MÜHENDİSLİK ve MİMARLIK FAKÜLTESİ BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ELEKTRİK DEVRELERİ LABORATUVARI KULLANILACAK ARAÇLAR
LABORATUVARDA UYULMASI GEREKEN KURALLAR Laboratuvara kesinlikle YİYECEK VE İÇECEK getirilmemelidir. Laboratuvara öğretim elemanı gelmeden girilmemelidir. Laboratuvara ait cihazlar, öğretim elemanının izni olmadan kullanılmamalıdır. Laboratuvar sorumlusu araştırma görevlilerinin bilgi ve denetimleri dışında herhangi bir nedenle hasar verdiğiniz tüm araç gerecin onarım ya da yerine konma bedeli tarafınızdan karşılanacaktır. Deney boyunca etrafı rahatsız edecek şekilde yüksek sesle konuşmak, başka grupların çalışmalarını engellemek, izin almadan laboratuvarı terk etmek, malzeme değiştirmek ve laboratuvarda dolaşmak yasaktır. Deneyler esnasında birbirinize soru sormanız veya yardım etmeye çalışmanız laboratuvar düzenini bozmanın yanısıra sizlerin de zaman kaybetmesine neden oluyor. Birbirinize soru sormak yerine lütfen asistan hocalarınıza soru sorun. Soru sormadan önce aşağıdaki adımları takip edin. Örneğin; 1. Devrenizde bir temassızlık veya kopukluk var mı? 2. Tüm fişler takılı mı? İlgili cihazın kalibrasyonu yapılmış mı? 3. Ölçüm yapamıyorsanız multimetrenizin probları doğru yerde mi? 4. Devrenizi kurarken doğru devre elemanlarını kullandınız mı? Ders bitiminde kullanılan araç gereci düzenli şekilde bırakarak laboratuvardan ayrılınız. Laboratuvarı terk ederken arkanızda boş şişe, kâğıt, deney atığı vb. gibi çöpler bırakmayın ve çalışma alanınızı bir sonraki kullanım için temiz ve düzenli bırakınız. LÜTFEN LABORATUVAR KAZALARINA KARŞI DİKKATLİ VE TEDBİRLİ OLUNUZ! 1
İçindekiler DENEY MALZEMELERİNİ ÖĞRENME... 2 1. Ayarlanabilir DC Güç Kaynağı... 2 1) Ekran... 3 2) Voltaj Ayarlama Düğmesi... 3 3) Akım Ayarlama Düğmesi... 4 4) Ayarlı Voltaj Çıkışı... 4 5) 5 V Çıkışı... 4 2. Multimetre... 4 1) Ekran... 4 2) Akım Ölçümü Ayarlama... 4 3) Gerilim Ölçümü Ayarlama... 5 4) Direnç ve Kısa Devre Ölçümü Ayarlama... 5 5) Amper Cinsinden Akım Ölçmek İçin Probun Bağlanacağı Giriş... 5 6) ma veya ua Cinsinden Akım Ölçmek İçin Probun Bağlanacağı Giriş... 5 7) mv, V, Direnç Veya Kısa Devre Ölçmek İçin Probun Bağlanacağı Giriş... 5 8) Probun Bir Ucunun Sürekli Bağlanacağı Giriş (COMMON)... 5 3. Breadboard... 5 DENEY MALZEMELERİNİ ÖĞRENME DENEYİN AMACI : Elektrik Devreleri Laboratuvarı dersinde kullanılacak deney malzemelerinin(osiloskop, sinyal jeneratörü, güç kaynağı, multimetre, breadboard vs.) işlevini ve kullanımını öğrenme 1. Ayarlanabilir DC Güç Kaynağı Ayarlanabilir DC güç kaynağı, ayarlandığı voltaj değeri kadar DC çıkış veren güç kaynağıdır. Üretilen voltajın akım değeri de ayarlanabilir. Devrenin kullanacağından az miktarda akım ayarlamak devrenin çalışmamasına, yüksek miktarda akım ayarlamak ise herhangi bir kısa devre veya ters voltaj bağlanması durumlarında devre elemanlarının yanmasına neden olabilir. Ayrıca kolay kullanım için 5 Voltluk sabit güç çıkışı da güç kaynağının üstünde mevcuttur. Deneylerde kullanılacak olan iki farklı ayarlanabilir DC güç kaynakları Şekil 6 ve 7 de gösterilmiştir. 2
Şekil 6 Şekil 7 1) Ekran Üretilen gerilimin voltaj ve akım değerlerinin kullanıcıya gösterildiği paneldir. 2) Voltaj Ayarlama Düğmesi Üretilecek olan gerilimin voltaj değerinin ayarlandığı düğmedir. 3
3) Akım Ayarlama Düğmesi Üretilecek gerilimin, gerilime yük yüklendiğinde kullanılan akım değerinin ayarlandığı düğmedir. 4) Ayarlı Voltaj Çıkışı Üretilen gerilimin devreye aktarıldığı çıkışlardır. + ve -(GND) olarak iki çıkış vardır. Devredeki beslemenin pozitif ucu + ya, negatif ucu - ye bağlanmalıdır. Aksi durumda devre elemanları ısınabilir, patlayabilir veya zarar görebilir. 5) 5 V Çıkışı Kolaylık olsun ve hazır olarak kullanılsın diye sabit 5V luk çıkışın verildiği uçlardır. 2. Multimetre Multimetre, akım (Amper), gerilim (Volt), direnç (Ohm) ve kısa devre ölçebilen bir elektronik alettir. Akım ölçülürken devreye seri, gerilim ve direnç ölçülürken ise devreye paralel bağlanır. Kısa devre ölçümlerinde devrede gerilim olmamalıdır ve kısa devre olacağı düşünülen uçlara probelar değdirilerek kısa devre olup olmadığı ölçülebilir. Deneylerde kullanılacak olan multimetre Şekil 8 de gösterilmiştir. Şekil 8 1) Ekran Ölçülen akım, gerilim ve direnç değerlerinin kullanıcıya gösterildiği paneldir. 2) Akım Ölçümü Ayarlama Ölçülecek akıma göre ekranda gösterilecek değerin ua(mikroamper), ma(miliamper) veya 10A(Amper) cinsinden olacağının seçildiği bölümdür. 4
3) Gerilim Ölçümü Ayarlama Ölçülecek gerilime göre ekranda gösterilecek değerin V(Volt) veya mv(milivolt) cinsinden olacağının seçildiği bölümdür. 4) Direnç ve Kısa Devre Ölçümü Ayarlama Direnç veya kısa devre ölçülecekse bu bölüm seçilir. 5) Amper Cinsinden Akım Ölçmek İçin Probun Bağlanacağı Giriş Amper cinsinden akım ölçmek için probun (özellikle kırmızı olanın) bağlanacağı giriştir. 6) ma veya ua Cinsinden Akım Ölçmek İçin Probun Bağlanacağı Giriş ma veya ua cinsinden akım ölçmek için probun (özellikle kırmızı olanın) bağlanacağı giriştir. 7) mv, V, Direnç Veya Kısa Devre Ölçmek İçin Probun Bağlanacağı Giriş mv veya V cinsinden gerilim ölçmek için probun (özellikle kırmızı olanın) bağlanacağı giriştir. 8) Probun Bir Ucunun Sürekli Bağlanacağı Giriş (COMMON) Probun (özellikle siyah olanın) bağlanacağı giriştir. 3. Breadboard Breadboard devreleri tak çıkar mantığı ile oluşturmamıza yarayan, belli satır ve sütunları kendi aralarında kısa devre edilmiş devre tahtasıdır. Breadboard, devreleri daha hızlı şekilde oluşturarak test etme imkanı sunar. Atlamalar jumper kablolar ile yapılarak istenilen devre kurulabilmektedir. Breadboard Şekil 9 da gösterilmiştir. Şekil 9 + ve - hatlar gösterildiği kırmızı ve mavi çizgiler boyunca(yatay 25 delik) birbirine değmektedir yani kısa devredir, fakat sağ ve sol hatlar birlikte kullanılacaksa aradaki atlamayı bir kablo yardımıyla yapmak gerekmektedir. A, B, C, D, E hatları kendi aralarında gösterilen yeşil hatlar boyunca (dikey 5 delik) birbirine değmektedir yani kısa devredir. F, G, H, I, J hatları kendi aralarında gösterilen yeşil hatlar boyunca (dikey 5 delik) birbirine değmektedir yani kısa devredir. 5