TÜRKİYE DE ENFLASYON VE PARA POLİTİKASI A Hakan Kara Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası TÜSİAD-KOÇ UNIVERSİTESİ EKONOMİK ARAŞTIRMA FORUMU KONFERANSI 2Kasım, 2007 1
Sunuş Planı Son dönem enflasyon gelişmeleri Para politikası kararları Enflasyonu etkileyen unsurlar ve orta vadeli tahminler Para politikasının iletişimi 2
Enflasyon Gelişmeleri 3
Enflasyon Tahminleri ve Gerçekleşmeler 14 12 10 8 6 2006 Temmuz tahmini ve gerçekleşmeler 4 2 0 Tahmin Aralığı* Yıllık Enflasy on Gerçekleşmeleri ± 2 Belirsizlik Aralığı 2007 Yıl Sonu Nokta Hedefi 2006 Yıl Sonu Nokta Hedefi 06.06 07.06 08.06 09.06 10.06 11.06 12.06 01.07 02.07 03.07 04.07 05.07 06.07 07.07 08.07 09.07 10.07 11.07 12.07 2006 yılının ikinci yarısından itibaren enflasyon Merkez Bankası nın öngörüleri ile paralel hareket etmiştir. ulan belirsizlik aralığının içinde kalmıştır. 4
Enflasyon 12 TÜFE ve H endeksi (yıllık yüzde değişim) 10 8 6 4 2 TÜFE 2007 Yıl Sonu Hedefiyle Uyumlu Patika Belirsizlik Aralığı ÖKTG-H 0 0106 0206 0306 0406 0506 0606 0706 0806 0906 1006 1106 1206 0107 0207 0307 0407 0507 0607 0707 0807 0907 1007 1107 1207 2006 Haziran ayından itibaren gerçekleştirilen parasal sıkılaştırmayla enflasyon kontrol altına alınmıştır. 2007 yılının ikinci çeyreğinden itibaren çekirdek enflasyon göstergelerindeki aşağı yönlü eğilim belirginleşmiştir.ulan belirsizlik aralığının içinde kalmıştır. 5
Enflasyon Gıda ve Gıda Dışı TÜFE (Yıllık yüzde değişim) 14 12 Gıda 10 8 6 4 Gıda Dışı 2 0105 0305 0505 0705 0905 1105 0106 0306 0506 0706 0906 1106 0107 0307 0507 0707 0907 Geçtiğimiz bir yıl boyunca enflasyondaki düşüş sürecini yavaşlatan temel unsur gıda fiyatlarındaki gelişmeler olmuştur. Kaynak : TÜİK, TCMB 6
Enflasyon Özel Kapsamlı TÜFE Göstergesi H (Enerji, işlenmemiş gıda, tütün-alkol ve altın hariç) (Mevsimsellikten arındırılmış aylık artışın 2 aylık hareketli ortalaması 1.2 1.0 0.8 0.6 0.4 0.2 H endeksinin yıllık artışının düşük seviyelerde seyretmeye devam etmesi parasal sıkılaştırmanın gecikmeli etkilerinin sürdüğünü göstermektedir. 0.0 04.03 07.03 10.03 01.04 04.04 07.04 10.04 01.05 04.05 07.05 10.05 01.06 04.06 07.06 10.06 01.07 04.07 07.07 10.07 Kaynak : TÜİK, TCMB 7
Enflasyon Hizmet fiyat artışları İlk 9 ay itibarıyla hizmet enflasyonu 2.0 1.8 1.6 2003-2006 ortalama 2007 1.4 1.2 1.0 0.8 0.6 0.4 0.2 0.0 Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık Kaynak : TÜİK, TCMB Hizmet enflasyonundaki yavaşlama öngörülenden daha belirgin olmuştur. 8
Para Politikası Kararları 9
Para Politikası Kararları PPK Toplantı Tarihleri Faiz Kararı Faiz Oranı* 16 Ocak 2007 Değişiklik Yapılmadı 17,50 15 Şubat 2007 Değişiklik Yapılmadı 17,50 15 Mart 2007 Değişiklik Yapılmadı 17,50 18 Nisan 2007 Değişiklik Yapılmadı 17,50 14 Mayıs 2007 Değişiklik Yapılmadı 17,50 14 Haziran 2007 Değişiklik Yapılmadı 17,50 12 Temmuz 2007 Değişiklik Yapılmadı 17,50 14 Ağustos 2007 Değişiklik Yapılmadı 17,50 13 Eylül 2007-0.25 17,25 16 Ekim 2007-0.50 16,75 FAİZ İNDİRİMİNE ERKEN BAŞLANMASININ GEREKÇELERİ Hizmet fiyatlarının öngörülenden daha hızlı yavaşlaması Ağustos ayında küresel kredi piyasalarındaki gelişmeler: Kredi koşullarını sıkılaştırarak talepte canlanma ihtimalini azalttı. Orta vadede dış talepte yavaşlama ihtimalini gündeme getirdi. 10
Para Politikası Kararları MB politika faizleri ve piyasa faizleri 23 22 IMKB Tahvil ve Bono Piyasası Faiz Oranı (Gösterge Niteliğinde, Bileşik) 21 20 TCMB Gecelik Faiz Oranı (Bileşik) 19 18 17 16 15 14 13 03.01.05 30.03.05 23.06.05 16.09.05 13.12.05 13.03.06 06.06.06 29.08.06 27.11.06 22.02.07 18.05.07 10.08.07 Merkez Bankası nın faiz indirimlerine erken başlaması Kaynak: TCMB piyasa faizlerindeki düşüşü hızlandırdı 11
Para Politikası Kararları Getiri Eğrileri Getiri (Yüzde) 18,0 17,8 17,6 17,4 17,2 17,0 16,8 16,6 16,4 16,2 16,0 13 Eylül 14 Eylül 0,5 1 1,5 2 2,5 3 3,5 4 Vade (Yıl) Getiri (Yüzde) 16,5 16,3 16,1 15,9 15,7 15,5 15,3 15,1 14,9 14,7 14,5 16 Ekim 17 Ekim 0,5 1 1,5 2 2,5 3 3,5 4 Vade (Yıl) Eylül ayındaki faiz indirim kararının ardından uzun vadeli getiriler daha fazla düştü. Kaynak: TCMB Ekim ayında ise her vadede yaklaşık aynı düzeyde azalış oldu. 12
Enflasyonu Etkileyen Diğer Unsurlardaki Gelişmeler 13
Enflasyonu Etkileyen Unsurlardaki Gelişmeler Enflasyon Beklentileri 9 8 7 6 5 4 1 yıl 2 yıl Politika faizlerindeki indirim sürecinin piyasa beklentilerinden erken başlaması, enflasyon görünümüne ilişkin olumlu algılandı. 1205 0206 0406 0606 0806 1006 1206 0207 0407 0607 0807 1007 Kaynak: TCMB 14
Enflasyonu Etkileyen Unsurlardaki Gelişmeler Toplam Talebin Bileşenleri 20,0 15,0 Nihai Yurtiçi Talep Net İhracat GSYİH 10,0 5,0 0,0-5,0 2005-I 2005-II 2005-III 2005-IV 2006-I 2006-II 2006-III 2006-IV 2007-I 2007-II 2007 yılının ikinci yarısından itibaren büyümenin daha çok özel tüketim ve yatırım harcamaları tarafından destekleneceği tahmin ediliyor. 15
Enflasyonu Etkileyen Unsurlardaki Gelişmeler Tüketici Kredileri (reel üç aylık artış oranı) 2006 2007 II III IV I II III Tüketici Kredileri 20,0 1,5 3,6 2,6 9,0 10,0 Konut Kredileri 22,8 0,9 2,2 2,7 7,5 10,2 Taşıt Kredileri 5,1-6,4-5,0-8,9-3,4-2,0 Diğer Krediler 24,3 6,0 8,9 6,6 14,5 12,8 Kredi Kartları 6,8 2,1 2,1-1,6 7,7 2,4 Kaynak: TCMB. Küresel kredi piyasalarındaki sorunların finansman koşullarını sıkılaştırması ve yurt içi bankaların kredileri fonlama maliyetlerini artırması gibi gelişmelerin tüketim talebindeki canlanmayı sınırlayacağı öngörülüyor. 16
Enflasyonu Etkileyen Unsurlardaki Gelişmeler 0-1 -2 Çıktı Açığı -3-4 Parasal sıkılaştırma -5-6 04-III 05-I 05-III 06-I 06-III 07-I 07-III Arz-talep koşulları enflasyondaki düşüş sürecini desteklemeye devam ediyor. 17
Enflasyonu Etkileyen Unsurlardaki Gelişmeler Petrol Fiyatları 85 75 65 55 45 03.01.06 26.04.06 17.08.06 07.12.06 03.04.07 26.07.07 Temmuz Raporu nda 65 ABD doları olan petrol fiyatlarına ilişkin varsayımımız, Ekim Raporu nda 70 ABD dolarına çıkarıldı. 18
Enflasyonu Etkileyen Unsurlardaki Gelişmeler Risk Primi Göstergeleri 800 700 600 500 400 300 200 100 02.01.04 02.07.04 5 Yıllık KİFT (CDS) Oranları 02.01.05 02.07.05 02.01.06 02.07.06 02.01.07 02.07.07 600 550 500 450 400 350 300 250 200 150 100 02.01.04 19.05.04 JP Morgan EMBI+ Türkiye Endeksi 30.09.04 24.02.05 12.07.05 23.11.05 27.04.06 11.09.06 08.02.07 29.06.07 Orta vadeli tahminler oluşturulurken, 2008 yılı için açıklanan bütçe hedeflerine ulaşılacağı, küresel ekonomideki yavaşlamanın yumuşak olacağı ve Türkiye nin risk priminde önemli bir değişim olmayacağı varsayıldı. 19
Enflasyon ve Para Politikasının Görünümü 12 10 8 6 4 Enflasyon ve Çıktı Açığı Tahminleri Tahm in Aralığ ı * Orta vadeli hedef 20 0 7 i çin Be lirs izlik Ara lığ ı Ç ı ktı Açığ ı Tahminler: Politika faizlerinin 2007 yılının kalanında ve 2008 yılının ilk aylarında ölçülü olarak indirildiği ve sonrasında bir süre sabit tutulduğu varsayımı altında: 2 0-2 -4 2008 yıl sonu enflasyonu: yüzde 70 olasılıkla, yüzde 2,5-5,7 (orta nokta 4,1) -6 07:02 07:03 07:04 08:01 08:02 08:03 *Enflasyonun tahmin aralığı içinde kalma olasılığı yüzde 70 tir. Kaynak: TCMB 08:04 09:01 09:02 09:03 2009 yılı üçüncü çeyreği sonunda: yüzde 70 olasılıkla, yüzde1,7-5,5 (orta nokta 3,6) 20
Para Politikasının İletişimi 21
Enflasyon Tahminleri ve Politika Duruşu SORU: İki yıl sonrası için enflasyon tahmininiz nedir? CEVAP: HEDEFE YAKIN SORU: Enflasyonu hedefe yakın tutacak olan politika duruşu nedir? 22
Para Politikası Duruşunun Güncellenmesi Temmuz 2007... politika faizlerinin yılın son çeyreğinin başından itibaren ölçülü olarak indirildiği varsayımı altında... Ekim 2007... 2007 yılının kalanında ve 2008 yılının ilk aylarında politika faizlerinin ölçülü olarak indirildiği ve sonrasında bir süre sabit tutulduğu varsayımı altında... Para politikası duruşu Merkez Bankası nın ekonomiye ilişkin mevcut durum saptaması ve parasal aktarım mekanizması göz önüne alınarak oluşturulmaktadır. 23
Para Tahmin Politikası Modeli ve Duruşunun Enflasyon Hedeflemesi-2 Güncellenmesi Veriler (Orta vadeli enflasyon görünümünü etkileyen her türlü veri) Yeni veriler enflasyonu hedefe yakın tutacak politika duruşunda bir değişiklik gerektiriyor mu? (Tahmin ve Politika Analizi) Para Politikası Duruşunun güncellenmesi Uygulanan rejimde para politikası duruşunun güncellenmesi bir istisna değil bir normdur. 24
Para Politikası Duruşunun Güncellenmesi Farklı senaryolar altında faiz patikası varsayımı Politika Faizi Alternatif Senaryo 1 Ana Senaryo Alternatif Senaryo 2 Enflasyon Raporunda ifade edilen politika duruşu bir taahhüt olarak algılanmamalıdır. Önümüzdeki dönemde gelişmelerin ana senaryodan farklı bir görünüm arz etmesi durumunda para politikası duruşu güncellenecektir. 25
Para Politikası Görünümünün Güncellenmesi Faiz Patikası Tahmini: Çek Cumhuriyeti Merkez Bankası Kaynak Kaynak: Flacek (2007) 26
Para Politikası Görünümünün Güncellenmesi Faiz Patikası Tahmini: Yeni Zelanda Merkez Bankası Kaynak: Archer (2004) 27
Sonuç ve Değerlendirmeler 2006 Haziran ayından itibaren uygulanan parasal sıkılaştırma enflasyonu kontrol altına almıştır. Enflasyon hedeflemesi rejiminde para politikası duruşunun güncellenmesi bir istisna değil bir normdur. Enflasyon Raporu ve Para Politikası Toplantı Özetlerinin dikkatle okunması gerekmektedir. 28
TÜRKİYE DE ENFLASYON VE PARA POLİTİKASI A Hakan Kara Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası TÜSİAD-KOÇ UNIVERSİTESİ EKONOMİK ARAŞTIRMA FORUMU KONFERANSI 2Kasım, 2007 29