BÖLÜM 10 DC Kompunt Jeneratör Testleri 10-1
DENEY 10-1 DC Düz Kompunt Jeneratörün Yük Karakteristi i AMAÇ Testler tamamland ktan sonra DC Düz kompunt jeneratörün yük alt nda çal ma karakteristi inin belirlenmesi konusunda yeterli bilgiye sahip olunabilecektir. GEREKL TEÇH ZAT Adet Tan m Katalog No 1 DC Sabit M knat sl Makine EM-3330-1A 1 DC Kompunt Makine veya EM-3330-1F DC Çok Fonksiyonlu Makine EM-3330-1B 1 DC Güç Kayna Modülü EM-3310-1A 1 Üç Fazl Güç Kayna Modülü EM-3310-1B 1 Üç Kutuplu Ak m Limit Koruma alter Modülü EM-3310-2A 1 DC Jeneratör Yük Direnci EM-3310-4H 1 DC Jeneratör Uyarma Regülatörü EM-3310-4D 2 Dijital DC Voltmetre EM-3310-3B 3 Dijital DC Ampermetre EM-3310-3A 1 Dijital Devir Say s Ölçer veya EM-3310-3G Manyetik Toz Fren Ünitesi Fren Kontrol Modülü EM-3320-1A EM-3320-1N 1 Laboratuar Masas EM-3380-1A 1 Deney çerçevesi EM-3380-2A veya deney çerçevesi EM-3380-2B 1 Ba lant kablolar için tutucu EM-3390-1A 2 Kaplin EM-3390-2A 2 Kaplin Muhafazas EM-3390-2B 1 aft Sonu Muhafazas EM-3390-2C 1 Ba lant kablolar seti EM-3390-3A 1 Güvenli köprü ba lant fi leri seti EM-3390-4A 10-2
ek. 10-1-1 Yük karakteristi i testi için devre diyagram 10-3
ek. 10-1-2 Yük karakteristi i testi için ba lant diyagram 10-4
LEM BASAMAKLARI D KKAT: Bu laboratuar deneylerinde yüksek gerilim vard r. Aksi belirtilmedikçe hiçbir ba lant ve ba lant lardaki de i iklik gerilim alt nda yap lmayacakt r. Herhangi bir tehlikeli durum meydana geldi inde vakit kaybetmeden Üç Fazl Güç Kayna modülü üzerinde bulunan k rm z EMERGENCY OFF butonuna bas lmal d r. 1. DC sabit m knat sl motoru, DC kompunt jeneratör ve dijital devir say s ölçeri laboratuar masas üzerine yerle tiriniz. Kaplinleri kullanarak DC kompunt jeneratörü DC sabit m knat sl motora ve devir say s ölçere ba lay n z. Üçgen vidalar kullanarak emniyetli bir ekilde sabitleyiniz. Kaplin muhafazas n ve aft sonu muhafazas n kurunuz. Jeneratörü tahrik eden DC sabit m knat sl motor nominal devri say s nda dönerken, jeneratör uçlar nda olu an gerilin çok dü ükse motor üzerinde bulunan A1 ve A2 ba lant noktalar n jeneratörün gerilimini yükseltmek için yer de i tiriniz. 2. Deney düzene i üzerinde gerekli modülleri kurunuz. ekil 10-1-2 nolu ba lant diyagram ve ekil 10-1-1 nolu devre emas na göre devreyi olu turunuz. Devrenin kurulumu tamamland ktan sonra deney yöneticiniz devreyi kontrol etmelidir. Bu deneyi, yük alt nda olan sistemin s cakl n n yükselmesini önlemek için mümkün oldu unca çabuk tamamlay n z. 3. DC güç kayna modülü üzerinde bulunan gerilim ayar dü mesi minimum konumunda ayarlay n z. DC jeneratör uyarma regülatörü üzerinde bulunan ayar dü mesini 2200 konumuna ve DC jeneratör yük direnci üzerinde bulunan ayar dü mesini 1000 konumuna ayarlay n z. Yük direnci üzerinde FAN anahtar n ON konumuna al n z. 4. S ras yla üç kutuplu ak m limit koruma alterini, üç fazl güç kayna modülünü ve DC güç kayna modülünü devreye ba lay n z. 10-5
5. DC güç kayna modülü üzerinde bulunan START tu una bas n z. 6. DC güç kayna üzerinde bulunan gerilim ayar dü mesini sabit m knat sl motorun devir say s 2000 rpme ula ana kadar yava ça artt r n z. Bu devir say s laboratuar deneylerinde olu turulmal d r. Not : Motor ak m I nominal ak m de erinin (2.7Ax1.3=3.51 A) %130unu, jeneratör ç k gerilimi nominal de erinin %130unu geçmemelidir. 7. DC jeneratör uyarma regülatörü üzerinde bulunan ayar dü mesini uyarma ak m n I f 0.1A olacak ekilde ayarlay n z. DC jeneratör yük direnci üzerinde bulunan ayar dü mesini endüvi ak m n I a 0.3A olacak ekilde ayarlay n z. Jeneratör ç k gerilimi E 0, endüvi ak m I a ve uyarma ak m n I f de erlerini Tablo 10-1-1e kay t ediniz. S ras yla I 0 = I a + I f ve P 0 = I o xe 0 denklemlerini kullanarak jeneratör ç k ak m I 0 ve jeneratör ç k gücü P 0 de erlerini hesaplay n z. A r yükten dolay rotor kilitlenirse, yükü azaltarak deneyi iptal ediniz. 8. Tablo 10-1-1de verilen di er I a ak mlar için 7 ad m tekrarlay n z. 9. S ras yla DC güç kayna modülünü, üç fazl güç kayna modülünü ve üç kutuplu ak m limit koruma alterini devreden ç kart n z. 10. Tablo 10-1-1deki sonuçlardan, E 0 &I a e risini ek.10-1-3de olu turunuz. 11. Tablo 10-1-1deki sonuçlardan, P 0 &I a e risini ek.10-1-4de olu turunuz. 10-6
Tablo 10-1-1 Ölçülen E 0, I 0 ve P 0 de erleri I 0 (A) 0.1 0.1 0.1 0.1 0.1 0.1 0.1 0.1 I a (A) 0.3 0.4 0.5 0.6 0.7 0.8 0.9 1 E 0 (V) I 0 (V) P 0 (W) 200 180 160 140 120 100 80 60 40 20 0 0 0.2 0.4 0.6 0.8 1 1.2 Ia (A) ek. 10-1-3 I a ba l E 0 e risi 180 160 140 120 100 80 60 40 20 0 0 0.2 0.4 0.6 0.8 1 1.2 Ia (A) ek. 10-1-4 I a ba l P 0 e risi 10-7
DENEY 10-2 DC Ters Kompunt Jeneratörün Yük Karakteristi i AMAÇ Testler tamamland ktan sonra DC Ters kompunt jeneratörün yük alt nda çal ma karakteristi inin belirlenmesi konusunda yeterli bilgiye sahip olunabilecektir. GEREKL TEÇH ZAT Adet Tan m Katalog No 1 DC Sabit M knat sl Makine EM-3330-1A 1 DC Kompunt Makine veya EM-3330-1F DC Çok Fonksiyonlu Makine EM-3330-1B 1 DC Güç Kayna Modülü EM-3310-1A 1 Üç Fazl Güç Kayna Modülü EM-3310-1B 1 Üç Kutuplu Ak m Limit Koruma alter Modülü EM-3310-2A 1 DC Jeneratör Yük Direnci EM-3310-4H 1 DC Jeneratör Uyarma Regülatörü EM-3310-4D 2 Dijital DC Voltmetre EM-3310-3B 3 Dijital DC Ampermetre EM-3310-3A 1 Dijital Devir Say s Ölçer veya EM-3310-3G Manyetik Toz Fren Ünitesi Fren Kontrol Modülü EM-3320-1A EM-3320-1N 1 Laboratuar Masas EM-3380-1A 1 Deney çerçevesi EM-3380-2A veya deney çerçevesi EM-3380-2B 1 Ba lant kablolar için tutucu EM-3390-1A 2 Kaplin EM-3390-2A 2 Kaplin Muhafazas EM-3390-2B 1 aft Sonu Muhafazas EM-3390-2C 1 Ba lant kablolar seti EM-3390-3A 1 Güvenli köprü ba lant fi leri seti EM-3390-4A 10-9
ek. 10-2-1 Yük karakteristi i testi için devre diyagram 10-10
ek. 10-2-2 Yük karakteristi i testi için ba lant diyagram 10-11
LEM BASAMAKLARI D KKAT: Bu laboratuar deneylerinde yüksek gerilim vard r. Aksi belirtilmedikçe hiçbir ba lant ve ba lant lardaki de i iklik gerilim alt nda yap lmayacakt r. Herhangi bir tehlikeli durum meydana geldi inde vakit kaybetmeden Üç Fazl Güç Kayna modülü üzerinde bulunan k rm z EMERGENCY OFF butonuna bas lmal d r. 1. DC sabit m knat sl motoru, DC kompunt jeneratör ve dijital devir say s ölçeri laboratuar masas üzerine yerle tiriniz. Kaplinleri kullanarak DC kompunt jeneratörü DC sabit m knat sl motora ve devir say s ölçere ba lay n z. Üçgen vidalar kullanarak emniyetli bir ekilde sabitleyiniz. Kaplin muhafazas n ve aft sonu muhafazas n kurunuz. Jeneratörü tahrik eden DC sabit m knat sl motor nominal devri say s nda dönerken, jeneratör uçlar nda olu an gerilin çok dü ükse motor üzerinde bulunan A1 ve A2 ba lant noktalar n jeneratörün gerilimini yükseltmek için yer de i tiriniz. 2. Deney düzene i üzerinde gerekli modülleri kurunuz. ekil 10-2-2 nolu ba lant diyagram ve ekil 10-2-1 nolu devre emas na göre devreyi olu turunuz. Devrenin kurulumu tamamland ktan sonra deney yöneticiniz devreyi kontrol etmelidir. Bu deneyi, yük alt nda olan sistemin s cakl n n yükselmesini önlemek için mümkün oldu unca çabuk tamamlay n z. 3. DC güç kayna modülü üzerinde bulunan gerilim ayar dü mesi minimum konumunda ayarlay n z. DC jeneratör uyarma regülatörü üzerinde bulunan ayar dü mesini 2200 konumuna ve DC jeneratör yük direnci üzerinde bulunan ayar dü mesini 1000 konumuna ayarlay n z. Yük direnci üzerinde FAN anahtar n ON konumuna al n z. 4. S ras yla üç kutuplu ak m limit koruma alterini, üç fazl güç kayna modülünü ve DC güç kayna modülünü devreye ba lay n z. 10-12
5. DC güç kayna modülü üzerinde bulunan START tu una bas n z. 6. DC güç kayna üzerinde bulunan gerilim ayar dü mesini sabit m knat sl motorun devir say s 2000 rpme ula ana kadar yava ça artt r n z. Bu devir say s laboratuar deneylerinde olu turulmal d r. Not : Motor ak m I nominal ak m de erinin (2.7Ax1.3=3.51 A) %130unu, jeneratör ç k gerilimi nominal de erinin %130unu geçmemelidir. 7. DC jeneratör uyarma regülatörü üzerinde bulunan ayar dü mesini uyarma ak m n I f 0.1A olacak ekilde ayarlay n z. DC jeneratör yük direnci üzerinde bulunan ayar dü mesini endüvi ak m n I a 0.3A olacak ekilde ayarlay n z. Jeneratör ç k gerilimi E 0, endüvi ak m I a ve uyarma ak m n I f de erlerini Tablo 10-2-1e kay t ediniz. S ras yla I 0 = I a + I f ve P 0 = I o xe 0 denklemlerini kullanarak jeneratör ç k ak m I 0 ve jeneratör ç k gücü P 0 de erlerini hesaplay n z. A r yükten dolay rotor kilitlenirse, yükü azaltarak deneyi iptal ediniz. 8. Tablo 10-2-1de verilen di er I a ak mlar için 7 ad m tekrarlay n z. 9. S ras yla DC güç kayna modülünü, üç fazl güç kayna modülünü ve üç kutuplu ak m limit koruma alterini devreden ç kart n z. 10. Tablo 10-2-1deki sonuçlardan, E 0 &I a e risini ek.10-2-3de olu turunuz. 11. Tablo 10-2-1deki sonuçlardan, P 0 &I a e risini ek.10-2-4de olu turunuz. 10-13
Tablo 10-2-1 Ölçülen E 0, I 0 ve P 0 de erleri I 0 (A) 0.1 0.1 0.1 0.1 0.1 0.1 I a (A) 0.3 0.4 0.5 0.6 0.7 0.8 E 0 (V) I 0 (V) P 0 (W) 200 150 100 50 0 0 0.2 0.4 0.6 0.8 1 Ia (A) ek. 10-2-3 I a ba l E 0 e risi 140 120 100 80 60 40 20 0 0 0.2 0.4 0.6 0.8 1 Ia (A) ek. 10-2-4 I a ba l P 0 e risi 10-14