TEMEL BİLGİ TEKNOLOJİSİ KULLANIMI DERS İÇERİKLERİ 1. Bilgisayar(Computer) nedir? 2. Bilgisayarın Temel Donanımları( Hardware) 3. Bilgisayar Kullanımı 4. WORD Kelime İşlemci 5. EXEL Tablolama İşlemi 6. POWERPOİNT(Sunum) İşlemi 7. Resim Düzenleme işlemi 8. Ağ yapıları ve İnternet erişimi Yazan: Yrd. Doç. Dr. Fahrettin ÖVEÇ 2013
BÖLÜM-1 Bilgisayar(Computer) nedir? 1.1 Bilgisayar(Computer) nedir? Kullanıcılar veya çevre birimler vasıtası ile girilen bilgileri hızlı ve doğru olarak istendiği şekilde işleme koyan, yeni bilgiler üreten ve bunları saklayabilen yada gerektiğinde çıktı olarak verebilen elektronik cihazdır. Bilgisayar yapısal olarak, Giriş(İnput) ünitesi(mause, keyboard)), İşlem Ünitesi(Processing) merkezi işlemci(cpu), geçici ve kalıcı depolama aygıtları(ram ve HDD), ve Çıkış(Output) ünitesinden(monitör, Printer) oluşur.
1. Bilgisayar(Computer) nedir? devamı.. 1.2. Bilgisayarın çalışması(en temel faaliyetlerini yerine getirebilmesi) için gerekli iki bileşene ihtiyaç vardır. Bunlar; a) Temel elektronik donanımlar(hardware); Bir bilgisayarın tüm işlevini yerine getirmesi için gerekli minimum donanımlara temel donanımlar denir. 1. Kasa ve Güç Kaynağı(Power Supply), 2. Ana Kart( Main board), 3. Ram Bellek, 4. İşlemci(CPU), 5. Hardisk(HDD) depolama aygıtı, 6. CD veya DVD Rom, Flopy disk, yada USB belleklerden en az biri, 7. Klavye(Keyboard) ve Fare(Mouse), 8. Monitör. Burada bilgisayardan istenmesi muhtemel işlevlere cevap verecek bazı donanımların(modem, eternet kartı, ekran kartı gibi) ana kart üzerinde tümleşik olarak mevcut olabileceği düşünülmüştür.
1. Bilgisayar(Computer) nedir? devamı.. Bilgisayarın gücünü belirleyen en önemli bileşenler; işlemci hızları ve kabiliyetleri ile geçici ve kalıcı depolama aygıtlarının kapasiteleridir. Bilgisayarlarda bilgiler 0 ve 1 sayı sistemine göre depolanır. 0 veya 1 sayıları =1 B(bit) lik bilgiyi tanımlar. sayılarından ibaret olan ikili(binary) 8 tane 0 ve 1 rin çeşitli dizilimlerde yan yana gelmesi ile oluşan bilgi; 8 bit = 1 Byte(Bayt) olarak tanımlanır. 1024 Byte = 1 KB(Kilo byte) 1024 KB= 1 MB(Mega byte) 1024 MB= 1GB(Giga Byte) 1024 GB= 1 TB(Tera Byte) Ram ların kapasiteleri önceleri MB ler ile sınırlı iken son zamanlarda GB ler mertebesinde kullanılmaktadır. Sabit depolama aygıtlarının kapasiteleri TB mertebesine ulaşmıştır.
1. Bilgisayar(Computer) nedir? devamı.. b) Temel yazılım programları(software) ;Donanımlar arasındaki iletişimin ve sırasının nasıl olacağını belirleyen, bilgisayarın gerektiğinde kullanıcının kontrolünde hizmet vermesini sağlayan her türlü yazılıma Software denir. Bilgisayar üreticileri veya montajcıları bilgisayarı tasarlamaya ana karttan başlarlar. Bir Ana kart üreticisi kartın hangi işlemcileri desteklediğini, Chipset ve Bios özelliklerini, hızını ve gücünü, desteklediği Ram tipini ve maksimum kapasitelerini, PCI yuvalarının sayısını, onboard donanım bileşenlerini, IDE sayılarını ve desteklediği hızları, besleme voltaj değerlerini belirler. Ana kart üzerindeki donanımların kontrolünü, haberleşmesini sağlayan ve DOS olarak adlandırılan sistem yazılım programları CD, DVD yada flopy disket içinde,oluşabilecek sorunların çözümü ve sistemin gerektiğinde tekrar kurulumu için, ana kart ile birlikte kullanıcıya verilir. BİOS içinde kalıcı olan veya gerektiğinde EPROM lar tarafından sağlanan programlar, üreticiler tarafından önceden bunların içine yüklenir.
1. Bilgisayar(Computer) nedir? devamı.. Bilgisayarın ana kart donanımları ile çevre donanımları arasındaki ilişkiyi ve kontrollü düzenleyen, gerektiğinde kullanıcıya yönetme imkanı sunan, yazılımlar İşletim sistemi olarak adlandırılır. Günümüzde en yaygın olarak kullanılan işletim sistemleri yazılımı; MSDOS; Ana kart kaynaklarının(donanımlarının) yönetilmesini ve kontrolünü sağlayan bir dizi komut programlarını içerek yazılımdır. Windows 9X, Windows XP, Windows Wista, Windows NT, Windows7, Windows8; Microsoft un sürekli geliştirdiği işletim sistemi yelpazesidir. Linux, Unix; genellikle server tabanlı işletim sistemidir. MACOS; APPLE firmasının sadece kendi ürünleri için geliştirdiği özel yazılımdır. Hizmet yazılımları; Disk işlemleri( Formatlama, sıkıştırma, virüs temizleme, kopyalama, yedekleme gibi) yapabilen programlardır. Uygulama yazılımları; Belirli bir işletim sistemine uygun olarak programlanmış özel yazılımlardır.
1. Bilgisayar(Computer) nedir? devamı.. Genel amaçlı yazılımlar; Ofis programları, veri işleme programları, multimedya kayıt ve oynatma programları, web tasarım yazılımları, Eğitim materyali hazırlama programları gibi programlardır. Özel amaçlı programlar; Çeşitli kurum ve şirketlerin kendilerine has özel olarak geliştirdikleri( tahsilat işlemleri, kayıt işlemleri, e-devlet vb.) yazılımlardır. BÖLÜM-1 ÇALIŞMA SORULARI 1. Bilgisayarın kısaca tanımını yapınız. 2. Bilgisayar yapısal olarak kaç bileşenden ibarettir. 3. Ana kart işletim sistemi hangi ortamı kullanır? 4. Hangi işletim sistemi server kurulumu için kullanılır? 5. Özel amaçlı yazılım programlarını örnekleyerek açıklayınız. 6. Niçin üst versiyon işletim sisteminde kullanılan bir programı alt versiyonda çalıştıramayız? 7. Bir bilgisayarın çalışması için hangi donanımlar şarttır?
BÖLÜM-2. Bilgisayarın donanımları( Hardware) Bilgisayar donanımı (Hardware): Bilgisayarların çalışması için gerekli iç ve dış(çevre) görünür parçalarına(donanımlarına) hardware denir.
2. Bilgisayarın donanımları( Hardware) devamı Bilgisayar iç donanımları; 1) Ana kart(main Board) üzerindeki önemli parçaları İşlemciler İşlemci(CPU) Bios ve Chip set Geçici depolayıcılar Ram Yedekleyiciler Besleme bağlantıları Diğer devreler ile iletişim sağlayıcılar Genişleme yuvaları Sistem saati Programlama ve setup Flah Rom ve Setup Chipset
2. Bilgisayarın donanımları( Hardware) devamı.. 2. İşlemci(Central Processing Unit); Bilgisayarların beyni olarak nitelendirilen bu donanım yönetsel ve kontrol işlemlerini yapar. İki bölümden oluşur. İşlemci ve soğutma ünitesi Soğutma fanı Soğutma kılıfı Şekil 2.3 İşlemci(CPU) a) Aritmetik ve Mantık Birimi (Arithmetic & Logic Unit -ALU) : Dört işlem, verilerin karşılaştırılması, karşılaştırmanın sonucuna göre yeni işlemlerin seçilmesi ve gerekli kararların verilmesi bu birimin görevidir. b) Kontrol Ünitesi ( Control Unit -CU) : İşlem akışını düzenler, komutları yorumlar ve bu komutların yerine getirilmesini sağlar.
2. Bilgisayarın donanımları( Hardware) devamı.. 3. Ram(Random Access Memory): Programların ve verilerin geçici olarak depolandıkları donanımdır. CPU'da işlemler yapılırken ana bellekte saklanan veriler kullanılır ve işlenen veriler RAM belleklerde tutulur. Bilgisayar kapatıldığında buradaki bilgiler silinir. İki çeşit Ram vardır. a) Statik Ram(SRAM); Sürekli olarak yazmaya ihtiyaç olmadığından daha hızlıdır. Yedek hafıza olarak kullanılı.r b) Dinamik Ram(DRAM); Sürekli olarak yazılıp silinebilir. Hızı düşüktür. Şekil 2.5 Ram çeşitleri
2. Bilgisayarın donanımları (Hardware) devamı.. 4. Rom(Read Only Memory): Üretici firmalar tarafından imalat esnasında temel bilgisayar komutlarının ve programlarının yüklendiği sadece okuma yapılabilen donanımlardır. Bilgisayar kapatıldığında içindeki bilgiler kaybolmaz. İki çeşit Rom vardır. a) Eski tip Rom; Programların bulunduğu ve sadece okunabilen hafızalardır. b) Yeni tip Rom; EPROM olarak da adlandırılan bu hafızalara programlar gerektiğinde silinip tekrar yazılabilir. Şekil 2.6 Rom lar Eski tip Rom Yeni tip Rom
2. Bilgisayarın temel donanımları( Hardware) devamı 5. Hard Disk Diriver (HDD: Bilgisayarın işletim sisteminin (Windows, Apple, NT gibi) ve bu işletim sistemleri altında çalışan diğer programların(ofis ve çevre donanım programları) kurulduğu, bilgilerin depolandığı giriş-çıkış birimidir. Bilgisayarlarda birden fazla hardisk bağlantı yuvası(ide) ve bunlara bağlı hardisk bulunabilir. İşletim sistemi c:\ olarak adlandırılan 1.IDE yuvasına bağlı olan hardiske kurulur. Eğer sadece bir IDE yuvası mevcut ise bu yuvaya bağlanacak hardisk üzerindeki jumper ile master yapılır. Paralel bağlanan diğer sürücü slave yapılır
2. Bilgisayarın donanımları( Hardware) devamı.. 6. Besleme Birimi(Power supply: Bilgisayarın anakartı üzerindeki yerleşik(on board) hardware donanımları ile diğer çevre donanımlarının gereksinimi olan elektrik voltajını sağlar. Beslenme kaynağının üzerindeki +5V(Kırmızı/Siyah), +12V ve -12V( Sarı/Siyah) çıkışların uçlarında bulunan soketler, anakart üzerindeki ve diğer hardware donanımlardaki besleme yuvalarına takılır.
2. Bilgisayarın donanımları( Hardware) devamı.. 7. CD &DVD ROM: Bilgileri veya programları dışarıdan bilgisayara veya bilgisayardan dışarıya transfer etmek, yedeklemek ve depolamak için kullanılan bir hardware donanımdır. CD ve DVD Romlar sadece okuma yapabildikleri gibi, hem okuma hem de yazma özelliklerine sahip hardware donanımlar olarak da mevcuttur. CD veya DVD disklere kayıt yapılarken yazdırma hızının uygun seçilmesi gerekir. Yüksek hızlarda yapılan kayıtlar düşük okuyucuda okunamayabilir. Bu ortamlara yapılan kayıtların korunması için magnetik ve sıcak ortamlardan korunmalıdır.
2. Bilgisayarın donanımları( Hardware) devamı.. 8. Monitör(Ekran): Bilgisayarın ve yüklü programların çalışması esnasında izlenmesini sağlayan çıktı donanımıdır. Çalışma frekansı ve çözünürlüğü çıktılarının kaliteli izlenmesinde önemli rol oynar. Tüplü, LCD ve LED ekranlı olarak çeşitli büyüklüklerde bulmak mümkündür. Monitör büyüklüğü köşegen uzunluğunun İnch olarak değeri ile belirlenir. Monitörler anakart üzerine on board olarak yerleşik ekran(görüntü) kartlarını kullandığı gibi, genişleme yuvalarına takılan harici(external) kartlar ile de kullanılabilir. Tüplü(CRT) monitör LED monitör Şekil 2.13 CRT ve LED monitör
2. Bilgisayarın donanımları( Hardware) devamı.. 9. Printer(Yazıcı): Bilgisayarda derlenen bilgilerin veya depolama aygıtlarındaki bilgilerin istendiğinde çıktı olarak basılmasını veya yazdırılmasını sağlayan donanımdır. Mürekkep püskürtmeli(renkli veya siyah beyaz kartuşlu) ve Laser( rekli ve siyah beyaz tonerli), tek veya birden fazla fonksiyonlu(all in one) yazıcı, tarayıcı ve fotokopi özellikleri olan yazıcılar mevcuttur. Bilgisayar ile data iletişimini USB giriş, RC232 kablosu ve telsiz(wireless) üzerinden yapabilirler. All in one printer Laser printer Şekil 2.14 Yazıcılar(Printer)
2. Bilgisayarın donanımları( Hardware) devamı.. 10. Klavye(Keyboard: Bilgisayara komut, program yada data(veri) girebilmek için üzerinde harf, rakam, özel karakter ve fonksiyon tuşları bulunan bir giriş donanımıdır. Klavyeler üzerinde 101 veya 102 tuş bulunur. Genellikle Q(standart) ve F klavye olarak kullanılan iki çeşit klavye vardır. Q klavye uluslararası kullanılan ve harf dizilimi Q ile başlayan klavyedir. F klavye Türkçenin daha hızlı yazımını sağlayan, harf dizilimi F ile başlayan ve sesli harflerin özel olarak yerleştirildiği klavyedir. Standart klavye Q klavye F klavye Şekil 2.15 Klavyeler
2. Bilgisayarın donanımları( Hardware) devamı.. 11. Fare(Mouse): Bilgisayarda imleci hareket ettirerek, programlar arasında ve menülerde seçim yapmak için kullanılan giriş donanımıdır. Sağ taraf ESC(çıkış) sol taraf ENTER(giriş) dır. Bazı fare tiplerinde ortada bulunan tekerlek, içinde bulunulan sayfayı aşağı yukarı kaydırma işlemi sağlar. Kablolu ve kablosuz çeşitleri bulunur. Fare ile dört farklı işlem yapılır 1.Tek tık; Menü veya alt menü seçme, 2. Çift tık; Menüyü seçerek girme, 3. Dosya ortamında sol tuş basılı tutularak istenen metni seçme. 4. Ekrandaki seçili bir nesneyi taşıma Sol tuş Tekerlek Şekil 2.16 Fare(Mouse) Sağ tuş
2. Bilgisayarın donanımları( Hardware) devamı.. 12. Diğer donanımlar: 1. Faks / Modem 2. Joystik 3. USB girişli Flash bellekler ve HDD 4. Kamera 5. Mikrofon ve kulaklık 6. Projeksiyon(Yansıtıcı) 7. Tarayıcılar(Scaner) 8. TV kartları
BÖLÜM-2 Bilgisayarın donanımları( Hardware) Çalışma Soruları 1) Bilgisayar kapatıldığında hangi tür depolama aygıtındaki bilgiler silinmez? 2) Ram lar ne işe yarar, kaç çeşit ram vardır? Kısaca anlatınız. 3) Bilgisayarda işletim sistemi hangi aygıta kurulur? 4) PCI slotlarına takılabilen birkaç donanım adı yazınız? 5) Master ve Slave işlemi hangi depolama aygıtında yapılır? 6) Ana kart üzerindeki temel donanımları yazınız. 7) 300Kb hacmindeki dosyadan, 512MB lık bir flash belleğe kaç dosya kopyalayabilirsiniz. 8) Bilgisayarda işlenen bilgilerin monitöre aktarılmasını sağlayan donanım hangisidir? 9) Giriş donanım aygıtlarını yazınız. 10) Bir işlemci(cpu) temel olarak hangi işlemleri yapar? 11) Mouse(Fare) hangi işlemleri yapmada kullanılır? 12) Çevre donanımlarından aklınıza gelen 4 adet yazınız.