TIBBİ CİHAZLAR SEKTÖR ANALİZİ 1. Tıbbi cihazlar sektörü dünyada çok hızla büyüyen, dinamizmi yüksek ve temel özellikleri zamanla gelişmiş ülkeler/dev firmalar lehine oluşmuş bir yapıya sahiptir. Dünya genelinde ileri teknoloji cihazlar az sayıda firmalar tarafından üretilmekte ve pazarın yapısı (fiyatlar, pazara sunum zamanı ve ürünlere yönelik mevcut katı standartlar) sektörün bu dev firmaları tarafından belirlenmektedir. Sektörde ar-ge çalışmalarına kaynak aktarmada bu ülkelerin/firmaların finansal açıdan güçlü olması, sektörde tekelleşmeyi de beraberinde getirmektedir. Sektörde faaliyet gösteren 30 dev şirketin çoğunun merkezi ABD de olması ve diğer gelişmiş ülke merkezlerinde de faaliyetleri bulunması sektörün genel yapısı üzerinde önemli ipuçları vermektedir. 2. Tıbbi cihazlar sektörü çok çabuk değişime uğrayan bir yapıya sahiptir. Bunun temel nedenlerinden biri sağlık sektörü ile ilgili olmasının yanı sıra, diğer bir neden de sektörün kapsamının geniş ve çok fazla ürün olmasındandır. Sektörde yer alan bu ürünlerin inovasyona açık olmaları ve diğer disiplinlerden kaynaklanan teknolojik gelişmelerin tıbbi teknolojide çok hızlı bir şekilde uygulanabilmeleri, sektördeki gelişimi ve değişimi etkilemektedir. Bu bağlamda, bilgi ve iletişim teknolojileri, tıbbi genetik ve moleküler biyoloji, nanoteknoloji-malzeme-kompozit malzeme gibi alanlardaki gelişmeler orta ve uzun dönemde tıp teknolojisini de etkileyecektir. Bu temel eğilim ve itici güçler; tıbbi cihazlar alanında önümüzdeki dönemlerde önemli değişiklikleri beraberinde getirecektir. Bu değişiklikler; tıbbi cihazların kişiye özel olması, evde bakım ve izlemeye yönelik gelişmeler, daha iyi spesifikasyonlar, hareketlilik ve boyut küçülmesi, güvenilirlik ve güç kaynakları gibi alanlarda olacaktır. 3. Teknolojik gelişimin yanı sıra ekonomik ve politik kararlar da sektörel alanda önemli araştırma ve yatırımların yapılmasına ortam hazırlamaktadır. Kamunun alıcı, düzenleyici ve denetleyici rolünün ağırlıkta olduğu bu sektörde, özellikle gelişmekte olan ülkelerde kamu politikaları inovasyonun belirleyicisi olmaktadır. Ülkelerin dünya pazarında sektör payının artırmasının en önemli anahtarı(özellikle sektöre sonradan giren ülkeler), sektörde riskin ve geri dönüşün en yüksek olduğu yenilikçi (inovatif) cihaz ve malzemelere yönelik politika ve kararlara öncelik vermesi ve bu politikaları sürdürmesine
bağlıdır. Bu da sektörde uzun dönemli ciddi bir planlama ve eşgüdümün gerçekleşmesiyle mümkün olacaktır. 4. Tıbbi cihazlar sektöründe ABD nin önemli bir üstünlüğü bulunurken, bu ülkeyi Almanya, Japonya, diğer AB ülkeleri ve Çin gibi gelişmiş ülkeler izlemektedir. Sektörel (2010) katma değer 258.4 milyar USD olup, bu katma değerin yaklaşık %39 gibi önemli bir kısmı ABD tarafından gerçekleştirilmiştir. Türkiye yarattığı katma değer ile sektör içinde %0.7 lik gibi küçük bir paya sahiptir. 5. Dünya dış ticaretinin bileşenlerinden biri olan sektör ihracatı(2012), 239.5 milyar USD dir. Son beş yıl içinde sektör dış ticaretinin ortalama yıllık artışı ise yaklaşık %7 düzeyindedir. Bu artışa önemli katkı sağlayan iki önemli ülke ABD ve Almanya sektör dünya dış ticaret hacminin %28,5 ine sahiptirler. Dış ticaretin 20 ülke itibariyle yoğunlaşması incelendiğinde, sektör ihracatındaki yoğunlaşmanın(%91.1), ithalattaki yoğunlaşmadan(%85.2) daha yüksektir. Sektörde ticaret ağırlıkla gelişmiş ülkeler arasında yapılmakta olup, endüstri içi ticaret yüksek düzeydedir. İhracat içerisinde en önemli alt ürün grubunu %39 pay ile 9018 kodlu tıpta, cerrahide, dişçilikte ve veterinerlikte kullanılan aletler alt sektörü oluşturmaktadır. 6. Türkiye de son yıllarda sektöre yönelik önemli yasal, kurumsal ve teknolojik gelişmeler yaşanmıştır. Sektöre yönelik olumlu gelişmeler olmakla birlikte hala üretimin ar-ge temelli olmaktan ziyade montaja yönelik ve teknolojik içeriği düşük ürünlerden oluşmaktadır. TÜİK verilerine göre 2010 yılı itibariyle, sektörün üretim değeri 1.458 milyon TL ve katma değer oranı (katma değer/üretim) ise %25 seviyesindedir. Sektörde işyeri sayısı 2.070 adet olup, istihdam ise 17.474 kişidir. TOBB verilerine göre sektörün yoğunlaştığı alt faaliyet kolları ise şöyledir. Suni eklemler; ortopedik cihazlar; protez dişler; dişçilikle ilgili bağlantı parçaları; başka yerde sınıflandırılmamış suni uzuvlar, Şırınga, iğne, katater, kanül ve benzerleri; göz tedavisiyle ilgili aletler ve başka yerde sınıflandırılmamış diğer araç-gereç ve cihazlar, Tıbbi, cerrahi, dişçilik veya veterinerlikle ilgili mobilyalar; berber koltukları ve benzeri sandalyeler ile bunların parçaları alt sektörüdür.
7. 2012 yılı itibariyle sektör ihracatı 287 milyon USD, ithalatı ise 2,246 milyon USD dir. Sektör ihracatında pazar açısından en önemli ülke Almanya ve Fransa olup, toplam ihracatın %17 lik bölümü bu iki ülkeye yapılmaktadır. İhracatta önem arz eden diğer ülkelerin çoğunluğu ise komşu ülkelerdir. Azerbaycan, Irak, İran ve Çin e yapılan ihracat, sektör ihracatının %21 ini oluşturmaktadır. İthalatta ise ilk sıralarda ABD, Almanya ve Çin yer almaktadır. Bu üç ülkeden yapılan ithalat toplam ithalatın(2,245 milyon USD) %51.6 sını oluşturmaktadır. 8. Sektör dış ticaretinde Türkiye net ithalatçı konumundadır. 2012 de Türkiye sektör ithalatı, sektör ihracatının yaklaşık 8 katı gibi yüksek bir düzeyde olup, ihracat/ithalat oranı yıllar itibariyle yükselse de sektörün ithalata bağımlılığı hala yüksek düzeyde bulunmaktadır. 9. Dünya dış ticaretinde olduğu gibi, Türkiye de de tıbbi cihazlar sektör dış ticareti içerisinde tıpta, cerrahide, dişçilikte ve veterinerlikte kullanılan cihazlar alt sektörü ilk sırada yer almaktadır. Bu sektörün alt ayrımlarında olan; tababetle ilgili alet ve cihazlar içinde yer alan; diğer alet ve cihazlar ile aksam ve parçaları, diğer uzuv organ iç protez ürünleri, X ışınlı cihazlar, elektrokardiyograflara ait aksam ve parçalar, kanüller vb. eşya, endeskoplar, diyaliz ve fistula setleri, diğer kateterler ve damar içi kataterler gibi ürünler ülke ithalatında önemli bir yer tutmaktadır. Sektör ihracatında da ilk sırada tababetle ilgili alet ve cihazlar içinde yer alan; diğer alet ve cihazlar ile aksam ve parçaları, şırıngalar, diğer maddelerden protez diş ürünleri, diğer ortopedik cihazlar ile kateterler, kanüller gibi ürünler yer almaktadır. 10. Tıbbi cihazlar sektörü içerisinde bölge illeri yeterince gelişmemiştir. Ancak bölge illerinden Kayseri nin sektör içinde ön plana çıkmakta olduğunu daha sonraki ilin ise Sivas olduğu görülmektedir. Yozgat ilinde sektöre ilişkin sınırlı bir düzeyde bir üretim bulunmaktadır. TOBB kayıtlarına göre bölgede sektöre yönelik faaliyet gösteren firmalar ağırlıklı olarak aşağıda yer alan ürünlere yönelik faaliyette bulunmaktadır; Protez dişler, plastikten olmayanlar, Mobilyalar ve bunların parçaları, Metal mobilyalar
11. Bölgede sektörel dış ticaret hacminin ağırlıklı kısmını (2012 yılına kadar olan dönem) ithalat oluşturmakta iken 2012 yılı dış ticaret hacmi içinde ihracatın payı ciddi oranda artış göstermiştir. Bölgenin tıbbi cihazlar sektörü dış ticaret hacmi 9 milyon USD de olup, dış ticaret hacminin %57 lik bölümünü ihracat oluşturmaktadır. 12. Tıbbi cihazlar sektörünün gelişimini ve özellikle bölgenin sektördeki gelişimini olumlu yönden etkileyecek önemli konulardan olan, sağlık turizmi, sağlık serbest bölgeleri, entegre sağlık kampüsü projesi ve sektöre ilişkin offset uygulamalarıdır. Ekonomik ve sosyal yapısı göz önüne alındığında bu projelerin uygulanmasında önemli avantajları ile bölge illerinden Kayserinin ön plana çıkma durumu daha yüksek görülmektedir. 13. TR72 Bölgesi imalat sanayisinin büyüklüğü açısından Türkiye genelinde orta sıralarda yer almaktadır. 2010 yılı itibariyle Türkiye geneli imalat sanayindeki işyeri sayısının %2.8 ini oluşturan TR72 Bölgesi, istihdamın %3.0 ünü, ciro ve yatırımların ise %2.0 sini oluşturmaktadır. TR72 Bölgesi, imalat sanayinde işyeri sayısı açısından 26 düzey 2 bölgesi arasında 14 üncü sırada bulunurken, istihdam açısından 9 uncu, ciro büyüklüğü açısından 13 üncü ve yatırımların büyüklüğü açısından 12 inci sırada yer almaktadır. 14. Bölge İlleri düzeyinde sanayi yoğunlaşması ise, gerek Kayseri gerekse Sivas ve Yozgat illerinde tıbbi cihazlar sektörünün yoğunlaşma oranının düşük olduğu görülürken, özellikle Kayseri ilinde tıbbi cihazlar sektörünün dolaylı etkileşim içinde olduğu sektörlerden mobilya, makine imalat, metal eşya alt sanayi dallarında yoğunlaşmanın yüksek olduğu ve imalat sanayinin ilk üç sırasını oluşturduğu dikkati çekmektedir. Bunun yanı sıra bölgenin sanayi yapısı çevre illere göre gelişmiş olması mevcut OSB leri, üniversiteleri ve Kayseri Teknokent in varlığı sektörün gelişimi için en önemli avantajlardan birini oluşturmaktadır. 15. Gelişme aşamasında olan tıbbi cihazlar sektörünün ülke sanayisi içindeki payı çok küçük olmakla birlikte, bölge sektör içerisinde Türkiye deki üç büyük il dışındaki iller grubu içinde nisbi olarak ön plana çıkmakta ve üst sırada yer almaktadır. Bölgenin sanayi yapısı göz önüne alındığında tıbbi cihazlar sektörünün bölgede gelişmeye açık ve potansiyelinin olduğu görülmektedir. Ayrıca, tıbbi cihazlar sektöründe üretilen birçok ürünün teknolojisi
bilinmekte olup tek kullanımlık tıbbi sarf malzemelerinin üretimi, bazı minimal tanı ve tedavi cihazları geliştirilmesi ve kullanımı ile bölge ön plana çıkabilir. 16. Her üründe olduğu gibi tıbbi cihazlar sektörü ürünleri içinde geçerli olan temel unsurlardan en önemlisi ürünleri ticarileştirerek, gerek yurtiçi ve gerekse dünyada bu ürünlere yönelik bölge illeri için pazar payı yaratabilmektir. Kaynak : TR72 Bölgesi (Kayseri, Sivas, Yozgat) Tıbbi Cihazlar Sektör Analizi Taslak Raporu, Kalkınma Bankası, 2013