UNCTAD DÜNYA YATIRIM RAPORU 2008 24 Eylül 2008 İstanbul 1
DÜNYA YATIRIM RAPORU Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Örgütü UNCTAD ın uluslararası yatırımlara ilişkin olarak hazırladığı Dünya Yatırım Raporu (World Investment Report) Türkiye de Uluslararası Yatırımcılar Derneği YASED tarafından açıklanmaktadır. Her yıl uluslararası yatırımlardaki trendlere bağlı olarak farklı bir alt başlık ile çıkan Dünya Yatırım Raporu nun 2008 yılı alt başlığı: Çok Uluslu Şirketler ve Altyapı Sorunu 2
DÜNYADA ULUSLARARASI DOĞRUDAN YATIRIMLAR Dünya genelinde UDY girişleri 2007 yılında bir önceki yıla göre %30 artışla 1.8 trilyon dolar oldu. Böylece UDY girişleri, 2000 yılından sonra ilk kez geçtiğimiz yıl ulaşılan 1.4 trilyon doları aşarak en yüksek seviyesine ulaştı. (Milyar $) Dünyada Uluslararası Doğrudan Yatırımlar (1970-2007) 2000 1833 1800 %30 1600 1400 1398 1411 1200 959 1000 824 800 718 625 600 561 402 400 200 24 93 0 1970ler 1980ler 1990lar 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 (yıllık ortalama) 3
DEĞERLENDİRME Artış trendinin nedenleri: Yüksek büyüme rakamları ile güçlü kurumsal performanslar Yeniden yatırıma dönüştürülen kazançlar ABD Dolarının diğer belli başlı para birimleri karşısında değerinin düşmesi Eşikaltı piyasalarda yaşanan krizin global etkilerinin birleşme ve satınalma (B&S) işlemlerine henüz yansımamış olması Yakın dönemde oluşan sermaye birikimlerinden yola çıkarak B&S işlemlerinde egemen servet fonları gibi yeni aktörlerin etkinliğinin artması 4
ULUSLARARASI DOĞRUDAN YATIRIM GİRİŞLERİ 2007 yılında dünya genelinde en fazla uluslararası yatırım çeken ülkeler ABD ve İngiltere. Gelişmekte olan ülkeler arasında ise Çin 6. sıradaki yeri ve çektiği 84 milyar dolarlık yatırım ile başta geliyor. En Fazla Uluslararası Doğrudan Yatırım Çeken İlk 10 Ülke (2007) 2007 2006 Ülke Miktar (Milyar $) 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 1 2 3 6 32 4 8 12 10 7 ABD İngiltere Fransa Kanada Hollanda Çin Hong Kong, Çin İspanya Rusya Fed. Almanya 232.8 224.0 158.0 108.7 99.4 83.5 59.9 53.4 52.5 50.9 5
ULUSLARARASI DOĞRUDAN YATIRIM GİRİŞLERİ Türkiye 2007 yılındaki 22 milyar dolarlık giriş ile dünya genelinde en fazla uluslararası yatırım çeken 23. ülke oldu. Türkiye gelişmekte olan ülkeler arasında ise 5. sıradan 9. sıraya geriledi. En Fazla Uluslararası Doğrudan Yatırım Çeken Ülkeler (2007) 2007 2006 Ülke Miktar (Milyar $) 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 23 5 13 9 21 41 218 19 22 15 18 17 Belçika İsviçre İtalya Brezilya Avusturya İrlanda Meksika Suudi Arabistan Singapur Hindistan TÜRKİYE 40.6 40.4 40.2 34.6 30.7 30.6 24.7 24.3 24.1 23.0 22.0 6
ULUSLARARASI DOĞRUDAN YATIRIM ÇIKIŞLARI En Fazla Uluslararası Doğrudan Yatırım Yapan İlk 10 Ülke (2007) En büyük uluslararası yatırımcılar olarak ABD ve İngiltere başta gelirken, gelişmiş ülkelerin geçtiğimiz yıl yatırımların %85 ini yaptığı gözleniyor. 2007 2006 Ülke Miktar (Milyar $) 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 1 5 2 4 3 11 8 12 10 38 ABD İngiltere Fransa Almanya İspanya İtalya Japonya Kanada Hong Kong, Çin Lüksemburg 313,8 265.8 224.7 167.4 119.6 90.8 73.5 53.8 53.2 51.6 7
ULUSLARARASI DOĞRUDAN YATIRIM ÇIKIŞLARI Gelişmekte olan ülkeler ve geçiş ekonomileri 2007 yılında 304 milyar dolarlık dış yatırım yapmışlar. Bu ülkeler arasında Hong Kong, Rusya ve Çin dikkati çekiyor. Türkiye ise 2007 yılında 2,1 milyar dolarlık dış yatırımı ile 50. sırada. En Fazla Uluslararası Doğrudan Yatırım Yapan Ülkeler (2007) 2007 2006 Ülke Miktar (Milyar $) 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 6 7 14 16 25 9 15 23 17 19 İsviçre Belçika Rusya Fed. İsveç Avusturya Hollanda Avusturalya İng. Virjin Ad. Çin İrlanda 51.0 49.7 45.7 37.7 31.4 31.2 24.2 22.6 22.5 20.8 50 53 TÜRKİYE 2.1 8
ULUSLARARASI DOĞRUDAN YATIRIM STOKLARI 2007 yılı itibari ile toplam uluslararası yatırım stoğu 15.2 trilyon dolara ulaşmıştır. ABD ve İngiltere en fazla uluslararası yatırım stoğuna sahip ülkelerdir. En Fazla Uluslararası Doğrudan Yatırım Stoğu Olan İlk 10 Ülke (2007) 2007 2006 Ülke Miktar (Milyar $) 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 1 2 4 3 5 7 6 9 8 10 ABD İngiltere Hong Kong, Çin Fransa Belçika Hollanda Almanya İspanya Kanada İtalya 2093.1 1347.7 1184.5 1026.1 748.1 673.4 629.7 537.5 520.7 364.8 9
ULUSLARARASI DOĞRUDAN YATIRIM STOKLARI Hong Kong, Brezilya, Çin, Rusya Fed., Meksika, Singapur ve Türkiye en fazla stoğa sahip gelişmekte olan ülkelerdir. Gelişmekte olan ülkelerin payı %31 iken, Türkiye 146 milyar dolarlık stoğu ile 21. sıradadır. En Fazla Uluslararası Doğrudan Yatırım Stoğu Olan Ülkeler (2006) 2007 2006 Ülke Miktar (Milyar $) 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 15 11 12 13 18 14 16 17 19 20 Brezilya Çin Rusya Fed. Avustralya İsviçre Meksika İsveç Singapur İrlanda Danimarka 328.5 327.1 324.1 312.3 278.2 265.7 254.5 249.7 187.2 146.6 21 25 TÜRKİYE 145.6 10
GLOBAL GÖSTERGELER VE ÇOK ULUSLU ŞİRKETLER Dünyadaki yaklaşık 79,000 çok uluslu şirketin, yaklaşık 790,000 yabancı bağlı kuruluşunun toplam satışları dünya gayri safi hasılasının %10 undan fazlasını oluşturuyor ve global ihracatın üçte birini gerçekleştiriyor. (Cari fiyatlar üzerinden) (Milyar ABD Doları) UDY Girişleri UDY Çıkışları UDY Stoku (iç) Sınır-Ötesi B&S İşlemleri Gayri Safi Yurt İçi Hasıla Brüt Sabit Sermaye Oluşumu Mal ve (üretim faktörleri hariç) Hizmetİhracatı Çok uluslu şirketlerin yabancı bağlı kuruluşlarının Satışları Brüt katma değerleri Toplam aktifleri İhracatları İstihdamı (bin kişi) 1990 207 239 1 941 200 22 163 5 102 4 417 6 126 1 501 6 036 1 523 25 103 2006 1 411 1 323 12 470 1 118 48 925 10 922 14 848 25 844 5 049 55 818 4 950 70 003 2007 1 833 1 997 15 211 1 637 54 568 12 356 17 138 31 197 6 029 68 716 5 714 81 615 11
GELİŞMİŞ VE GELİŞMEKTE OLAN ÜLKELER 2007 yılında uluslararası yatırımlar gelişmiş ülkelerde %33 artışla 1,248 milyar dolara, gelişmekte olan ülkelerde %21 artışla 500 milyar dolara ve geçiş ekonomileri nde %50 artış ile 86 milyar dolara ulaşmıştır. 100% 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% 1970ler Gelişmiş ve Gelişmekte Olan Ülkelerin Uluslararası Doğrudan Yatırımlardan Aldıkları Paylar 24.7 22.2 1980ler 1990lar 29.4 2000 18.4 2001 26.0 27.4 2002 2003 32.1 2004 39.5 2005 33.0 29.3 27.3 2006 2007 Gelişmekte Olan Ülkeler Geçiş Ülkeleri (GDA-BDT) Gelişmiş Ülkeler 12
BÖLGESEL DAĞILIM Bölgelerin Uluslararası Doğrudan Yatırımlardan Aldığı Paylar Gelişmiş bölgelerin yatırımlardan aldığı pay AB Kuzey Amerika Güney ve Doğu Asya 18.6 10.4 13.5 27.2 43.9 49.9 azalırken, gelişmekte olan bölgelerin payı Latin Amerika Batı Asya BDT 7.0 6.9 0.2 3.9 0.4 4.0 artmaktadır. Afrika 0.7 2.9 2000 Güneydoğu Avrupa 0.1 0.6 2007 Diğer 4.1 5.7 0 10 20 30 40 50 13
BÖLGESEL DAĞILIM Avrupa uluslararası yatırımlardan en fazla pay alan bölgedir. Gelişmekte olan bölgeler arasında ise geçtiğimiz yıllarda olduğu gibi Güney ve Doğu Asya öne çıkıyor. Türkiye, raporda Batı Asya ülkeleri arasında yer alıyor ve bu yıl bölgesinde 2. sırada. Bölgeler itibari ile Uluslararası Doğrudan Yatırım Girişleri (2007) Kuzey Amerika 342 milyar $ (2 ülke) GDA (7 ülke) 12 milyar $ Batı Asya (13 ülke) 72 milyar $ Latin Amerika ve Karayipler (45 ülke) 126 milyar $ Avrupa (31 ülke) 849 milyar $ Afrika (56 ülke) 53 milyar $ BDT (12 ülke) 74 milyar $ Diğer (24 ülke) 59 milyar $ Güney ve Doğu Asya (27 ülke) 248 milyar $ 14
SEKTÖREL GÖRÜNÜM Uluslararası Doğrudan Yatırım Stoğunun Sektörel Dağılımı Uluslararası yatırım akışlarında imalat sanayinin payı düşerken, İmalat Sanayi, 41% 1990 Ana Sanayi, 9% İmalat Sanayi, 28% 2006 Ana Sanayi, 8% hizmetler sektörünün payı artmaktadır. Hizmet, 50% Hizmet, 64% 15
SINIR-ÖTESİ BİRLEŞME VE SATINALMALAR Dünyada uluslararası birleşme ve satınalmalar 2007 yılında bir önceki yıla göre %46 artışla 1.6 trilyon dolar oldu. Özel hisse fonlarının (private equity) payı %28 olurken, egemen servet fonlarının rolündeki artış da dikkat çekiyor. (Milyar $) Sınır-Ötesi Birleşme ve Satınalmalar (1997-2007) 1800 1637 1600 %46 1400 1350 1200 1118 1000 904 929 800 730 693 600 566 483 371 411 400 200 0 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 16
SINIR-ÖTESİ BİRLEŞME VE SATINALMALAR 2007 yılında Türkiye de gerçekleşen ve her biri 3.1 milyar dolar değerinde olan TeliaSonera nın Turkcell payını %64.3 e çıkaran satınalma işlemi ve Citibank - Akbank anlaşması global sınırötesi B&S anlaşmaları arasında ilk 100 e girdi. 1 2 3 4 5 94 95 Satın Alınan Şirket ABN Amro Holding Alcan Inc. Endesa SA Tyco Healthcare Scottish Power Turkcell Akbank 2007 Yılının Başlıca Sınır-Ötesi B&S Anlaşmaları Ülkesi Hollanda Kanada İspanya ABD İngiltere Türkiye Türkiye Satın Alan Şirket RFS Holdings Rio Tinto Investor Group Hissedarlar Iberdola TeliaSonera Citibank Ülkesi İngiltere İngiltere İtalya ABD İspanya İsveç ABD Sektörü Finans Madencilik Enerji Sağlık Enerji Telekom Finans Değer (Milyar $) 98.2 37.6 26.4 22.8 22.2 3.1 3.1 17
18 YENİ (GREENFIELD) YATIRIMLAR (Proje Sayısı) UNCTAD ın kaynak gösterdiği Oco Monitor un verilerine göre 2007 yılında toplam 11,703 greenfield projeden 6,037 sini gelişmiş ülkeler, 4,922 ini gelişmekte olan ülkeler, 744 ünü ise geçiş ekonomileri çekmiştir. 277 146 BAE 11 561 161 Fransa 5 104 72 Ukrayna 31 11703 9469 Toplam 363 429 Rusya Fed. 9 744 799 Geçiş Ekonomileri 93 71 Türkiye 35 153 244 Kanada 21 95 73 Filipinler 34 155 182 Avustralya 20 109 64 Arjantin 30 166 144 İtalya 18 121 162 Tayland 28 168 134 Japonya 17 144 90 Hong Kong, Çin 25 206 66 Belçika 16 152 289 Brezilya 22 219 218 Macaristan 14 162 186 Malezya 19 333 154 Polonya 10 209 170 Meksika 15 366 116 Romanya 8 240 156 Singapur 13 390 224 İspanya 7 258 130 Vietnam 12 438 276 Almanya 6 682 453 Hindistan 3 641 427 İngiltere 4 1176 1320 Çin 1 800 594 ABD 2 4922 4508 Gelişmekte Olan 6037 4162 Gelişmiş 2007 2003 Ülkeler 2007 2003 Ülkeler
TÜRKİYE DE ULUSLARARASI DOĞRUDAN YATIRIMLAR 2007 yılında Türkiye nin dünya genelindeki uluslararası yatırımlardan aldığı pay %1.2 olurken, 180 gelişmekte olan ülke toplamında ise payı %4.4 olmuştur. Yıl 2007 2006 2005 2004 2003 2002 2001 2000 1990lar 1980ler 1970ler (yıllık ortalama) Türkiye ye Uluslararası Doğrudan Yatırım Girişleri ve Uluslararası Doğrudan Yatırımlardan Aldığı Pay Giriş (Milyar $) 22.0 20.0 10.0 2.8 1.8 1.1 3.4 1.0 0.8 0.2 0.1 Dünya toplamındaki pay (%) 1.2 1.4 1.0 0.4 0.3 0.2 0.4 0.1 0.2 0.2 0.2 Gelişmekte olan ülkeler toplamındaki pay (%) 4.4 4.8 3.2 1.0 1.0 0.7 1.6 0.4 0.7 0.8 0.9 Sıralama 23 17 23 38 53 53 38 53 - - - 19
TÜRKİYE DE ULUSLARARASI DOĞRUDAN YATIRIMLAR 2007 yılı itibari ile Türkiye de uluslararası yatırım stoğu GSYİH nın %22 sini aşmıştır. Uluslararası yatırımların toplam sabit sermaye yatırımların daki payı ise %15.6 olmuştur. Yıl 2007 2006 2005 2004 2003 2002 2001 2000 1990 1980 Türkiye de Uluslararası Doğrudan Yatırımların Milli Gelir ve Sabit Sermaye Yatırımlarındaki Payı Diğer Gelişmekte Stok / Olan Ülkelerde GSYİH (%) Stok/ GSYİH (%) 22.2 16.6 14.8 9.8 11.1 8.1 10.0 7.2 5.6 9.4 29.8 26.7 26.5 26.1 25.9 25.1 26.5 25.2 13.6 11.5 UDY Girişi / Brüt Sabit Sermaye (%) 15.6 16.9 9.9 3.5 3.4 2.9 10.7 1.8 2.0 0.2 Diğer Gelişmekte Olan Ülkelerde UDY Girişi / Brüt Sabit Sermaye (%) 12.6 12.5 11.4 12.4 9.5 10.4 13.6 16.0 4.0 1.2 20
YATIRIM İÇİN EN CAZİP 15 ÜLKE UNCTAD ın çok uluslu şirketlerin 2008-2010 dönemine ilişkin yatırım eğilimlerini ortaya koyan anketi, en cazip 15 ülke arasında Türkiye nin de yer aldığını gösteriyor. Geçtiğimiz yıl Türkiye 22. sıradaydı. Çin Hindistan ABD Rusya Brezilya Vietnam Almanya Endonezya Avustralya Kanada 2007 2008 Meksika İngiltere Polonya Güney Afrika Fransa Türkiye 21
GELECEĞE YÖNELİK BEKLENTİLER Çok uluslu şirketler orta vadeli yatırım planları konusunda daha az iyimser. %70 i yatırımlarını artıracağını söylüyor ancak yatırımlarını büyük oranda (%10 dan fazla) artıracağını belirten yatırımcıların oranında düşüş var. Global finansal dalgalanmanın etkileri 2007 yılında yatırım akışlarına tam olarak yansımadı. 2008 yılında %10 düşüş beklentisi var. Krizden büyük ölçüde etkilenmeyen gelişmekte olan ülkelerdeki büyüme ise dengeleyici unsur. 22
İlginiz için teşekkür ederiz. Uluslararası Yatırımcılar Derneği UNCTAD Dünya Yatırım Raporu www.unctad.org/wir 23