DĠZ PROTEZĠ CERRAHĠSĠ

DĠZ PROTEZĠ CERRAHĠSĠ Diz eklemi yüzeyinin yapay bir malzemeyle kaplanması işlemine Diz Protezi Cerrahisi (Diz Artroplastisi) adı verilir. Kireçlenme (Artroz), RomatoidArtrit gibi romatizmal hastalıklar veya travma gibi durumlar sonrasında kıkırdağın hasar gördüğü durumlarda eklem hareketleri kısıtlı ve ağrılı hale gelebilir. Böyle durumlarda yıpranmış eklem kısmının kaplanması işlemi sayesinde diz hareketleri rahatlatılıp, ağrısız hale getirilebilir. Amaç hastaların rahat, ağrısız ve aktif bir yaşam sürmelerini sağlamaktır. Protez cerrahisi hastaların konforu için gerçekleştirilen bir tedavidir. Eğer kıkırdak hasarı diz ekleminin sadece bir bölgesini etkilediyse kısmi kaplama işlemi yapılabilir. Bu işleme UnikondilerArtroplasti adı verilir. Eklemin genelini ilgilendiren hastalık durumlarında ise, dizin yük taşıyan iki kompartmanının kaplandığı ve bazı durumlarda buna diz kapağı eklem yüzeyinin de eklendiği

tam diz protezi cerrahisi, önerilen tedavi yöntemidir. Bu işleme de Total Diz Artroplastisi adı verilir. Eklem yüzeylerine kaplanan malzemeler (implant), metal alaşımlardan ve polietilen adı verilen biyo-uyumlu plastikmateryallerlerden yapılmış olan farklı parçalardan oluşur. Tüm dünyada kullanılan farklı markalarda, çeşitli dizaynlarda ve değişik teknik özellikleri bulunan 100 den fazla implant bulunmaktadır. Doktorunuz, ekleminiz için en uygun implantı, cerrahi öncesinde belirleyecek ve size tercih gerekçeleri, tercih edilecek implantın özellikleri hakkında detaylı bilgi verecektir. SAĞLIKLI BĠR DĠZ EKLEMĠNĠN ANATOMĠ ve BĠYOMEKANĠĞĠ Diz eklemi, üst tarafta Femur (Uyluk Kemiği), alt tarafta Tibia (Kaval Kemiği) ve ön tarafta da Patella ( Diz Kapağı Kemiği) tarafından oluşturulan bir eklemdir. Bu üç kemik arasındaki temas noktalarına göre üç kompartmanda değerlendirilebilir. Bu kompartmanlar; 1- Tibia ve Femur arasında diz iç kısmında yer alan İç Kompartman 2- Tibia ve Femur arasında dış kısımda yer alan DışKompartman 3- Patella ve Femur arasında ön kısımda yer alan Ön Kompartman olarak sınıflandırılır. Bu üç kompartmandan ilk ikisi özellikle eklemin dikey düzlemlerindeki yüklenmelerinde (düz yolda yürüme vs.) fonksiyon görürken, ön kompartman özellikle tırmanma ve çömelme gibi hareketlerde fonksiyon görür. Kireçlenme hastalığında en sık iç kompartman etkilenir. Romatizmal hastalıklarda ise sıklıkla diz ekleminin üç kısmı da etkilenir. ĠMPLANTIN PARÇALARI Gerek unikondiler (kısmi) implantalarda, gerekse total (tam) implantlarda, implant 3 ana parçadan oluşmaktadır; 1- Femurun alt yüzeyini kaplayan metal FemoralKomponent 2- Tibianın üst yüzeyini kaplayan metal TibialKomponent 3- Tibialkomponent üzerine oturan poli-etilen İnsert

Ayrıca total artroplastide,patella eklem yüzeyi kaplanacaksa kullanılan dördüncü bir Polietilen PatellarKomponent de bulunmaktadır. TOTAL DĠZ PROTEZĠNDE ARKA ÇAPRAZ BAĞ KAVRAMI

Total Diz Protezinde Arka Çapraz Bağ ıkoruyanimplantlar; Arka çapraz bağ ı sağlam olan dizlerde uygulanabilir.arka çapraz bağın propriosepsiyon (Bağın gerilmesiyle beyine giden sinyallerle düzenlenen kontrol sistemi) mekanizmasının korunması amaçlanır. Bu tarz implantlardafemoral kısımdan daha az kemik traşlanması yapılması bir avantaj olarak görülmektedir. Total Diz Protezinde Arka Çapraz Bağ ıkesenimplantlar; Özellikle RomatoidArtrit gibi romatizmal hastalıklarda, arka çapraz bağı hasarlı olan hastalarda, ileri açısal şekil bozukluğu olan hastalarda ve ileri eklem hareket kısıtlılığı olan hastalarda önerilmektedir. Bazı cerrahlar, daha fazla katlanmaya izin verdiği düşünüldüğünden dolayı bütün hastalarda arka çapraz bağı kesen implantları tercih etmektedir. Bu implantların insertinde, dizin öne kaymasını engelleyen bir gaga kısmı bulunmaktadır. Ortopedik Cerrahlar arasında, arka çapraz bağı koruyan ve arka çapraz bağı kesen dizaynların avantajları ve dezavantajları konusundaki tartışma uzun yıllardır devam etmektedir. Kısa dönemde veya uzun dönemde her iki dizaynın da daha başarılı olduğunu iddia eden çeşitli çalışmalar bulunmaktadır. Doktorunuz, daha az kemik traşlanmasına izin verdiği ve arka çapraz bağın propriosepsiyon desteğinden faydalanmak için, uygun olan tüm hastalarında arka çapraz bağı koruyan implantları tercih etmektedir. DĠZ ARTROPLASTĠSĠNDE SABĠT ve HAREKETLĠ ĠNSERT KAVRAMI Tibialkomponent üzerine yerleştirilen insert ün, komponent üzerinde hareketli veya sabit olarak durmasına göre iki farklı dizaynda protez bulunmaktadır.

Hareketli insertlerin diz de daha fazla harekete izin verdiği ve aşınmanın daha az olduğu iddia edilmektedir. Yapılan çalışmalar neticesinde uzun dönemde her iki dizayn arasında gerek hareket açıklığı, gerekse başarı açısından fark saptanmamıştır. Doktorunuz, uygun olan tüm hastalarda sabit insert ü olan dizaynı tercih etmektedir. DĠZ ARTROPLASTĠSĠNDE ÇĠMENTOLU ve ÇĠMENTOSUZ UYGULAMA Kemik ameliyatlarında, PolimetilMetakrilat (PMMA) yapısındaki kemik çimentosu,biyouyumlu bir malzeme olmasından dolayı yaklaşık 100 yıldır güvenle kullanılmaktadır. Son yıllarda kemiğin protez üzerine veya içerisine büyümesine olanak sağlayan protezlerin geliştirilmesiyle protez cerrahisinde çimento kullanımı oldukça azalmıştır. Maalesef, kalça protezindeki çimentosuz uygulamalarda elde edilen belirgin başarının, diz protezlerinde henüz ortaya konulamamış olması ve çimentolamanın getirdiği dezavantajların kalça protezindeki kadar olmaması sebebiyle, çimentosuz uygulamalar diz protezi cerrahisinde geniş uygulama alanı bulamamıştır. Doktorunuz, uygun hastalarında çimentolu diz protezi uygulamasını tercih etmektedir.

ÇĠMENTOLU DĠZ ARTROPLASTĠSĠ TEKNĠĞĠNDE BASINÇLI YIKAMA, VAKUMLU KARIġTIRMA ve BASINÇLI ÇĠMENTOLAMANIN ÖNEMĠ Kemik çimentosu, hiçbir şekilde yapıştırıcı özelliği olmayan bir malzemedir. Yumuşak bir şekilde uygulandıktan sonra, zaman içerisinde sertleşerek, mekanik bir kilitlenme sağlar. Kilitlenme protezin arka yüzeyindeki yapılar ile kemik arasında gerçekleşir. Dolayısıyla çimentonun kemiğin gözenekli yapısının derinliklerine nüfuz etmesi, etkili ve kalıcı bir protez tedavisi için çok önemlidir. Basınçlı yıkama cihazı sayesinde kemik gözeneklerinin en derin noktasındaki pıhtı artıkları temizlenerek, çimentonun içerisine gireceği odacık miktarı arttırılmış olur. Ayrıca çimentonun basınçlı bir şekilde uygulanması da, çimentonun daha önceden temizlenmiş olan gözeneklerin en derinine ulaşmasını sağlar. Çimentolu Protez cerrahisinde uzun dönem başarıyı etkileyen en önemli faktörlerden birisi de çimentonun hazırlanma şeklidir. Çimento, toz ve sıvı kısımlardan oluşmaktadır. Bu ikisi karıştırıldığında kimyasal bir tepkime gerçekleşir ve çimento kıvama gelerek, zaman içerisinde sertleşir. Çimentonun karıştırılması esnasında vakumlu karıştırmaya izin veren bir cihazın kullanılması, çimentonun içerisine hava kabarcıklarının hapsolmamasını sağlar ki bu çimentolu protez cerrahisinin uzun süre başarısı açısından çok önemlidir.

TOTAL DĠZ PROTEZĠ AMELĠYATI GÜVENLĠ BĠR AMELĠYAT MIDIR? Uygulanan her tedavi yönteminde olduğu gibi, total diz protezi cerrahisinin de yan etkileri (komplikasyonları) bulunmaktadır. Bu komplikasyonların sıklığı hastanın yaşına, eşlik eden hastalıklarına, kullandığı ilaçlara, alışkanlıklarına, kilosuna göre değişkenlik göstermekle beraber, genel olarak %1 in altında olarak değerlendirilebilir. Total Diz Protezi ameliyatı hastaların konforuna yönelik bir ameliyat olduğundan dolayı, doktorunuz bu ameliyatın kararını verirken, elde edilecek faydanın, göze alınacak risklerden çok daha fazla olmasına dikkat etmelidir. Ameliyat Esnasında ve Sonrasında Erken Dönemde Görülebilecek Komplikasyonlar; Derin VenTrombozu ve PulmonerEmboli Protez ameliyatlarında damar içerisinde pıhtı oluşabilir, bu pıhtıdan kopan parçalar da akciğerlere giderek solunum sıkıntısına yol açabilir. Veya kemik yoluyla damar içerine giren yağ damlacıkları da benzer şekilde akciğerlerde solunum sıkıntısına ve ölüme yol açabilirler. Ameliyat sonrasında kullanılan kan inceltici ilaçlar sayesinde bu risk oldukça düşük hale gelmiştir. Doktorunuz ameliyat sonrasında Düşük Molekül Ağırlıklı Heparin (DMAH) iğnenizi 10 (On) gün süreyle kullanmanızı önerecektir. Ayrıca ameliyat

sonrasında Anti-Embolik çorap kullanılması ve erken harekete başlanması da bu komplikasyon riskinin azalmasını sağlamaktadır. Enfeksiyon Sterilizasyon yöntemlerindeki ilerlemeler, laminer akımlı havalandırma sistemleri olan ameliyathaneler ve cerrahi süresinin kısalması sayesinde enfeksiyon riski oldukça azalmakla beraber gerek erken dönemde, gerekse gecikmiş dönemde ortaya çıkabilen bir komplikasyondur. Ameliyat sonrası dönemde özellikle ilk 1 yıl içerisinde, vücudunuzun herhangi bir yerinde enfeksiyon olması durumunda, bu enfeksiyonun protezinizi etkilememesi amacıyla antibiyotik kullanımı açısından mutlaka doktorunuza danışınız. Diz Protezi enfeksiyonu erken dönemde saptandığında antibiyotikle tedavi edilebilen bir durumdur. Gecikmiş enfeksiyonlarda protezin çıkarılması ve, 1 veya 2 aşamalı protez revizyonu (değiştirilmesi) ameliyatı ile tedavi edilebilir. Doğru tedavi seçimi konusunda doktorunuz sizi bilgilendirecektir. Eklem Ġçi Kanama (Hematom), Yara Yerinden Kanama Normalde, tek taraflı diz protezi cerrahisinde bir veya iki ünite kan transfüzyonu yapılmasını gerektirecek kanama görülebilir. İki taraflı diz protezi cerrahisinde bu miktar daha fazla olabilir. Doktorunuz, bu kanın eklem içerisinde birikip ağrıya ve hareket kısıtlılığına yol açmaması için ameliyat sonrasında kapalı bir dren sistemi kullanacaktır. Bu dren sıklıkla ameliyat sonrasında 24. Saatte çekilecektir. Yara Problemleri Çok nadiren de olsa yara iyileşme problemleri ve yüzeyel yara enfeksiyonları görülebilir. Özellikle DiyabetesMellitus (Şeker) hastalarında ve sigara içenlerde bu komplikasyonun riski daha yüksektir. Sinir Hasarı En sık Peroneal Sinir olmak üzere tüm bacak sinirlerinde görülebilir. Ameliyat esnasında kullanılan turnikeye, kullanılan aletlere bağlı olarak gelişebilir. Bazı hastalar anatomik açıdan bu komplikasyona yatkın olabilir.

Özellikle ileri derecede açısal bozukluğu olan hastalarda ve revizyon (protezin değiştirilmesi) ameliyatlarında bu risk daha fazladır. Ameliyat sonrasında ayak aktif hareketlerinde azalma veya kayıp şeklinde veya his kaybı şeklinde kendini gösterir. Bu komplikasyon sıklıkla geçicidir. Damar Hasarı Cerrahi sırasında kullanılan aletlerinin direkt veya indirekt etkisiyle gelişebilir. Çok nadiren görülür. Bazı hastalar anatomik açıdan bu komplikasyona yatkın olabilir. Özellikle ileri derecede açısal bozukluğu olan hastalarda ve revizyon (protezin değiştirilmesi) ameliyatlarında bu risk daha fazladır. Gelişmesi durumunda ilave damar cerrahi müdahelesi ile damar tamiri yapılması gerekebilir. Kırık Protezin kemiğe yerleştirilmesi esnasında nadiren görülebilen bir komplikasyondur. Özellikle kemik erimesi olan, ileri yaşlı hastalarda veya revizyon (protezin değiştirilmesi) ameliyatlarında daha sık olarak görülebilir. Böyle bir durumda, doktorunuz kullanılan protez tipinde değişikliğe gidebilir veya kırığınızın tespitine yönelik ilave bir girişim yapabilir. Anesteziye Bağlı Komplikasyonlar Uygulanan anestezi yöntemine göre farklı komplikasyonlar bulunabilir. Genel anestezinin komplikasyonları, diğer uygulanan cerrahi yöntemlerden farklı değildir. Epidural (Belden Anestezi) anesteziye bağlı idrar yapamama, bacakta his kaybı veya güç kaybı görülebilir. Bu komplikasyonlar sıklıkla geçicidir. Ameliyat Sonrasında Ġleri Dönemde Görülebilecek Komplikasyonlar; Protezin gevģemesi Protezin, kemikle temas ettiği yüzeyden ayrılması anlamına gelir. Protezin uygun bir şekilde yerleştirilmesi bu komplikasyon riskini azaltır. Özellikle basınçlı yıkama kullanılması ve çimentonun basınçlı uygulanması da bu komplikasyonun riskini azaltır. Özellikle protezin hareket noktasını oluşturan

insert ün aşınma partiküllerinin gevşemeye yol açtığı gösterilmiştir. Günümüzde insert materyali olarak, Ultra Yüksek Molekül Ağırlıklı Polietilenlerin (UHMWPE) ve E vitamini emdirilmiş polietilenlerin kullanılmasıyla aşınma ve gevşeme çok daha az görülür hale gelmiştir. Protez Parçalarının AĢınması Protezin uyluk ve kaval kemiğine yerleştirilen kısmı Cobalt-Krom alaşımı gibi sert metallerden oluştuğu için, aşınma sıklıkla aradaki polietilen materyalinden yapılmış olan insert parçasında görülebilir. Günümüzde insert materyali olarak, Ultra Yüksek Molekül Ağırlıklı Polietilenlerin (UHMWPE) ve E vitamini emdirilmiş polietilenlerin kullanılmasıyla aşınma ve gevşeme çok daha az görülür hale gelmiştir. Diz Çıkığı Sıklıkla arka çapraz bağı kesen protez dizaynlarında yumuşak doku dengesi iyi sağlanamadığında veya arka çapraz bağı koruyan protez dizaynlarında zaman içerisinde arka çapraz bağda sorun yaşayan hastalarda ortaya çıkabilen nadir bir koplikasyondur. Eğer cerrahi sırasında protez kötü pozisyonda yerleştirilirse, diz kapağı çıkığı görülebilir. Protez Etrafı Kırık Özellikle ileri yaşlı hastalarda kemik erimesiolan hastalarda geçirilen travma sonrasında görülebilir. Tedavisi sıklıkla protez olmayan hastalarda olduğu gibidir. Bazen protezin değiştirilmesi gerekebilir. Enfeksiyon Uzun dönemdeki en ciddi komplikasyondur. Özellikle ilk 1 yıl içerisinde olmak üzere, herhangi bir enfeksiyon durumunda koruyucu antibiyotik kullanımı açısından doktorunuzla temasa geçiniz. Diz Protezi enfeksiyonu erken dönemde saptandığında antibiyotikle tedavi edilebilen bir durumdur. Gecikmiş enfeksiyonlarda protezin çıkarılması ve, 1 veya 2 aşamalı protez revizyonu (değiştirilmesi) ameliyatı ile tedavi edilebilir. Doğru tedavi seçimi konusunda doktorunuz sizi bilgilendirecektir.

Eklem Sertliği (Artrofibrozis) Ameliyat sonrasında nadir görülebilen bir komplikasyondur. Hareketlerde sertlik ve ağrı görülebilir. Sıklıkla fizyoterapi ile tedavi edilebilir. Nadiren cerrahi olarak eklemin gevşetilmesi veya protezin değiştirilmesi gerekebilir. Sempatik Distrofi Nadir görülen ve sinir sisteminin verdiği tepki nedeniyle ortaya çıkan bir komplikasyondur. Bacağın genelinde şişlik ve ağrı görülebilir. Fizyoterapi ile tedavi edilebilir. ġikayetlerin Geçmemesi ve Memnuniyetsizlik Dizde kireçlenme görülen hastalarda sıklıkla bel bölgesinde kireçlenme veya nöropati gibi başka bölgelerde de hastalıklar bulunmaktadır. Total diz protezi sonrası hasta memnuniyetsizliğinin en önemli sebebi YanlıĢ Hasta Seçimi dir. Ameliyat öncesi doktorunuzun sizi sadece diziniz değil, tüm bölgeleriniz açısından detaylı bir şekilde değerlendirmesi gerekir. Doktorunuz size ameliyat sonrası beklentileri konusunda detaylı bilgi verecektir. HANGĠ HASTALAR TOTAL DĠZ PROTEZĠ AÇISINDAN UYGUN HASTALARDIR? Eğer yaşınızın gerektirdiği aktiviteleri yapamayacak kadar diz ağrılarınız var ise, eklem hareketiniz kısıtlı ise Total Diz Protezi açısından uygun bir hasta olabilirsiniz. Doktorunuz, diz ekleminizdeki kıkırdak aşınma miktarına göre sizin için uygun olan tedaviyi önerecektir. Total Diz Protezi Cerrahisi çok başarılı bir ameliyat olmakla beraber doktorunuz Protez Cerrahisi kararını vermeden önce ekleminizi, eklem koruyucu cerrahisi açısından detaylı bir kilde değerlendirecektir. Özellikle 50 yaş ve üzeri hastalar bu tedavi açısından daha uygun hastalar olmakla beraber, ileri düzeyde kıkırdak aşınması ve diz şikayetleri olan hastalarda daha genç yaşlarda da uygulanabilir. TOTAL DĠZ PROTEZĠ CERRAHĠSĠ ÖNCESĠNDE ve ESNASINDA SĠZĠ NELER BEKLĠYOR?

Ameliyat kararı verdiğinizde doktorunuz, Anesteziye bağlı komplikasyonları en az düzeye indirmek amacıyla sizi detaylı bir muayene ve check-up tan geçirecektir. Ameliyat öncesinde Anestezinizi sağlayacak doktor ile bir görüşmeye yönlendirileceksiniz. Diz Protezi ameliyatları ağrılı ameliyatlardır. Ameliyat sonrasında erken dönemde ağrı şikayeti yaşamamanız amacıyla ek bir engeliniz yoksa doktorunuz size Epidural Anesteziyi önerecektir. Ameliyat günü doktorunuz sizi tekrar değerlendirecek ve ameliyatla ilgili kısa bir bilgilendirme yaptıktan sonra ameliyat olacak diziniz için doğru taraf işaretlemesi yapacaktır. Antibiyotik ve sedatif ilaç tedavisinin ardından ameliyathaneye alınacaksınız. Anestezi işlemini takiben, ameliyatın kanamasız olarak gerçekleştirilebilmesi ve çimentolu tespitin daha sağlam yapılabilmesi amacıyla bacağınıza turnike adı verilen bir cihaz yerleştirilecektir. Bu cihaz, baldır üst bölgenizde sabit bir basınç uygulayarak 2 saat süreyle güvenli bir şekilde kanamayı kontrol altında tutabilir. Tek bir taraf total diz protezi cerrahisinde ortalama turnike süresi 60 dakika kadardır. Ameliyat edilecek bacağınızın detaylı bir temizliği yapıldıktan sonra, steril örtme işlemi yapılacaktır. Protez cerrahisinde bu aşamalar en az cerrahi kadar önemlidir. Cerrahi işlemi esnasında diziniz kapak ön orta kısmından yaklaşık 15 cm lik bir kesi yapılarak diz ekleminiz açılacaktır. Ekleminizdeki aşınmış ve şekli bozulmuş tüm dokular temizlenerek, dizinizin boyutuna en uygun olan protez materyali ile kaplanacaktır. Cildinizin kapatılması öncesinde yerleştirilen dren, ameliyat sonrasında ekleminizde olabilecek kanamanın dışarıya alınmasını sağlayarak ekleminizin şişmesini önleyecektir. Ameliyat sonrası ağrı şikayetiniz olmaması veya en az düzeyde olması amacıyla size ağrı pompası takılacaktır. Standart bir protez ameliyatının 1. gününde, doktorunuz tarafından dreniniz çekilecek ve walker denilen bir aparat yardımıyla ayağa kaldırılıp, dizinize tam yük vererek yürütüleceksiniz. Ameliyat sonra en fazla 4. veya 5. günde evinize yürüyerek taburcu edileceksiniz. Fizyoterapistiniz, hastanedeki kalış süresince ve daha sonra eve çıktığınızda size özel bir rehabilitasyon programı uygulayacaktır. Ameliyat sonrası 2. haftada dikişlerinizin alınması için doktorunuz tarafından değerlendirileceksiniz. Ameliyat sonrasında 4. haftada desteksiz olarak, tüm aktivitelerinizin %90 ınını gerçekleştirebilmeniz beklenmektedir. UYGULANAN PROTEZ CERRAHİSİNİN ÖMÜR BEKLENTİSİ NEDİR?

Gerek materyal teknolojisindeki, gerekse cerrahi tekniklerdeki gelişmeler sonrasında Total Diz Protezi cerrahisi uygulanan hastaların % 85 inde, 20 yıl veya daha uzun süreyle sorunsuz bir ömür beklentisi bulunmaktadır. ÖZETLE TOTAL DİZ PROTEZİ CERRAHİSİ Uygun seçilmiş hastalarda, uygun şartlarda ve tekniğine uygun uygulandığında Total Diz Protezi cerrahisi başarılı ve yüz güldürücü bir tedavidir.