KABUL ÖRNEKLEMESİ Hammadde, yarı mamul veya bitmiş (son) ürünün kabul / red kararının verilebilmesi için kullanılan bir yaklaşımdır. Kabul örneklemesi sadece partinin kabul / red kararı için kullanılır, partinin kalite seviyesini tespit etmek için kullanılmaz. Süreç kontrol tekniği değildir. MIL STD 105D askeri standardında verilen kurallar şeklinde tarif ediliyor. ANSI / ASQC Z 1. c 1 ise sivil standarttır.
Parti Bazında Kabul Örneklemesi Örnekleme önem taşımaktadır. Tedarikçinin kalitesi hakkında bilgiye sahip olunabilir. Örnekleme adedi tedarikçinin kalitesi iyi ise daha az, kötü ise daha fazla şeklinde değiştirilebilir. Partiden alınan örnekler, önceden tespit edilen kalite karakteristiklerine göre kontrol edilir, red edilen parça sayısına bağlı olarak partinin kabul / red kararı verilir.
Kabul örneklemesinde 3 önemli konu mevcuttur. 1. Kabul örneklemesinin amacı parti kalitesini tespit etmek değildir. 2. Kabul örneklemesi kalite kontrol metodu değildir. Aynı (alınan örneğe bağlı olarak) kalitede olan iki partiden biri kabul diğeri red edilebilir, kalite pekiştirme aracı olarak kullanılmaz. 3. Kabul örneklemesi, ürün kalitesini muayene etmek değil, süreç çıktılarının gereklere uygunluğunun denetlenmesini sağlayan bir araçtır.
Parti kabul edilmesinde 3 yaklaşım söz konusudur. 1.Herhangi bir kontrol işlemi yapılmadan kabul 2.% 100 muayene 3.Kabul örneklemesi
Avantajları Tamamen kontrole göre daha ucuzdur. Ürünler daha az ele alındığı için, hasarda daha az olmaktadır. Hasarlı test metodu kullanılıyorsa, Daha az test elemanı Test hatalarının miktarlarında da azalış Tedarikçileri kalite geliştirme açısından motive etmektedir.
Dezavantajları Kötü kalitede partiyi kabul etme, iyi kalitede partiyi red etme riski vardır. Ürün veya süreç hakkında az bilgiye sahip olunur.( Süreçten veri toplamak daha fazla bilgiyi getirir.) Kabul örneklemesinin bilinmesi, öğretilmesi, dokümante edilmesi gerekir.
TEK KATLI KABUL ÖRNEKLEME PLANI N= 10000 (ana kütle, parti büyülüğü) n: örnek büyüklüğü = 89 c: kabul edilebilir kusurlu sayısı = 2 d: mevcut kusurlu sayısı
Eğer d > c ise parti red edilir, d c ise parti kabul edilir.
Parti tanımı önemlidir! (Şartlı kabul kavramı) 1. Parti homojen olmalıdır. 2. Küçük küçük partiden ziyade büyük parti tercih edilir. 3. Tek seferde üretilen miktar
OC Eğrisi ( Operating Curve ) Kusurlu oranına bağlı olarak partinin kabul edilme olasılığını gösterir. OC eğrisi kabul örnekleme planının gücünü gösterir. p = partinin kusurlu oranı (ana kütle) n = örnek büyüklüğü olmak üzere; d= mevcut kusurlu oranının dağılımı N Binom (n, p) N teorik olarak sınırsız olduğu düşünülürse P { d kusurlu } = f(d) = n! d! n d! pd (1 p) n d ( kesikli dağılım) c P Q = P ( d c)= d=0 n! d! n d! pd (1 p) n d
ÖRNEK: P = 0,01, n= 89, c = 2 olsun. c 89! P Q = P ( d 2)= d=0 d! 89 d! 0,01d (1 0,01) 89 d = 89! 0! 89! 0,010 (0,99) 89 + 89! 1! 88! 0,011 (0,99) 88 + 89! 2! 89! 0,012 (0,99) 87 = 0,9397
Kusurlu oranı P Q (partinin kabul edilme olasılığı) 0,005 0,9897 0,01 0,9397 0,02 0,7366 0,03 0,4985 0,04 0,3042 0,05 0,1721 0,06 0,0919 0,07 0,0468 0,08 0,0230 0,09 0,0109 Tüketici riski = β= P (Partinin kabul edilmesi / parti kökü)
Genel olarak tedarikçi (yan sanayi) % 95 olasılık ile partisinin kabul edilmesini ister.
AQL (Acceptable Qualiy Level ) Kullanan / satın alanın kabul edebileceği tedarikçinin üretim kalitesinin en kötü kalite düzeyidir. AQL sadece partinin bir karşılaştırmasını / yargısını yapmak için kullanılır. Ana sanayi 0,01 kabul edilebilir kalite seviyesi istiyorum dediğinde bu, partideki kusurlu oranı en fazla % 1 olsun veya daha iyi olsun demektir.
p 1 : partinin kusurlu oranı c: kabul edilebilir kusurlu sayısı n: örnek büyüklüğü d: mevcut kusurlu sayısı iken, c d=0 n! d! n d! p 1 d (1 p 1 ) n d = 1-α (partinin kabul edilme olasılığı) p 2 : partinin kusurlu oranı (istenmeyen, kabul edilemeyen kusurlu oranı) c β = d=0 n! d! n d! p 2 d (1 p 2 ) n d
β: P (partinin kabul edilmesi / parti kötü) Tüketici riski α = P (partinin red edilmesi / parti iyi) Üretici riski 1-β = kabul örneklemesinin gücü
Çıkan Ortalama Kalite(AOQ) AOQ genellikle örnekleme planının değerlendirilmesinde kullanılır. Partinin kalitesi hakkında yorum yapılmasına çalışılır. Çeşitli p lere göre, uygulanan kabul örneklemesi planına göre kabul olasılıkları P a lar hesaplanır. AOQ = P a.p AOQ = P a.p (N n) N ( N yeterince büyük ise)
ÖRNEK: N: 10000 n: 89 c =2 p= 0,01 P a = 0,9397 idi. AOQ = 0,9397.0,01 (10000 89) 10000 = 0,0093 Çıkan ortalama kalite % 0,93 kusurlu şekline yorumlanır.
AOQ eğrisinin tepe noktası, çıkan ortalama kalitenin kabul edilebilir en kötü değeridir. Burada AOQL (average outgoing quality level) denir. Eğer p > 0,03 olursa zaten partinin kabul edilme olasılığı da azalacaktır.
Örnek alma şimdiye kadar tek parti için düşünüldü. Oysa aynı tedarikçiden pek çok kez partiler halinde hammadde veya yarı mamul alınmaktadır. Bu durumda MIL STD 105D veya ANSI / ASQC Z 1. c 1 de yapılabilecekler tartışılmıştır. Tüm kabul örneklemelerinde Normal örneklem, Gevşek muayene veya Sıkı muayene durumları söz konusudur.
Kabul örneklemesi ilk önce Normal örnekleme ile başlar.
Yöntem (Adımlar) AQL seviyesini seç. Örnekleme düzeyini seç. Parti büyüklüğünü belirle. Tablo 13-7 den uygun örnek büyüklüğü kodunu bul. Kabul örneklemesi plan tipini seç. Uygun örnekleme düzeyini seç. Tablolardan karar ver.
n 1 = 50 br c 1 = 1 n 2 = 100 br c 2 = 3 Çift Katlı Kabul Örnekleme Planı
OC Eğrisi
Çok Katlı Örnekleme Planı Bir partiyi red etmeden önce ikiden fazla örnekleme kullanılarak oluşturulur ve ikili örnekleme sisteminin bir uzantısıdır. İki katlı örnekleme planına benzer şekilde çalışır. 5 tane örnekleme alınıncaya kadar devam eder. Yandaki tabloda alınan örnek büyüklükleri, kabul / red sayıları verilmiştir. Birikimli örnek büyüklüğü Kabul sayısı Red sayısı 20 0 3 40 1 4 60 3 5 80 5 7 100 8 9
Çift Katlı Örnekleme Planının Tek Katlı Kabul Örnekleme Planına Göre Avantajı b. Kontrol için gerekli toplam miktar azalır. a. Parti ilk örnekte ( örnek büyüklüğü daha az) kabul / red edilebilir. c. Kontrol maliyeti azalır.
n 1 = 50 c 1 = 1 n 2 = 100 c 2 = 3 P Q = P Q I + P Q II 1-) n 1 = 50 c 1 = 1 için p = 0,05 için; d 1 c 1 ise P Q I = d 1=0 1 50! d 1! 50 d 1! pd 1 (1 p) 50 d 1= 0,279
i) P(d 1 = 2, d 2 1) = P(d 1 = 2). P(d 2 1) = 50! 2! 48! 0,052 (0,95) 48 c 1 d 1 c 2 ise 1 d 2=0 100! d 2! 100 d 2! 0,05d 2 (0,95) 100 d 2 = (0,261)(0,037) = 0,0097 ii) P(d 1 = 3, d 2 = 0) = P(d 1 = 3). P(d 2 = 0) = 50! 3! 47! 0,053 (0,95) 47. = (0,22) (0,0059)=0,001 P Q II = 0,0097+0,001=0,0107 100! 0! 100! 0,050 (0,95) 100 P Q = P Q I + P Q II = 0,279 + 0,0107 =0,2897 0,05... P P Q 0,2897...