ANKARA ÜNİVERSİTESİ HUKUK FAKÜLTESİ ENERJI HUKUKU-1 HKS-303 2015-2016 GÜZ DÖNEMİ Alparslan BAYRAKTAR LL.M. 27 Kasım 2015
Doğal Gaz Nedir? Doğal Gaz havadan hafif renksiz ve kokusuz bir gazdır. Yerkabuğu içindeki fosil kaynaklı bir yanıcıdır. Bir petrol türevidir.
IEA: Gazın Altın Çağı
Kaya Gazı (Shale Gas) Enerjide Dışa Bağımlılık KADER değildir.
World Gas Map: Consumption (bcm / 2010) US 683 CA 94 MX 69 PR 5 CL 5 CO 9 AR 43 V E PT 5 B R T T RI UK 94 ES 35 ND 44 FR 47 NR 4 DK 4 B E D Z DE 81 CH SE 2 IT 76 EG 45 ZA 4 FI 4 A U BG C H P L S K H U GR 4 IL 5 TR 43 R O LI 3 SA 84 UA 52 A Z B Y UAE 60 T M IR 139 KW 14 Q A PK IN 62 RS 414 K Z UZ 46 B M L CH 109 JP 95 ID 40 KR 43 D TW 14 V I S G PH 3 TH 45 A U 30 NZ
Dünya Gaz Tüketimi (bcm / 2010) US 683 CA 94 MX 69 PR 5 CL 5 CO 9 AR 43 V E PT 5 B R T T RI UK 94 ES 35 ND 44 FR 47 NR 4 DK 4 B E D Z DE 81 CH SE 2 IT 76 EG 45 ZA 4 FI 4 A U BG C H P L S K H U GR 4 IL 5 TR 43 R O LI 3 SA 84 UA 52 A Z B Y UAE 60 T M IR 139 KW 14 Q A PK IN 62 RS 414 K Z UZ 46 B M L CH 109 JP 95 ID 40 KR 43 D TW 14 V I S G PH 3 TH 45 A U 30 NZ
Türkiye Doğalgaz Piyasası Doğalgazın Hayatımızdaki Yeri...
Doğalgaz Kontratlarımız ve Kullanım Dağılımı Ø 2003 te 6 ilde doğalgaz kullanılırken EPDK nın gerçekleştirdiği ihaleler neticesinde 2014 sonu itibariyle 76 ilde doğalgazkullanılıyor. Ø İgdaş haricindeki tüm dağıtım bölgelerinde doğalgazdağıtımı özel sektör eliyle yapılıyor
Gaz İletim ve Tüketim
Transit Rota ve Enerji Merkezi Türkiye DÜNYANIN 2. BÜYÜK PETROL VE GAZ PİYASASI Doğal Transit Rota DÜNYANIN EN BÜYÜK PETROL VE GAZ REZERVLERİ
Transit Rota ve Enerji Merkezi Türkiye
Sözleşme Özgürlüğü, Mülkiyet Hakkı ve Düzenleme Sözleşme Hürriyeti, 1982 Anayasası Madde: 48 Mülkiyet Hakkı, 1982 Anyasası Madde:35 Herkes, mülkiyet...haklarına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabilir. Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı olamaz Piyasaların Denetimi, 1982 Anayasası Madde:167 Devlet, para, kredi, sermaye, mal ve hizmet piyasalarının sağlıklı ve düzenli işlemelerini sağlayıcı ve geliştirici tedbirleri alır;; piyasalarda fiilî veya anlaşma sonucu doğacak tekelleşme ve kartelleşmeyi önler.
DOĞAL GAZ PİYASASININ 4646 SAYILI KANUNDAN ÖNCEKİ DURUMU Ø 2/1/1990 tarih ve 397 Sayılı KHK Çerçevesindeki Durum: Doğal gazın ithali, dağıtımı, iletimi, satışı ve fiyatlandırılması Botaş ın yetkisindeydi. Şehirlerde doğal gaz dağıtımı, işletmesi ve satış yetkisi Bakanlar Kurulunca izin verilmesi kaydıyla sermaye şirketleri veya Botaş tarafından gerçekleştiriliyordu. Botaş ın doğal gaz ile ilgili kurulan şirketlere ortak olma hakkı vardı. Yılda 1.000.000 M3 ten fazla doğal gaz kullanan sanayi kuruluşlarına ve organize sanayii bölgelerine gaz satış yetkisi Botaş a aitti. 18/4/2001 tarihli 4646 sayılıkanunla yürürlükten kaldırıldı.
DOĞAL GAZ PİYASASININ 4646 SAYILI KANUNDAN ÖNCEKİ DURUMU
4646 SAYILI DOĞAL GAZ PİYASASI KANUNU Amaç Doğal gazın KALİTELİ, SÜREKLİ, UCUZ, REKABETE dayalı esaslar çerçevesinde çevreye zarar vermeyecek şekilde tüketicilerin kullanımına sunulması için, doğal gaz piyasasının SERBESTLEŞTİRİLEREK mali açıdan GÜÇLÜ, İSTİKRARLI VE ŞEFFAF bir doğal gaz piyasasının oluşturulması ve bu piyasada BAĞIMSIZ BİR DÜZENLEME ve DENETİMİN sağlanması
İkincil Mevzuat Doğal Gaz Piyasasına ilişkin Yönetmelikler;; 1-Lisans Yönetmeliği 2-Dağıtım ve Müşteri Hizmetleri Yönetmeliği 3-Tarifeler Yönetmeliği 4-Sertifika Yönetmeliği 5-İletim Şebekesi İşleyiş Yönetmeliği 6-Tesisler Yönetmeliği 7-İç Tesisat Yönetmeliği 8-Doğal Gaz Piyasasında Yapılacak Denetimler ile Ön Araştırma ve Soruşturmalarda Takip Edilecek Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik 9-Sıvılaştırılmış Doğal Gaz Depolama Tesisi Temel Kullanım Usul ve Esaslarının Belirlenmesine Dair Yönetmelik 10-Yer Altı Doğal Gaz Depolama Tesisi Temel Kullanım Usul Ve Esaslarına Dair Yönetmelik 11-Aynı Yerde Doğal Gaz Depolama Faaliyetinde Bulunmak Üzere Lisans Başvurusunda Bulunan Tüzel Kişilerin Seçimi Hakkında Yönetmelik Doğal Gaz Piyasasına ilişkin Tebliğler, Doğal Gaz Piyasasına ilişkin Kurul Kararları.
4646 SAYILI KANUNDA ÖNGÖRÜLEN MODEL Ø 4646 sayılı Doğal Gaz Piyasası Kanunun da doğal gaz piyasa faaliyetleri aşağıdaki şekilde ayrıştırılmıştır ve her piyasa faaliyetinin gerçekleştirilebilmesi için EPDK dan lisans alınması öngörülmüştür. İTHALAT/İTHALAT (SPOT LNG) İLETİM DEPOLAMA TOPTAN SATIŞ DAĞITIM İHRACAT SDG DAĞITIMI VE İLETİMİ SDG SATIŞ
İthalat Faaliyeti Her ithalat bağlantısı için ayrı ithalat lisansı alınması gereklidir. İthalat için teknik ve ekonomik güce sahip olunması gereklidir. İthal edilecek doğal gazın kaynağı,rezerveleri, üretim tesisleri ve iletim sistemi hakkında kesin bilgi ve garanti bulunması gereklidir. İthalatçı şirketler;; sözleşme sürelerini, süre uzatımını, öngörülen yıllık ve mevsimlik ithalat miktarlarını EPDK ya bildirmek zorundadır, İthalatçı şirketlerin her biri, en fazla ulusal tüketimin %20 sini ithal edebileceklerdir. İthalatçı şirketler, beş yıl içerisinde ithal edecekleri gaz miktarının % 10 u kadar bir oranını depolama imkanlarına kavuşmak zorundadırlar. Hazine garantili YID ve YI santralleri en ucuz kaynaktan gaz almak ve gazın maliyetindeki düşüşü elektrik fiyatlarına da yansıtmak şartıyla Botaş dışındaki başka bir kaynaktan gaz alabilir.
İthalat Faaliyeti 4646 dan önce BOTAŞ ın ithalat anlaşması yaptığı ülkelerden ithalat;; -Sözleşmeler sona erinceye kadar hiçbir şirket ithalat yapamaz -EPDK nın belirlediği ulusal arz açığını gidermek veya ihraç amaçlı ithalat yapılabilir. İTHALAT 4646 dan önce BOTAŞ ın ithalat anlaşması yapmadığı ülkelerden ithalat;; Kurul, piyasada rekabet ortamının oluşturulması, mevcut sözleşmelerden doğan yükümlülükleri ve ihracat bağlantılarını dikkate alarak belirleyeceği usul ve esaslar dahilinde müracaatları değerlendirerek ithalata müsaade edebilir. BOTAŞ ın ithalat yaptığı ülkeler dışından yapılacak ithalata ilişkin 725 sayılı Kurul Kararı 29 Nisan 2006 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Ancak, bugüne kadar anılan Kurul Kararı kapsamında ithalat lisansı verilmemiştir.
Sözleşme Devirleri Botaş ithalat oranını ulusal tüketimin sözleşmesi yapamaz. %20sine düşürünceye kadar yeni gaz alım BOTAŞ;; Ø 2009 yılına kadar, Ø Toplam yıllık ithalat miktarını yıllık ulusal tüketimin yüzde yirmisine düşürünceye kadar, Ø Mevcut doğal gaz alım veya satım sözleşmelerinin kısmi veya bütün olarak tüm hak ve yükümlülükleri iledevredilmesi için, Ø İstekli olan diğer ithalat lisans yeterlilik sahibi ve satıcı şirketten sözleşme devri hususunda ön onay alan şirketlerin katılacağı devir için ihale yapar. Botaşın yapacağı ihalelere EPDK dan yeterlik alan ve satıcıdan muvafakat alabilen şirketler katılabilir. İhaleyi kazanan şirketlerden satıcı ile devir sözleşmesi yapması istenir. Satıcı taraf ile seçilen şirket sözleşme yaptığı takdirde devir gerçekleşir. Satıcının devri kabul etmemesi durumunda şirket Botaş tan tüm yurt dışı mükellefiyetleri kabul etmesi karşılığında miktar devri için ayrı bir ihale yapılır. Yıllık devredilen doğal gaz miktarı toplam doğal gaz miktarının %10 dan daha az olamaz.
Dağıtım Faaliyeti Kurumun açtığı ihaleyi kazanan şirkete şehir içi dağıtım lisansı verilmektedir. İhaleyi kazanan şirket inşa edeceği mahalli doğalgaz dağıtım şebekesinin mülkiyetine de sahip olur. Belediyeler ihaleyi kazanan dağıtım şirketlerine bedelsiz olarak %10 ve bedelli olarak %10 olmak üzere toplam en fazla % 20 hisse nispetinde ortak olma hakkına sahip olacaklardır. Lisansı süresi sona eren dağıtım şirketine gösterdiği hizmet kalitesi, teknik ve ekonomik gücü, müşteri memnuniyeti ve diğer faktörlere göre yeniden lisans verilebilecektir. Yeniden lisans verilmediği takdirde Kurum dağıtım faaliyeti için yeniden ihale yapacaktır. Mevcut şebeke satılarak bedeli eski lisans sahibine ödenecektir. Dağıtım şirketleri bütün aboneleri sisteme bağlamakla yükümlü olacaklardır. Dağıtım lisansı sahibinin doğal gaz alımlarını en ekonomik kaynaktan yapması gerekmektedir.
Dağıtım İhaleleri Dağıtım lisansı ihalesi Kurul Kararı ile yapılır ve Resmi Gazetede ilan edilir. EPDK tarafından açılan şehir içi doğal gaz dağıtım lisansı ihalelerine teklif verebilmek için şirketlerin EPDK dan yeterlilik alması gerekmektedir. Yeterlilik kapsamında şirketler mali güç ile tecrübelerine göre değerlendirilir. Teklifler, kapalı zarf usulü ile alınır. En düşük ilk üç teklif belirlenir. Bu tekliflerin sahipleri açık eksiltme yapar ve en düşük teklifi veren dağıtım lisansı almaya hak kazanır. İhaledeki teklifler, bir kwh doğal gazın sunumu için tek bir bedel olarak verilen birim hizmet ve amortisman bedeli üzerinden değerlendirilir. En düşük birim hizmet amortisman bedelini veren şirkete şehir içi dağıtım lisansı mülkiyeti dahil olmak üzere verilirir.
ŞEHİR İÇİ DOĞAL GAZ DAĞITIM LİSANSI İHALESİ (SÜREÇ) Raporun Sunumu Şehrin Talebi Şehrin İncelenmesi Yatırıma Başlanması Gaz Sunumuna Başlanması Şebekenin Tamamlanması İhaleye İlişkin Kurul Kararı İhale İlanının Yayımlanması Dağıtım Lisansı Yeterlilik Değerlendirmesi Yeterlilik Başvuruları Lisans Alma Öncesi İşlemler Yeterlilik Bildirimi Şartname Satışı Soru-Cevap ve Zeyilnameler Davet Bildirimi Doğal Gaz Dağıtım İhalesi Sonucun Onaylanması
Dağıtım Şirketlerinin Yükümlülükleri İhale ile belirlenen birim hizmet ve amortisman bedeli, şartnamede belirlenen süre boyunca uygulanır. Bu sürenin bitiminden itibaren Kurul tarafından fiyat tavanına göre belirlenen birim hizmet ve amortisman bedeli uygulanır. İhaleyi kazanan dağıtım şirketleri;; ü Lisans aldıkları tarihten itibaren en geç 6 ay içinde yatırıma başlamak zorundadır. ü Lisans aldıkları tarihten itibaren en geç 18 ay içinde dağıtım bölgesi kapsamındaki bir bölgede gaz arzına başlamak zorundadır. ü Lisans aldıkları tarihten itibaren en geç 5 yıl içinde dağıtım bölgesi içindeki tüm tüketicilere gaz arzı sağlamak zorundadır.
Doğal Gaz Evlerimize Nasıl Ulaşıyor?
Doğal Gaz Kartlı Sayaç Neden Böyle Bir Uygulama?
Lisansların Genel Esasları Ø Tüzel kişiler gösterdikleri her bir piyasa faaliyeti ve aynı faaliyeti gösterdikleri her bir tesis için ayrı lisans alır. Ø Lisanslar hiçbir surette devredilemez. Ø Lisans kapsamındaki haklar, Kuruldan izin alınmaksızın üçüncü şahıslara temlik edilemez. Ø Lisanslar bir defada en az on, en fazla otuz yıllık bir süre ile verilir. Ø Birden fazla lisansa sahip olan aynı tüzel kişi veya aynı faaliyeti birden fazla tesiste yürüten tüzel kişiler, lisansa tabi her faaliyet veya tesis için ayrı ayrı muhasebe kayıtları tutmak zorundadır.
Yaptırımlar -Kurul, re'sen veya kendisine intikal eden ihbar veya şikayetler üzerine, doğal gaz piyasasında faaliyette bulunan gerçek veya tüzel kişilerin ilgili mevzuat hükümlerine aykırı faaliyet ve işlemleri nedeniyle, doğrudan soruşturma açılmasına ya da soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının tespiti için ön araştırma yapılmasına karar verebilir. -Kurul, doğal gaz piyasasında faaliyet gösteren gerçek veya tüzel kişilere yapacağı yazılı ihtara rağmen mevzuata aykırı durumlarını devam ettirenlere yaptırım ve cezaları uygular.
Yaptırımlar Kurul, doğal gaz piyasasında faaliyet gösteren gerçek veya tüzel kişilere yapacağı yazılı ihtara rağmen mevzuata aykırı durumlarını devam ettirenlere yaptırım ve cezaları uygular. Doğal Gaz Piyasasında Yapılacak Denetimler İle Ön Araştırma ve Soruşturmalarda Takip Edilecek Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik Uyarınca;; -Ön araştırma ve soruşturma açılması - Ön araştırma: -Ön araştırma raporu -Soruşturma açılması - Soruşturma: Doğrudan veya ön araştırma neticesinde soruşturma açılmasına karar verilmesi ;; - Soruşturma raporu -Soruşturma raporunun tebliği ve 30 gün içinde savunmanın sunulması -Ek görüş -Ek görüşe 15 gün içinde cevap verilmesi -Ön Araştırma ve soruşturmaya gerek olmadan savunmanın alınması - Savunma Alınması
Yaptırımlar -Savunmanın Kurul tarafından değerlendirilmesi, -Kurul tarafından mevzuata aykırı duruma son verilmesi için ihtar verilmesi, -İhtar süresi içinde lisans veya sertifika sahibi tarafından gerçekleştirilen işlem ve eylemlerin Kurul tarafından değerlendirilmesi, -Kanunun 9 uncu maddesinde yer alan idari para cezasının uygulanması ve mevzuata aykırı duruma son verilmesi için Kanun da öngörülen sürenin tekrar verilmesi -İdarî para cezalarını gerektiren fiillerin ihtara rağmen düzeltilmemesi veya tekrarlanması hallerinde idarî para cezaları her defasında bir önceki cezanın iki katı oranında artırılarak uygulanır. Bu cezaların verildiği tarihten itibaren iki yıl içinde idarî para cezası verilmesini gerektiren aynı fiil işlenmediği takdirde önceki cezalar tekrarda esas alınmaz. Ancak, aynı fiil iki yıl içinde işlendiği takdirde, artırılarak uygulanacak idarî para cezasının tutarı cezaya muhatap tüzel kişinin bir önceki malî yılına ilişkin bilançosundaki safı satış hasılatının yüzde yirmisini aşamaz. Cezaların bu düzeye ulaşması halinde, Kurul lisans veya sertifikayı iptal edebilir.
Yaptırımlar Bir lisans veya sertifikanın iptali halinde, yeni bir lisans veya sertifika verilene kadar, verilen hizmetin aksamaması için Kurul gereken önlemleri alır. Doğal gaz şehir içi dağıtım lisansının iptal edilmesinin zorunlu hale gelmesi durumunda Kurul hizmetin aksamaması için gerekli tedbirleri önceden almak suretiyle, lisansı iptal eder. Dağıtım şebekesinin mülkiyetini elinde bulunduran lisans sahibinin nam ve hesabına yüz yirmi gün içerisinde ilgili şebekenin satışı ve yeni lisans sahibinin belirlenmesi için ihaleye çıkılır. Uygulamaya ilişkin usul ve esaslar yönetmeliklerde belirlenir.
Depolama Faaliyeti Madde:4-d Depolama kapasitelerinin tümünü sistemin eşgüdümlü ve güvenli bir tarzda işlemesine yardımcı olacak şekilde idare etmek, Depolama kapasitelerinin sistem elverişli olduğu takdirde, tarafsız ve eşit bir şekilde hizmete sunulacağını taahhüt etmek,
DG Yeraltı Depolama Source: www.gazprominfo.com
Yeraltı Depo Erişim Prensipleri: Kapasite Kullanımı ve Mevsimsellik
LNG Terminalleri Kargo Yönetimi Sınırlandırılmış Depolama Periyodu Çıkış Kapasite Tahsisi
Depolama Tesislerine Erişimin Reddi Erişim Talebi Depolama Lisansı Sahbinin Taleni Reddi Sistem Kullanıcısının EPDK ya Başvurusu EPDK Kararı -Red veya -Depolama Tesisini Hizmetinin Verilmesini İcbar
4646 Sayılı Doğal Gaz Piyasası Kanunu İletim Şebekesi İşleyiş Yönetmeliği İletim Şebekesi İşleyiş Düzenlemeleri Taşıtan Standart Taşıma Sözleşmesi Taşıyıcı Teslim Sözleşmeler i Taşıtan Taşıtan Tahsisat Protokolü İşletme Protokolü Taşıtan Dağıtım Şirketi Taşıtan Gaz Yılı 1 Ocak günü saat 08.00 de başlayıp bir sonraki yılın 1 Ocak günü saat 08.00 de sona eren zaman dilimini ifade eder.
4646 Sayılı Doğal Gaz Piyasası Kanunu Sıvılaştırılmış Doğal Gaz Depolama Tesisi Temel Kullanım Usul ve Esaslarının (KUE) Belirlenmesine Dair Yönetmelik EGEGAZ KUE BOTAŞ KUE Terminal Hizmet Sözleşmesi Terminal Hizmet Sözleşmesi Hizmet Alan Depolama Şirketi/ EGEGAZ Depolama Şirketi/ BOTAŞ LNG Yılı / Gaz Yılı 1 Ocak günü saat 08.00 de başlayıp bir sonraki yılın 1 Ocak günü saat 08.00 de sona eren zaman dilimini ifade eder. Hizmet Alan
4646 Sayılı Doğal Gaz Piyasası Kanunu Yer Altı Doğal Gaz Depolama Tesisi Temel Kullanım Usul Ve Esaslarının Belirlenmesine Dair Yönetmelik TPAO KUE Depolama Hizmet Sözleşmesi Hizmet Alan Depolama Şirketi/ TPAO Depolama Yılı, Her Enjeksiyon Dönemi nin ilk Gün ü başlayan ve bir sonraki Enjeksiyon Hazırlık Dönemi sonunda sona eren birbirini takip eden her 12 aylık süre anlamına gelir. Şüpheye mahal bırakmamak için, Depolama Yılı, 1 Nisan - 31 Mart tarihleri arasındaki dönemdir.