Bilgi ve İletişim Teknolojisi

0 Tokat Atatürk Anadolu Lisesi 2011-2012 Eğitim Öğretim Yılı Bilgi ve İletişim Teknolojisi ders sunularından ve ders kitabından derlenen notlardır. Bilgi ve İletişim Teknolojisi Ders Notları Sezgin TETİK

1 1. ÜNİTE: BİLİŞİM TEKNOLOJİSİNİN TEMEL KAVRAMLARI A. BAŞLANGIÇ Donanım & Yazılım Donanım (Bilgisayarı oluşturan parçaların her birine donanım denir). Örnek; Klavye, Fare, Ekran Yazılım (Bilgisayar donanımının uyumlu bir şekilde çalışmasını sağlayan ve programcılar tarafından yazılan kod parçalarıdır). Örnek; Windows, Word, Oyunlar Bilgisayar Çeşitleri Ana Bilgisayar: Diğer bilgisayarlara hizmet vermek için kullanılan çok güçlü bilgisayarlar (server) Mini Bilgisayar: Kendine ait işlemleri yapabilecek kapasite ve hıza sahip olan bilgisayarlardır. Ağ (Terminal) Bilgisayarı: Bir ağa bağlı olarak çalışan bilgisayarlardır. Kişisel Bilgisayar: Yaygın olarak kullanılan, temel işlemleri ve bazı ileri düzey işlemi de yapabilen bilgisayarlardır. Dizüstü Bilgisayar: Kişisel bilgisayarların yapabildiği işlemleri yapabilen taşınabilir bilgisayarlardır. Bilgisayarlar Arasındaki Farklar Kapasite: Bir bilgisayarın bayt olarak saklayabileceği veri miktarıdır. Hız: Bir bilgisayarın hızını etkileyen en temel donanım birimleri RAM ve İşlemcidir. RAM bellek birimi olduğu için bayt cinsinden, işlemci ise Mhz (Megahertz) cinsinden ölçülür. Maliyet: Bir bilgisayarın maliyeti kapasitesi, hızı ve boyutlarına göre değişmektedir. Genel Kullanıcıları: Bilgisayar tasarımı yapılırken kullanacak kişinin ihtiyaçlarına göre hareket edilir. B. BİLGİ TEKNOLOJİSİ VE TOPLUM Değişen Bir Dünya Bilgi Toplumu Kavramı Bilgiye ulaşılabilirliğin kolay olduğu toplumlar bilgi toplumudur. Bilgi toplumuna gelinmesinde; a) Bilgisayar; bilginin yaygın olarak depolanmasını ve işletilmesini, b) İnternet; bilgiye ulaşılmasını, bilginin iletilmesini ve paylaşılmasını, alıp satılmasını kolaylaştırmıştır. c) Bilgi; üretilen, alınıp satılan, kullanılan, tüketilen en önemli değer haline gelmiştir. Bilgi toplumunda en önemli şey bilgidir. Bilgi Otoyolu Kavramı Ülke içerisindeki iletişim hatları üzerinden geçen bilginin yoğunluğu ve hızı. Elektronik Ticaret Olumlu Yönleri (Ulaşılabilirlik, bol çeşit, ucuzluk, zaman kısıtlaması olmaması) Dikkat edilecekler (Güvenlik, ürün seçimi, teslimat, deneme şansı olmaması) İyi Bir Çalışma Ortamı İyi Bir Çalışma Ortamının Faydaları Verimi arttırır Çalışanı yormaz Zamandan tasarruf sağlar Çalışanın sağlının bozulmasını önler Ara Vermenin Önemi (1 saatlik çalışmada- 5/15 dakika dinlenme) Ekran Işık fazla olmamalı Uzaklık 50-60 cm olmalı Ekran temiz olmalı Ekrana ışık direkt olarak gelmemeli Çözünürlük gözü yormamalı Koltuk (Yükseklik ve sırt ayarı yapılmalı) Klavyeyi Yerleştirme Yeterli Işık (Işık miktarı yeterli olmalı, direk göze temas etmemeli) Havalandırma Sağlık ve Güvenlik Elektrik Kabloları Hasarlı, yırtılmış veya delik olmamalı Topraklı olmalı TSE belgeli olmalı Nemin olmadığı bir ortamda bulunmalı Prizlerin Fazla Yüklenmesi gereklidir Hatalı Kullanıma Bağlı Ağrılar Masa yüksekliği uygun olmalı Sandalye uygun olmalı, sırt ve kol desteği olmalı Klavye düzeni bilekleri yormamalı Ekran yerleşimi uygun olmalı C. DONANIM MERKEZİ İŞLEM BİRİMİ (CPU): İşlemci; bilgisayar içerisinde meydana gelen her türlü aritmetiksel, mantıksal ve karşılaştırma işlerinden sorumlu olan elektronik aygıttır. ANAKART: Bilgisayarınızın bütün parçalarının ve çevre birimlerinin bağlandığı ve bu birimlerin arasındaki iletişimi sağlayan elektronik devredir. SABİT DİSK: Bilgisayarda yapılan işlemlerin depolanıp kaydedildiği, manyetik disklerin bir araya gelmesiyle oluşan hafıza birimidir. RAM: Bilgilerin işlemler sırasında depolandığı geçici hafıza birimi. İşletim sisteminin ve diğer programların kullandığı verinin işlemci tarafından erişilebildiği bellek birimidir. Güç Kaynağı: Bilgisayarın ihtiyacı olan gücü sağlayan parçadır.

2 Veri Giriş Aygıtları: Bilgisayara veri girişi yaptığımız donanım birimleridir. Örnekler; Fare, Klavye, Tarayıcı, Dokunmatik altlık (Touchpad), Oyun çubuğu (Joystick), Mikrofon, Kamera Veri Çıkış Aygıtları: Bilgisayardan bilgi almamızı sağlayan donanımlara verilen isimdir. Örnekler; Ekran, Yazıcı (Nokta vuruşlu yazıcı, Mürekkep püskürtmeli yazıcı, Lazer yazıcı), Çizici (Plotter), Hoparlör, Konuşma Sentezleyici Ç.DEPOLAMA: Bilgisayardaki veri depolama birimleri; Sabit Disk, DVD ROM, Taşınabilir Bellek (USB Flash Disk), Bellek Kartları, Disket Hafıza Çeşitleri: ROM: Bilgisayarın çalışması için gerekli temel komutların depolandığı yerdir. RAM: İşletim sisteminin ve diğer programların kullandığı verinin işlemci tarafından erişilebildiği bellek. Hafıza Ölçümü: 8 Bit = 1 Bayt 1024 Bayt = 1 Kilobayt 1024 Kilobayt = 1 Megabayt 1024 Megabayt = 1 Gigabayt 1024 Gigabayt = 1 Terabayt 1024 Terabayt = 1 Petabayt Bilgisayarın Hızı: Bilgisayarın hızını ve kapasitesini temelde belirleyen birimler; CPU Hızı RAM Büyüklüğü Sabit disk kapasitesi Ekran kartı kapasitesi D.YAZILIM Yazılım Çeşitleri İşletim Sistemi Yazılımları: Bilgisayar sistemimizde bulunan çevre elemanları (donanım) ile yazılımlarımızın haberleşmesini sağlayan yapılardır. Bir bilgisayarda mutlaka bir işletim sistemi olmalıdır. Örnek olarak; Microsoft (Windows 7, Windows XP, Win 98..) Linux (Pardus, Suse, Red Hat) Uygulama Yazılımları: Belirli bir amaç için yazılmış programlar. Office Uygulamaları Oyunlar Paket Programlar Programlama Dilleri Düşük Seviyeli: Makine diline yakın diller Yüksek Seviyeli: Günlük konuşma diline yakın diller. Sistem Geliştirme Kavramı Yöntem Belirleme Birden fazla yöntemden en uygunu seçilir. Araştırma ve Analiz Etme Algoritma hazırlama: Algoritma, bir işin nasıl yapılacağının ilk ve son adıma kadar belirlenmesi işidir. Programlama ve Test Etme E.BİLGİSAYAR AĞLARI Yerel Bilgisayar Ağı (LAN): Belirli bir alanda kurum veya şahısların resmi iletişim hatlarını kullanmadan kendi imkânlarıyla bilgisayar sistemlerinin birbirleriyle bağladıkları sistemlere verilen isimdir. Bilgisayar ağları sayesinde; Bilgisayarlar arasında iletişim sağlanır Bilgisayarlar arasında dosya paylaşımı sağlanır Donanım birimlerinin ortak kullanımı sağlanır Doğrusal Yerleşim (Bus Topoloji): Tek bir kablo üzerine bağlanan ağlar. Yıldız Yerleşim (Star Topoloji):Bir ağ dağıtıcısından her bir bilgisayara kablo çekilerek oluşturulan ağlar. Halka Yerleşim (Ring Topoloji):Bir kablonun bütün bilgisayarlara sırayla takılmasıyla oluşan ağ. Geniş Alan Ağı (WAN): Değişik tipteki LAN ların birleştirerek oluşturdukları, şehirler veya ülkeler arası ağlardır. Bilgisayarda Ağ Bağlantıları Ethernet Kartı: Bilgisayarın ağa bağlanması için kullanılan donanım birimi. Hub/Switch: Bir ağ sistemindeki bilgisayarların birbirleriyle iletişimini sağlayan donanım birimidir. Repeater: Elektronik sinyalleri güçlendiren aygıtlardır. Router: Farklı ağlardaki cihazların birbirleriyle haberleşmesini sağlayan cihazdır. Modem: Kablo üzerindeki analog veriyi bilgisayarın kullanacağı dijital veriye çevirir. İnternet: Birçok bilgisayarın ve bilgisayar sisteminin birbirine bağlı olduğu, dünya çapında yaygın olan ve sürekli büyüyen bir iletişim ağıdır. Arama Motoru (Google, Bing, Yahoo): Dünyadaki hemen hemen bütün internet sayfalarının listelendiği, kategorilere ayrılmış, aradığımız bilgilere en kısa yoldan ulaşmamızı sağlayan web sayfalarıdır. World Wide Web (WWW) (http://www.tokatatalis.k12.tr) k12: ana okulu, ilköğretim veya ortaöğretim kurumu Edu: üniversite ;org: vakıf ; net, com: genel kullanım Gov: Resmi kurum HTML: Hyper Text Markup Language HTTP: Hyper Text Transfer Protocol FTP: File Transfer Protocol Elektronik Posta: Bilgisayar ağlarında kullanıcıların yazılı olarak haberleşmelerini sağlayan bir yoldur.

3 F.GÜVENLİK, TELİF HAKLARI VE HUKUK Güvenlik Yedekleme: Bilgilerimizi bilgisayarımızdaki farklı depolama birimlerine yedeklemeliyiz. Elektrik kesintisinde veri kaybı: Üzerinde çalıştığımız dosyaları veri kaybı olmaması için kısa aralıklarla kaydetmeliyiz. Dosyalara dışarıdan erişilmesi: Bilgisayardaki verilere dışarıdan ulaşılmasını engellemek için güvenlik duvarı kullanmalıyız. Gizlilik Hakkı Bilgisayarların Korunması ve şifrelenmesi: Bilgisayarımızda farklı kullanıcılar için kullanıcı hesapları açmalıyız ve kullanıcılara şifre tanımlamalıyız. Bilgisayar Virüsleri Virüsler: Bilgisayarımıza zarar vermek için tasarlanmış yazılımlardır. Bilgisayara bulaşması: İnternet, flash diskler Dosya indirmedeki tehlikeler Koruma: Anti-virüs programı yüklemeliyiz ve sürekli güncel tutmalıyız. Telif Hakkı (Patent): Telif hakkı, buluş sahibinin buluş konusu ürününü belirli bir süre üretme, kullanma, satma veya ithal etme hakkıdır. Bu hakkı gösteren belgeye patent denir. Yazılım, telif hakkı ve kopyalama: Bilgisayar yazılımları da telif hakkı kapsamına girer. Yazılımların uygun olmayan yollarla çoğaltılması ve satılması suç sayılmaktadır. Paylaşma ve ödünç verme: Bazı yazılımların üreticisi dağıtılması için kısmi veya tam izin vermiştir. Bu yazılımların belirlenen yetkiyle dağıtılmasında sakınca yoktur. Paylaşım yazılımı: Belirli süreyle kullanılan programlar (shareware) Kamuya açık yazılım(ücretsiz yazılım): Ücretsiz bir şekilde lisans haklarını veren yazılımlar. Lisanslı yazılım: Kullanım hakları belirli kişi veya kurumlara satılan yazılımlar. Verilerin kanunla korunması: Verilerin korunması ve telif hakları yasalarla koruma altına alınmıştır. 2.ÜNİTE BİLGİSAYARI KULLANMA VE YÖNETME A. BAŞLANGIÇ Bilgisayarı Çalıştırma: Bilgisayarı çalıştırmak için güç düğmesine basılır: ( Elektronik aletler için açma kapama düğmesi simgesi) Bilgisayarı kapatmak: Başlat menüsünden Kapat seçilir veya güç düğmesine bir kez basılır. Ardından ekran kapatılır. Yeniden Başlat: Bazı donanım birimlerini tanıttıktan sonra veya bazı yazılımlar yüklendikten sonra bilgisayarın kapatılıp açılması gerekir. Bunun için Başlat-Kapat(Yanındaki Ok tuşu)-yeniden Başlat seçilir. Bilgisayarın Temel Sistem Bilgisi: Bilgisayarın sistemi hakkında bilgi almak için masaüstündeki Bilgisayar simgesine farenin sağ tuşu ile tıklanır ve Özellikler seçeneği tıklanır. İşletim sistemi, işlemci, sistem türü, bilgisayar adı ve RAM bilgileri bu ekranda görülebilmektedir. Ayrıca bu sekmeden Aygıt Yöneticisi ne de girilebilir. Bu kısımda da bilgisayarın donanım birimleriyle ilgili bilgi yer almaktadır. Masaüstü Ekranı Ortamı: Bilgisayarı ilk açtığımızda karşımıza gelen ekrana masaüstü denilmektedir. Disk Biçimlendirme: Bellek birimlerinin yazılabilir hale gelebilmesi için yapılan bir işlemdir. Biçimlendirilen diskteki bütün bilgiler silinir. Diski biçimlendirmek için farklı yöntemler bulunmakla birlikte en temel yöntem Bilgisayarım-Bellek birimi üstünde sağ tuş-biçimlendir seçeneğidir. Yardım: Windows işletim sistemi hakkında yardım almak için F1 tuşuna basmak veya Başlat-Yardım ve Destek menüsüne girmek gereklidir. B. MASAÜSTÜ EKRAN GÖRÜNTÜSÜNÜ YAPILANDIRMA Simgelerle Çalışmak: Simgeler, programların çalışmasını sağlayan kısayollardır. Simgeleri Seçme ve Taşıma: Masaüstündeki simgelerin yerleri değiştirilebilir. Ama öncelikle Masaüstü-Sağ tuş-görünüm sekmesindeki Simgeleri Otomatik Düzenle seçeneği pasif yapılmalıdır. Masaüstü Simgelerini Tanıtma: Windows kurulduğunda bilgisayarım, ağ bağlantıları gibi bazı temel masaüstü simgeleri masaüstünde görülmeyebilir. Temel masaüstü simgelerini eklemek için Masaüstü Sağ Tuş-Kişiselleştir- Masaüstü Simgelerini Değiştir sekmesine girilir ve istenen simgeler eklenir. Başlat: Bu bölüm kullanılarak yüklü olan programlara, denetim masasına, yazıcılara ve bazı diğer yazılımlara ulaşılabilir. Hızlı Başlat: Bilgisayarımızdaki programlara daha kolay ulaşmak için simgelerini eklediğimiz alandır. Bildirim Alanı: Sistem açıldığında çalışan elemanları, saati ve tarihi gösteren alandır. Kısayol Oluşturmak: Kısayol oluşturulacak alanda- Sağ tuş-yeni-kısayol Oluştur sekmesine tıklanır. Kısayol oluşturulacak program, dosya veya klasör seçilir. Pencerelerle Çalışmak Araç Çubukları: Windows pencerelerinde bulunan bu alanda işlemleri kolaylaştıran düğmeler bulunur.

4 TEMEL MASAÜSTÜ SİMGELERİ MASAÜSTÜ ARAÇLARI BİLDİRİM ALANI BAŞLAT MENÜSÜ HIZLI BAŞLAT Şekil 1 Masaüstü Öğeleri ADRES ÇUBUĞU İLERİ-GERİ DÜĞMELERİ ARAMA SİMGE DURUMUNA KÜÇÜLT EKRANI KAPLA KAPAT BAŞLIK ÇUBUĞU GÖRÜNÜM SEÇENEKLERİ DOSYA-KLASÖR BİLGİSİ Şekil 2 Bilgisayarım Penceresi Araç Çubukları

5 Bir Uygulama Penceresinin Bölümleri: Şekil -2 Masaüstü Ekranındaki Pencereleri Taşıma Masaüstündeki pencereler başlık çubuğundan tutularak istenilen yere taşınabilir. Uygulama Penceresini Boyutlandırma: Pencereyi boyutlandırmak için herhangi bir köşesine fare ile yaklaşıp fare ok ( ) şeklini alınca istenilen ölçülerde büyütme ve küçültme işlemi yapılabilir. Uygulama Penceresini Açma Kapama: Uygulama simgesine çift tıklama ile uygulama açılır. Sağ üstteki kapat penceresinden kapatılabilir. Alt-F4 tuşlarına basılarak ta kapatma yapılabilir. Açık Pencereler Arasında Hareket Etme: Birden fazla pencere açıksa Alt+Tab veya Windows tuşu+tab tuşlarıyla bunlar arasında hareket edilebilir. C. BASİT DÜZENLEMELER YAPMA Metin Düzenleme: Windows işletim sisteminde kelime işlemci olarak WORDPAD programı bulunmaktadır. Belge oluşturma, açma ve kaydetme 1. WordPad'i açmak için Başlat ı ( ) tıklatın. Tüm Programlar-Donatılar-WordPad sekmesini tıklatın. 2. Belge oluşturmak, açmak veya kaydetmek için aşağıdaki komutları kullanın: Yeni belge oluşturma Belge açma WordPad menü düğmesini ve ardından Yeni'yi tıklatın. WordPad menü düğmesini ve ardından Aç'ı tıklatın. Belge kaydetme WordPad menü düğmesini ve ardından Kaydet'i tıklatın. *Microsoft un internet sayfasından alınmıştır. WORDPAD in menüleri. *Microsoft un internet sayfasından alınmıştır. Şekil 3 Wordpad Menüleri Şerit üzerindeki kısa yolların işlevleri; : Yazı tipi ve boyut ayarlama. : Yazının kalın, yatık, altı çizili, üstü çizili, alt karakter veya üst karakter olarak yazılması. ekle, satır aralığı yaslı. : Zemin rengi ve yazı rengini : Girintiyi azalt ve arttır, Madde işareti : Metin hizalama, sola, ortalı, sağa, iki yana D. DOSYALARI DÜZENLEME Bilgilerin yazıldığı en küçük birime veya bilgisayardaki bilgi kümelerine dosya denir. Belirli amaçlar için hazırlanmış veya ortak özelliği olan dosyalar bir grup altında toplanır. Bu gruba da klasör denir. Her programın kendine ait bir dosya türü vardır. Dosyaların türünü anlamak için 3 harften oluşan bir uzantısı bulunmaktadır. Örneğin; metin dosyaları için txt veya doc, resim dosyaları için bmp veya jpg, video dosyaları için avi veya mpg sıklıkla kullanılmaktadır. Dosya veya klasörlerin özellikleri üzerinde sağ tuşa tıklayıp özellikler sekmesine tıklayarak görülebilir. Dosya veya klasörleri taşımak için üzerinde sağ tuşa basıp kopyala veya kes sekmesini seçeriz. Daha sonra da gütmesini istediğimiz konuma gidip sağ tuştan yapıştır sekmesine tıklarız. Kes komutunu verirsek dosyamızı taşımız oluruz, kopyala dersek dosyamızın bir kopyasını oluşturmuş oluruz, eski konumunda da dosyamın bulunur. Dosya veya klasörleri silmek için de üzerinde sağ tuşa basıp sil sekmesini tıklarız veya üzerine bir kere tıklayıp delete tuşuna basarız. Bu yöntemle silinen dosya veya klasörler Geri dönüşüm kutusunu na gider. Oradan dosyayı tamamen silebilir (üzerinde sağ tuşa basarak Geri Dönüşüm Kutusunu Boşalt sekmesinden) veya dosyayı kurtarabiliriz ( Geri Dönüşüm Kutusunu na gidip dosyanın üzerinde sağ tuşa tıklayıp Geri yükle sekmesini seçerek). Dosya veya klasörü silerken Shift+Delete tuşlarına basarak dosyayı tamamen silebiliriz. Dosya veya klasörümüzün ismini değiştirmek için ise üzerinde sağ tuşa basıp yeniden alandır sekmesini seçip yeni adı veririz. Dosyanın üzerine aralıklarla iki kere tıklayarak veya F2 tuşuna basarak ta dosyanın adı değiştirilebilir. Bilgisayarımızdaki dosya veya klasörleri aramak için de bilgisayarım penceresindeki Arama kısmına adının bir kısmını yazmamız yeterli olmaktadır. E. YAZDIRMA Bilgisayarımızdaki bir çalışmayı kâğıda veya başka bir ortama yazdırmak için yazıcı kullanırız. Yazıcılar bilgisayarlara USB veya LPT portundan takılır. Yeni aldığımız bir yazıcıyı bilgisayarımıza taktıktan sonra onunla birlikte gelen CD den kurulum işlemimizi yapmamız gereklidir. Ayrıca Başlat-Aygıtlar ve Yazıcılar menüsünden de Yazıcı ekle sekmesinden yazıcımızın kurulumunu yapabiliriz. Fakat bu durumda yazıcı bilgisayarımızdaki yazıcılar listesinde yer almıyorsa yazıcının sürücüsünü internetten veya başka bir ortamdan bulmalıyız. Yazıcıları doğrudan bilgisayarımıza bağlayabileceğimiz gibi ağ üzerinden başka bir bilgisayara bağlı yazıcıya da bağlanabiliriz. Bu durumda yazıcının ağ da paylaşıma açılmış olması gereklidir. Bilgisayarımızda birden fazla yazıcı varsa bunlardan birisi varsayılan yazıcı olarak tanımlanmaktadır. İstediğimiz yazıcıyı başlat-aygıtlar ve yazıcılar menüsünde bulup üzerine sağ tıklayarak Varsayılan yazıcı olarak ata sekmesini işaretleyerek varsayılan yazıcı olarak tanımlayabiliriz. : Resim ekle