoloji FSM Vakıf Üniversitesi 2011

THE VALIDITY AND RELIABILITY OF THE TURKISH VERSION OF THE SELF-TALK SCALE

Korelasyon, Korelasyon Türleri ve Regresyon

İŞYERİNDE KİŞİLERARASI ÇATIŞMA ÖLÇEĞİNİN GEÇERLİK VE GÜVENİRLİK ÇALIŞMASI

ORTAOKUL ÖĞRENCİLERİ İÇİN BEDEN EĞİTİMİ VE SPOR DERSİ DEĞER ÖLÇEĞİNİN GELİŞTİRİLMESİ

Saygın Ölüm İlkelerine İlişkin Tutumları Değerlendirme Ölçeği nin Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması

Yıl: 3, Sayı: 7, Haziran 2016, s

Nimet ERYİĞİT İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ YENİLİK

Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi Sayı 34 Aralık 2012

The validity and reliability of the Interpersonal Attractiveness Scale. Kişilerarası Çekicilik Ölçeği: Geçerlik güvenirlik çalışması.

Çocuklar İçin Anksiyete Duyarlılığı İndeksi nin Türkçe Formunun Geçerlik ve Güvenilirlik Çalışması 2

MESLEKİ KARAR ENVANTERİNİN ÜNİVERSİTE ÖĞRENCİLERİ İÇİN GEÇERLİK VE GÜVENİRLİK ÇALIŞMASI *

Araştırma / Original article. Günlük Amaçlar Ölçeği: Türkçe formunun psikometrik özellikleri

ORTAOKULDA DEMOKRASİ ALGILARI ÖLÇEĞİ: GEÇERLİK VE GÜVENİRLİK ÇALIŞMASI. Kemal DURUHAN Yasemin ERSÖZ

Eğitim ve Bilim. Cilt 39 (2014) Sayı Anahtar Kelimeler. Giriş

BAKIM DAVRANIŞLARI ÖLÇEĞİ-24 ÜN TÜRKÇE FORMUNUN GEÇERLİK VE GÜVENİRLİK ÇALIŞMASI*

Kişiler Arası Bağımlılık Ölçeği nin 6 Maddelik Formu nun Türkçeye. Uyarlanması: Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması

TÜRKİYE CUMHURİYETİ ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ EĞİTİM BİLİMLERİ ANABİLİM DALI

İÇİNDEKİLER REHBERLİK VE PSİKOLOJİK DANIŞMADA ÖLÇME ARAÇLARININ KULLANIM

Yöntem Araştırma Grubu

ÖZGEÇMİŞ. Eğitim. Akademik Ünvanlar HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ EDEBİYAT FAKÜLTESİ PSİKOLOJİ BÖLÜMÜ SEVGİNAR VATAN.

Marka Beğenilirlik Ölçeğinin Türkçeye Uyarlanması: Güvenilirlik ve Geçerlilik Çalışması

Zorunlu Vatandaşlık Davranışı Ölçeği nin Türkçede Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması: Hemşireler Üzerinde Bir Araştırma

DSM-5 Bedensel Belirti Ölçeği ile Düzey 2 Bedensel Belirti Ölçeklerinin Türkçe Formlarının geçerlilik ve güvenilirlikleri

ÖĞRETMEN ADAYLARINA YÖNELİK KONUŞMA KAYGISI ÖLÇEĞİNİN GELİŞTİRİLMESİ

Olumlu Değerlendirilme Korkusu Ölçeği Türkçe Formu nun Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması

ÖZGEÇMİŞ. Telefon: Mezuniyet Tarihi Derece Alan Kurum 2017 Doktora Gelişim Psikolojisi Hacettepe Üniversitesi

Anahtar Sözcükler: Okul öncesi, Sosyal beceriler, Sosyal beceri ölçme araçları

Benlik Korkusu Ölçeği (Bkö) Türkçe Formu: Geçerlik ve Güvenirlik. Çalışması

3-6 Yaş Grubu Çocukların Medyaya Erişiminde Aile Profilleri: Anne Babalar Engel mi, Yoksa Rehber mi?

International Journal of Languages Education and Teaching

The Adaptation Study of the Loneliness Scale for Children to Turkish Çocuklar İçin Yalnızlık Ölçeğinin Türkçeye Uyarlama Çalışması

ÇEKİRDEK İNANÇLAR ENVANTERİ TÜRKÇE FORMU: GEÇERLİK VE GÜVENİRLİK ÇALIŞMASI

Ergenler İçin Beş Boyutlu İyi Oluş Modeli: EPOCH Ölçeği nin Türkçe Formunun Geçerliği ve Güvenirliği

Oxford Mutluluk Ölçeği Kısa Formunun Türkçe Uyarlaması: Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması

HS-003. Nuray ŞAHİN ORAK (Marmara Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Fakültesi, Hemşirelik Bölümü, Hemşirelik Esasları Anabilim Dalı.

Siirt Üniversitesi Eğitim Fakültesi. Yrd. Doç. Dr. H. Coşkun ÇELİK Arş. Gör. Barış MERCİMEK

ÖZGEÇMİŞ. Telefon : +90 (312) FOTOĞRAF : Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Psikoloji Bölümü 06800, Beytepe Ankara

Çocuk ve Ergenlerde Olumsuz Bilişlerin Değerlendirilmesi: Çocukların Otomatik Düşünceleri Ölçeği nin Uyarlanması

Yrd.Doç.Dr. Recep UYSAL

Öğretme Motivasyonu Ölçeğinin Türkçeye Uyarlanması: Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması

AMOS (Analysis of Moment Structures) ve Yapısal Eşitlik Modeli

SINIF ÖĞRETMENLİĞİ BÖLÜMÜ ÖĞRENCİLERİNİN MATEMATİĞE YÖNELİK TUTUMLARININ ÇEŞİTLİ DEĞİŞKENLERE GÖRE İNCELENMESİ

IJOESS Year: 7, Vol:7, Issue: 22 MARCH 2016

PSİKOLOJİK TESTLER. Prof.Dr. Ayşe Yalın Uzm. Psk. Gökçe Yılmaz Uzm.Psk. Ceyda Dedeoğlu

Anne-Baba Stres Ölçeği Kısa Formunun Türkçeye uyarlanması: Geçerlilik ve güvenilirlik çalışması

SAKARYA ÜNİVERSİTESİ EĞİTİM FAKÜLTESİ DÖRDÜNCÜ SINIF ÖĞRENCİLERİNİN ÖĞRETMENLİK MESLEĞİNE KARŞI TUTUMLARI

Gebelikte Ayrılma Anksiyetesi ve Belirsizliğe Tahammülsüzlükle İlişkisi

ÖĞRETMEN ADAYLARININ KONUŞMA KAYGISI ÖLÇEĞİ (ÖAKKÖ) GELİŞTİRİLMESİ: GEÇERLİK VE GÜVENİRLİK ÇALIŞMASI * ÖZET

PEER BULLYING SCALE ADOLESCENT FORM

MATEMATİK UMUTSUZLUK ÖLÇEĞİNİN GÜVENİRLİK VE GEÇERLİK ÇALIŞMASI

Conners Öðretmen Dereceleme Ölçeði- Yenilenmiþ/Uzun: Türk Çocuklarý için Psikometrik Özelliklerinin Deðerlendirilmesi *

380 INTERNATIONAL CONFERENCE ON EURASIAN ECONOMIES 2013

Anne Baba Stres Ölçeği nin Türkçe ye Uyarlaması: Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması 1

Ergenler İçin Okulda Öznel İyi Oluş Ölçeğinin Kısa Türkçe Formunun Geçerlik ve Güvenirliği

Beden Eğitimi Öğretmeni Etkililiği Öz-Değerlendirme Formu: Ölçek Uyarlama Çalışması

Diyabette Öz-Yönetim Algısı Skalası nın (DÖYAS) Türkçe Versiyonu: Geçerlik ve Güvenirlik Değerlendirme

The Validity and Reliability Study of The Turkish Version of Westside Test Anxiety Scale

Psychometric Properties of the Academic Locus of Control Scale- Adolescent Form

İLKÖĞRETİMDE SINIF YÖNETİMİNİN ETKİLİLİĞİNİ BELİRLEMEYE YÖNELİK ÖLÇEK GELİŞTİRME ÇALIŞMASI *

Ortaokul Öğrencilerinin Sanal Zorbalık Farkındalıkları ile Sanal Zorbalık Yapma ve Mağdur Olma Durumlarının İncelenmesi

Kendi başına davranma anlamına da gelen eylemlilik. Çok-Yönlü Eylemli Kişilik Ölçeği nin Türkçe Formunun Değerlendirilmesi. Araştırmalar / Researches

Transkript:

91 Çocuklarda Anksiyete Duyarlılık Ölçeğinin Türk Kültürüne Uyarlanması: Güvenirlik ve Geçerlilik Çalışması Arş. Gör. İsmail SEÇER Atatürk Üniversitesi, Psikolojik Danışmanlık ve Rehberlik A.B.D. ismail.secer@atauni.edu.tr Yrd. Doç. Dr. Arzu GÜLBAHÇE Atatürk Üniversitesi, Psikolojik Danışmanlık ve Rehberlik A.B.D. gulbahce@atauni.edu.tr Özet Bu araştırmanın amacı Silverman, Fleisig, Rabian, ve Peterson tarafından geliştirilen ve Jokić-Begić, Jurin ve Korajlija tarafından gözden geçirilen çocuklarda anksyete duyarlılık ölçeğinin Türkçeye uyarlama çalışmalarının yapılarak ölçeğin psikometrik özelliklerinin incelenmesidir. Ölçek özgün halinde üç boyutta 18 maddeden oluşan beşli likert tipi bir ölçme aracıdır. Araştırmanın çalışma grubunu Erzurum şehir merkezindeki ilköğretim okullarında öğrenim görmekte olan 485 öğrenci oluşturmaktadır. Çeviri işlemleri sonrasında dil geçerliliği için uzman görüşü alınmıştır. Yapı geçerliliği için Açımlayıcı ve Doğrulayıcı faktör analizi çalışmaları yapılmıştır. Açımlayıcı faktör analizi sonuçları ölçeğin üç boyutta % 54,210 varyans açıkladığını ve doğrulayıcı faktör analizinde ikinci düzey DFA sonucunda üç boyutlu bu yapının iyi uyum verdiği bulunmuştur (RMSEA=,.023, RMR=.05, NFI=.94, CFI=.99, IFI=.99, RFI=.92, AGFI=.90, GFI=.92). Ölçeğin güvenirlik analizi sonucunda iç tutarlılık katsayısının, α=.87 test tekrar test güvenirliğinin ise r=.86 olduğu bulunmuştur. Ölçeğin bu haliyle orijinal formunda olduğu gibi fiziksel duyarlılık, psikolojik duyarlılık ve sosyal kaygı olmak üzere üç boyutlu bir yapıda güvenilir ve geçerli bir ölçme aracı olduğu söylenebilir. Anahtar Kelimeler: Anksiyete, anksiyete duyarlılığı, güvenirlik, geçerlilik, ölçek uyarlama

92 Adaptation of the Anxiety Sensitivity Index for Children to Turkish: The Study of Validity and Reliability Abstract The purpose of this study is to make the adaptation study of the Anxiety Sensitivity Index for Children which was developed by Silverman, Fleisig, Rabian and Peterson and revised by Jokić-Begić, Jurin and Korajlija, and also to analyze psychometric features of the scale. The original form of the scale consists of 18 likert type items and three dimensions. The study group of the research was formed of 485 students from 11 primary schools in Erzurum City center. After making the translation of the scale, experts opinions on linguistic equivalence of the scale were obtained. Exploratory and confirmatory factor analyses were performed in order to determine the construct validity of the scale. The results of exploratory factor analysis proved that the scale explains 54.210% of variance in three dimensions. Also second level confirmatory factor analysis showed that this three dimensional construct has a good level of consistency (RMSEA=.023, RMR=.055, NFI=.94, CFI=.99, IFI=.99, RFI=.92, AGFI=.90, GFI=.92). The internal consistency coefficient was found to be.87 and as the result of validity analysis, test-retest reliability of the scale was found as.86. It can be concluded that the adapted form of the scale has three dimensions (physical sensitivity, psychological sensitivity and social) and itis reliable and valid. Key Words: Anxiety, anxiety sensitivity, reliability, validity, scale adaptation Giriş Yirminci yüzyılın başlarında psikoloji ve psikiyatri literatürüne giren Anksyete (kaygı) kavramı; kişiler arası etkileşimden kaynaklanan, güdüleyici ve ket vurucu etkileri olan çeşitli ve çok yönlü duygularla birlikte yaşanan bir durum olarak tanımlanmaktadır. Çoğu zaman bir kararsızlık duygusu, korku ve geleceğe yönelik kötümser bir beklentiyi içeren anksyete genellikle hoş olmayan bir niteliğe sahiptir (Kozacıoğlu, 1986) Bir insanın yaşayabileceği en acı duygulardan biri olarak tanımlanabilen anksyete, psikanalitik kuramın ilk ortaya çıktığı dönemlerde biyolojik kökenli bir durum olarak düşünülmekteydi. Freud, yapısal kişilik kuramıyla birlikte anksyeteyi egonun bir işlevi olarak tanımlamıştır. Ona göre anksyete, fiziksel ya da toplumsal çevreden gelen tehditlere karşı bireyi uyarma, gerekli uyumu sağlama ve yaşamı sürdürebilme işlevlerine katkıda bulunur. Ancak anksyete, gerçek dışı ve mantığa aykırı bir nitelik taşımaya başlarsa uyum sağlamaya yardımcı olma işlevini yitirir ve normal dışı davranışların kaynağı olur (Geçtan, 2000).

93 Anksiyete tanımlanması zor bir korku ve endişe duygusudur. Bu duyguya vücutta bir takım duyumlar eşlik edebilir. Göğüste sıkışma hissi, kalp çarpıntısı, terleme, baş ağrısı, midede boşluk duygusu ve hemen tuvalete gitme gereksiniminin doğması gibi duyumlar örnek olarak verilebilir. Huzursuzluk, dolanıp durma isteği de anksyetenin sık görülen belirtilerdendir (Türkçapar, 2004). Kocabaşoğlu (2008) ise anksyeteyi birçok farklı sebebi ve klinik belirtisi olan bir semptom olarak tanımlamakta ve anksyetenin fizyolojik olarak çarpıntı, terleme gibi duyumlar ile baş dönmesi, sersemleme hali, terleme, reflekslerde artma, hipertansiyon, çarpıntı, huzursuzluk, kol ve bacaklarda yanma ve titreme gibi belirtilerin yanı sıra konfüzyon, algının bozulması, dikkat yoğunlaştırmada azalma, hatırlamanın güçleşmesi, durumlar arasında ilişki kurmada güçlük sonucu öğrenme yeteneğinin bozulması gibi sonuçlar doğurduğunu belirtmektedir. Cüceloğlu (2003) kaygının en yaygın olarak üzüntü, sıkıntı, korku, başarısızlık ve kaybetme korkusu, sonucu bilememe ve yargılanma durumlarını içerdiğini, korku ile kaygının zaman zaman karıştırıldığını ancak aralarında üç temel farklılığın bulunduğunu belirtmektedir. Bunlar kaynak, şiddet ve süredir. Korkunun kaynağı bilinmektedir ancak kaygının kaynağı genellikle belirsizdir. Korku kaygıdan daha şiddetli olarak yaşanmaktadır ve korku kısa süreli olup kaygı nispeten daha uzun yaşanan bir durumdur. Baltaş ve Baltaş (2004) genel olarak olumsuz duyguların yaşandığı durumları kaygının ortaya çıkmasına sebep olan durumlar olarak tanımlamakta ve kaygıyı kaynağı belirsiz olan korku olarak tanımlamaktadır. Kaygı durumunda ortaya konulan duygusal tepkiler süreçteki tehdit durumu ile orantısızdır ve tehdidin varlığından bağımsız olarak devam eder. Anksyete gerek çocukluk döneminde gerekse yetişkinlik döneminde diğer psikolojik bozuklukların birçoğuna eşlik eden yaygın bir psikolojik rahatsızlıktır (Blumer ve ark. 1995, Beyenburg ve ark. 2005, Dunn ve ark. 1999, Vazquez ve ark. 2003). Anksiyete, korkuya benzer bir duygu olmakla birlikte, anksyeteyi ortaya çıkaran uyaran genellikle belirsizdir, kişi huzursuzdur, kötü bir şey olacağından endişe etmektedir. Ancak bu durumu açıklayacak nesnel bir tehlike ya da tehdit kaynağı tanımlayamamaktadır. Buna karşın korku durumunda korkuyu ortaya çıkaran uyaran oldukça net ve belirgindir (Sungur, 1997). Anksiyete daha çok yetişkinlere özgü bir rahatsızlık olarak bilinse de çocukluk ve ergenlik dönemi boyunca görülmesi mümkün olan bir rahatsızlıktır (Rapee, Schniering ve Hudson, 2009). Anksyetenin çocuk ve ergenlerde yaygınlığına ilişkin araştırma sonuçları çocuk ve ergenlerin en az % 5 inde anksyete ve hatta anksyete bozukluklarının olabileceğini göstermektedir(costello, Mustillo, Erkanli, Keeler ve Angold, 2003). Türkiye de anksyete ile ilgili çalışmaların daha çok yetişkinler üzerine yapıldığı görülmektedir(gökalp, 2003, Kocabaşoğlu, Doksat ve Doğangün, 2004, Çoşkun ve Akkaş, 2009; Başaran, Taşgın, Sanioğlu, Taşkın, 2009; Özgüven, Devrimci, Çiğdem ve Gençöz, 2003). Türkiye de çocuk ve ergenlerde doğrudan doğruya anksyete duyarlılığını belirlemeye dönük araştırma bulgusuna ulaşılamamış olmakla birlikte anksyetenin bazı değişkenler ile ilişkisinin incelendiği araştırma bulguları mevcuttur. Bu araştırmalarda zorbalığa maruz kalma türü ve sıklığı ile (Kapçı, 2004), ana baba tutumları ve sosyal kaygı ile (Erkan, 2002), ayrılma anksiyetesi ve annelerin mizaç özellikleri ile (Erermiş, Bellibaş, Özbaran ve ark., 2009), anne baba tutumları ile (Kozacıoğlu, 1986), dikkat eksikliği ve hiper aktivite bozukluğu ile (Bilgiç, 2012), çocuklarda ameliyat öncesi dönemde görülen ruhsal sorunlar ile

94 (Altay, 2008), mizaç özellikleri ile (Bellibaş, Büküşoğlu ve Erermiş, 2005), okul reddi ile ( Bahalı, Tahiroğlu ve Avcı, 2009), epilepsi hastası çocuklarda depresyon ile (Bilgiç, Yılmaz, Tıraş ve ark., 2006) ilişkisinin incelendiği görülmektedir. Çocuklarda anksyete duyarlılık ölçeği (Childhood Anksiety Sensitivity Index- CASI) Silverman, Fleisig, Rabian, ve Peterson (1991) tarafından çocuklarda anksyete duyarlılığını ölçmek amacıyla geliştirilmiş, Jokić-Begić, Jurin ve Korajlija (2011) tarafından gözden geçirilmiş öz-bildirime dayalı 18 maddeden oluşan 5 li likert tipi bir ölçme aracıdır. Ölçeğin güvenirlik ve geçerlik çalışmaları çocuk ve ergenler üzerinde gerçekleştirilmiştir. Ölçeğin faktör yapısı açımlayıcı ve doğrulayıcı faktör analizi ile incelenmiştir. Ölçeğin iç tutarlılık katsayısı a=.86, test tekrar test güvenirlik katsayısı ise a=.84 olarak bulunmuştur. Ölçüt bağıntılı geçerlik kapsamında Çocuklarda depresyon ölçeği (Kovacs, 1992) ile r=. 58 ve Durumluk Süreklilik kaygı ölçeği (Spielberger, 2000), ile r=.60 korelasyon bulunmuştur. Ölçeğin yapı geçerliğini ortaya koymak üzere yapılan açımlayıcı faktör analizi (AFA) sonucunda psikolojik duyarlılık, fiziksel duyarlılık ve sosyal kaygı olmak üzere üç faktörlü bir yapı ortaya koyduğu görülmüştür. Üç faktörlü bu yapının doğrulayıcı (DFA) faktör analizi ile uyum indekslerinin iyi düzeyde olduğu bulunmuştur. (CFI:.90, RMR:.78, REMSEA:.077, AIC: 761,515). Bu çalışmanın amacı Silverman, Fleisig, Rabian, ve Peterson (1991) tarafından geliştirilen ve Jokić-Begić, Jurin ve Korajlija (2011) tarafından modifiye edilen çocuklarda anksyete duyarlılık ölçeğinin Türkçeye uyarlama çalışmalarının yapılarak ölçeğin psikometrik özelliklerinin incelenmesidir. Çalışmada ölçeğin Türkçe formunun İngilizce özgün formu ile benzer psikometrik özelliklere sahip olduğu varsayımı sınanmıştır. Ülkemizde çocuk ve ergenlerde anksyeteyi ölçmeye yönelik bazı ölçekler bulunmaktadır. Bunlar durumluksüreklilik kaygı ölçeği (Spielberger, 1973), çocuklarda sosyal kaygı ölçeği (Demir, Türksoy, Uysal, 2000) ve çocuklarda ayrılma kaygısı ölçeğidir (Silove, Manicavasagar, Connell, 1993). Ancak çocuk ve ergenlerde anksyete duyarlılığını belirlemeyi amaçlayan bir ölçme aracına ulaşılamamış olması bu çalışmanın yürütülmesi için motivasyon kaynağı oluşturmuştur. Bu çalışmanın çocuk ve ergenlerde anksyete ve anksyete duyarlılığı açısından önemli bir boşluğu dolduracağı düşünülmektedir. Bu ölçek aracılığıyla çocuk ve ergenlerde anksyete duyarlılığı ve ilişkili faktörler incelenebilir. Çalışma I Yöntem Geçerlilik Dil Geçerliliği Çocuklarda anksyete Duyarlılık Ölçeğinin Türkçe uyarlamasını yapmak için ölçeğin geliştirme çalışmasını yapan Begic, Jurin ve Korajlija ile iletişime geçilmiş ve gerekli izin alınmıştır. Yabancı dilden yapılan ölçek uyarlaması çalışmalarında ifadelerin uyarlama yapılacak dil ve kültüre uygun olması büyük önem arz etmektedir. İngilizce formun Türkçeye çevrilmesi iki aşamada gerçekleştirilmiştir. İlk aşamada hem Türkçeye hem de İngilizceye hâkim iki çeviri uzmanı tarafından ölçeğin Türkçeye çevirisi birbirlerinden

95 bağımsız olarak yapılmıştır. İkinci aşamada bu çeviriler araştırmacı ve bir çeviri uzmanı tarafından karşılaştırılmış ve söz konusu maddeyi en iyi ifade ettiği düşünülen çeviriler benimsenmiştir. Daha sonra iki akademisyen ölçeğin Türkçe formunun son halinde uzlaşmıştır. Çalışma II Yöntem Yapı Geçerliliği ( Faktör Analizi) Faktör analizi, gözlemlenen çok sayıdaki değişken içerisinden gruplandırılmış temel değişkenler ya da faktörler tanımlayarak değişken sayısını azaltmak amacı ile yapılır. Tanımlanan her bir faktör, değişkenler arasındaki ilişkinin ölçülmesi sonucu aynı özelliği ölçen birbiri ile ilişkili değişken setinden oluşur. Diğer bir ifadeyle faktör analizi, bir konuda deneklerin verdiği cevaplara göre değişkenler arasındaki korelasyonun hesaplanarak, birbiri ile ilişkili olan ve aynı boyutu ölçen değişkenlerin gruplandırılması sonucu faktör elde etme işlemidir (Ural ve Kılıç, 2005). ÇAHÖ nün örtük yapısını ortaya çıkarmak ve özgün formunda açıklanan yapıyı doğrulamak için sırasıyla açımlayıcı ve doğrulayıcı faktör analizi yapılmıştır. Çalışma Grubu ÇADÖ nin yapı geçerliliğini belirlemek için açımlayıcı faktör analizi, doğrulayıcı faktör analizi ve benzer ölçekler geçerliliği analizleri yapılmıştır. ÇADÖ nün faktör yapısını belirlemek için analizler Erzurum Yakutiye ve Palandöken ilçelerinde ilköğretim okullarında öğrenim görmekte olan öğrenciler üzerinde yürütülmüştür. Açımlayıcı ve doğrulayıcı faktör analizleri farklı örneklemler üzerinde gerçekleştirilmiştir. Açımlayıcı faktör analizi 270 ilköğretim öğrencisiyle (% 45.7 kız, % 54.3 erkek; X = 13.4 yaşlar; Ss = 1.93) yürütülmüştür. Doğrulayıcı faktör analizi ise 200 ilköğretim öğrencisiyle (% 46.4 kız, % 53.6 erkek; X = 14.4 yaşlar; Ss = 1.73) yürütülmüştür. İşlem Ölçeğin psikometrik özelliklerini belirlemek için çalışma grubuna son şekli verilen ölçek formu uygulanmıştır. Ölçeklerden elde edilen verilere öncelikle yapı geçerliği için açımlayıcı faktör analizi yapılmıştır. Açımlayıcı faktör analizinde ölçekte yer alacak maddelerin belirlenmesinde maddelerin öz değerlerinin en az 1 (Shevlin ve Lewis, 1999), maddelerin yük değerinin en az.30 (Martin ve Newel, 2004; Schriesheim ve Eisenbach, 1995), maddelerin tek bir faktörde yer alması ve iki faktörde yer alan faktörler arasında ise en az.10 fark olmasına dikkat edilmiştir (Büyüköztürk, 2007). Ayrıca AFA da (Açımlayıcı Faktör Analizi) Maksimum likelihood ve Direct Obliqim döndürme yöntemi kullanılmıştır. AFA dan elde edilen madde-faktör yapısının doğrulayıcı faktör analizi (DFA) ile model uyumu test edilmiştir. DFA için çoklu uyum indeksleri kullanılmıştır. Uyum indekslerinde genelde olduğu gibi GFI, CFI, NFI, RFI, NNFI ve IFI için >.90, (Hu ve Bentler, 1999, Şimşek,

96 2007) ve RMSEA için <.08 ölçüt olarak alınmıştır (Cole, 1987, Şimşek, 2007, Büyüköztürk, 2007). Ölçüt bağıntılı geçerlik için ise Çocuklar için Durumluk-Sürekli Kaygı ölçeği, Coopersmith benlik saygısı ölçeği ve çocuklarda sosyal kaygı ölçeği arasındaki korelasyonlar hesaplanmıştır. Ölçeğin güvenirliği için iç tutarlık, iki yarı güvenirlik ve test tekrar test işlemleri yapılmıştır. Geçerlik ve güvenirlik analizleri için SPSS 20.00 ve LISREL 8.80 (Jöreskog ve Sorbom, 1996) programları kullanılmıştır. Açımlayıcı Faktör Analizi Bu çalışmada Çocuklarda anksiyete Duyarlılık Ölçeğinin faktör yapısını belirlemek amacıyla AFA yapılmıştır. Çalışma grubundan toplanan verilerin faktör analizine uygunluğunu test etmek amacıyla KMO ve Barlett testleri yapılmıştır. ÇADÖ, için yapılan AFA sonucunda KMO.874 ve Barlett testi χ 2 değeri ise 670,816 (p<.001) olarak bulunmuştur. KMO nun.60 dan yüksek, Barlett testinin de anlamlı çıkması verilerin faktör analizi için uygun olduğunu gösterir (Büyüköztürk, 2007). ÇADÖ nün özgün formu üç boyutlu bir yapı ortaya koyduğu için ilk olarak Maksimum Olabilirlik tekniği ve direct obliqim döndürme faktör çözümlemesi sonuçları üç faktörle sınırlandırılmıştır. Buna göre AFA sonucunda toplam varyansın % 54.210 unu açıklayan üç faktörlü yapı elde edilmiştir. Bu faktörlerin birincisi 1, 2, 3, 5, 6, 7 ve 15. maddeler olmak üzere toplam yedi maddeden oluşmaktadır. Bu faktördeki maddelerin yük değeri.47 ile.78 arasında değişmektedir. Ölçekteki toplam varyansın % 22.176 sını açıklayan bu faktör fiziksel duyarlılık alt boyutudur. Ölçekte yer alan ikinci faktör, faktör yükleri.50 ile.69 arasında değişen 4,8, 11,12,13 maddeler olmak üzere toplam beş maddeden oluşan ve ölçekteki toplam varyansın % 17.468 ini açıklayan psikolojik duyarlılık alt boyutudur. Üçüncü faktör ise faktör yükleri.58 ile.76 arasında değişen 14,16 ve 17 maddeler olmak üzere toplam üç maddeden oluşan ve ölçekteki toplam varyansın % 14.567 sini açıklayan sosyal kaygı alt boyutudur. ÇADÖ de ölçeğin tümü için ve alt faktörlerin her biri için ayrı ayrı puan hesaplanmaktadır. Ölçeğin alt boyutlarından ve genelinden elde edilen yüksek puanlar anksiyete düzeyinin yüksekliğine işaret etmektedir. Ölçek maddelerinin faktör yükleri ve alt ölçeklerin açıkladığı varyanslar tablo 1 de verilmiştir. Tablo 1 de de görüldüğü üzere toplam varyansın % 54.210 unu açıklayan üç boyutlu bir yapı olduğu ve bu yapılara ilişkin maddelerin faktör yüklerinin fiziksel duyarlılık alt boyutunda.47 ile.78 arasında değiştiği, psikolojik duyarlılık alt boyutunda ise.50 ile.69 arasında değiştiği, sosyal kaygı alt boyutunda ise.58 ile.76 arasında değiştiği görülmektedir. Bu veriler üç faktörlü bir yapıda madde yüklerinin iyi düzeyde olduğunu göstermektedir.

97 Tablo 1. Çocuklarda Anksyete Hassasiyet Ölçeğinin Maddelerinin Faktör Yükleri, Alt Ölçeklerin Açıkladığı Varyanslar ve Madde Analizleri Madde Alt Ölçek Faktör Yükleri Madde Toplam Korelesyonu 1.Fa ktör 2.Fakt ör 3.Faktör M1,788,649 M2,752,503 M3,651,532 M5,646,495 M6,621,625 M7,478,502 M15,475,603 M4,698,591 M8,679,323 M11,659,594 M12,643,531 M13,509,427 M14,766,598 M16,765,597 M17,582,389 Toplam Varyan s % 22.17 6 % 17.468 % 14.567 Toplam Varyans : % 54.210 ÇADÖ nün ayırıcılık gücünü belirlemek için madde analizi yapılmıştır. Yapılan analiz sonucunda ÇADÖ nün düzeltilmiş madde-toplam korelasyonlarının.032 ile.64 arasında sıralandığı görülmüştür. Madde toplam korelasyonunun yorumlanmasında değeri.30 ve üzerinde olan maddelerin ölçülecek özelliği ayırt etme açısından yeterli kabul edildiği (Büyüköztürk, 2007) göz önüne alınırsa, madde toplam korelasyonlarının yeterli olduğu söylenebilir. Bulgular Tablo 1 de görülmektedir. ÇADÖ nün alt ölçekleri arasındaki korelasyon değerlerine ilişkin veriler aşağıda görüldüğü gibidir. Tablo 2. Çocuklarda Anksyete Duyarlılık Ölçeğinin Alt Boyutları Arasındaki Korelasyonlar Faktör 1 Faktör 2 Faktör 3 Faktör 1 1,575 **,595 ** Faktör2,575 ** 1,491 ** Faktör 3,595 **,491 ** 1 **. p< 0.01 (2-tailed). Tablo 2 de ÇADÖ nün alt ölçekleri arasındaki korelasyon değerleri görülmektedir. Elde edilen veriler her üç alt boyut arasında da yüksek düzeyde korelasyon olduğunu göstermektedir.

98 Doğrulayıcı Faktör Analizi Ölçeğin özgün formunun faktör yapısının Türk örneklemde doğrulanıp doğrulanmayacağını belirlemek üzere birinci ve ikinci düzey doğrulayıcı faktör analizi (DFA) yapılmıştır. DFA özellikle başka kültürlerde ve örneklemlerde geliştirilmiş ölçme araçlarının uyarlanmasında kullanılan bir geçerlilik belirleme yöntemidir. Sümer e (2000) göre DFA kuramsal bir temelden destek alarak pek çok değişkenden oluşturulan faktörlerin gerçek verilerle ne derece uyum gösterdiğini değerlendirmeye yönelik bir analizdir. Bir başka anlatımla DFA, önceden belirlenmiş ya da kurgulanmış bir yapının toplanan verilerle ne derece doğrulandığını incelemeyi amaçlar. Açımlayıcı faktör analizinde belirli bir ön beklenti ya da denence olmaksızın faktör yükleri (ağırlıkları) temelinde verinin faktör yapısı belirlenirken, DFA ise belirli değişkenlerin bir kuram temelinde önceden belirlenmiş faktörler üzerinde ağırlıklı olarak yer alacağı şeklindeki bir öngörünün sınanmasına dayanır. DFA da uyumlu olup olmadığı sınanan modelin yeterliğini ortaya koymak üzere pek çok uyum indeksi kullanılmaktadır. Bu çalışmada yapılan DFA için Ki kare uyum testi (Chi- Square Goodness), GFI (Goodness of Fit Index), RMSEA (Root Mean Square Error of Approximation), CFI (Comparative Fit Index), NFI (Normed Fit Index), RFI (Relative Fit Index), IFI (Incremental Fit Index) ve AGFI (Adjusted Goodness of Fit Index) uyum indeksleri incelenmiştir. GFI, CFI, NFI, RFI, IFI ve AGFI indeksleri için kabul edilebilir uyum değeri 0.90 ve mükemmel uyum değeri 0.95 olarak kabul edilmektedir(şimşek, 2007; Meydan ve Şeşen,2011; Bayram, 2010). RMSEA için ise 0.08 kabul edilebilir uyum ve 0.05 mükemmel uyum değeri olarak kabul edilmiştir Yapılan DFA da Türkçe formun üç faktörlü modelinin uyum indeksleri incelenmiştir. Birinci Düzey DFA ya ilişkin veriler Şekil 1 de görüldüğü gibidir. Şekil 1. Çocuklarda Anksyete Duyarlılık Ölçeği İle İlgili Birinci Düzey DFA Sonuçları

99 Şekil 1 incelendiğinde, 15 madde ve üç alt faktörden oluşan ÇADÖ nün uyum indekslerinin anlamlı olduğu görülmüştür (X 2 =93.05, sd=87, p=.30, X 2 /sd=1.06). Uyum indeksi değerleri ise RMSEA=.023, RMR=.055, NFI=.94, CFI=.99, IFI=.99, RFI=.92, AGFI=.90, GFI=.92 olarak bulunmuştur. Birinci düzey DFA analizi modelin iyi uyum verdiğini gösterdiği için maddeler arasında herhangi bir modifikasyon yapılmasına gerek görülmemiştir. Meydan ve Şeşen (2011) doğrulayıcı faktör analizi uygularken çok boyutlu ölçeklerin mutlaka ikinci düzey çok faktörlü modellerinin de test edilmesi gerektiğini belirtmektedirler. Bu üç boyutlu modele ilişkin ikinci düzey DFA sonuçları ise şekil 2 de gösterilmiştir. Şekil 2. Çocuklarda Anksyete Duyarlılık Ölçeği İle İlgili İkinci Düzey DFA Sonuçları Şekil 2 incelendiğinde, 15 madde ve üç alt faktörden oluşan ÇADÖ nün ikinci düzey DFA uyum indekslerinin anlamlı olduğu görülmüştür (X 2 =93.05, sd=87, p=.30, X 2 /sd=1.06). Uyum indeksi değerleri ise RMSEA=.023, RMR=.055, NFI=.94, CFI=.99, IFI=.99, RFI=.92, AGFI=.90, GFI=.92 olarak bulunmuştur. Üst düzey DFA analizi modelin iyi uyum verdiğini gösterdiği için maddeler arasında herhangi bir modifikasyon yapılmasına gerek görülmemiştir. Faktör yükleri şekil 1 de gösterilmiştir. Şekil 1 de görüldüğü gibi faktör yükleri; fiziksel duyarlılık alt boyutu için.54 ile.73 arasında, psikolojik duyarlılık alt boyutu için.40 ile.66 arasında, sosyal kaygı alt boyutu için.54 ile.83 arasında değişmektedir. Standart çözümlerden sonra faktörler ve maddeler arasındaki t değerlerine bakılmıştır. Jöreskog ve Sörbom (1996) t değerleri ile ilgili kırmızı ok bulunmamasının tüm maddelerin.05 düzeyinde anlamlı olduğunu ifade etmektedir. t değerlerinde kırmızı ok bulunmaması tüm maddelerin.05 düzeyinde anlamlı olduğunu göstermiştir.

100 Çalışma III Yöntem Çalışma Grubu Çalışma 3 te ÇADÖ nin Türkçe formunun ölçüt-bağıntılı geçerliliği, Erzurum Palandöken ilçesinde ilköğretim okullarında öğrenim görmekte olan 110 (% 46.4 kız; % 53.6 erkek; X = 14.01 yaşlar; Ss = 1.66) öğrenciyle yürütülmüştür. İşlem ÇADÖ nün Türkçe formunun, ölçüt-bağıntılı geçerliliğini analiz etmek için, Çocuklar için Durumluk-Sürekli Kaygı ölçeği, Coopersmith benlik saygısı ölçeği ve çocuklarda sosyal kaygı ölçeği arasındaki korelasyonlara bakılmıştır. Veri Toplama Araçları Çocuklar İçin Durumluk-Sürekli Kaygı Envanteri Durumluk- süreklilik kaygı ölçeği, Spielberger ve ark. (1973) tarafından geliştirilmiş ve Özusta (1993) tarafından Türkçeye uyarlanmıştır. Ölçeğin uyarlama çalışmaları 9-16 yaş grubunda uygulanabilirliğini göstermektedir. Envanterin uygulanması sırasında zaman sınırlaması yoktur, grup veya bireysel olarak uygulanabilir. Ölçek 20 şer maddelik iki alt ölçekten oluşmaktadır. Ölçeğin geçerlik çalışmasında; kaygı bozukluğu tanısı almış grubun sürekli kaygı ve durumluk kaygı puan ortalamaları normal gruba göre anlamlı düzeyde yüksek bulunmuştur. Ölçeğinin Cronbach alfa iç tutarlılık katsayısı.81 olarak hesaplanmıştır. Altı hafta arayla 99 çocuk üzerinde ikinci uygulaması ile elde edilen testtekrar test güvenirlik katsayısının ise.65 olduğu görülmüştür. Coopersmith Benlik Saygısı Ölçeği: Coopersmith (1991) tarafından geliştirilen ölçek Pişkin (1996) tarafından Türkçe ye uyarlanmıştır. Öğrencilerin benlik saygısı düzeyini saptamaya yönelik olarak geliştirilen bu ölçeğin hem lise (Pişkin, 1996), hem de ilköğretim 3, 4 ve 5. sınıf öğrencileriyle (Güçray, 1989) kullanılabileceği önerilmektedir. Sınıfın önünde konuşma yapmak bana oldukça güç gelir gibi ifadelerin Evet ya da Hayır biçiminde yanıtlanması beklenmektedir. Ölçek toplam 58 maddeden oluşmaktadır. Bu maddelerin 8 i savunucu tutumlara karşılık gelen yalan maddeleri olarak değerlendirilmekte, 5 ve daha fazla madde savunucu biçimde yanıtlandığında değerlendirmelerden çıkarılması önerilmektedir. Ölçekten alınabilecek puan aralığı 0-50 dir, puan artışı benlik saygısının yüksekliğini ifade etmektedir Çocuklar için Sosyal Anksiyete Ölçeği-Yenilenmiş Formu (ÇSAÖ-Y) La Greca ve arkadaşları tarafından (1988) geliştirilen ve Demir ve ark.(2003) tarafından Türkçe ye uyarlanan öz bildirime dayalı bir ölçektir. 10 sorudan oluşan bu ölçek 1993'de gözden geçirilmiş ve 18 soruluk yeni bir ölçek haline getirilmiştir. Ölçeğin 10 soruluk ilk biçimindeki tüm sorular ikincide de yer almaktadır. İlk biçim üç seçenekte yanıtlanmaktadır. İkinci biçimde beşli likert tipi tercih edilmiştir. Ölçekten alınabilecek puanlar 18-90 arasındadır. Ölçeğin iç tutarlılık katsayısı.81, test tekrar test güvenirliği ise.81 dir.

101 Bulgular Tablo 2. Çocuklarda Anksyete Duyarlılık Ölçeği ile Durumluk-Süreklilik Kaygı Ölçeği, Çocuklarda Sosyal Anksyete Ölçeği ve Benlik Saygısı Ölçekleri Arasındaki Korelasyonlar 1 2 3 4 5 6 7 1.Faktör 1 1 2.Faktör 2.312** 1 3. Faktör 3.240**.406** 1 4.Benlik say..230 -.463*.130 1 5.sosyal Anksyete.136**.520*.232**.235** 1 6.Drumluk kaygı.343*.540*.364** -.535* 1.314** 7.Sürekli Kaygı.389*.623*.210 -.367**.538*.823 1 *p<.05, **p<.01 Çocuklarda anksyete duyarlılık ölçeğinin ölçüt bağıntılı geçerliliğini incelemek için yapılan analizlere göre çocuklarda anksyete ölçeğinin fiziksel duyarlılık alt boyutu ile sosyal anksyete arasında (r=.136, p<.05), durumluk kaygı ile arasında (r=.343, p<.01), sürekli kaygı ile arasında (r=.389, p<.01) pozitif yönlü korelasyonlar olduğu bulunmuştur. Psikolojik duyarlılık alt boyutu ile benlik saygısı arasında (r=-.463, p<.01) negatif yönlü, sosyal anksyete ile arasında (r=.520, p<.01) pozitif yönlü, durumluk kaygı ile arasında (r=.540, p<.01) pozitif yönlü ve sürekli kaygı ile arasında (r=.623, p<.01) pozitif yönlü anlamlı korelasyonlar olduğu bulunmuştur. Sosyal kaygı alt boyutu ile sosyal anksyete arasında (r=..232, p<.05) pozitif yönlü, durumluk kaygı ile arasında (r=.364, p<.05) pozitif yönlü korelasyonlar olduğu bulunmuştur. Çalışma IV Yöntem Güvenirlik Çalışma grubu Çocuklarda anksyete duyarlılık ölçeğinin güvenirlik çalışmaları Erzurum Palandöken İlçe İlköğretim okullarında öğrenim görmekte olan 105 öğrenci üzerinde (% 62.8 kız; %37.2 erkek; X = 14.24 yaşlar; Ss = 1.78) yapılmıştır. İşlem ÇADÖ nün Türkçe formunun güvenirliliği için iç tutarlılık, iki yarı güvenirliliği ve testtekrar test işlemi yapılmıştır. ÇADÖ ilköğretim öğrencilerine 2 hafta arayla iki kez uygulanmıştır.

102 Bulgular Tablo 3. Çocuklarda Anksiyete Duyarlılık Ölçeğinin İç Tutarlık, İki Yarı Güvenirlik ve Test Tekrar Test Yöntemiyle Hesaplanan Güvenirlik Katsayıları Boyutlar İç Tutarlık İki Yarı Güvenirlik Test Tekrar Test Faktör 1.82.82.84 Faktör 2.73.75.87 Faktör 3.71.73.83 ÇADÖ nün iç tutarlık katsayısı.87, iki yarı güvenirlik katsayısı ise.83 olarak bulunmuştur. Ölçeğin alt boyutlarında ise fiziksel duyarlılık alt boyutu için iç tutarlılık katsayısı.82, iki yarı güvenirliği.82 olarak bulunmuştur. Psikolojik duyarlılık alt boyutunda iç tutarlılık katsayısı.73 ve iki yarı güvenirlik katsayısı.75 olarak bulunmuştur. Sosyal kaygı alt boyutunda ise iç tutarlılık katsayısı.71 ve iki yarı güvenirlik katsayısı.73 dür. Alt boyutlara ilişkin test tekrar test güvenirlik katsayısı ise sırasıyla.84,.87 ve.83 dür. İç tutarlılık, iki yarı güvenirliği ve test-tekrar test güvenirlik katsayılarına ilişkin veriler ölçeğin tamamının ve alt boyutlarının güvenilir sonuçlar taşıdığını göstermektedir. Sonuç ve Tartışma Çocuklarda anksyete duyarlılık ölçeğinin Türk kültürüne uyarlanması için yapılan bu çalışmada, öncelikle açımlayıcı faktör analizi yapılmış ve çocuklarda anksyete duyarlılık ölçeğinin toplam varyansın % 54.210 unu açıklayan üç boyutlu bir yapıya sahip olduğu görülmüştür. Ölçek geliştirme ve uyarlama çalışmalarında açıklanan varyans oranı için %30 ve üzeri ölçüt olarak alındığı düşünüldüğünde, ölçeğin yapı geçerliğinin oldukça iyi bir düzeyde sağlandığı görülmektedir. Açıklanan varyansın yüksek olması ilgili kavram ya da yapının o denli iyi ölçüldüğünün bir göstergesi olarak yorumlanabilir (Büyüköztürk, 2007). Açımlayıcı faktör analizi ile elde edilen yapı, doğrulayıcı faktör analizi ile model uyumu test edilmiştir. Açımlayıcı ve doğrulayıcı faktör analizi sonucunda 15 madde ve üç faktörden oluşan modelin kuramsal ve istatistiksel olarak uygun olduğu bulunmuştur. Elde edilen bu yapısal durumun ölçeğin orijinal formu ile örtüştüğü görülmektedir. Çocuklarda Anksiyete Duyarlılık Ölçeği, psikolojik duyarlılık, fiziksel duyarlılık ve sosyal faktörler olmak üzere üç alt boyuttan oluşmaktadır. Ölçekte alt boyutlara ek olarak ölçeğin geneline ilişkin toplam puanda hesaplanmaktadır. Ölçekteki maddelerin faktörlere göre dağılımına bakıldığında; 1., 2., 3., 5., 6., 7 ve 15., maddelerin psikolojik duyarlılık alt ölçeğinde, 4, 8, 11, 12 ve 13., maddelerin fiziksel duyarlılık alt ölçeğinde yer aldığı ve 14., 16 ve 17., maddelerinin sosyal kaygı alt boyutunda yer aldığı görülmektedir. Ölçüte bağıntılı geçerlik çalışmasında çocuklar da anksyete duyarlılık ölçeği ile Coopersmith benlik saygısı ölçeği, durumluk-sürekli kaygı ölçeği ve çocuklarda sosyal kaygı ölçeği arasında ki korelasyonlara bakılmıştır. Elde edilen bulgulara göre fiziksel duyarlılık alt boyutu ile sosyal anksyete arasında (r=.136, p<.05), durumluk kaygı ile arasında (r=.343, p<.01), süreklilik kaygı ile arasında (r=.389, p<.01) pozitif yönlü korelasyonlar olduğu bulunmuştur. Psikolojik duyarlılık alt boyutu ile benlik saygısı arasında (r=-.463, p<.01) negatif yönlü, sosyal

103 anksyete ile arasında (r=.520, p<.01) pozitif yönlü, durumluk kaygı ile arasında (r=.540, p<.01) pozitif yönlü ve sürekli kaygı ile arasında (r=.623, p<.01) pozitif yönlü anlamlı korelasyonlar olduğu bulunmuştur. Sosyal kaygı alt boyutu ile sosyal anksyete arasında (r=..232, p<.05) pozitif yönlü, durumluk kaygı ile arasında (r=.364, p<.05) pozitif yönlü korelasyonlar olduğu bulunmuştur. Bu bulgular ölçeğin eş değer ölçek geçerliliğinin olduğunu göstermektedir. Çocuklarda anksyete hassasiyet ölçeğinin güvenirliğini belirlemeye yönelik olarak iç tutarlık, iki yarı güvenirlik ve test tekrar test yöntemleri kullanılmıştır. Yapılan analizler sonucunda ölçeğin geneline ilişkin iç tutarlık katsayısının.87 ve iki yarı güvenirliğinin.83 olduğu bulunmuştur. Alt boyutlar açısından bakıldığında ise, fiziksel duyarlılık alt boyutunda iç tutarlık kat sayısı,.82, iki yarı güvenirlik katsayısının.82, psikolojik duyarlılık alt boyutunda iç tutarlılık katsayısının.73, iki yarı güvenirliğinin.75, sosyal kaygı alt boyutunda iç tutarlılık katsayısının.71 ve iki yarı güvenirliğinin.73 olduğu bulunmuştur. Ayrıca 30 gün arayla yapılan test tekrar test güvenirlik çalışmasında, iki uygulama arasındaki korelasyonların fiziksel duyarlılık alt boyutunda.84, psikolojik duyarlılık alt boyutunda.87 ve sosyal kaygı alt boyutunda.83 olduğu bulunmuştur. Ölçeğin geneline ilişkin test tekrar test güvenirlik katsayısının ise.86 olduğu bulunmuştur. Test tekrar test güvenirliğine ilişkin elde edilen veriler ölçeğin zamana karşı güvenirlik düzeyinin yüksek olduğunu göstermektedir. Araştırmalarda kullanılabilecek ölçme araçları için öngörülen güvenirlik düzeyinin.70 olduğu (Tezbaşaran, 1996) dikkate alınırsa, ölçeğin iç tutarlık katsayısı ve elde edilen test puanları arasındaki tutarlığı gösteren Sperman-Brown güvenirlik katsayısının ölçme aracının güvenilir olduğunu söylememize olanak verecek düzeyde olduğu ifade edilebilir. Madde analizi sonucunda ölçeğin madde-toplam korelasyonlarının.32 ile.64 arasında değiştiği görülmüştür. Madde-toplam korelasyonunun yorumlanmasında.30 ve daha yüksek olan maddelerin, bireyleri ölçülen özellik bakımından iyi derecede ayırt ettiği kabul edildiği (Büyüköztürk, 2007) göz önüne alındığında, ölçeğin madde toplam korelasyonları açısından yeterli düzeyde olduğu söylenebilir. Sonuç olarak bu araştırma kapsamında Türk kültürüne uyarlaması yapılan Çocuklarda Anksyete Duyarlılık Ölçeği çocuklarda anksyete duyarlılığını belirlemede kullanılabilecek geçerli ve güvenilir bir ölçek olarak ortaya çıkmıştır. Bununla birlikte çocuklar üzerinde yapılan bu araştırma bulgularının üzerine ergenler üzerinde (12-18 yaş) güvenirlik ve geçerlilik çalışmalarının yapılmasının yararlı olacağı değerlendirilmektedir. Kaynakça Altay, N.(2008). Çocuklarda Ameliyat Öncesi Hazırlık. Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Hemşirelik Dergisi, 68 76 Bahalı, K., Tahiroğlu, A., Avcı, A.(2009). Okul Reddi Olan Çocuk ve Ergenlerin Klinik Özellikleri. Anatolian Journal of Psychiatry, 10, 310-317 Baltaş, A., Baltaş, Z.(2004). Stres ve Başa Çıkma Yolları. İstanbul: Remzi Kitabevi

104 Başaran, M., Taşğın, Ö., Sanioğlu, A., Taşkın, A.(2009). Sporcularda Durumluk ve Sürekli Kaygı Düzeylerinin Bazı Değişkenlere Göre İncelenmesi. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 21, 533-542 Bayram, N.( 2010). Yapısal Eşitlik Modellemesine Giriş; Amos Uygulamaları. Bursa: Ezgi Kitabevi Bellibaş, E., Büküşoğlu, N., Erermiş, S.(2005). Ayrılma Anksiyetesi Tanılı Bir Grup Çocukta Mizaç Özellikleri. Ege Tıp Dergisi 44(1), 39-44 Beyenburg, S., Mitchell, A.J., Schmidth, D.,(2005) Anxiety in Patients with Epilepsy: Systematic Review and Suggestions for Clinical Management. Epilepsy Behavioral, 7:161-171. Blumer, D., Montouris, G., Hermann, B. (1995) Psychiatric Morbidity in Seizure Patients on a Neurodiagnostic Monitoring Unit. Journal of Neuropsychiatry Clinic Neurosci, 7:445-456. Bilgiç, A.(2012). Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu Olan Bir Grup Çocukta Anksiyete Bozukluklarının Görülme Sıklığı. Selçuk Tıp Dergisi, 28(1), 39-41 Bilgiç, A., Yılmaz, S., Tıraş, S., Deda, G., Kılıç, E.(2006). Bir Grup Epilepsili Çocukta Depresyon ve Anksiyete Belirti Düzeyi ve İlişkili Faktörler. Turk Psikiyatri Dergisi, 17(3), 165-172 Büyüköztürk, Ş. (2007). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı. Ankara: Pegem Akademik Yayıncılık. Cole, D.A. (1987). Utility of Confirmatory Factor Analysis in Test Validation Research. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 55, 1019-1031 Costello, E.J., Mustillo, S., Erkanli, A., Keele,r G., Angold, A.(2003). Prevalence and Development of Psychiatric Disorders in Childhood and Adolescence. General Psychiatry. 60, 837 844. Coşkun, Y., Akkaş, G. (2009). Engelli Çocuğu Olan Annelerin Sürekli Kaygı Düzeyleri İle Sosyal Destek Algıları Arasındaki İlişki. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi (KEFAD), 10(1),213-227 Coopersmith, S. (1991). The Self Esteem Inventories. Palo Alto: Consulting Psychologist Press. Cüceloğlu, D.(2003). İnsan ve Davranışı. İstanbul : Remzi Kitabevi Demir, T., Demir, E., Türksoy, N., Erdoğan, Ö., Uysal Ö.(2000). Çocuklar İçin Sosyal Anksiyete Ölçeğinin Geçerlilik ve Güvenilirliği. Düşünen Adam: Psikiyatri ve Nörolojik Bilimler Dergisi, 13, 42-48 Dunn, D,W., Austin, J.K., Huster, G.A.(1999) Symptoms of Depression in Adolescent with Epilepsy. Journal of Amarican Academic Childhood and Adolescent Psychiatry, 38, 1132-1138. Erermiş, S., Bellibaş, E., Özbaran, B., Büküşoğlu, N., Altıntoprak, E., Bildik, T.(2009). Ayrılma Anksiyetesi Bozukluğu Olan Okul Öncesi Yaş Grubu Çocukların Annelerinin Mizaç Özellikleri. Türk Psikiyatri Dergisi, 20(1), 14-21

105 Erkan, Z. (2002).Ergenlerin Sosyal Kaygı Düzeyleri, Ana-Baba Tutumları ve Ailede Görülen Risk Faktörleri Üzerine Bir Çalışma. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Çukurova Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü. Geçtan, E.(2000). Psikanaliz ve Sonrası. İstanbul: Remzi Kitabevi Güçray, S. (1989). Çocuk Yuvasında ve Ailesi Yanında Kalan 9-10 ve 11 Yaş Çocukların Özsaygı Gelişimini Etkileyen Bazı Faktörler. Yayınlanmamış Doktora Tezi. Ankara: Hacettepe Üniversitesi sosyal Bilimler Enstitüsü. Gökalp, P.(2003). Stres Anksyete ve Kadın. Ankara: Hacettepe Üniversitesi Yayınları Hüksam Jokić-Begić, N., Jurin, T., & Korajlija, A.L. (2011). Factor Structure and Psychometric Properties of the Modified Childhood Anxiety Sensitivity Index in a Sample of Croatian Children and Adolescents. Journal of Psychopathology Behavioral Assessment. 34:126 135 Jöreskog, K.G., & Sorbom, D. (1996). LISREL 8 reference guide. Lincolnwood, IL: Scientific Software International. Hu, L. T., & Bentler, P. M. (1999). Cutoff Criteria for Fit Indexes in Covariance Structural Analysis: Conventional Criteria Versus New Alternatives. Structural Equation Modeling, 6,1 55-65. Kapçı, E.G.(2004). İlköğretim Öğrencilerinin Zorbalığa Maruz Kalma Türünün ve Sıklığının Depresyon, Kaygı ve Benlik Saygısıyla İlişkisi. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi, 37(1), 1-13 Kocabaşoğlu, N.(2008). Anksiyete bozukluklarına Genel bir bakış. İ.Ü. Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Sürekli Tıp Eğitimi Etkinlikleri Sempozyum Dizisi, 175-184 Kocabaşoğlu, N., Doksat, K., Doğangün, B.(2004). Anksyete ve Depresyonun Çok Yönlü İlişkisi. New Semposium. 42(4), 168-176 Kovacs, M. (1992). Children s Depression Inventory (CDI) Manual. New York: Multi- Health Systems, Inc Kozacıoğlu, G.(1986). Çocukların Anksyete Düzeyleri ile Annelerin Tutumları Arasındaki İlişki. İstanbul: İ.Ü. Edebiyat Fakültesi Yayınları Martin, C.R., & Newell, R.J. (2004). Factor structure of the hospital anxiety and depression scale in individuals with facial disfigurement. Psychology Health and Medicine, 3,327-336. Meydan, C.H., Şeşen, H.(2011). Yapısal Eşitlik Modellemesi AMOS Uygulamaları. Ankara: Detay Yayıncılık Özgüven, H., Devrimci, S., Çiğdem, H., Gençöz, T.(2003). İntihar Girişiminde Depresyon ve Kaygı Belirtileri ile Problem Çözme Becerileri ve Algılanan Sosyal Desteğin Önemi. Türk Psikoloji Dergisi, 18(52), 1-11. Özusta Ş (1995) Çocuklar için Durumluk-Sürekli Kaygı Envanteri nin Uyarlama, Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması. Türk Psikoloji Dergisi, 10:32-44. Pişkin, M. (2002). Okul Zorbalığı: Tanımı, Türleri, İlişkili Olduğu Faktörler ve Alınabilecek Önlemler. Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri Dergisi, 2, 531-562.

106 Rapee, R.M., Schniering, C.A., Hudson, J.L.(2009). Anxiety Disorders During Childhood and Adolescence: Origins and Treatment. Annual Reviev Clinic Psychology.5, 311 341 Schriesheim, C.A., & Eisenbach, R.J. (1995). An Exploratory and Confirmatory Factor Analytic Investigation of İtem Wording Effects on Obtained Factor Structures of Survey Questionnaire Measures. Journal of Management, 6, 1177-1193. Shevlin, M.E., & Lewis, C.A. (1999). The Revised Social Anxiety Scale: Exploratory and Confirmatory Factor Analysis. The Journal of Social Psychology, 2, 250-252. Silove, D., Manicavasagar, V., O Connell, D. (1993) The development of the Separation Anxiety Symptom Inventory (SASI). Journal of Psychiatry, 273: 477-488. Silverman, W. K., Fleisig, W., Rabian, B., & Peterson, R. A. (1991). Childhood Anxiety Sensitivity İndex. Journal of Clinical Child Psychology, 20(2), 162 168 Sungur, M. Z.(1997). Fobik Bozukluklar. Psikiyatri Dünyası, 1, 5-11 Sümer, N. (2000). Yapısal Esitlik Modelleri: Temel Kavramlar ve Örnek Uygulama. Türk Psikoloji Yazıları, Cilt 3, Sayı 6, 49-73. Spielberger CD (1973) Preliminary Manuel for the State-Trait Anxiety Inventory for children. Palo Alto: Consulting Psychologists Press. Şimşek, Ö.F.(2009) Yapısal eşitlik modellemesine giriş; Temel İlkeler ve LİSREL Uygulamaları. Ankara: Ekinoks Yayıncılık Tezbaşaran, A. A. (1996). Likert Tipi Ölçek Geliştirme Kılavuzu. Ankara: Türk Psikologlar Derneği Yayınları. Türkçapar, H.(2004). Anksiyete Bozukluğu ve Depresyonun Tanısal İlişkileri. Klinik Psikiyatri, 4, 12-16 Ural, A., Kılıç, İ. (2005). Bilimsel araştırma süreci ve SPSS ile veri analizi. Ankara: Detay Yayıncılık. Vazquez B., Devinsky, O. (2003) Epilepsy and Anxiety. Epilepsy Behavioral.4, 20-25