İneklerde Folliküler Gelişim Prof. Dr. D. Ali Dinç Selçuk Üniversitesi Veteriner Fakültesi Doğum ve Jinekoloji Anabilim Dalı Öğretim Üyesi 2-6 Mayıs 2005 / Adana 20.01.2013 Prof. Dr. D. Ali Dinç 1
Fizyolojik Bilgi Hormonal yapı ve etkileşim Folliküler dalga teorisi Senkronizasyon 20.01.2013 Prof. Dr. D. Ali Dinç 2
Fizyolojik Bilgi Klasik ovaryum süperovulasyon tedavisine alınan cevap; hem gelişmeye başlayan follikül sayısı hem de ovule olan follikül sayısı bakımından farklılık göstermektedir. 20.01.2013 Prof. Dr. D. Ali Dinç 3
Fizyolojik Bilgi Bu farklılığın oluşmasında tedavinin uygulanmaya başlandığı günde, folliküler dalganın sergilediği manzara en etkili faktördür (D Occhio ve ark, 1999) 20.01.2013 Prof. Dr. D. Ali Dinç 4
Fizyolojik Bilgi Folliküler dalganın gelişmişlik dönemi ve dominantlık süresi, östrüslerin daha geniş zaman diliminde yayılarak başlamasına neden olur (Diskin ve ark 2002). 20.01.2013 Prof. Dr. D. Ali Dinç 5
Ultrasonografi Hormon analizleri 20.01.2013 Prof. Dr. D. Ali Dinç 6
Sığırlarda follikülerin gelişimi ve regresyonunun tabiatı üzerinde yapılan temel araştırmalarda ultrasonografinin kullanılması ile folliküler dalgalar keşfedilmiştir (Ginther et all, 1989) 20.01.2013 Prof. Dr. D. Ali Dinç 7
Düve ve inekler bireysel olarak her bir östrüs siklusunda çoğunlukla 2 veya 3 daha az oranda da 1 veya 4 adet folliküler gelişim dalgasına sahiptirler 20.01.2013 Prof. Dr. D. Ali Dinç 8
Hormonal yapı ve etkileşim Animasyon 1, 2, 3,4 20.01.2013 Prof. Dr. D. Ali Dinç 9
İki folliküler gelişim dalgası 20.01.2013 Prof. Dr. D. Ali Dinç 10
A: atretik R: yeni, S: seçkin, D: Dominant PO: preovulator 1. dalga siklusun 2. gününde, 2. dalga ise 11. gününde gelişmeye başlar ovulasyon 2. dalgadan şekillenir. 20.01.2013 Prof. Dr. D. Ali Dinç 11
20.01.2013 Prof. Dr. D. Ali Dinç 12
Folliküler Dalga Sığırlarda folliküler dalga sayılarıyla ilgili çalışmalar Sonuç (%) Yazar-yazarlar/Yıl Materyal Irk 1 Dalga 2 Dalga 3 Dalga 4 Dalga Ahmad ve ark 1997 Duchens 1994 56 İnek,12 Düve 11 Düve Etçi - 86 14 - Swedish red and white, Fresian - 27 73 - Figueiredo ve ark 1997 18 İnek - 83.3 16.6 - Nelore 17 Düve - 29.4 64.7 5.8 Ginther ve ark 1989a 15 Düve Holstein - 83 17 - Rhodes ve ark 1995 17 Düve Brahman - 26.5 66.7 6.8 Savio ve ark 1988 13 Düve Fresian-Hereford 4 15 81 - Sinhg ve ark 1996 17 Düve Simmental 4.3 65.2 30.5 - Sirois ve ark 1988 10 Düve Holstein 10 20 70 - Taylor ve ark 1991 10 İnek - - 81.25 18.75 - Zeitoun ve ark 1996 32 İnek Brahman - 38 53 9 20.01.2013 Prof. Dr. D. Ali Dinç 13
Folliküler Dalga Sığırlarda folliküler dalga sayılarıyla ilgili çalışmalar 20.01.2013 Prof. Dr. D. Ali Dinç 14
Folliküler Dalga Sığırlarda folliküler dalga sayılarıyla ilgili çalışmalar 20.01.2013 Prof. Dr. D. Ali Dinç 15
Folliküler Dalga 22 baş Brown Swiss, 3-5 yaşlarında % 41 İki dalgalı folliküler gelişim % 51 Üç dalgalı folliküler gelişim gösterdi Çelik, Aydın, Şendağ ve Dinç (2005) Rep Dom Anim, 40, 2, 87-92 20.01.2013 Prof. Dr. D. Ali Dinç 16
Folliküler Dalga 5 0 10 15 20 FSH konsantrasyonun (siyah çizgi) 2-3 gün süren geçici yükselmesi ile yeni bir dalga başlaması arasındaki ilişki (beyaz daire sağlıklı folliküller, noktalı daire atretik folliküller). (Mihm ve ark 1996). 20.01.2013 Prof. Dr. D. Ali Dinç 17
Folliküler Dalga Follikül büyüklüğü (mm) Ovulasyon +fekondasyo n Ovulasyon Ovulasyon Puerperal dönem Gebeliğin ilk 7 ayı Gebelik sonu Postpartum dönem Siklus Farklı reprodüktif dönemlered folliküler ortaya çıkma modeli (Driancourt 2001). 20.01.2013 Prof. Dr. D. Ali Dinç 18
EL ML FF LH LH LH O F O F 0 5 10 15 20 Dominant folliküllerin ortaya çıkması (beyaz daire sağlıklı, noktalı daire atretik dominant follikül) ve kan progesteron seviyesi (siyah çizgi) ile siklusun; erken luteal (EL), mid-luteal (ML) ve folliküler fazı (FF) ndaki LH salınım sıklığı. (OF: Ovulatör follikül) (Mihm ve ark 1996). 20.01.2013 Prof. Dr. D. Ali Dinç 19
Folliküler Dalga Folliküllerin ortaya çıkma günü? 2 dalgalı : 0-2 ve 9-10. günler 3 dalgalı : 0, 9, 16. günler 20.01.2013 Prof. Dr. D. Ali Dinç 20
Folliküler Dalga dominant folliküllerinin gelişim hızları? 20.01.2013 Prof. Dr. D. Ali Dinç 21
İneklerde folliküler gelişim dalgalarının periyodik gelişimi CL regrese oluncaya kadar devam eder Üç dalgalı folliküler aktivite muhtemelen CL hayat süresi uzayınca ortaya çıkar. 20.01.2013 Prof. Dr. D. Ali Dinç 22
Nitekim, ekzojen P4 verilerek luteal fazın uzatıldığı hayvanlarda ortaya çıkan dalga sayısı arttırılabilmiştir Dışarıdan P4 verilerek normal plazma P4 seviyesinin devamı sağlanmış hayvanlarda siklus 30 güne kadar uzatılmış ve bu sürede 4-5 folliküler gelişim dalgası belirlenmiştir (Fortune 1993, Garcia ve ark 1999). 20.01.2013 Prof. Dr. D. Ali Dinç 23
Luteal regresyon 2 dalgalı siklusta ovulatör follikülün ortaya çıkmasından 7 gün, 3 dalgalı siklusta ise 3 gün sonra oluşur (Ginther 1989b). Bu nedenle 3 dalgalı siklusun ovulatör follikülünün çapı luteolizis zamanında daha küçüktür (Ginther 1989b, Taylor ve ark 1991). 20.01.2013 Prof. Dr. D. Ali Dinç 24
Üç dalgalı siklusun östrüsler arası ve luteal faz süresi iki dalgalı siklustan sırasıyla ortalama 2.4 ve 2.7 gün daha uzun 20.01.2013 Prof. Dr. D. Ali Dinç 25
Ovulatör folliküllerin ortaya çıkmaovulasyon zaman aralığı farklı olmaktadır. İki folliküler dalgada bu zaman aralığı 10 gün iken üç folliküler dalgada yaklaşık 7 gündür. 20.01.2013 Prof. Dr. D. Ali Dinç 26
3 folliküler gelişim dalgasına sahip hayvanlardaki ovulatör follikülün çapı, 2 folliküler gelişim dalgasına sahip hayvanların ovulatör folliküllerinin çapından daha küçüktür 20.01.2013 Prof. Dr. D. Ali Dinç 27
İki folliküler gelişim dalgasına sahip hayvanlarda DF daha uzun süre ve daha fazla miktarda östrojen hormonu üretir. Fazla miktardaki östrojen hormonu oositin erken maturasyonuna yol açarak iki dalgalı ineklerde daha düşük fertilite ve gebelik oranı ile sonuçlanabilir 20.01.2013 Prof. Dr. D. Ali Dinç 28
Folliküler Dalga İneklerde folliküler gelişim, endokrin etkileşim intrafolliküler faktörler intraselüler moleküler etki şekilleri ile gerçekleşir. 20.01.2013 Prof. Dr. D. Ali Dinç 29
Folliküler Dalga Endokrin etkileşim (başlıca FSH/LH) TGF-β süperfamilyası İnhibin A ve B Activin A, B ve AB Follistatin IGF Intraselüler moleküler faktörler 20.01.2013 Prof. Dr. D. Ali Dinç 30
İneklerde antral follikülün gelişimi (300 μm den 5 mm çapa ulaşması) 30 günden daha fazla zaman alır. Ancak daha sonra 15-20 mm çapındaki folliküler gelişim çok hızlı gerçekleşir ve her bir folliküler gelişim dalgası 4-6 günü kapsar. 20.01.2013 Prof. Dr. D. Ali Dinç 31
Erken antral gelişimin (yaklaşık 5 mm çapa ulaşma) gonadotropinlerden bağımsız olduğu kabul edilir. Fakat daha sonraki gelişme esas olarak gonadotropinler tarafından düzenlenir (özellikle FSH). 20.01.2013 Prof. Dr. D. Ali Dinç 32
4-9 mm arasında çapa sahip antral follikülün büyümesi FSH un etkisiyle gerçekleşir. Aslında her bir folliküler dalga başlangıcında FSH da geçici yükselme şekillenir. 20.01.2013 Prof. Dr. D. Ali Dinç 33
Östradiol, theca hücrelerinde üretilen androgenlerin aromatizasyonunun sonucu olarak ovarian follikülün granüloz hücreleri tarafından üretilir. Dominant follikül, subordinat folliküllerden daha fazla intrafolliküler östradiole sahiptir. 20.01.2013 Prof. Dr. D. Ali Dinç 34
İnhibinler hipofiz üzerine FSH salınımını baskılayıcı etkiye sahiptir. Folliküler sıvıdaki inhibin-a konsantrasyonu antral follikül büyüklüğü ile pozitif ilişkilidir. Buna karşılık inhibin-b seviyesi, inhibin-a dan çok düşüktür. 20.01.2013 Prof. Dr. D. Ali Dinç 35
İnhibinin bütün dimerik formları FSH sentez ve salınımını baskılar. İnhibinler follikül içerisinde lokal role de sahiptirler ve östradiol üretimini baskılarlar ve aktivinin antagonisti etki gösterirler. Böylece folliküller gelişme ve farklılaşmayı baskılarlar. 20.01.2013 Prof. Dr. D. Ali Dinç 36
Aktivin, inhibin-β sub-ünitinin homodimeridir İnhibinin aksi etkiye sahiptir Aktivin in aktivitesi, follistatin seviyesi ile düzenlenir Follistatin hipofiz ve ovaryumda aktivin in fonksiyonlarını nötralize eder 20.01.2013 Prof. Dr. D. Ali Dinç 37
Aktivin, granuloz hücrelerden inhibin sekresyonunu artırır. Activin, FSH reseptörlerinin uyarımı vasıtasıyla, follikülün FSH a duyarlılığının başlamasında anahtar role sahiptir. Follikülogenetic yapısının devamı ve geliştirilmesinde görev alır. 20.01.2013 Prof. Dr. D. Ali Dinç 38
Primordial havuzdan folliküllerin alınması ve seçilmiş follikül aşamasına getirilmesinde, activin in düzenleyici rolü bulunmaktadır. 20.01.2013 Prof. Dr. D. Ali Dinç 39
Follistatin, tek zincirli cystin den zengin bir polipeptitdir ve granüloz hücrelerinin bir ürünüdür Follistatin, hipofiz ve ovaryumda activin in etkilerini nötralize eder 20.01.2013 Prof. Dr. D. Ali Dinç 40
Sığır ovaryum IGF sistemi IGF-I ve IGF-II den ibarettir. IGF-tip I receptor, 4 farklı insuline-like growth factor binding protein (IGFBPs) ve en yeni olarak da IGFBPs e karşı proteaz veya proteazlardan ibarettir. 20.01.2013 Prof. Dr. D. Ali Dinç 41
Sebest IGFs ler granüloz hücre proliferasyonu, steroidogenezisi ve FSH ya bağımlı olarak da inhibin ve activin sentezini stimule ederler. FSH miktarının düşmeye başladığı ve en düşük seviyede olduğu evrede apoptosis olmaksızın dominant follikülün yaşamasını sağlayabilmektedir. 20.01.2013 Prof. Dr. D. Ali Dinç 42
Folikül içerisindeki hücre ölümü apoptosis (programlı/gönüllü hücre ölümü) yolu ile daha doğrusu aracılığı ile gerçekleşir. Apoptosis, vücutdaki istenmeyen hücrelerin uzaklaştırılmasında bir seri yollardan nihai mekanizma olanıdır. 20.01.2013 Prof. Dr. D. Ali Dinç 43
Sığır genomu 30-40 bin gen tarafından kodlanmıştır Bu genlerin kodu, sitotokines, reseptörler, sinyal transfer molekülleri, transcription ve büyüme faktörleri, enzimler, hücre siklus düzenleyicileri, hücresel komponentler ve apoptosisi kapsayan faktörler gibi çok sayıda faktörleri ihtiva eder. Bu moleküllerin etkileşimi hücrenin yaşaması, proliferasyonu veya ölümünü kararlaştırır. 20.01.2013 Prof. Dr. D. Ali Dinç 44
20.01.2013 Prof. Dr. D. Ali Dinç 45