ÖZEL ÖĞRETİM YÖNTEMLERİ ANLATIM BOZUKLUKLARI 1 03.12 2010
2
İÇİNDEKİLER KAZANIMLAR HAZIRLIK ÇALIŞMALARI İNCELEME ANLAMA VE YORUMLAMA ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME KAYNAKÇA 3
Kazanımlar 1. Anlatım bozukluklarının nedenlerini sıralar. 2. Tamlamaların ve eklerin yanlış kullanılmasından, eksikliğinden kaynaklanan anlatım bozuklukları 3. Yanlış anlamda ve yanlış yerde kullanılan kelimelerin sebep olduğu anlatım bozukluklarının nedenlerini açıklar. 4. Gereksiz sözcük ve ek kullanımından kaynaklanan anlatım bozukluklarını fark eder. 4
5
6
7
Hazırlık Çalışmaları o 1) Görüntülerdeki bozukluklar, düzensizlikler size neler düşündürdü ve hissettirdi? 8
2) Düşündüklerimi bir türlü istediğim gibi anlatamıyorum. Ne yapsam söylediklerimi anlamıyorlar. Anlattığından hiçbir şey anlamadım. şeklindeki yakınmalara ve diyaloglara şahit oluyor musunuz? Eğer oluyorsanız bu tür iletişim problemlerinin nedenleri sizce neler olabilir? 9
İnceleme Rekor Denemesi ve Bir Kalabalığın Portresi o Adam, esen rüzgâra karşı elinden geldiğince direniyordu. Görenler bu durumunu saygı ve hürmetle karşılıyordu. Sanki yüzünde bir sır saklıydı. Heybeti âdeta yüksek tepeleri andırıyordu. Sağlığı ve sıhhati de gayet iyi görülüyordu. 10
o Kıyıda bir izdiham oluşmuştu. Bütün herkes adamın bu hâline şaşırıyordular. Kimi yanındakine bir şeyler fısıldıyor; kimisi de arkadaşıyla karşılıklı bir şeyler tartışıyordu. Henüz konuşmasını bilmeyen ve yaşına göre saçının boyu bir hayli büyümüş olan çocuk, elleriyle annesine bir şeyler anlatıyordu. Çocuk herhalde yanındaki sıska adamla o adamın ayrıcalığını anlamıştı. 11
o Hemen arkamdaki gençler, adamın yaptığı işi azımsama yarışına girmişti. Eliyle bir taşı atmaktan âciz bu gençlerin adamı eleştirmesi sinirlerimi arttırdılar. Arkama dönüp gençlere sinirli sinirli bakmama rağmen gençler, beni görmemezlikten geldi. 12
o Ekonomik bakımdan ve kültür bakımından iyi hâli olduğu anlaşılan adam, arkadaşına bu işin o kadar da zor olmadığını savundu. Biri yanındakilere adamın hazırlıklara haftalarca öncesinden başladığını söylüyordu. 13
o Adama sponsor olan firma: Bu girişim, spora verdiğimiz önemin ve desteğin bir göstergesidir. şeklinde bir pankart hazırlatmıştı. Pankartın hemen altında Spordan Sorumlu Devlet Eski Bakanı ile firma sahibi sohbet ediyordular. Firma sahibi eski bakanımıza: Önümüzdeki birkaç yıl içinde tümüyle sporla ilgili sorunları çözeceğiz. diyordu. 14
o Duyduğuma göre firma sahibinin bir ihale için verdiği teklif, 8 e karşı 5 oyla reddedilmişti. Firma sahibinin eski bakanımıza ilgisi herhalde bundan olacaktı.bilet fiyatları pahalı olduğu için alana giremeyenler, adamı izlemek için çeşitli yollar deniyorlardı. 15
o Etrafta kalabalığın gürültüsü ve martıların sesinden başka ses de yoktu. Buna bir de insanları seyir alanına getiren arabacının atına: Bir kere de hızlı koşmasını bilmezsin be! bağrışları ekleniyordu. Bu durumun böyle olmasında ne benim kabahatim ne de senin kabahatin vardı at kardeş! Bütün suç hep bu kalabalıktadır. 16
Sorular 1) Yukarıdaki metinde geçen cümleleri inceleyiniz. Bu cümlelerde yer alan kelime ve eklerden hangileri atıldığında cümlenin anlamında bir daralma veya değişme olmaz? 2) Metinde yer alan cümlelerde geçen sözcüklerden hangilerinin yerleri değiştirildiğinde bundan cümlenin anlamı olumlu yönde etkilenir? 17
3) Metinde geçen altı çizili sözcükleri kullanarak farkı cümleler kurunuz. Kurduğunuz bu cümlelerde sözcüklerin kazanmış olduğu anlam ile metindeki anlamını karşılaştırdığınızda nasıl bir değişiklik dikkatinizi çekiyor? Açıklayınız. 18
4) Kırmızı kalemleri çok güzeldi; ancak bu kalemlerin fiyatı benim de onlara sahip olmamı imkânsız kılıyordu. Eğitim hayatımın olmazsa olmazı kırmızı kalemleri atık bugün başka eller tutacak. Yukarıdaki cümlelerde geçen kırmızı kalemleri söz grubu arasında kullanım ve anlam açısından nasıl bir fark vardır? 19
Anlatım Bozuklukları Anlamdan Kaynaklanan Bozukluklar Yapıdan Kaynaklanan Bozukluklar 1. Gereksiz sözcük ve ek kullanımı 2. Yanlış anlamda ve yanlış yerde sözcük kullanımı 1.Tamlamaların ve eklerin yanlış kullanılması ve eksikliği 20
Anlama ve Yorumlama o o o o o Aramızda uçurumlar söz konusuyken olamayız biz birlikte. (DOĞUŞ) Kurudum yeni gelin misâli gibi. (Petek DİNÇÖZ) Çektiğim mesajları okumadan atacakmış. (Serdar ORTAÇ) Her acı geçer, dünü unutulur. (AYNA) Ben nerde yanlış yaptım. Seviyorsundur sandım. (Rafet EL ROMAN) 21
o Yardan ayrı kalmasını bir ben bilirim. (Barış MANÇO) o Unutma ben o artık eski ben değilim. (?) o Üzgünüm; ama ilk kez tanıştığım birine telefonumu veremem. (Demet AKALIN) o Beraber ıslandık yağan yağmurda (?) o Bunda ne senin ne de benim kabahatim var. ( Küçük Ağa, s.244) 22
Sorular o Yukarıda size verilen cümlelerdeki anlatım bozukluklarının nedenini ve doğru şeklini söyleyiniz. 23
Etkinlik o Türk Dil Kurumu nun anlatım bozukluklarını önlemek ve gidermek için oluşturduğu kurula üye olarak seçildiniz. Önerileriniz ne olurdu? 24
Ölçme ve Değerlendirme 1) Yağmak, esmek eylemleri yüklem görevindeyse gereklidir; diğer durumlar için gereksiz sözcük olarak kabul edilir. DOĞRU YANLIŞ 2) Belirtili isim tamlaması oluşturmayan kullanımlarda iyelik ekiyle hâl eki üst üste gelemez. DOĞRU YANLIŞ 25
26
27
3) Karşılıklı, birlikte sözcükleri işteşlik bildiren eylemlerde kullanılması anlatım bozukluğu oluşturmaz. DOĞRU YANLIŞ 4) Kelimelerin yanlış anlamda ve yanlış yerde kullanımından kaynaklanan anlatım bozukluklarına birer örnek veriniz. CEVAP 28
29
30
Böyle bir ayrım yersizdir. Kadın öykücü, erkek öykücü diye bir şey yoktur. Dünya televizyonları, tekrar tekrar vurulan sivilleri gösteriyor. 31
5) Aşağıdaki cümlelerden hangisinde bir anlatım bozukluğu vardır? A) Çevremizdeki insanlarla kuracağımız ilişkilerde özenli olmalıyız. B) Sorunların bütün yönleriyle ele alınması iyi olur. C) Bu alanda başarıya ulaşanların sayısı oldukça azdır. D) Araştırmalar, eldeki bilgilerin doğru olmadığını kanıtlıyor. E) Bu konudaki iftiralar tamamen uydurmadır. ( 2003- ÖSS) 32
33
34
6) Aşağıdaki cümlelerden hangisinde bir anlatım bozukluğu vardır? A) Gazetelerde bu tür haberlere hemen her gün rastlanıyor. B) Yazar, anlattıklarını etkili bir biçimde anlatmakta başarılı olamıyor. C) Yemeğini erken yemesine rağmen hasta bu yasağa uymuyor. D) Bu alandaki çalışmaların hâlâ yeterli düzeye ulaşmadığı söyleniyor. E) Trafikle ilgili sorunların çözümü için, geniş kapsamlı bir toplantı hazırlanıyor. ( 2002- ÖSS ) 35
36
37
Kaynakça 1) EKER, Süer (2003). Çağdaş Türk Dili.(2.baskı). Ankara. Grafiker Yayınları 2) AKBAYIR, Sıddık. Dil ve Diksiyon. (2.baskı). Ankara. Akçağ Yayınları 3) BİLGİN, Muhittin.(2006). Anlamdan Anlatıma Türkçemiz. (2.baskı). Ankara. Anı Yayıncılık 4) ÜSTÜNDAĞ, Tülay. Yaratıcı Drama Öğretmenimin Günlüğü. 5) ADIGÜZEL, H. Ömer. Yaratıcı Drama. 38