ORMAN TRANSPORT TEKNİĞİ DERSİ

ORMAN TRANSPORT TEKNİĞİ DERSİ Hazırlayan: Dr. Mehmet EKER 11.09.2008 Ormancılıkta Transport-M.Eker 1

İŞLETMEYE AÇMA Düz Arazide Ormanların İşletmeye Açılması 11.09.2008 Ormancılıkta Transport-M.Eker 2

Dağlık Arazide Ormanların İşletmeye Açılması ve Transport İlişkileri Ana Dere Eğiminin Kısa Mesafelerde Maksimum Yol Eğimini Aşması Halinde Yol Geçkisinin Yan Derelerin İçlerine Doğru Geliştirilmesi 11.09.2008 Ormancılıkta Transport-M.Eker 3

Dağlık Arazide Ormanların İşletmeye Açılması ve Transport İlişkileri Ana Dere Eğiminin Belirli Mesafeler İçinde Maksimum Eğimi Aşması Halinde Yamaç Üzerinde İki Lase Uygulaması 11.09.2008 Ormancılıkta Transport-M.Eker 4

Dağlık Arazide Ormanların İşletmeye Açılması ve Transport İlişkileri Dere Tabanına Yakın Arazinin Her İki Tarafında da Dik Kayalık Olması Halinde Yol Geçkisinin Dere Yatağından Ayrılarak Kayalığın Üstünden Geçirilmesi ve Aşağıda Makas Oluşturulması 11.09.2008 Ormancılıkta Transport-M.Eker 5

Dağlık Arazide Ormanların İşletmeye Açılması ve Transport İlişkileri Ormanın Tek Yamaçta ve Dere Tabanından Yüksekte Olması Halinde Yolların Düzenlenmesi 11.09.2008 Ormancılıkta Transport-M.Eker 6

Dağlık Arazide Ormanların İşletmeye Açılması ve Transport İlişkileri Ana ve Yan Derelerin Eğimleri Maksimum Eğimleri Aşmadığı ve Derelerle Sırtlar Arasındaki Uzaklıklar Azami Sürütme Mesafesinden Daha Az Olduğu Taktirde Ana ve Yan Dere Tabanlarını İzleyen Yolların Düzenlenmesi 11.09.2008 Ormancılıkta Transport-M.Eker 7

Dağlık Arazide Ormanların İşletmeye Açılması ve Transport İlişkileri Yan Derelerin Eğiminin Maksimum Yol Eğimini Aşması Halinde Yolların Düzenlenmesi 11.09.2008 Ormancılıkta Transport-M.Eker 8

Dağlık Arazide Ormanların İşletmeye Açılması ve Transport İlişkileri Ana Dereyi İzleyen Yoldan Ayrılarak Aksi Yönde Seyreden Yamaç Yolları ve Makaslar Yardımıyla Yamaçların İşletmeye Açılması 11.09.2008 Ormancılıkta Transport-M.Eker 9

Dağlık Arazide Ormanların İşletmeye Açılması ve Transport İlişkileri Ana Dereyi İzleyen Yoldan Ayrılarak Aksi Yönde Seyreden Yamaç Yolları ile Yamaçların İşletmeye Açılması 11.09.2008 Ormancılıkta Transport-M.Eker 10

Dağlık Arazide Ormanların İşletmeye Açılması ve Transport İlişkileri Ana Dereyi İzleyen Ana Yoldan Ayrılarak Aksi Yönde Seyreden Bir Yamaç Yolu ve Makaslar Yardımıyla Yamaçların İşletmeye Açılması 11.09.2008 Ormancılıkta Transport-M.Eker 11

Dağlık Arazide Ormanların İşletmeye Açılması ve Transport İlişkileri Havzanın Yukarı Kısımlarında Yamaçlarla Dereler Arasındaki Uzaklığın Azami Sürütme Mesafesini Aşması ve Dere Eğimini Maksimum Eğimden Yüksek Olması Halinde Dereden Ayrılarak Yamacı Ortalayan Ana Yol Planlanması 11.09.2008 Ormancılıkta Transport-M.Eker 12

Dağlık Arazide Ormanların İşletmeye Açılması ve Transport İlişkileri Havzanın Yukarı Kısımlarında Orman Genişliği Fazla ve Dere Eğimi Azami Yol Eğiminden Fazla İse Aksi Eğimler Oluşturmayan Yolların Planlanması 11.09.2008 Ormancılıkta Transport-M.Eker 13

Dağlık Arazide Ormanların İşletmeye Açılması ve Transport İlişkileri Havzanın Yukarı Kısımlarında Mecra Eğiminin % 12 yi Aşması ve Ormanın Önemli Kısmının Tek Yamaç Üzerinde Bulunması Halinde Yolların Planlanması 11.09.2008 Ormancılıkta Transport-M.Eker 14

Dağlık Arazide Ormanların İşletmeye Açılması ve Transport İlişkileri Ormanın Sırtla Dere Arasındaki Belirli Bir Yamaç Kısmını Kaplaması Halinde Yeterli Sayıda Laseden Yararlanılarak Yolların Düzenlenmesi 11.09.2008 Ormancılıkta Transport-M.Eker 15

Dağlık Arazide Ormanların İşletmeye Açılması ve Transport İlişkileri Sırtla Dere Arasındaki Uzaklığın Fazla Olması Halinde Yamaç Üzerinde Yeterli Sayıda Lase Uygulanarak Yolların Planlanması 11.09.2008 Ormancılıkta Transport-M.Eker 16

Dağlık Arazide Ormanların İşletmeye Açılması ve Transport İlişkileri Ormanın Yamaç Üzerinde ve Sırta Yakın Kısımlarda Belirli Bir Alanı Kaplaması Halinde Yolların Planlanması 11.09.2008 Ormancılıkta Transport-M.Eker 17

Dağlık Arazide Ormanların İşletmeye Açılması ve Transport İlişkileri Bir Sırtla Ayrılan İki Yamacın Birisinde Ormanın Sadece Sırta Yakın Kısımlarda Bulunması Halinde İlk Yamaçtaki Yolun Uygun Bir Boyun Noktasından Geçirilerek Aksi Eğimli Olarak Diğer Yamaçtaki Ormanı da İşletmeye Açması 11.09.2008 Ormancılıkta Transport-M.Eker 18

TRAKTÖR R YOLLARI Mekanizasyon uygulamasının henüz başlamadığı üretim sahalarında sürütülerek dere içlerinde belirli bir rampada toplanan emvalin, mevcut yollara sürütülmesinin imkansız olması halinde, bu emvali almak amacıyla yapılan geçici yollara traktör yolu denir. Traktör yollarının planlanması sırasında dikkat edilecek genel esaslar şu şekildedir: a) Traktör yolları, mevcut yol şebeke planını asla ihlal etmeyecek ve yol şebeke planının gayesine aykırı olmayacak şekilde olmalı, b) Traktör yolu hiç bir şekilde yamaçta yapılmamalıdır, c) Traktör yolu teklif edilmeden önce Orman Yolları Şebeke Planlaması esasları yönünden çözüm şekli aranmalı, çözüm bulunamadığı takdirde traktör yolu teklif edilmelidir, d) Traktör yollarının yerleri, Orman İşletmesinin teklifi üzerine yol planlama Başmühendisi veya Mühendisi, ilgili Orman İşletme Şefi ve Yol İnşaat Şefi tarafından belirlenecek, bir gerekçe raporu ile vaziyet planı düzenlenecek ve imzalanarak uygulamaya aktarılacaktır. 11.09.2008 Ormancılıkta Transport-M.Eker 19

TRAKTÖR R YOLLARI Traktör yollarının teknik özellikleri; a) Eğim: iniş aşağı nakliyatta azami eğim % 18, yokuş yukarı nakliyatta azami eğim % 12 olacaktır ve hiç bir surette bu meyiller aşılmamalıdır. b) Genişlik: traktör yolu genişliği 3.5 metre olmalıdır. c) Yol Sathı: traktör yollarında yol platformu dere tarafına % 2-3 eğimli olmalıdır. 3.50 % 2-3 11.09.2008 Ormancılıkta Transport-M.Eker 20

TRAKTÖR R YOLLARI d) Traktör yollarında uygulanan eğim değerleri yüksek olduğundan muhtemel şiddetli erozyon tehlikesine karşı nakliyattan sonra her 40 metrede bir toprak menfez yapılacak ve zaruret olmadıkça sanat yapısı yapılmamalıdır. e) Uzunluk: traktör yolları uzunluğu azami 1+000 km olmalı ve bu uzunluk hiçbir suretle aşılmamalıdır. f) Traktör yollarında asgari kurp yarıcapı 8 m. dir. g) Traktör yollarında üstyapı yapılmamalıdır. h) Keşif: traktör yolları için yapılacak keşif şu unsurlardan teşekkül edecektir: Etüd karnesi, Gerekçe raporu, 1. Keşif özeti, Metraj cetveli, 11.09.2008 Ormancılıkta Transport-M.Eker 21

TRAKTÖR R YOLLARI i) Krokinin Düzenlenmesi: 1/25.000 ölçekli haritada traktör yolunun geçtiği güzergâh ve çözüme kavuşturduğu bölmeler gösterilecektir. Kodlandırma: yol şebeke planına dahil yolların kod numarasına bağlı olacak ve 172/2... şeklinde numara verilecektir. Güzergâhın üzerinde ortalama eğimler gösterilecektir. Güzergâh kırmızı düz tek çizgi ile gösterilecektir. Yapılması istenen krokideki traktör yolunun üst tarfına kod numarası alt tarafına eğim yazılacaktır. 11.09.2008 Ormancılıkta Transport-M.Eker 22

TRAKTÖR R YOLLARI Traktör Yolu Planı 11.09.2008 Ormancılıkta Transport-M.Eker 23

SÜRÜTME YOLLARI Sürütme yolları diğer orman yollarına nazaran projelendirme masrafları az ve geometrik standartları düşük olan tesislerdir. Kural olarak sürütme yollarından sadece arazide çalışabilen araçlar yararlanabilirler. Sürütme yollarında engellerin etrafında dolaşma imkanı sağlanması halinde, boyuna profillerde büyük ölçüde eğim değişikliklerine ve ters eğimlere izin verilebilmektedir. Bu esaslar içinde kalarak makul yapım masrafları ile ve büyük miktarlarda kazı yapmadan, doğa ve peyzaj yönünden mümkün olan en elverişli şekilde bir transport planlaması yapılabilmektedir. 11.09.2008 Ormancılıkta Transport-M.Eker 24

SÜRÜTME YOLLARI Eğimi %50 ve %60 ın üzerindeki yamaçlarda sürütme yolu yapımı ekonomik ve ekolojik bakımdan ancak sınırlı ölçüde söz konusu olabilir ve yapım için çok elverişli zeminlerde bu sınır ancak %70 e kadar çıkabilir. Heyelan tehlikesi olan yamaçlar ile taşıma gücü çok zayıf olan zeminler sürütme yolu yapımı için hiç bir şekilde uygun değildir. Sürütme yolu yapımına, ancak rasyonel bir nakliyatı mümkün kılacak ölçüde yatırım yapılmalıdır. Dolayısıyla bunun sınırı ekonomik bir işletmeciliğe ulaşılmasına imkan veren düzeydeki bir yatırımdır. Sürütme yollarının yapımında sürütme araçlarının emniyetle ve amaca uygun bir şekilde kullanılmasını engelleyecek ölçüde bir tasarruf hiç bir şekilde söz konusu olmamalıdır. Diğer taraftan bu yolların yapımında bir aşırılığa da yer verilmemelidir. Dolayısıyla belirlenen güzergahlar, güvenli bir gidiş gelişe imkan verecek ve kaza riski minimum olacak standartta sürütme yolları yapımı sağlayabilmelidir. 11.09.2008 Ormancılıkta Transport-M.Eker 25

SÜRÜTME YOLLARI Sürütme yollarının tesis şekilleri: Esas itibarı ile sürütme yolları için iki farklı tesis şekli söz konusudur. 1.Eşyükselti eğrilerine yaklaşık olarak paralel seyreden az eğimli sürütme yolları, 2.Eşyükselti eğrilerine göre diyagonal (eğik) şekilde seyreden ve eğimleri fazla olan sürütme yollarıdır. Sürütme yollarının bu şekillerden hangisi esas alınarak tesis edileceği ana hatları ile aşağıdaki hususlar gözönüne alınarak belirlenir: -Orman yollarından oluşan yol ağının arazideki konumu ve yoğunluğu, -Bu amaca uygun arazi kısımlarının konumu ve dağılımı, -Nakliyat yapılması sözkonusu olan arazinin şekli. Pratikte çoğunlukla yerel şartlara bağlı olarak eşyükselti eğrilerine paralel ve diyagonal konumdaki sürütme yollarının kombinasyonu şeklinde bir uygulama amaca uygun olmaktadır. 11.09.2008 Ormancılıkta Transport-M.Eker 26

SÜRÜTME YOLLARI 1. Eşyükselti eğrilerine paralel seyreden sürütme yolları 11.09.2008 Ormancılıkta Transport-M.Eker 27

SÜRÜTME YOLLARI Sürütme yollarının tesis şekilleri: 1. Eşyükselti eğrilerine paralel seyreden sürütme yolları, Eşyükselti eğrilerine paralel olarak seyreden sürütme yollarında genellikle erozyon tehlikesi söz konusu değildir. Genel olarak drenaj yetersizliği söz konusu olan yerlerde sürütme yolları boyuna olarak en az %3 eğim verilerek tesis edilmelidir. Arazinin eğimi yükseldikçe az eğimli sürütme yollarında kazı şevinin yüksekliği de o ölçüde artar. Bundan dolayı tomrukların kaydırılarak sürütme yollarına kadar indirilmesi gereken hallerde dik kazı şevlerinin daha yatık duruma getirilmesi gereklidir. Tomrukların sürütme yollarına kablo ile zeminde çekilerek getirilmesi durumunda çekme işlemi eşyükselti eğrilerine dik yönde yapılmalıdır. 11.09.2008 Ormancılıkta Transport-M.Eker 28

SÜRÜTME YOLLARI 2. Eşyükselti eğrilerine göre diyagonal seyreden sürütme yolları tesisi Bu tesis şeklinde sürütme yolları çok zaman bir orman yolunu diğerine bağlayacak şekilde düzenlenebilir. Ancak, bunun sonucu olarak sürütme mesafesinde bir kısalma sağlanamaz, zira sürütmenin esas itibariyle sadece iniş aşağı gerçekleştirilmesi gerekmektedir. Taşıma gücü zayıf ve erozyon tehlikesi fazla olan arazide yer alan dik eğimli sürütme yollarında boş dönüşler için yokuş yukarı seyrederek, orman yollarından faydalanmak yararlı olur. Böyle kesintisiz bir gidiş dönüş için de ön sürtme ile getirilen tomrukların sürütme yolu kenarlarında bir araya toplanarak istif edilebilmesi sağlanarak bütün uzunlukları ile bu yolların sürekli olarak gidiş gelişe açık tutulması gereklidir. 11.09.2008 Ormancılıkta Transport-M.Eker 29

SÜRÜTME YOLLARI 11.09.2008 Ormancılıkta Transport-M.Eker 30

SÜRÜTME YOLLARI Eşyükselti eğrilerine paralel ve diyagonal olarak seyreden sürütme yolları arasında bir karşılaştırma yapılacak olursa: Eşyükselti eğrilerine paralel (EEP) olarak seyreden sürütme yolları, özellikle yamaçlarda eğimin azaldığı kısımlara isabet ettiği takdirde, diyagonal olarak seyredenlere nazaran peyzaja daha az zarar verirler. EEP sürütme yollarında boş dönüşler daha süratli yapılabilirken, diyagonal olanlarda iniş aşağı yüklü gidiş için tüketilen enerji daha yüksektir. EEP sürütme yolları, bağlantılı bulundukları kamyon yolu kavşağından itibaren bunların her iki tarafında yer alan orman parçalarında da nakliyatı sağlarken, böyle bir imkan diyagonal olarak seyreden sürütme yolları için söz konusu değildir. EEP tesisinde genellikle inşa edilecek yol uzunluğu diyagonal olanlardan daha uzun, dolayısıyla taşıma mesafesi daha fazla ve her bir sürütme yolunun yapılması için kesilmesi gereken ağaç sayısı da daha yüksektir. 11.09.2008 Ormancılıkta Transport-M.Eker 31

KABLOLU ÇEKİM ŞERİTLERİ Sürütme araçlarının gidiş gelişine elverişli olmayan çetin arazi şartlarında (yamaç eğimi yüksek, taşıma gücü zayıf zeminler) söz konusu olan tali nakliyat tesisleridir. Kablo çekim hatlarının kullanımı, arazi şartlarının yol yapım tekniği bakımından büyük güçlükler arz ettiği, yol yapımının büyük masraflar gerektirdiği, makineli yol inşaatının tabiat ve peyzaj bakımından olumsuz gelişmelere neden olduğu hallerde söz konusu olurlar. Bu şeritler bazı durumlarda, odunun ağırlığı nedeniyle sürütme yoluna ön sürütmenin elle mümkün olmadığı yerler ile sürütme yolu aralıklarının fazlalığından dolayı işçilerin zorlandığı durumlarda kablo çekimi işi için de açılırlar. Kablo çekim şeritleri 1-1.5 metre genişliğinde ve kablo çekim uzunluğu maksimum 50 m olmalıdır. Şeritler arası mesafe ise 5-10 m arasında olmalıdır. Şerit üzerinde bulunan kütükler temizlenmelidir. 11.09.2008 Ormancılıkta Transport-M.Eker 32

KABLOLU ÇEKİM ŞERİTLERİ Kablo çekimi tamburlu orman traktörleri ve orman hava hatlarının kombine olarak çalıştığı bölmeden çıkarma sırasında yandan çekme mesafesinin fazla olduğu durumlarda sıkça kullanılan bir bölmeden çıkarma metodudur. Kablo çekimleri sürütme yoluna dik yönde yapılmalıdır. Orman traktörleri ile kablo çekimi sırasında verimin yüksek olması ve sürütülen tomrukların, takılmalarından dolayı oluşan kablo kopmaları gibi kazaların önlenebilmesi için şeridin kütüklerden ve büyük taşlardan temizlenmesi gereklidir. Kablo çekim şeritlerinde herhangi bir toprak tesviyesine gerek yoktur. 11.09.2008 Ormancılıkta Transport-M.Eker 33

KABLOLU ÇEKİM ŞERİTLERİ Kablo Çekim Hatları - Sürütme Yolları - Traktör Yolu Kombinasyonu 11.09.2008 Ormancılıkta Transport-M.Eker 34

KABLOLU ÇEKİM ŞERİTLERİ Kablo Çekim Hatları - Sürütme Yolları - Traktör Yolu Kombinasyonu 11.09.2008 Ormancılıkta Transport-M.Eker 35

KABLOLU ÇEKİM ŞERİTLERİ Kablo Çekim Hatları - Sürütme Yolları - Traktör Yolu Kombinasyonu Kural olarak iki yol arasının üstteki 2/3 lik kısmında kalan ürünler yukarı doğru kablo hatla çekileceği, 1/3 lik alt kısımda ise ön sürütme ile aşağı doğru sürütüleceği kabul edilir. 11.09.2008 Ormancılıkta Transport-M.Eker 36

ORMAN HAVA HATLARI Vinçli Hava Hatlarının Sınıflandırılması - taşıma yönü, - kuruluş uzunluğu ve - portatif veya sabit oluşuna göre yapılmaktadır. a. Taşıma Yönüne göre; 1. Yamaç yukarı taşıma yapabilen 2. Yamaç aşağı taşıma yapabilen 3. her iki yönde taşıma yapabilen b. Hat uzunluğuna göre; 1. Kısa Mesafeli Vinçli Hava Hatları; hat uzunluğu <=300 m 2. Orta Mesafeli Vinçli Hava Hatları; hat uzunluğu 300-800 m 3. Uzun Mesafeli Vinçli Hava Hatları; hat uzunluğu >=800 m 11.09.2008 Ormancılıkta Transport-M.Eker 37

ORMAN HAVA HATLARI 1. Yamaç yukarı yönde taşıma yapabilen hava hatları Bu hava hatları iki tamburlu vinçli hava hatlarıdır. Vagonun bir ucuna çekme kablosu bağlı iken, diğer ucu boştadır. Hava hattı motorunun yukarı istasyonda bulunması gereklidir. Kuruldukları arazide yamacın eğimi en az vagonun kendi kendine aşağı inebilmesini sağlayacak kadar olmalıdır. 2. Yamaç aşağı yönde taşıma yapabilen hava hatları Yamacın üst kısmındaki orman ürünlerinin aşağı doğru taşınması şeklinde olmaktadır. Ülkemizde özellikle kızaklı vinçli hava hatları için geçerli olan bu taşıma şeklinde; yolun yamacın aşağısında ve taşıyıcı vagonun yerçekimi etkisi ana kablo üzerinde aşağı hareketi şeklinde olmaktadır. Hava hattı motoru dağ istasyonunda olup boş vagonun yukarı doğru boş çekilmesi ve aşağı yönde yüklü inişi şeklinde olmaktadır. Motor üzerine takılan pervane hava ile sürtünerek cer kablosunu ve cer kablosuna bağlı olan vagonun kontrollü olarak aşağı istasyona ulaşmasına yardımcı olmaktadır. 11.09.2008 Ormancılıkta Transport-M.Eker 38

ORMAN HAVA HATLARI 3. Yamaç aşağı ve yukarı yönde taşıma yapabilen hava hatları Bu tip hava hatları ilk yapılan hava hatlarının olumsuz yönlerini gidermek amacıyla tasarlanmış olan üç tamburlu hava hatlarıdır. Önceki modellerde bulunan ana kablo ve çekme kablosu tamburlarına ek olarak geri hareket kablosu tamburu eklenmiştir. Bu sayede yamaç aşağı taşımalar da mümkün olmuş ve yine bu tambur sayesinde düz alanlarda taşımada yapılabilir duruma gelmiştir. Geri hareket kablosu ile hem askıdaki ürünlerin kontrollü bir şekilde aşağı istasyona getirilmesi sağlanmakta hem de aşağı istasyona gelen vagonun tekrar dağ istasyonuna geri götürülmesi gerçekleştirilmektedir. Düz arazilerde yapılan bölmeden çıkarma işlerinde, yol kenarına çekme kablosu ile gelen vagonun orman içerisine boş olarak geri götürülmesi işlemini yine geri hareket kablosu gerçekleştirilir. Çalışma sistemi; çekme kablosu tamburu kabloyu sararken geri hareket kablosunun tamburu serbest bırakır. Vagonun orman içine boş dönüşünde ise bu işlem tersine gerçekleşmektedir. Hava hattı hem aşağı istasyonda hem de yukarı istasyonda rahatlıkla kurulabilir ve yine istenilen yönde taşıma yapılabilir. 11.09.2008 Ormancılıkta Transport-M.Eker 39

Orman hava hatlarında çeşitli elemanların tanıtımı: a. Kablo (Halat) h. Tambur b. Ana (Taşıma) Kablosu i. Kule c. Çekme (Cer) Kablosu j. Pilon d. Emniyet Kabloları k. Hava hattı papucu e. Geri Hareket Kablosu l. Ana kablo bağlantıları f. Montaj Kablosu m. Sapanlar g. Vagon 11.09.2008 Ormancılıkta Transport-M.Eker 40

Orman hava hatlarında çeşitli elemanların tanıtımı: Kelepçe leme Tertibatı Ana kablo Cer kablosu Yük çengeli 11.09.2008 Ormancılıkta Transport-M.Eker 41

Orman hava hatlarında çeşitli elemanların tanıtımı: 11.09.2008 Ormancılıkta Transport-M.Eker 42

Orman hava hatlarında çeşitli elemanların tanıtımı: i. Kule. Gergi makarası. İstikamet makarası. Askı makarası 11.09.2008 Ormancılıkta Transport-M.Eker 43

Orman hava hatlarında çeşitli elemanların tanıtımı: Sabo 11.09.2008 Ormancılıkta Transport-M.Eker 44

Orman hava hatlarında çeşitli elemanların tanıtımı: 11.09.2008 Ormancılıkta Transport-M.Eker 45

Orman hava hatlarında çeşitli elemanların tanıtımı: l-ana Kablo Bağlantıları : Ankraj bağlantısı; Hava hattı ana kablosunun yükleme ve boşaltma istasyonundaki uç kısmının sabit noktaya tespit edilmesidir. Ankastra bağlantısı; arka emniyet bağlantılarının uç kısımlarının sabit noktaya tespit edilmesidir. Bağlantı yapılacak sabit noktalar olarak; dikili ağaç gövdeleri, dip kütükler, kaya blokları vb. gibi yerler seçilebilir. Hiçbir sabit nokta bulunmaması durumunda, ölü adam diye de bilinen toprağın kazılıp, içine tomruk gömülerek kablo bağlantısı yapılır. 11.09.2008 Ormancılıkta Transport-M.Eker 46

Orman hava hatlarında çeşitli elemanların tanıtımı: m-sapanlar : Yükleme sapanı; bir ucu ilmekli diğer ucuna ise prestemanşon geçirilmiş orta kısmında bağlamaya uygun özel imal edilmiş demiri üzerinde taşıyan, ürün çapına göre değişik uzunlukta bulunan kablolardır. Bağlama sapanı; her iki ucundan ilmekli montaj işlerinde kullanılan 2-8 m. uzunluğunda olan kablolardır. 11.09.2008 Ormancılıkta Transport-M.Eker 47

Orman Hava Hatlarının Tesisi Bütün makinelerde olduğu gibi hava hatlarının da montajında bazı teknik esaslara uyulması gereklidir. Hangi tip sahada nasıl bir makinenin çalışacağının bilinmesi ve bunun için ön etüt yapılması şarttır. Seçilecek olan makine ve ekipmanların özelliklerinin de iyi bilinmesi gerekir. Üretim makinelerinin randımanlı çalışabilmesi için sahanın önceden etüt edilmiş olması gerekmektedir. Aksi hallerde hava hattının günlük kapasitenin çok altında bir verim alınacağından amaca göre çalışılmamış olunur. Daha önce sınıflaması yapılan hava hatlarında, her farklı tipin farkı şekilde montaj ve demontajı da farklı şekilde olmakla beraber genel kurallar olarak hava hatlarının montajında bazı teknik esaslara uyulması gerekir. 11.09.2008 Ormancılıkta Transport-M.Eker 48

Orman Hava Hatlarının Tesisi Hava Hattı kuruluş yerinin seçilmesinde dikkat edilecek kurallar; Hava hatları, ormana verilecek zararın en az olacağı ve bir kuruluşta en fazla ürünün taşınabileceği koridorlara yerleştirilmelidir. Montaj ve demontaj sürelerini asgariye indirebilecek montaj kolaylığı olan yerlerde kurulmalıdır. Hava hatları yolun kazı şevi tarafına kurulmalı, sistem emniyeti alınmalı, bağlantılar sık sık kontrol edilmelidir. Hava hatları, yola çekilen ürünlerin kabuklarının soyulması ve bölümlere ayrılması gibi işlemleri yapmaya imkan verecek ve yoldaki trafiği kapatmayacak kadar geniş yerlerde kurulmalıdırlar. 11.09.2008 Ormancılıkta Transport-M.Eker 49

Hava Hattı Güzergah Etüdü Vinçli hava hatlarında güzergahın etüt ve aplikasyonunda zor ve uzun zaman alan ölçme usullerinden ziyade basit ve kısa zamanda sonuca varan usullerden faydalanmak gerekmektedir. Vinçli hava hatlarında güzergahın etüdünde meşcere haritası, hava fotoğrafları ve arazi haritasından faydalanılmaktadır. Meşcere haritası olarak orman amenajmanındaki meşcere haritasının bir kopyası kullanılır. Bu kopyanın hava hattı kuruluşlarının yapılacağı bölme ve yerleri sırasıyla tespit etmek maksadıyla her bölme içerisine, bölmeden yapılacak yıllık kesim ve kesim yılları yazılmak suretiyle tamamlanmış olması gereklidir. 11.09.2008 Ormancılıkta Transport-M.Eker 50

Hava Hattı Güzergah Etüdü Vinçli hava hatlarında güzergahın etüdünde şu hususlara dikkat edilmelidir: Hava hattı güzergahı aşağı ve yukarı istasyonları bir doğru ile birleştirmelidir. Hava hattında taşıyıcı kablonun zeminden yüksekliği bu kablo üzerinde vince bağlı olarak asılı ve düşey konumda seyreden tomruğun kısa mesafede olsa bile toprağa sürünerek gitmesine meydan vermeyecek kadar olmalıdır. Bu sebeple taşıyıcı kablonun yerden yüksekliği en az; Vagonun yüksekliği + Tomruk bağlama kablosunun uzunluğu + tomruğun uzunluğu kadar olmalıdır. 11.09.2008 Ormancılıkta Transport-M.Eker 51

Hava Hattı Güzergah Etüdü Hava hattının dere ve tepe istasyon noktaları meşcere haritası, hava fotoğrafları ve arazi haritası üzerinde belirlenmesi, İstasyon noktalarının arazide aplikasyonu, Belirlenen istasyon noktalarına 2 m. bir ayak üzerine çakılmış dikdörtgen şeklinde beyaz ve kırmızı renkli levhaların yerleştirilmesi (Nişan tahtası büyüklüğü güzergah eksen doğrusunun uzunluğuna ve görüş mesafesine göre değişir. Güzergah eksen doğrusunun 1000 m. olması halinde levhanın 80 x 140 cm., müsait hava şartlarında 80 x 80 cm. boyutunda olması amacı gerçekleştirmektedir. Bu işaretler dürbün kullanmadan 2 km. mesafeden kolaylıkla görülebilmektedir), Arazide bu çalışmalar sırasında, hattın iki tarafında kalan sahalardan kesimle elde edilecek materyalin hava hattına kadar getirilmesi olanakları ve hat personelinin barınması için gerekli kulübelerin yerlerinin belirlenmesi, 11.09.2008 Ormancılıkta Transport-M.Eker 52

Hava Hattı Güzergah Etüdü Uzun mesafeli hava hatlarında, sık sık montaj ve demontaj zorunluluğu olmamalı, hava hattı bir defa tesis edildiği yerde bir kaç yıl çalışabilmelidir. Güzergah etüdü için gerekli malzemeler; Etüt karnesi, semt açısını ölçmek için Wyssen pusulası, eğim ölçmek için Klizimetre, 30 veya 50 m lik Şerit metre, tespit edilen noktaların arazide numaralamak için Kart, noktalarda pilon ağacı olabilecek ağaçları tespit için Bant, balta ile çevreden temin edilerek yapılacak tahta Kazık, klizimetre ve wyssen pusulası ile yapılacak rasat için Jalon kullanılır. Arazide yapılan istikşaf sonucu dağ ve vadi istasyonu arasındaki semt açısı okunur. Grad cinsinden okunan semt açısına göre etüde başlanır. 11.09.2008 Ormancılıkta Transport-M.Eker 53

Hava Hattı Güzergah Etüdü Karnedeki değerler 1/1000 ölçekli olarak milimetrik kağıda geçirilerek boyuna profil elde edilir. Boyuna profilin çizilebilmesi için noktalar arasındaki kot farkı ve aralarındaki yatay mesafenin bilinmesi gereklidir. Arazideki güzergah doğrusu boyunca ölçülmüş bulunan eğik mesafelere ait % eğim oranları aynı zamanda bu mesafelerin tanjantlarını ifade ettiğinden ayrıca açıları ölçmeye gerek yoktur. % eğim oranlarını grad veya derece cinsinden açı değerlerine çevrilerek ve trigonometrik bir tablodan faydalanılmak suretiyle bu tanjantlara ait sinüs ve kosinüs değerleri bulunarak hesap tablosundaki yerine konulur. ------/----- 11.09.2008 Ormancılıkta Transport-M.Eker 54