SEYRÜSEFER VE YARDIMCILARI
NDB ve ADF
NDB (NON DİRECTİONAL RADİO BEACON) (Yönlendirilmemiş Radyo Bikını) NDB Yön belirlemeye yarayan cihazlardandır. Günümüzde hava seyrüseferlerinde pek kullanılmayan ancak, gelişmiş seyrüsefer sistemlerinin hizmete girmesinden önce hizmet veren bu sistemlerin, kullanılmasının bazı nedenleri vardır.
NDB (NON DİRECTİONAL RADİO BEACON) a)ucuzluk b)stol ve fazla kullanılmayan meydanlar c) Askeri amaçlı kullanım d)gelişmiş navigation sistemi bulunmayan uçaklar e)yedek seyrüsefer yardımcı sistemi olarak
NDB (NON DİRECTİONAL RADİO BEACON) Çok hassas olmayan ve bu nedenle hava seyrüseferleri açısından özellikle yaklaşma ve iniş sırasında limitlerin oldukça üzerinde hesaba katılan bir sistemdir. Temel olarak, bir orta dalga verici olarak görev yapar ve 285khz 525khz frekans bandında hizmet verirler.
NDB (NON DİRECTİONAL RADİO BEACON) NDB cihazları başlıca aşağıdaki amaçlar için kullanılır; Yol olarak belirlenen yerlerde, Havaalanları ve belirli bir yerleşim bölgesinin belirlenmesinde, Belirli bir fiks bölgesini belirlemede, ILS marker istasyonlarının belirlenmesinde (Locator NDB).
Görüş çizgisi iletimi güvenilirliğini kaybettiği zaman kullanılır. Hava aracında veya yerde özelleşmiş seyrüsefer ekipmanı bulunmadığı zaman kullanılır. Yer istasyonlarının kurulumu ve bakım maliyeti düşüktür ve ayrıca yer istasyonunun kurulumu sırasında havaalanları araç yardımı yapabilirler ve bu da ekonomik fizibilite sağlar. Yer istasyonları LF ve MF bantlarında, 200 1750 khz aralığında yayın yapar. Sinyal VHF (çok yüksek frekans) ya da UHF (ultra yüksek frekans) gibi görüş hattı prensibiyle iletilmez. Ama dünya üzerinde, dünyanın şeklini takip ederek kavis yapar. Bu da alçak irtifalarda çok büyük mesafelerden alımın gerçekleşmesini sağlar. Vericinin yön bulma için tasarlanmış olması gerekmez. Radyo veya televizyon istasyonu, iletişim istasyonu ya da bunlardan farklı herhangi bir yayın sistemi olabilir.
NDB (NON DİRECTİONAL RADİO BEACON) NDB Kendini Tanıtma Tüm seyrüsefer yardımcı cihazlarında olduğu gibi, yayın yapan bir NDB istasyonu kendisini mutlaka tanıtır. Tanıtma amacıyla mors alfabesi kullanılır. Tanıtma işaretinin seçiminde, NDB cihazının kullanım yeri önemlidir. Yol ve yaklaşma hizmeti veren konumdaki NDB cihazlarının tanıtma işareti üç harften oluşan grupla, locator amaçlı ILS marker kullanımında ise iki harften oluşan ve dış markerdan orta markere doğru devam eden harf grubundan oluşturulur.
NDB (NON DİRECTİONAL RADİO BEACON) NDB anten tipleri : NDB cihazları muhtelif anten tipleri ile uyumlu çalışabilecek özelliklerdedir. Antenlerle uyumu temin etmek üzere, anten tuner sistemleri kullanılmaktadır. Orta dalga frekans bandında dalga boyunun oldukça fazla olması ve fiziki olarak bu büyüklükte bir anten yapılmasının pratikte faydası olmaması nedeniyle, mevcut anten boyuna ilaveten elektrik i boy büyütülür. Bu amaçla da, genellikle kapasitif frekansı yüksek antenler ve bobin devrelerinin değişken yapıldığı tuner devreleri kullanılır.
NDB (NON DİRECTİONAL RADİO BEACON) Kullanılan anten tipleri aşağıda verildiği gibidir ; MAST ANTEN : Yerden izole edilmiş, orta boyutta çelikten mamul ve izole edilmiş taşıyıcılar vasıtasıyla ayakta durabilen anten tipidir. Düşük kaplamanın yeterli olduğu yerlerde kullanılır. FİBERGLAS MAST ANTEN : Normal mast anten gibi dikine durabilecek ancak ayakta durabilmek için bağlantı gerektirmeyen, diğer seyrüsefer istasyonlarının yayınlarını etkilememek amacıyla fiber esaslı malzemeden yapılmış antendir. SİMETRİK T ANTEN : Genellikle yüksek kaplama istenilen yerlerde ve arazi yapısının uygun olduğu yerlerde kullanılır. Oldukça yüksek ve direkler arası, oldukça açık yapılarak ortadan beslenir.
NDB (NON DİRECTİONAL RADİO BEACON)
ADF (AUTOMATİC DİRECTİON FİNDER) ADF sistemin taşıtta bulunan kısmıdır. Uçakların yayın yapan yer istasyonlarına bağlı olarak yön bulması imkanını sağlayan bir seyrüsefer yardımcısıdır. Yön bulmak için istasyon seçimi haricinde herhangi bir manuel operasyon gerektirmez. ADF göstergesi sürekli seçilen yer istasyonunu gösterir. NDB sinyalleri dünya üzerinde, dünyanın şeklini takip ederek kavis yapar. Bu da alçak irtifalarda çok büyük mesafelerden alımın gerçekleşmesini sağlar. NDB sinyallerinin gideceği maksimum sınır yer istasyonun gücüne bağlıdır. ADF 190-1750khz arasındaki sinyalleri algılayabilir.
ADF (AUTOMATİC DİRECTİON FİNDER) Sistemin çalışma frekansı 200-1750 KHz arasında degisir. Avrupa da NDB (Non Directional Beacon) ve L (Locator) olmak üzere iki tür yer istasyonu vardır. Genelde kullanılan 200-420 KHz frekans aralığıdır. İletimde genlik modülasyonu kullanılır. Çalışma prensibi VDF ile aynıdır. Her yer istasyonu mors kodunda iki-üç harfli tanıtım sinyali gönderir. NDB için dakikada 2 defa, L için dakikada 6 defa tanıtım sinyali yayınlanır.
ADF (AUTOMATİC DİRECTİON FİNDER) ADF sistemi normal uçuşta, yaklaşmada ve her uçuş seviyesinde kullanılabilir. NDB daha çok seyrüsefer sırasında, L ise yaklaşmalarda kullanılır. Locator' ın verici gücü 10-50 w, NDB 'nin ise 1-5 Kw mertebelerindedir. Buna bağlı olarak da Locator' ın menzili 15-25 NM, NDB' nin 50-100 NM düzeyindedir. Sistem hatası ±10º dir. Özellikle geceleri hata miktarı maksimuma ulaşır.
ADF (AUTOMATİC DİRECTİON FİNDER) Bir NDB, hava yollarında hava meydanı veya ILS yerleştiricisi olarak, yada VOR ile birlikte veya yalnız basına bir hava limanının civarında kullanılabilir. Günümüzde seyrüsefer amaçlı kullanılan NDB, basit bir yaklaşma yardımı sağlamak için DME ile birlikte kullanılır.
ADF (AUTOMATİC DİRECTİON FİNDER) ADF - otomatik olarak seçilen istasyona doğru yönelimi belirler ve radyo manyetik göstergede(rmi) gösterir. Algılayıcı (sense) ve halka (loop) anten kullanır. Halka (loop) anten hareket eden parçaları olmayan, küçük, düz bir antendir. Antenin içinde birbirlerine göre farklı açılarla yerleşmiş bobinler vardır. Halka (loop) anten, sinyalin gücünden istasyonun yönünü algılayabilir fakat yönelimin istasyona doğru yönde mi, zıt yönde mi belirleyemez. Algılayıcı (sense) anten daha sonra bu bilgiyi verir, ayrıca ADF fonksiyonu gerekli olmadığı zaman ses alımını sağlar.
ADF (AUTOMATİC DİRECTİON FİNDER)
ADF (AUTOMATİC DİRECTİON FİNDER) Genelde ADF alıcısı hiç sistem hatasına sahip olmadığı için ya da pilotu ani istasyon hatalarında veya alıcı hatalarında uyaracak uyarı bayrakları olmadığı için, ADF uyarı sesi her zaman dinlenmelidir. Uyarı sesleri her durumda en az bir pilot ya da uçuş görevlisi tarafından dinlenmelidir. Pilot ADF kullanarak ve manyetik yönelme desteği prensiplerini uygulayarak bir istasyondan uzaklaşabilir. Manyetik yönelme desteği, pilotun hem rota göstergesini hem yönelim göstergesini kullanıp yorumlamasını gerektirir.
ADF (AUTOMATİC DİRECTİON FİNDER) ADF cihazının avantajı: Sistemin basitliği ve ucuzluğudur. ADF cihazının dezavantajları: Meteorolojik şartlara duyarlı, Fading olayı sebebiyle özellikle geceleri alınan bilgiye güvenilememesi, Dikey olarak ±45º lik bölgede sessizlik konisi oluşmaktadır.
ADF Cihazı ADF Kontrol Paneli
ADF (AUTOMATİC DİRECTİON FİNDER)
SUNUMDA KULLANILAN KAYNAKLAR NDB ve ADF Vikipedi ÖZER Haluk, Seyrüsefer ATSEP Temel Eğitimi/Seyrüsefer Yardımcı Sistemleri, 2010. Seyrüsefer Dairesi Başkanlığı Radyo Seyrüsefer Yardımcıları Eğitim Notları Devlet Hava Meydanları İşletmesi Hava Seyrüseferi Ders Notları
Bir sonraki derste görüşmek dileğiyle Öğr.Gör. Gülaçtı ŞEN İstanbul Aydın Üniversitesi Havacılıkta Yer Hizmetleri Bölümü