1999 ve 2002 Seçimlerinde CHP 1999 dan 2007 ye Seçmen Tercihleri ve Değişim CHP 1999 seçimlerine Türkiye yükselen milliyetçilikle girdi. Ecevit in azınlık iktidarında seçimlere kısa bir süre kala Türkiye ye yakalanmış olarak Afrika da teslim edilen PKK lideri Abdullah Öcalan ın yakalanmış olmasının da etkisiyle, 1999 seçimlerinden DSP birinci parti, MHP ise ikinci parti olarak çıkmıştı. CHP bu seçimde yüzde 10 barajına i takılarak, meclise giremedi. 1999 seçimlerinde biri demokratik sol, diğeri sosyal demokrat söylemli iki partiden birisi iktidar olurken, diğeri baraj altında kalıp, meclise bile giremiyordu. İşte bu seçimlerde CHP ve DSP ye oy veren kitlenin birbiriyle karşılaştırması yapıldığında, 923 ilçe ölçeğinde iki partinin oyları arasındaki korrelasyon yüzde 8,4 olarak hesaplanıyor. Yani iki partinin seçmenleri ne aynı seçmenler, ne de birbirine benzer seçmen grupları. Bu ilişkisizlik 1999 seçimleri için geçerli. Çünkü DSP kazanan, CHP ise kaybeden tarafı temsil ediyor 1999 seçimlerinde. Eğer 1999 seçimlerinde CHP ve DSP ye oy verenler toplamıyla, 2002 de CHP ye oy verenler arasındaki ilişkiyi irdelediğimizde, % 78,8 lik bir korrelasyon ortaya çıkıyor. Bir adım daha ileri gidip, 1999 seçimlerinde DSP ve CHP ye oy verenler toplmaıyla, 2002 seçimlerinde CHP ve DSP ye oy verenlerin toplamı karşılaştırıldığında, bu iki seçmen kitlesi arasındaki ilişki daha da güçleniyor ve korrelasyon katsayısı 0,813 e yani yüzde 81,3 e yükseliyor. Şimdi Türkiye iller haritasında sergilenen bu yapının yansımalarını irdeleyelim.. Harita 1. (CHP99 HARİTA) 1999 seçimlerinde CHP nin aldığı oyların ortalamalardan farkına göre iller dağılımı
Haritadaki Kocaeli ve İstanbul dan başlayıp, Trakya, ege sahili ve akdeniz sahili boyunca uzanan yeşil ve sarı boyalı iller, CHP nin ortalama (+/- %15 x 8,72) ve ortalamanın üzerinde oy alabildiği illeri gösteriyor. Bu il grubuna bir de orta anadoludaki yeşil ve sarı boyalı bir grup il eklendiğinde, CHP nin seçim barajı oy düzeyine yakın ya da onun üzerinde oy alabildiği illerin sınırına gelinmiş oluyor. Sonra da, kırmızaya boyanmış, CHP nin kendi oy ortalamasının altında oy aldı iller başlıyor. Güneydoğu anadoludan, karadenize ve oradan da batıya doğru giderek içanadoluya uzanan iller. Harita 2. (CHP02 HARİTA) 2002 seçimlerinde CHP nin aldığı oyların ortalamalardan farkına göre iller dağılımı 1999 seçimleri sonrası oluşan DSP, MHP, ANAP üçlü koalisyonu iki büyük deprem felaketi ve sonrasında bir büyük ekonomik krizle 2002 ye geldiklerinde üç tükenmiş parti olarak, 2002 seçimlerinde baraj altında kalan iktidar ortakları oldular. Bu kez yükselenlerden birisi CHP idi. 1999 dan 2002 ye CHP oylarını oransal olarak 2,2 kat artırırken, daha bir Trakya, ege ve akdeniz sahil ağırlıklı parti görünümü kazanmıştı. Oy oranını yüzde 8,72 den, yüzde 19,38 e yükselten CHP nin batı sahil ve sahil sonrası ilk sıra illerinin ardındaki geniş anadolu bölgesinde birkaç öbekde ortalama ve ortalamanın üzerinde oy aldığı il in oluşu dikkat çekiyor. Hemen burada DSP nin aldığı oylardan kaynaklanan bir illere dağılım farklılaşması akla gelebilir. Ama böyle bir farklılaşma yok. Aşağıdaki CHP ve DSP toplam oylarının illere dağılımı haritası, CHP nin tek başına sergilediği yapıyla aynı.
Harita 3. (CHPDSP02 HARİTA) 2002 seçimlerinde CHP ve DSP toplam oylarının ortalamalardan farkına göre iller dağılımı İkinci ve üçüncü haritanın sergilediği dağılımın ortaya koyduğu tek fark, Zonguldak ve Zonguldak tan ayrılarak il yapılan Bartın dan kaynaklanıyor.bilindiği gibi orası da Bülent Ecevit in seçim bölgesi. Yani CHP nin 19,38 (+/- % 15 x 19,38) olan oy oranından 20,60 a (+/- % 15 x 20,6) çıkan iki partinin toplam oy oranı, ortalama sınırları açısından fark yaratsa da, yeni oranların illere dağılımı açısından Ecevit in seçim bölgesi dışında hiçbir farklılık ortaya çıkmıyor. 2004 yerel yönetim seçimlerinde il genel meclisi için yapılan seçimde CHP nin oy oranı yüzde 18,23 e düşerken DSP nin oy oranı yüzde 2,12 ye yükseliyor. Ve sonuç olarak CHP ile DSP nin toplam oy oranı, 2004 (% 20,35) seçiminde de 2002 (% 20,60) seçimindeki düzeyiyle aynı çıkıyor. 2004 seçimlerinin yerel yönetim seçimleri oluşu ve değerlendirmeye temel teşkil eden oy dağılımının da il genel meclisi seçimlerine ait olması, 2002 ile 2004 seçimleri arasında bir oy farklılaşmasının ortaya çıkmamasının nedeni olabilir.
Harita 4. (CHP04 HARİTA) 2004 il genel meclisi seçimlerinde CHP nin oylarının ortalamalardan farkına göre illere dağılımı 2004 seçimlerinde yüzde 18,23 e gerileyen CHP oylarının ortalamalar açısından illerin dağılımına etkisi, ortalamaların üzerindeki il sayısının 17 den (2002 seçimlerinde) 16 ya gerilemesi ve 20 olan ortalamayı yansıtan il sayısının ise 21 yükselmesi şeklinde oluyor. 2004 seçimlerinde CHP nin aldığı oy oranının yüzde 15 ve daha altında oy aldığı il sayısı 44 olarak gerçekleşiyor, 2002 seçimlerinde de olduğı gibi. 2007 seçimlerine CHP, DSP adaylarını da listesine alarak katıldı ve seçimlerde aldığı oyun oranı da yüzde 20,85 olarak gerçekleşti. Böylece 2002 seçimlerine göre CHP + DSP oylarında ortaya 0,25 puanlık bir artış çıkmış oldu. Yani, 2002 den 2004 e 0,25 puanlık kayıp, 2004 den 2007 ye 0,50 puanlık kazanç.
Harita 5. (CHP07 HARİTA) 2007 milletvekili seçimlerinde CHP oylarının ortalamalardan farkına göre illere dağılımı 2007 genel milletvekili seçimlerinde DSP ile birlikte seçime katılan CHP oylarının illere dağılımı daha kutlaşmış bir yapı sergiliyor. Yüzde 20,85 lik oy oranına (+/- % 15 x 20,85) göre hesaplanan ortalamaları yansıtan iller, haritada sarı ile boyanmış illerden oluşuyor. Bu illerin sayısı 13. Ortalamanın üzerinde oy alınan il sayısı ise 20. Sonuç olarak CHP 81 ilin sadece 33 ünde ortalama ya da ortalamanın üzerinde oy alırken, 48 ilde ise ortalamanın altında kalıyor. Bu da CHP yi haritada da görüldüğü gibi doğu ve adım adım orta anadoludan koparıp, giderek Türkiye nin batısına kümelendiriyor. Ayrıca ortalama düzeyde oy alınan il sayısını azalması, CHP ye oy veren ve oy vermeyen iller kutuplaşmasının da bir göstergesi oluyor.
Harita 6. (CHPDSP02CHP07 HARİTA) 2002 den 2007 ye CHP-DSP oylarının illere dağılımındaki değişmeler 2002 genel milletvekili seçimlerinde CHP ile DSP nin toplam oylarının illere dağılımı ile 2007 genel milletvekili seçimlerinde CHP oylarının illere dağılımı karşılaştırıldığında; 1. CHP nin sadece 3 ilde oylarını artırdığı, 2. Oy yitirilen illerin sayısının 9 olduğu, 3. Oy yitirilen illerin tamamının Ankara nın doğusunda bulunduğu, 4. 69 ilde, 2002 den 2007 ye CHP nin anamuhalefet partisi olduğu dönemde oy oranında herhangi bir değişmenin olmayıp, ortalamalar açısından sadece oylarını koruyabildikleri, görülüyor. Eğer CHP oylarının illere dağılımı bağlamındaki değişimine, 1999 seçimlerinden hareketle bakılacak olursa, 1999 dan 2007 ye 2,4 kat artmış olan oy oranının illere yansıması, sadece Türkiye nin sahillerindeki ve batıdaki illeri kapsadığı görülüyor.
Harita 7. (CHP9907 HARİTA) 1999 dan 2007 ye CHP oylarının illerdeki değişi İçanadoludan doğu anadoluya doğru uzanan ve güneydoğu anadolunun tamamını kapsar biçimde 1999 seçimlerinde aldığı oy düzeyiyle 2007 seçimlerinde aldığı oy düzeyinin aynı oluşu, 8 yıllık dönemde oyların 2,4 kat artışıyla birlikte değerlendirildiğinde, CHP nin kabaca sahillerde ve Türkiye nin batısında seçim barajını aşabilen bir parti olduğu kavramlaştırmasını ortaya çıkarıyor. Bu da, -bugün değilse bile yarı- siyasi kutuplaşma açısından bir kaynak oluşturma riski taşıyor, değerlendirmesini üretecektir.