ORGANİK TARIMDA YABANCI OT YÖNETİMİ

ORGANİK TARIMDA YABANCI OT YÖNETİMİ 1

1. Yabancı ot tanımı, fayda ve zararları 2. Organik tarımda kullanılabilecek yabancı ot savaş yöntemleri Kültürel önlemler Fiziksel savaş Mekanik savaş Dayanıklı çeşit Biyolojik savaş Kimyasal mücadele 3. Değerlendirme 2

Yabancı otlar insanların istemediği yerde yetişen ve zararı yararından çok olan bitkilerdir. YARARLARI Gen kaynağı Tekstilde boya yapımında İnsan ve hayvan gıdası ve Tıbbi bitki Yeşil gübre olarak Faydalılara konukçuluk eder ZARARLARI Büyüme faktörleri için kültür bitkileriyle rekabete girer Ürünün kalite ve kantitesinde azalmaları sonuçlar İnsan ve hayvana zehir etkisi Sürümü ve hasadı zorlaştırarak maliyeti artırır Hastalık ve zararlılara konukçuluk eder 3

Dünyada buğday, mısır, çeltik, pamuk, soya gibi bazı önemli kültür bitkilerinde hastalık, zararlı ve yabancı otlardan dolayı ürün kaybı yaklaşık % 67.15 olup, bunun % 13.78 i hastalıklardan % 21.75 i zararlılardan ve % 31.62 si ise yabancı otlardan kaynaklanmaktadır 4

Yabancı otların verdiği zarara örnek olarak; Çukurova da yabani yulaf buğday tarlalarının yaklaşık olarak % 80 ninde bulunmakta ve bulunduğu tarlalarda ortalama olarak 20 bitki/m 2 yoğunlukta olmakta, bu yoğunlukta ise % 25 civarında ürün kaybına neden olmaktadır. Avena sterilis (Yabani yulaf) 5

Güneydoğu Anadolu Bölgesi pamuk tarlalarında geliç genel olarak 3 sürgün/m 2 yoğunlukta bulunmakta ve bu yoğunluk ise % 50 civarında kütlü kaybına neden olmaktadır. Sorghum halepense (Kanyaş, geliç) 6

Organik ürün yetiştirilmesinde yabancı otlar önemli bir tehlike olarak kabul edilirler. Üreticilerin Konvansiyonel tarımdan organik tarıma geçmesinde ana engel olarak organik tarımdaki yabancı ot kontrolünün zorluğu görülmektedir. 7

Çukurova Bölgesi için 5 adet yabani yulaf/m 2 8

Çukurova Bölgesi için 0,1 adet yabani hardal/m 2 1,8-2,2 adet yabani fiğ/m 2 9

ORGANİK TARIMDA KULLANILABİLECEK YABANCI OT SAVAŞ YÖNTEMLERİ 1. KÜLTÜREL ÖNLEMLER Temiz tohum kullanmak; Ülkemizde 204 bin yabancı ot tohumunun 17 milyon ton hububatla hasat edildiği bilinmektedir. Tokat da yapılan bir çalışmada selektörden geçirilen 500 gram buğday da ortalama olarak 48.89 adet yabancı ot tohumu olduğu saptanmıştır. 10

Tarımsal aletlerinin temizliği; Canavar otu tohumunun 1000 dane ağırlığı=3.82 mg 11

Yanmış çiftlik gübresi kullanımı; Bazı yabancı ot tohumlarının koyunun sindirim sisteminden geçtikten sonra bile % 50 nin üzerinde canlılığını ve çimlenme kabiliyetini koruduğu belirlenmiştir. Uygun sulama yönteminin seçimi; Özellikle bahçe tarımında damla sulamanın kullanımı yabancı ot çıkışını büyük oranda azaltmaktadır. 12

Toprak şartlarının yabancı otların aleyhine göre değiştirilmesi; Bazı yabancı otların büyümesi ve gelişmesi için toprak şartlarıyla ilgili özel istekleri vardır. Toprak nemi Zayıf drenajlı Tarla nanesi (Mentha sp.) At kuyruğu (Equisetum sp.) Parmakotu (Potentilla anseria) Tarla nanesi 13

Toprak nemi Kuru, taşlı topraklarda Deliotu (Alyssum alysoides) Adi engerek otu (Echium vulgare) Küçük turna gagası (Erodium cicutarium) Adi engerek otu 14

Toprağın azot içeriği Yüksek azotlu topraklarda Kanarya otu (Senecio vulgaris) Yer fesleğeni (Mercurialis annua) Kanarya otu Akkaz ayağı (Chenopodium album) Akkaz ayağı 15 Yer fesleğeni

Toprağın azot içeriği Orta azotlu topraklarda Acı tere (Cardamine pratensis) Unutma beni (Myosotis arvensis) Tilki kuyruğu (Alopecurus agrestis) Tilki kuyruğu 16

Toprak ph sı Asidik topraklarda Tarla karabaşı (Stachys arvensis) Tıbbi şahtere (Fumaria officinalis) Yabani hercai menekşe (Viola arvensis) Tıbbi şahtere 17

Yabancı otlarla rekabet gücü yüksek çeşitlerin seçimi Ülkemizde yapılan bir çalışmada denenen altı farklı buğday çeşitleri arasından Haymana 79 ve Kunduru 79 un kokarotu (Bifora radians Bieb.) diğer çeşitlere göre daha fazla baskı altında tuttuğu saptanmıştır. Kokarot (Bifora radians Bieb.) 18

Ekim nöbeti; Uygulanan zengin ekim nöbeti sistemi ile yabancı ot florasındaki tür sayısı, yabancı otların ekimi yapılan kültürlere uyum gösteremediği için azalır; örneğin tahılların ekim nöbetinde fazla kullanıldığı sistemlerde genellikle dar yapraklı yabancı otlarda artış, çok yıllık yem bitkilerinin kullanıldığı sistemlerde tek ve çok yıllık yabancı ot türlerinde yetersiz ışık ve yer nedeniyle azalış kaydedilir. 19

Ekim nöbetinde; Tek yıllık kültür bitkisinin çok yıllıkla yer değiştirilmesi Bitkilerin sık ekildiği ve gölgelemenin yoğun olduğu kültür bitkisiyle seyrek ekilen kültür bitkisinin rotasyonu Yazlık ve kışlık ekilen kültür bitkilerinin rotasyonu, yer aldığında kültür bitkisi içinde dominant hale geçen yabancı otlar kontrol edilmiş olacaktır. 20

Ekim zamanı ve sürüm Değişik zamanlarda yapılan ekimin kokarot yoğunluğuna (adet/m 2 ) etkisi Ekim zamanları 1985 1986 Yağışlardan önce 112 147,5 Yağışlar başladığında 45 66,7 Yağışlardan sonra 12,5 17,5 21

Tilki kuyruğu Buğdayın ekim zamanına bağlı olarak değişen Tilki kuyruğu (Alopecurus myosuroides) yoğunluğu 22

Ekim zamanı Canavar otlarının mücadelesinde de ekim zamanı oldukça önemlidir. Geç ekimle canavar otu sürgün sayısı % 90 lara varan oranda azalmaktadır ancak geç ekime uygun kültür bitkisi seçilmediği takdirde verimde de büyük oranda azalmalar meydana gelecektir bu sebeple geç ekim yapılacaksa erken olgunlaşan çeşitler kullanılmalıdır 23

Mercimekte farklı ekim zamanının canavar otuna etkisi 24

Organik gübre veya atıkların kullanımı Zeytin atıkları değişik oranlarda toprağa karıştırılarak buğdaydaki Raphanus raphanistrum un (Yabani turp) kontrolünde % 100 lere varan oranlarda, Phalaris minor ün (küçük daneli kuş yemi) kontrolünde ise % 70-88 oranlarında başarı elde edilmiştir. Çilekteki yabancı otlara karşı uygulanan zeytin atığı ve mısır gluten unu toplam yabancı otları sırasıyla % 74 ve % 78 oranlarında kontrol etmiştir. 27

2. FİZİKSEL SAVAŞ Işın Ses dalgaları Solarizasyon, Malç kullanımı Sıcaklık uygulamaları Buhar uygulamaları 28

Yakma Yakma işlemi organik tarımda, değişik şekillerde kullanılmaktadır. Alev yada termal yabancı ot savaşı en fazla ilgi çeken alanlardır. En yaygın uygulama şeklinde traktör üzerine monte edilmiş alev püskürtücü sıcak alevi olgun bitkini alt kısmına (sıcağa en dayanıklı yeri) ve sıra arası üzerine gönderir. Traktör hız yabancı otları yakmayacak kadar fakat kurutacak kadar bir hıza ayarlanmaktadır. 29

Alevleme makinaları Ayçiçeğindeki yabancı ot kontrolü için Pisa Üniversitesi nde geliştirilmekte olan alevleme makinasının, saatte 9 kilometre hızda ve hektara 7-12 kg LPG gelecek şekilde kullanıldığında yabancı otları oldukça başarılı bir şekilde kontrol ettiği bildirilmektedir. 30

Isı yayarak yabancı otları kontrol eden aletler 31

Solarizasyon; Solarizasyon ile toprağın ilk 5 cm derinliğindeki Poa annua, Amaranthus retroflexus, Malva parviflora, Convolvulus arvensis gibi bazı yabancı otların tohumlarının % 90 nı canlılığını yitirmektedir. Poa annua Amaranthus retroflexus Convolvulus arvensis 33

Adana (2000-2001) ÇİLEK

ÖRTÜ ALTI SEBZE ve ÇİLEK YETİŞTİRİCİLİKLERİNDE SORUN OLAN BAZI YABANCI OTLAR Amaranthus graecizans L. Dar yapraklı horozibiği A. hybridus L. Melez horozibiği A.retroflexus L. Kırmızı köklü horozibiği Portulaca oleracea L. Solanum nigrum L.

Setaria glauca (L.) Pal. Beauv. Sarı tüylü darı S. viridis (L.) Pal. Beauv. Yeşil kirpi darı Echinochola colonum (L.) Link Benekli darıcan Eleusine indica (L.) Gaertn. Kaz çimi Cyperus rotundus L. Topalak Echinochola crus-galli (L.) P.B Darıcan

MEBR e ALTERNATİF UYGULAMALARIN YABANCI OTLANMAYA ETKİSİ Biber(2000-2001) 50 Yabancı ot sayısı (adet/m2) 40 30 20 10 0 SOL+DAZ SOL+YTG MEBR KONT Uygulamalar SOL+DAZ:Solarizasyon+dazomet 40 kg/da SOL+YTG: Solarizasyon+yaş tavuk gübresi 1 ton/da

MEBR e ALTERNATİF UYGULAMALARIN YABANCI OTLANMAYA ETKİSİ Patlıcan (2001-2002) Yabancı ot sayısı (adet/0.25 m2) 7 6 5 4 3 2 1 0 SOL+D30 SOL+D40 SOL+D50 SOL SOL+YSG MEBR KONTROL Uygulamalar

Malç yapma Malç yapma organik üreticiler tarafından sıkılıkla kullanılan bir uygulamadır. Geleneksel olarak büyük miktarlardaki organik materyali saman, eski kuru otları, tahta yongalarını vs.- ana ürün sıraları arasındaki çıplak toprak üzerine yaymayı gerektirir. Organik malç toprak nemini ve sıcaklığını düzenler, yabancı otları baskı altına alır, ve toprağa organik madde sağlar. 41

Malçlama; Malçlama için siyah naylon, saman gibi örtü materyalleri kullanılabilir. Minnesota da çilek yetiştiriciliği yapılan bir alanda atık yünlerden malç oluşturulmuş ve bununla da yabancı otların kontrol edilebildiği saptanmıştır. 42

Yabancı otları kontrol etme amacıyla kullanılan malçlar 43

Adana (2000-2001) ÇİLEK

Çam iğnesi bahçeler için ucuz ve cazip bir malç maddesidir 45

Biyolojik olarak ayrışabilir plastik ile toprak malçlaması 48

Malç uygulaması özellikle yüksek değerli tek yıllık yada meyve ürünleri yetiştiren küçük yoğun üretim alanları için çok daha uygundur. Toprak işlemesiz bahçe tarımının birkaç sistemi kapsamlı, sürekli malç yapma uygulamasından ortaya çıkmıştır. 49

Meyve bahçesi ekimden sonra (alt), Hasat öncesi (sol) 50

Plastik malç sertifikalı organik tarım sisteminde izin alınmış bir yöntemdir. Bunun kullanımı ile daha büyük alanlarda herbisit kullanılmadan tarım yapmak mümkün olmaktadır. Buna yoğun itirazlar yükselmektedir. 52

Malçın Etkileri Malç ayrıca biçim makinelerine karşı koruyucu bir tampon oluşturur Toprak nemini muhafaza eder. Toprak sıcaklığında gelişigüzel iniş çıkışları düzenler Kök bölgesinde toprak sıkışmasını önler Torak yapısını oluşturmaya yardımcı olan organik madde ve organizmaları sağlar 53

Sıcaktan kuruma çoğu yabancı ot fidesinin ölmesi için yeterlidir. LPG (sıvı propan gazı) en sık kullanılan yakıttır. Buna karşın alkol ve metan gazı da çiftlik bazında elde edilebilecek kaynaklar olma olasılığını sunmaktadır. 54

Örtü bitkilerinin kullanılması 55

Örtücü bitki kullanımı; tüm yıl yada belirli dönemlerde, ürün yetiştirilen alanlarda tek başına veya karışık olarak tek yada çok yıllık otsu bitkilerletoprağın örtülmesi olarak tanımlanır. 1. Toprağın yapısını ve diğer fiziksel özelliklerini korur 2. Toprağın su içeriğini ayarlar 3. Topraktaki organik maddeler arasındaki ilişkinin düzenlenmesini ve yeni organik bileşiklerin toprağa katılımını sağlar 4. Toprak erozyonunu önleyerek toprak yada toprak besin maddelerinin kaybını engeller 5. Faydalı böcekler için yaşam yeridir 6. Topraktaki mikroorganizma faaliyetini artırır 7. Allelopatik etkiye sahiptir 8. Bazılarının nematisit etkisi vardır 56

Örtücü bitki olarak; Elma bahçelerinde Trifolium subterraneum un (yer altı üçgülü) yabancı ot gelişimini engellediği, Mısır bitkisinde, T. Subterraneum un konvansiyonel herbisit uygulamasına göre daha iyi yabancı otları kontrol ettiği, Soya, mısır, tütün ve ayçiçeğinde örtücü bitki olarak kullanılan Secale cereale nın (çavdar) bazı yabancı ot türlerini % 80-90 oranında kontrol ettiği, yapılan bazı çalışmalarla saptanmıştır. 57

Buhar Uygulaması Toprağı özel bir plastik örtü altında su buharı ile ısıtarak toprak kökenli zararlıların, hastalıkların ve yabancı otların yok edilmesi işlemidir. Toprak sıcaklığı toprak derinliğine göre 90-100 ºC ye ulaşınca 1-2 dakika, 70-80 ºC ye ulaşınca 20-30 dakika buhar uygulaması yapılır. Bu uygulamanın en önemli avantajı dikim öncesi bekleme zamanının olmamasıdır

3. MEKANİK SAVAŞ Elle yolma ve çapalama Su altında bırakma Toprak işleme Fırçalama 59

Yabancı otları kontrol etme amacıyla geliştirilen fırçalama aletleri

Yabancı otları kontrol etme amacıyla geliştirilen fırçalama aletleri 61

4. DAYANIKLI KÜLTÜR BİTKİSİ ÇEŞİTLERİNİN KULLANIMI Bu yöntem özellikle tam parazit bir yabancı ot olan canavar otunun (Orobanche spp.) mücadelesinde kullanılan bir yöntemdir. Dünyada canavar otuna dayanıklı ayçiçeği, bakla ve nohut çeşitlerinin geliştirilmesi ve bunların kullanılmasıyla ilgili başarılı çalışmalar bulunmaktadır. 63

5. BİYOLOJİK SAVAŞ Pytomyza orobanchia Baklada Orobanche crenata (Beyaz çiçekli canavar otu) 64

Yabancı Otların Mücadelesinde Kullanılan Bioherbisitler Ticari adı İçerdiği patojen Kullanıldığı yabancı ot türü BIOMAL COLLEGO Colletotrichum gloeosporioides f. sp. malvae Colletotrichum gloeosporioides f. sp. aeschynomene Malva pusilla Aeschynomene virginica DeVine Pytophthora palmivora Morrenia odorata 65

6. KİMYASAL MÜCADELE Allelokimyasal Çukurova da yapılan bir çalışmada pamuk ekiminden önceki dönemde aynı tarlada turp yetiştirilip tarlaya karıştırıldığında kanyaşın (geliç) çıkışında büyük oranda azalmalar olduğu saptanmıştır. 66

Duncan (0.05) Allelopatik Bitki Ekstraktları Uygulaması Sonucunda Saptanan Orobanche ramosa L. Sürgün Sayısı (2002 Yılı Denemesi) 67

Organik tarım yapılan tüm alanlara uygun olan tek bir yabancı ot yönetim stratejisinin olması mümkün değildir. Uygun olarak tercih edilen tek bir metodun sürekli kullanılması yan etkilere yol açabilir (Sürekli toprak işleme toprak erozyonuna yol açabilir) Kullanılan herhangi bir metodla bütün yabancı ot türleri kontrol edilemez (Tek ve Çok yıllıklar) Geliştirilecek stratejiler her tarla şartına özel olmalıdır. (Toprak yapısı, Kültür bitkisi, İklim, Ana sorun yabancı otlar) 68

Tarla ile ilgili tüm verilerin alınması (Ürün ve Yabancı ot) Uygun strateji geliştirlmesi Uygulamaya Geçiş Gözlem (Stratejinin eksik noktalarının tesbiti, Tahmin edilmeyen pozitif gelişmelerin kaydedilmesi, Gözlemlere göre stratejilerin tamamlanması) 69

DEĞERLENDİRME Kimyasal mücadeleye alternatif yabancı ot savaş yöntemleri üzerinde çalışmalara ağırlık verilmeli, Organik tarımda yabancı ot kontrol yöntemleriyle ilgili sistem araştırmalarının yapılmalı, Bölgelere göre kültür bitkilerinde ana zararlı durumunda olan yabancı otların EZE çalışmaları yapılmalı, 70

Organik tarımda yabancı otlarla mücadelede örtü bitki kullanımı ve karışık ekim üzerinde çalışmalar yapılmalı, Organik sebze yetiştiriciliğinde kullanılabilecek yöntemlerden biri olan solarizasyonun etkili olduğu yabancı ot türleri ile ilgili çalışmalar yapılmalı, Yabancı otların topraktaki tohum rezervine göre popülasyon tahminini erken uyarı sistemi olarak kullanma çalışmaları için araştırmalar yapılmalı, Allelopati çalışmalarına ağırlık verilmeli 71