KANATLI ET SEKTÖRÜ RAPORU TÜRKİYE DE ÜRETİM VE TÜKETİM Sağlıklı beslenme konusunda her geçen gün daha da duyarlı davranmaya başlayan tüketiciler kırmızı ete alternatif olarak, daha az yağlı ve daha ucuz olan kanatlı etlerine yönelmişlerdir. Son 20 yıldır bütün dünyada kanatlı eti üretimi ve tüketimi sürekli bir artış eğilimi göstermektedir. Ülkemizde de bu eğilimin bir göstergesi olarak kişi başına yıllık tüketim miktarı 1990 yılında bu yana (2008) yaklaşık 3,8 kat artarak 3,8 kg dan 14,5 kg a yükselmiştir. Tavukçuluk, 1970'li yıllardan başlayarak ülkemiz cılık sektörü içinde sürekli bir gelişim sağlayan, kendi üretim planlamasını yapabilen ve ülkenin sal protein gereksiniminin önemli bir bölümünü karşılayabilen önemli bir üretim dalıdır. 1970 lerde üretim küçük aile işletmelerinde yüksek birim maliyeti ile gerçekleştirilmekte iken 1980 lerde sektörde yapısal değişime gidilerek entegre tesisler kurulmaya başlanmış ve sektör sözleşmeli üretime yönelmiştir. 1990lı yıllarda sektöre yapılan yatırımlarla modern üretim tesislerinin ve üretim kapasitesi hızla artmış, yüksek standartta üretim yaygınlaşmıştır. 1990-2000 döneminde ise, % 14,4 oranı yıllık üretim artış hızı ile üretimde patlama yaşanmıştır. Ülkemiz, mevcut durumda kanatlı eti ve ürünleri üretiminde teknolojik seviye olarak AB standartlarına ulaşmış durumdadır. Tablo 1: Türkiye'nin Kanatlı Üretimi Kümes Hayvanları Hayvan Sayısı ve miktarı Tavuğu Yumurta tavuğu Hindi Kaz Ördek YIL (Bin adet ) (1000 adet) 1995 208.035 270 7.246 12 adet ) adet ) (100 adet ) 1996 250.034 407 8831 14 227 1 142,4 0,5 108,960 0,266 1997 305.745 465 4512 6 115 0 24,2 0,1 20,125 0,040 1998 301.549 477 6878 10 101 1 27,7 0,1 10,600 0,024 1999 371.711 590 4572 7 1424 13 7,6 0,0 2,700 0,005 2000 411.200 639 2762 4 2292 19 4,4 0,0 2,200 0,004 2001 369.605 613 1305 2 1707 15 4,4 0,0 2,696 0,005 2002 414.708 694 1295 2 2412 30 3,6 0,0 2,900 0,006 2003 506.108 863 6642 9 3637 33 5,3 0,0 5,210 0,010 2004 505.413 867 6826 10 4182 38 13,0 0,1 5,040 0,010 2005 531.700 926 7200 11 4417 43 1,4 0,0 0,880 0,002 2006 490.394 910 5172 7 1747 17 2,5 0,0 1,515 0,003 2007 598.475 1059 6361 9 3620 31 0 0 0 0 2008 604.322 1070 13663 18 3454 35 0 0 0 0 2009 704.885 1277 12517 16 2982 30 0 0 31,400 0,068 Kaynak: TUİK Türkiye Cumhuriyeti-Ekonomi Bakanlığı, 2014 1
Türkiye nin kanatlı eti ve ürünleri üretimi, 2008 yılında bir önceki yıla göre %2,1 artarak 1.123 bin tona, 2009 yılında ise % 8,2 artış ile 1.324 bin tona yükselmiştir. 2010 yılında Türkiye, dünyada 13 üncü büyük kanatlı eti ve ürünleri üreticisi konumuna gelmiş, 98 milyon tonluk dünya tavuk eti üretiminde Türkiye 1.459 bin ton ile dünya üretiminden %1,5 oranında pay almıştır. Ülkemizde hindi eti endüstriyel anlamda 1990 larda üretilmeye başlanmıştır. Bunun sonucu olarak, söz konusu ürünün tüketimi yılbaşı sofraları ile kısıtlı iken zaman içerisinde gündelik tüketim içerinde kendine önemli bir yer edinmiştir. 2009 verilerine göre başına alınan ortalama verim et tavuğu (broiler) için1,8 kg, hindi için ise 10,0 kg. olmuştur. Kanatlı eti üretiminin % 80'i modern tesislerde gerçekleştirilme olup yatırımların büyük kısmı gelişmiş ülkelerdeki benzerlerinden çok daha yenidir. Tüketim Üretimdeki artış yıllar içerisinde tüketime de yansımıştır.1990 yılında 3,8 kg olan kişi başına düşen yıllık kanatlı eti ve ürünleri tüketimi 2010 yılında dek geçen süre içerisinde 5 kat artarak 19,7 kg a ulaşmıştır. TÜRKİYE NİN DIŞ TİCARETİ İhracat Ülkemiz tarafından 2010 yılında 211 milyon dolar olarak gerçekleştirilen kanatlı eti ve ürünleri ihracatı, 2011 yılında bir önceki yıla oranla değer bazında % 87 artışla 394 milyon dolar düzeyine ulaşmıştır. Tablo 2: Türkiye nin Ürünlere Göre Kanatlı i ve Ürünleri İhracatı ($) GTİP GTİP Adı 2009 2010 2011 Değişim (%) 0207 Kümes Hayvanlarının leri Ve Yenilen Sakatatı 150.765.528 203.287.179 385.465.347 90 160231 Hindiden Hazırlanmış 1.189.143 982.933 978.802 0 160232 Horoz Ve Tavuklardan Hazırlanmış 4.933.595 6.046.506 7.465.842 23 160239 Diğer Kümes Hayvanlarından Hazırlanmış 54.475 550.752 392.587-29 Genel Toplam 156.942.741 210.867.370 394.302.578 87 Mevcut pazarlarımız; Orta Doğu, Uzak Doğu ve Kafkasları içine alan geniş bir coğrafyaya yayılmış bulunmaktadır. Kümes ları eti ve sakatatı ihracatı gerçekleştirdiğimiz başlıca ülkeler, Irak (% 64), Libya (% 5), Hong Kong (% 5), İran (% 5), Vietnam (% 4) ve Azerbaycan dır (% 3). Türkiye Cumhuriyeti-Ekonomi Bakanlığı, 2014 2
Tablo 3: Türkiye nin Ülkelere Göre Kanatlı İhracatı ÜLKE ADI 2011 $ Pay (%) Irak 251.624.838 64 Libya 20.616.541 5 Hong-Kong 20.058.591 5 İran 18.186.762 5 Vietnam 17.326.134 4 Azerbaycan 13.122.777 3 Kongo 6.653.635 2 Tacikistan 6.645.769 2 Kongo Dem. Cum. 5.150.943 1 Laos 3.926.952 1 Bosna Hersek 3.803.846 1 Çin 3.614.861 1 Özbekistan 2.747.800 1 Gürcistan 2.425.036 1 Angola 2.346.091 1 Ara Toplam 378.250.576 96 Diğer Ülkeler 16.052.002 4 Genel Toplam 394.302.578 100 İthalat 2010 yılında 921 bin dolar olarak gerçekleştirilen kümes ları eti ve sakatatı ithalatımız, 2011 yılında bir önceki yıla oranla % 70 artışla 1,6 milyon dolar olarak gerçekleştirilmiştir. Tablo 4: Türkiye nin Ürünlere Göre Kanatlı i ve Ürünleri İthalatı ($) GTIP GTIP ADI 2009 2010 2011 Değişim (%) 0207 Kümes Hayvanlarının leri Ve Yenilen Sakatatı 1.580.814 862.809 1.566.992 82 160231 Hindiden Hazırlanmış 102 160232 Horoz Ve Tavuklardan Hazırlanmış 51.484 160239 Diğer Kümes Hayvanlarından Hazırlanmış 5.994 6.433 Genel Toplam 1.586.808 920.726 1.567.094 70 Kümes ları eti ve sakatatı ithalatı gerçekleştirdiğimiz ülkeler, K.K.T.C. (% 61), Irak (% 18), Bulgaristan (% 8), Fransa (% 7) ve Macaristan dır (%6). Türkiye Cumhuriyeti-Ekonomi Bakanlığı, 2014 3
Tablo 5: Türkiye nin Ülkelere göre Kanatlı i ve Ürünleri İthalatı ($) Ülke Adı 2011 $ Pay (%) K.K.T.C. 949.906 61 Irak 278.430 18 Bulgaristan 125.921 8 Fransa 114.826 7 Macaristan 97.909 6 İsveç 102 0 Genel Toplam 1.567.094 100 DÜNYA ÜRETİMİ VE TİCARETİ Dünyada kanatlı eti ve ürünleri üretiminde başı çeken ülkeler sırasıyla ABD (20 milyon, Çin Halk Cumhuriyeti (17 milyon ve Brezilya dır (11 milyon. Dünya kanatlı eti ve ürünleri üretiminde ilk on ülkenin aldığı pay % 65 e tekabül etmektedir. Tablo 6: 2010 Yılı Dünya Piliç i Üretiminde İlk 10 Ülke (Ton) Ülkeler 2010 Pay (%) A.B.D. 19.583.788 20 Çin Halk Cumhuriyeti 16.999.360 17 Brezilya 11.140.140 11 Meksika 2.722.472 3 Rusya Federasyonu 2.580.400 3 Hindistan 2.337.700 2 Fransa 1.790.933 2 Endonezya 1.677.900 2 İran 1.661.700 2 Arjantin 1.641.910 2 İngiltere 1.557.970 2 Ara Toplam 63.694.273 65 Diğer Ülkeler 34.248.171 35 Genel Toplam 97.942.444 100 Kaynak: FAO Dünya Kanatlı i İhracatı Dünya ihracatında Brezilya ve ABD başı çeken ülkelerdir ve küresel ihracatın % 39 u bahse konu iki ülke tarafından gerçekleştirilmektedir. Türkiye Dünya ihracatında 21 inci büyük ülke konumundadır. Türkiye Cumhuriyeti-Ekonomi Bakanlığı, 2014 4
Tablo 7: Dünya Kanatlı i ve Ürünleri İhracatı (1.000 $) Ülkeler 2009 2010 Pay (%) Brezilya 5.699.905 6.690.602 24 A.B.D. 4.130.941 4.126.587 15 Hollanda 2.261.411 2.429.187 9 Tayland 1.640.072 1.830.206 6 Almanya 1.497.020 1.642.927 6 Fransa 1.477.306 1.480.240 5 Çin Halk Cumhuriyeti 996.557 1.311.723 5 Belçika 1.063.235 1.160.176 4 Polonya 888.284 1.071.904 4 Hong Kong 619.834 883.356 3 İngiltere 550.320 593.759 2 Ara Toplam 20.824.885 23.220.667 82 Diğer Ülkeler 4.248.451 5.073.084 18 Genel Toplam 25.073.336 28.293.751 100 Kaynak: Trade Map-ITC Kanatlı dış ticaret dengesinde açık vermekte olan Orta Doğu, Uzak Doğu ile yakın ve çevre ülkeler ve Afrika ülkeleri ülkemiz açısından önemli bir potansiyel taşımaktadır. Tablo 8: Dünya Kanatlı i ve Ürünleri İthalatı (1.000 $) Ülkeler 2009 2010 Pay (%) Japonya 2.283.803 2.751.859 10 İngiltere 2.329.295 2.499.776 9 Almanya 1.959.392 2.036.642 7 Hong Kong 1.300.583 1.817.435 7 Suudi Arabistan 1.075.793 1.340.158 5 Hollanda 1.149.001 1.232.652 5 Fransa 1.115.143 1.191.326 4 Çin Halk Cumhuriyeti 984.319 963.993 4 Rusya Federasyonu 1.137.653 913.456 3 Meksika 739.407 869.351 3 Ara Toplam 14.074.389 15.616.648 57 Diğer Ülkeler 10.153.373 11.609.181 43 Genel Toplam 24.227.762 27.225.829 100 Kaynak: Trade Map-ITC Türkiye nin kanatlı et üretimi ve ihracatı her geçen yıl istikrarlı bir şekilde büyümekte, ihracatta yeni pazarlara açılım sağlanmakta ve henüz girilemeyen pazarlar için ise devlet ve özel sektör tarafından girişimler sürdürülmektedir. Türkiye yakın ve çevre ülkeler arasında Rusya ve İran ın ardından en büyük üretici olup yakın çevre ülkeler arasındaki en büyük ihracatçı konumundadır. Bu konumuyla sektörün güçlü alt yapısı da dikkate alınarak kanatlı et sektörünün giderek daha da güçleneceği düşünülmektedir. Türkiye Cumhuriyeti-Ekonomi Bakanlığı, 2014 5