ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ DOKTORA TEZİ Deniz Levent KOÇ AŞAĞI SEYHAN OVASI TUZLU-SODYUMLU TOPRAKLARININ FARKLI YÖNTEMLERLE İYİLEŞTİRİLMESİ TARIMSAL YAPILAR VE SULAMA ANABİLİM DALI ADANA, 2011
ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ AŞAĞI SEYHAN OVASI TUZLU-SODYUMLU TOPRAKLARININ FARKLI YÖNTEMLERLE İYİLEŞTİRİLMESİ Deniz Levent KOÇ DOKTORA TEZİ TARIMSAL YAPILAR VE SULAMA ANABİLİM DALI Bu Tez../../. Tarihinde Aşağıdaki Jüri Üyeleri Tarafından Oybirliği/Oyçokluğu ile Kabul Edilmiştir......... Prof. Dr. Rıza KANBER Prof. Dr. Bülent ÖZEKİCİ Prof. Dr. İdris BAHÇECİ DANIŞMAN ÜYE ÜYE... Prof. Dr. Üstün ŞAHİN ÜYE... Doç. Dr. Mustafa ÜNLÜ ÜYE Bu Tez Enstitümüz Tarımsal Yapılar ve Sulama Anabilim Dalında hazırlanmıştır. Kod No: Prof. Dr. İlhami YEĞİNGİL Enstitü Müdürü Bu Çalışma Ç. Ü. Araştırma Projeleri Birimi Tarafından Desteklenmiştir. Proje No: ZF2008D8 Not: Bu tezde kullanılan özgün ve başka kaynaktan yapılan bildirişlerin, çizelge ve fotoğrafların kaynak gösterilmeden kullanımı, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunundaki hükümlere tabidir.
ÖZ DOKTORA TEZİ AŞAĞI SEYHAN OVASI TUZLU-SODYUMLU TOPRAKLARININ FARKLI YÖNTEMLERLE İYİLEŞTİRİLMESİ Deniz Levent KOÇ ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ TARIMSAL YAPILAR VE SULAMA ANABİLİM DALI Danışman :Prof. Dr. Rıza KANBER Yıl: 2011, Sayfa: 178 Jüri :Prof. Dr. Rıza KANBER :Prof. Dr. Bülent ÖZEKİCİ :Prof. Dr. İdris BAHÇECİ :Prof. Dr. Üstün ŞAHİN :Doç. Dr. Mustafa ÜNLÜ Bu çalışma, farklı jips miktarlarının, farklı uygulama biçimlerinin ve de farklı sulama yöntemlerinin tuzlu-sodyumlu topraklarda EC, ph, SAR, NaX ve DSY üzerine olan etkilerini araştırmak amacıyla bozulmuş örnekli büyük toprak tankları ile bozulmuş ve monolit örnekli küçük toprak tanklarında yapılmıştır. Denemede kullanılan topraklar tuzlu-sodyumlu (EC e =4.54-9.67 ds.m -1 ; DSY=49.1-62.0), kullanılan sulama suları tuzsuz ve de orta derecede tuzlu özelliklere sahiptir (EC w =0.70-6.28 ds.m -1 ). Toprağın hidrolik iletkenliğini artırmak için tuzlu su ile denemeye başlanmış ve zamanla şebeke suyuna doğru seyreltme yapılmıştır. Araştırmada, hem büyük hem de küçük toprak tanklarında m 2 ye 13 ve 20 kg jips uygulanmıştır. Büyük toprak tanklarında ilk 10 cm ye ve de tüm toprak profiline; küçük toprak tanklarında bozulmuş örneklilerde ilk 5 cm ye ve profilin tamamına, monolit örneklilerde ise; ilk 5 cm ye ve de profilin tamamına düşey malç biçiminde, aynı miktarlarda jips uygulanarak etkinlikleri karşılaştırılmıştır. Yıkama yöntemi olarak damla ve aralıklı göllendirme sulama teknikleri kullanılmıştır. Deneme sonuçlarına göre; tüm toprak profilinde DSY azalmasına; 20 kg.m -2 jipsin (UM2) toprak profiline karıştırılmasının (UB2) ve göllendirme yöntemiyle (G) yıkama yapılmasının diğer kombinasyonlara göre 0.95 güvenle daha etkili olduğu bulunmuştur. Monolit üst toprakta; göllendirme sulama yöntemiyle yapılan yıkamada DSY azalmasında; hangi jips miktarı olursa olsun kesinlikle jipsin toprağa serpilerek uygulanmasının;. damla sulama yöntemiyle yapılan yıkamada ise, iyileştirici miktarı arttıkça jipsin toprağa karıştırılarak uygulanmasının, istatistiksel olarak, 0.01 düzeyinde daha etkin olduğu bulunmuştur. Bozulmuş üst toprakta ise en etkin DSY azalması için damla sulamayla 20 kg.m -2 jipsin uygulanması gerektiği belirlenmiştir. Anahtar Kelimeler: Sorunlu Topraklar, Jips Uygulama Biçimleri, Yıkama Yöntemleri I
ABSTRACT PhD THESIS AMELIORATION OF SALINE-SODIC SOILS OF LOWER SEYHAN PLAIN WITH DIFFERENT METHODS Deniz Levent KOÇ ÇUKUROVA UNIVERSITY INSTITUTE OF NATURAL AND APPLIED SCIENCES DEPARTMENT OF AGRICULTURAL STRUCTURES AND IRRIGATION Supervisor :Prof. Dr. Rıza KANBER Year: 2011, Pages: 178 Jury :Prof. Dr. Rıza KANBER :Prof. Dr. Bülent ÖZEKİCİ :Prof. Dr. İdris BAHÇECİ :Prof. Dr. Üstün ŞAHİN :Assoc. Prof. Dr. Mustafa ÜNLÜ This study was carried out to investigate the effects of different gypsum amounts, different application methods of gypsum and different leaching irrigation methods on the EC, ph, SAR, NaX and ESP of the saline-sodic soils using large and small soil columns. Attributes of treatment soil are saline-sodic (EC e =4.54-9.67 ds.m -1 ESP=49.1-62.0) and leaching waters ranged between saltless and medium saline (EC w =0.70-6.28 ds.m -1 ). Saline waters were used to leachate the soil in the beginning of experiment to increase the hydraulic conductivity of the soil and diluted to towards saltless water. The study involved gypsum application rates of 13 and 20 kg per m 2, respectively for both large and also small soil columns. Gypsum was mixed to the first 5 cm and 10 cm of top soil on disturbed small and large soil columns, respectively. Also, gypsum was mixed to the first 5 cm of top soil and installed whole soil using vertical mulch technique for monolith soil columns. Drip and intermittent ponding irrigation methods were used to leachate to the soil columns. According to results: the treatment with 20 kg per m 2 gypsum was mixed into whole soil profile and used intermittent ponding technique was found to be the most effective combination as statistical 0.95 importance level to decrease ESP in the large soil columns. Whichever gypsum amount is chosen, gypsum must be mixed on the top of soil with intermittent ponding; if gypsum amounts are be increased then gypsum must be mixed whole soil for monolith soil columns to decrease ESP (0.01 importance level). To decrease ESP on the disturbed small soil columns, 20 kg per m 2 gypsum must be applied with drip irrigation. Key Words: Salt-Affected Soils, Gypsum Application Methods, Leaching Methods II
TEŞEKKÜR Çalışmamın her aşamasında yardımlarını esirgemeyen ve bana Aşağı Seyhan Ovası Tuzlu-Sodyumlu Topraklarının Farklı Yöntemlerle İyileştirilmesi konulu doktora tezini veren, yapıcı ve yönlendirici fikirleri ile bana daima yol gösteren danışman hocam Sayın Prof. Dr. Rıza KANBER e teşekkürlerimi sunarım. Ayrıca, tez izleme komitesi üyesi ve sayın hocam Doç. Dr. Mustafa ÜNLÜ ye çalışmamın tüm aşamalarında yapmış olduğu yönlendirici ve olumlu katkılarından dolayı şükranlarımın olduğunu belirtmek isterim. Arazi ve laboratuvar çalışmalarındaki katkılarından dolayı, Tarımsal Yapılar ve Sulama Bölümü öğrencisi Samet ÇAKAR a; tezin yazımı ve oluşturulması sırasındaki değerli katkılarından dolayı Dr. Servet TEKİN e; bana desteklerini esirgemeyen bölümümüz deneme alanı çalışanlarından Murat YÜCE ve Yahya TATAR'a; bölümümüz laboratuvar sorumlusu A. Mine YILDIZ a; laboratuvar çalışmasındaki katkılarından dolayı Pınar AYHAN a ve Merve ALKANAT a çok teşekkür ederim. Tezimin her anında yanımda olan, en zor günlerimde desteğini esirgemeyen annem Nevin ÇAKMAK a teşekkürlerin en yücesini sunarım. III
İÇİNDEKİLER SAYFA ÖZ....I ABSTRACT... II TEŞEKKÜR... III İÇİNDEKİLER... IV ÇİZELGELER DİZİNİ... VII ŞEKİLLER DİZİNİ... IX SİMGELER VE KISALTMALAR... XI 1. GİRİŞ... 1 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR... 5 2.1. Sorunlu Topraklar... 5 2.2. Sorunlu Toprakların İyileştirilmesi... 8 2.2.1. Kullanılan Yıkama Yöntemleri... 10 2.2.2. Kullanılan İyileştirici Maddeler... 11 2.3. Türkiye de Sorunlu Toprakların İyileştirilmesi İle İlgili Çalışmalar... 16 3. MATERYAL VE METOD... 19 3.1. Materyal... 19 3.1.1. Deneme Yeri... 19 3.1.2. Toprak Özellikleri... 19 3.1.3. Kullanılan İyileştirici... 20 3.1.4. Yıkama Suyu... 21 3.2. Metod... 21 3.2.1. Toprakların Alınması ve Tanklara Yerleştirilmesi... 21 3.2.2. Deneme Konuları... 24 3.2.3. İyileştirici Miktarlarının Hesaplanması... 28 3.2.4. Yıkama Suyu Miktarı ve Uygulama Biçimi... 28 3.2.5. Süzüklerin Alınması ve Yıkama... 32 3.2.6. Çözünebilir Tuzların Yıkanması... 33 3.2.7. Deneme Sonunda Yapılan İşlemler... 33 3.2.8. Laboratuvar Analiz Metodları... 35 IV
3.2.8.1. Toplam Tuz (ECe)... 35 3.2.8.2. Toprak Reaksiyonu (ph)... 36 3.2.8.3. Toprak Nem İçeriği... 36 3.2.8.4. Bünye... 36 3.2.8.5. Tarla Kapasitesi (TK)... 36 3.2.8.6. Solma Noktası (SN)... 36 3.2.8.7. Hacim Ağırlığı (A s )... 36 3.2.8.8. Katyonlar ve Anyonlar... 37 3.2.8.9. Değişebilir Sodyum (NaX) ve Katyon Değişim Kapasitesi... 37 4. BULGULAR VE TARTIŞMA... 39 4.1. Tuzluluk ve Sodyumluğun Giderilmesi... 39 4.1.1. Tüm Toprak Profili (C)... 39 4.1.1.1. Tuzluluk ve Sodyumluluk Belirteçlerinin Değişimi... 39 4.1.1.1.(1). EC e Değişimi... 39 4.1.1.1.(2). ph Değişimi... 41 4.1.1.1.(3). Değişebilir Sodyum (NaX) Değişimi... 42 4.1.1.1.(4). Sodyum Adsorpsiyon Oranı (SAR)... 44 4.1.1.1.(5). Değişebilir Sodyum Yüzdesi (DSY)... 45 4.1.2. Üst Toprak Katmanı (A ve B)... 46 4.1.2.1. Tuzluluk ve Sodyumluluk Belirteçlerinin Değişimi... 46 4.1.2.1.(1). EC e Değişimi... 47 4.1.2.1.(2). ph Değişimi... 49 4.1.2.1.(3). Değişebilir Sodyum (NaX)... 52 4.1.2.1.(4). Sodyum Adsorpsiyon Oranı (SAR)... 53 4.2. Toprak Profili Boyunca EC e ve DSY Değerlerinin Değişimi... 55 4.2.1. Tüm Toprak Profili (C)... 55 4.2.1.1. EC e Değişimi... 55 4.2.1.2. DSY Değişimi... 63 4.2.2. Üst Toprak Katmanı (A ve B)... 67 4.2.2.1. EC e Değişimi... 67 4.2.2.2. DSY Değişimi... 69 V
4.3. Tuzlu-Sodyumlu Sirkenli Serisi Topraklarının İyileştirme Ölçütleri... 75 4.3.1. Yıkama Suyu Miktarı... 75 4.3.1.1. Tüm Toprak Profili (C)... 75 4.3.1.1.(1). Yıkama Biçimlerinin Etkisi... 75 4.3.1.1.(2). Jips Miktarlarının Etkisi... 78 4.3.1.1.(3). Jips Uygulama Biçimlerinin Etkisi... 80 4.3.1.2. Üst Toprak Katmanı... 82 4.3.1.2.(1) Örnek Alma Biçiminin Etkisi... 82 4.3.1.2.(2) Yıkama Yöntemlerinin Etkisi... 83 4.3.1.2.(3) Jips Miktarlarının Etkisi... 84 4.3.1.2.(4) Jips Uygulama Biçimlerinin Etkisi... 86 4.3.2. Gerçek ve Kestirimsel DSY İlişkisi... 87 4.3.3. Yıkama Süresi... 88 4.3.3.1. Büyük Tanklar (Tüm Toprak Profili)... 88 4.3.3.2. Küçük Tanklar (Üst Toprak)... 90 5. SONUÇ VE ÖNERİLER... 95 KAYNAKLAR... 99 ÖZGEÇMİŞ...111 EKLER...113 VI
VII
ÇİZELGELER DİZİNİ SAYFA Çizelge 2.1. Tuzdan Etkilenen Toprakların Sınıflandırılması (Lamond ve Whitney, 1992... 5 Çizelge 2.2. Tuzdan Etkilenen Toprakların Kıtasal Dağılımı-milyon ha, (FAO, 2000)... 7 Çizelge 2.3. Türkiye de Sorunlu Toprakların Dağılımı (Sönmez, 2004)... 8 Çizelge 3.1. Deneme Topraklarının Kimi Fiziksel ve Kimyasal Özellikleri... 20 Çizelge 3.2. Yıkamada Kullanılan Suların Bazı Kimyasal Özellikleri... 21 Çizelge 3.3. Büyük Tanklarda Yıkama ve Tabandan Çıkan Drenaj Suyu Miktarları ile Yıkama Randımanları... 30 Çizelge 3.4. Küçük Tanklarda Yıkama ve Drenaj Suyu Miktarları ile Yıkama Randımanları (Monolit)... 30 Çizelge 3.5. Küçük Tanklarda Yıkama ve Drenaj Suyu Miktarları ile Yıkama Randımanları (Bozulmuş)... 31 Çizelge 4.1. Deneme Başlangıcında ve Sonunda EC e Değerlerindeki Değişim... 40 Çizelge 4.2. Varyans Analiz Çizelgesi (Tüm Toprak Profili)... 41 Çizelge 4.3. Deneme Başlangıcında ve Sonunda ph Değerlerindeki Değişim... 42 Çizelge 4.4. Deneme Başlangıcında ve Sonunda NaX Değerleri (me.100g -1 )... 43 Çizelge 4.5. Deneme Başlangıcında ve Sonunda SAR Değerlerindeki Değişim... 44 Çizelge 4.6. Deneme Başlangıcında ve Sonunda DSY Değerlerindeki Değişim... 45 Çizelge 4.7. Deneme Başlangıcında ve Sonunda EC e Değerlerindeki Değişim... 48 Çizelge 4.8. Deneme Başlangıcında ve Sonunda ph Değerlerindeki Değişim... 50 Çizelge 4.9. Varyans Analiz Çizelgesi (Üst Toprak Katmanı)... 51 Çizelge 4.10. Denemede NaX (me.100g -1 ) Değerlerindeki Değişim... 52 Çizelge 4.11. Deneme Başlangıcında ve Sonunda SAR Değerlerindeki Değişim... 54 Çizelge 4.12. Deneme Konularına İlişkin Zaman Denklemleri, Yıkama Suyu Miktarları ve Yıkama Süreleri (Tüm Toprak Profili)... 89 Çizelge 4.13. Deneme Konularına İlişkin Zaman Denklemleri, Yıkama Suyu Miktarları ve Yıkama Süreleri (Monolit Üst Toprak)... 91 VIII
Çizelge 4.14. Deneme Konularına İlişkin Zaman Denklemleri, Yıkama Suyu Miktarları ve Yıkama Süreleri (Bozulmuş Üst Toprak)... 92 IX
ŞEKİLLER DİZİNİ SAYFA Şekil 3.1. Denemede kullanılan toprakların alındığı yer (uydu görüntüsü, google map, 2011)... 20 Şekil 3.2. Toprak örneklerin alınması için boyutların belirlenmesi ve toprağın kazılması... 22 Şekil 3.3. Tankların şematik görünümleri: (a) bozulmuş toprak profili (büyük tank); (b) bozulmuş üst toprak (küçük tank); (c) bozulmamış üst toprak (küçük tank)... 23 Şekil 3.4.. Monolit örneklerin alınması... 23 Şekil 3.5. Deneme planı... 25 Şekil 3.6. Çalışmada kullanılan monolit (a) ve bozulmuş (b) toprak örneklerini içeren tanklar... 26 Şekil 3.7. Çalışmada kullanılan bozulmuş toprak örneklerini içeren büyük tanklar (c)... 26 Şekil 3.8. Bozulmuş toprak örnekli büyük tanklardan örnek alınması... 33 Şekil 3.9. Bozulmuş (a) ve monolit (b) toprak örnekli küçük tanklardan örnek alınması... 33 Şekil 3.10. Hava kuru ortamda toprak örneklerinin kurutulması... 34 Şekil 4.1. Toprak profilinde tuzluluk değişimi... 57 Şekil 4.2. Toprak profilinde tuzluluk değişimi... 58 Şekil 4.3. DCUM1UB1 konusunda tuz görünümü... 60 Şekil 4.4. GCUM1UB2 konusunda tuz görünümü... 61 Şekil 4.5. DCUM1UB2 konusunda tuz görünümü... 62 Şekil 4.6. Toprak profilinde DSY değişimi... 65 Şekil 4.7. Toprak profilinde DSY değişimi... 66 Şekil 4.8. Yıkama suyu uygulamaları ile değişen toprak tuzluluğu... 68 Şekil 4.9. Toprak profilinde DSY değişimi... 71 Şekil 4.10. Toprak profilinde DSY değişimi... 72 Şekil 4.11. Toprak profilinde DSY değişimi... 73 Şekil 4.12. Toprak profilinde DSY değişimi... 74 X
Şekil 4.13. Tüm toprak profilinde yıkama biçimlerine ilişkin tuz yıkama eğrileri... 77 Şekil 4.14. Tüm toprak profilinde jips miktarlarına ilişkin tuz yıkama eğrileri... 79 Şekil 4.15. Tüm toprak profilinde jips uygulama biçimlerine ilişkin tuz yıkama eğrileri... 81 Şekil 4.16. Toprak örneklerinin tuz yıkanmasına etkisi... 82 Şekil 4.17. Yıkama yöntemlerinin tuz yıkanmasına etkisi... 84 Şekil 4.18. Jips miktarlarının tuz yıkanmasına etkisi... 85 Şekil 4.19. Jips uygulama biçimlerinin toprak tuzluluğuna etkisi... 86 Şekil 4.20. Gerçek ve kestirimsel DSY değerleri arasındaki ilişki... 87 Şekil 4.21. Konulara ilişkin yığışımlı infiltrasyon denklemleri (tüm toprak profili)... 90 Şekil 4.22. Konulara ilişkin yığışımlı infiltrasyon denklemleri (monolit üst toprak)... 92 Şekil 4.23. Konulara ilişkin yığışımlı infiltrasyon denklemleri (bozulmuş üst toprak)... 93 Şekil 4.24. Konulara ilişkin yığışımlı infiltrasyon denklemleri (monolit, bozulmuş üst toprak)... 93 XI
SİMGELER VE KISALTMALAR EC e : çamur süzüğü elektriksel iletkenliği (ds.m -1 ) NaX : değişebilir sodyum (me.100g -1 ) SAR : sodyum adsorpsiyon oranı JG : jips gereksinimi (ton.da -1 ) KDK : katyon değişim kapasitesi (me.100g -1 ) DSY : gerçek değişebilir sodyum yüzdesi DS YS : yıkama suyunun değişebilir sodyum yüzdesi DSY S : drenaj suyunun değişebilir sodyum yüzdesi A s : hacim ağırlığı (g.cm -3 ) TK : tarla kapasitesi (g.g -1, %) SN : solma noktası (g.g -1, %) Drz : toprak derinliği (cm) AWC : kullanılabilir toprak suyu (cm) Ca : kalsiyum Mg : magnezyum Na : sodyum C : yıkamadan sonraki ortalama toprak tuz derişimi (ds.m -1 ) C o B : katsayı A : katsayı YS yığ D t A DSY b DSY s Drz : yıkamadan önceki ortalama toprak tuz derişimi (ds.m -1 ) : yığışımlı yıkama suyu miktarı (cm) : yıkanan toprak derinliği (cm) : arazi alanı (da) : başlangıçtaki değişebilir sodyum yüzdesi : bitişteki değişebilir sodyum yüzdesi : toprak derinliği, cm XII
XIII
1. GİRİŞ Deniz Levent KOÇ 1. GİRİŞ Dünya nüfusu 1971 yılında 4 milyar iken, yaklaşık % 60 lık bir artışla 2008 yılı itibariyle 6.64 milyarı aşmıştır. Birleşmiş Milletler Nüfus Fonu'na göre dünya nüfusunun Kasım 2012'de 7 milyara ulaşacağı tahmin edilmektedir. 1971 yılında 36 milyon olan Türkiye nüfusu yaklaşık %51 oranında bir artışla 2008 yılında 71 milyonu aşmıştır (Anonim, 2011a). Nüfustaki bu hızlı artış, birçok ülkede gıda üretimininin karşılanabilmesinde anahtar etmen olan sulama ve drenaj olanaklarının önemini artırmaktadır. Hızla artan nüfusun yeterli düzeyde beslenmesi için daha fazla gıda üretimine gerek vardır. Bunun için yeni üretim alanlarını tarıma açmak zorunlu olmaktadır. Ancak, üretim alanlarının son sınırına gelindiğinden, tuzdan etkilenmiş sorunlu topraklardan yararlanma olanağını ciddi biçimde dikkate alma zorunluluğu ortaya çıkmaktadır. Aşırı derişimlerde çözünebilir tuz veya değişebilir sodyum ya da her ikisini de içeren topraklar tuzdan etkilenen topraklar veya sorunlu topraklar olarak bilinir (tuzlu ve sodyumlu topraklar). Sorunlu topraklar, çamur süzüğü elektriksel iletkenliği (EC e ) ve değişebilir sodyum yüzdesine (DSY) göre sınıflandırılırlar. Buna göre; anılan topraklar tuzlu, sodyumlu (tuzsuz-alkali) ve tuzlu-sodyumlu (tuzlu-alkali) topraklar olarak sınıflandırılmaktadırlar (Lamond ve Whitney, 1992). Tuzlar etkiledikleri alanların değerini ve verimliliğini önemli ölçüde azaltmaktadır. Toprak tuzluluğu ve bununla ilişkili sorunlar, genellikle yağışın topraktaki çözünebilir tuzları yıkamak için yetersiz olduğu kurak ve yarı kurak iklim bölgelerinde ya da yüzey veya yüzey altı drenajın sınırlı olduğu yerlerde meydana gelir. Ayrıca, tuzluluk problemleri, özellikle sulama suyu niteliğinin kötü olduğu sulanan alanlarda ortaya çıkmaktadır. Türkiye de 1.5 milyon hektardan fazla alanda tuzluluk, sodyumluluk ve 2.8 milyon hektar alanda ise drenaj sorunu bulunmaktadır. Sorunlu topraklar, Türkiye yüzölçümünün %2 sine, toplam işlenen tarım arazilerinin %5.5 ine, toplam sulanabilir alanların %6 sına eşittir. Sorunlu alanların, %74.0 ü tuzlu, %25.5 i tuzlusodyumlu ve %0.5 i ise sodyumlu topraklardan oluşmaktadır (Sönmez, 2004). 1
1. GİRİŞ Deniz Levent KOÇ Değinilen toprakların üretime açılması ile önemli miktarda gıda üretimi sağlanacağı kestirilmektedir. Sorunlu toprakların yönetimi ve iyileştirilmesi çok önemlidir. Tuzdan etkilenen ağır bünyeli topraklar, tuzluluk ve sodyumluluk sorunlarından dolayı bitki gelişimi için elverişsiz olarak bilinirler. Toprakta fazla miktarda toplam çözünebilir tuzların bulunması; bitkiler için elverişli suyu sınırlandırarak toprak çözeltisindeki su potansiyelinin azalmasına neden olur ve böylece bitkiler strese girer. Ayrıca, yüksek tuz derişimleri, özellikle, toksik iyonlar (klor, sodyum, bor) bitki metabolizmasına engel olur. Diğer yandan, toprakta fazla miktarda değişebilir sodyum bulunması; killerin şişmesi ve ayrışmasının bir sonucu olarak, toprak yapısının bozulmasına ve sodyumun bitkilerde yüksek düzeyde zehirlilik tehlikesine yol açmasına neden olur. Kil ayrışması ve toprak yapısının bozulması, hidrolik iletkenliğin düşmesine yol açar (Abrol ve ark., 1988). Dünyada 100 yıldan daha fazla bir süredir, bir takım ticari kimyasal iyileştiricilerin kullanıldığı çok sayıda araştırma ve iyileştirme projeleri yapılmıştır. Bu çalışmalarda yaygın olarak kullanılan ıslah maddelerinin etkinlikleri değerlendirilmiştir. Sülfirik asit, jips, alüminyum sülfat ve kalsiyum klorid gibi iyileştiriciler tuzdan etkilenen topraklara uygulandığında; toprak yüzeylerinde kabuklanmada azalma, killerin yumaklaşması ve değişebilir sodyumun azalmasını sağlamıştır (Alsharari, 1999). Sorunlu toprakların iyileştirilmesinde, ülkemizde genel olarak yalnızca, tava sulama yöntemi ile sürekli/fasılalı yıkama yaklaşımı kullanılmaktadır. Ancak, genelde su kaynaklarının sınırlı olması; özelde iklim değişikliği ve çevre kirliliği yüzünden su kaynaklarının miktar olarak azalması, yukarıda değinilen koşulu, yakın gelecekte, uygulanamaz duruma sokacaktır. Bu durumda, yeni yaklaşımlara ve yeni kavram, ilke ve modellere gereksinim bulunmaktadır. Bu amaçla yeni sulama yöntemlerinin veya yeni sulama teknolojilerinin dikkate alınması, yeni yaklaşımların elde edilmesi gerekmektedir. Zira tuzluluk ile ilgili temel bilgiler, örneğin, sorunlu toprakların sınıflamasına ilişkin kimyasal analiz sonuçlarının yorumlanması, sulama sularının sınıflandırılması; tuzlu-sodyumlu toprakların ve geleneksel olmayan suların kullanılması ile ilgili olarak; yıkama 2
1. GİRİŞ Deniz Levent KOÇ gereksinimi gibi, tuz yıkama eşitliği gibi, tuzlu-sodyumlu toprakların iyileştirilme ilkeleri gibi, daha nice bilimsel kavram ve ölçütler, geleneksel karık/tava yöntemleri ile sulanan orta-hafif bünyeli bir toprak esas alınarak düzenlenmiştir (Ayers, 1977; Bressler ve Hoffman, 1986; Ayers ve Westcot, 1989; Tanji, 1990; Hoffman ve ark. 1990; Kanber ve ark., 1992; Bauder ve Brock, 2001; Sönmez, 2004). Bu kavram ve ölçütlerin, değişen koşullara göre, örneğin, geleneksel olmayan suların yersel sulama yöntemleri ile ve farklı ilkeler doğrultusunda uygulanması gibi, ele alınıp yeni baştan düzenlenmesi, eğer gerekiyorsa, değiştirilmesi veya yeni kuralların ortaya çıkarılması, zorunlu olmaktadır. Bu çalışmada, Aşağı Seyhan Ovası nda yaygın olarak bulunan tuzlusodyumlu toprakların iyileştirilmesi amaçlanmıştır. Araştırma, toprak tankları kullanılarak jips materyalinin farklı miktar ve uygulanış biçimlerine göre düzenlenmiştir. Ayrıca, yıkamada damla ve aralıklı göllendirme yöntemleri, ön yıkamalarda çok tuzlu suların, infiltrasyonu artırma kapasiteleri irdelenmiştir. Elde edilecek sonuçların irdelenmesinde, sorunlu toprakların iyileştirilmesi için farklı kavram ve ilkelerin geliştirilmesine katkıda bulunmaya çalışılmıştır. 3
1. GİRİŞ Deniz Levent KOÇ 4
2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Deniz Levent KOÇ 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR 2.1. Sorunlu Topraklar Tuzlu ve sodyumlu topraklar, genelde, kurak ve yarı kurak iklim bölgelerinde meydana gelir. Bu bölgelerde, yıllık yağış miktarının, yıllık sıcaklık ortalamasına oranı 40 veya daha küçüktür (FAO, 2000). Kurak ve yarı kurak iklim bölgelerinde ayrışan primer minerallerden açığa çıkan tuzların yıkanması sınırlı olup, su yardımıyla deniz ve okyanuslara taşınamazlar. Nemli iklim bölgelerinde yağış fazla olduğundan, eriyebilir tuzlar yıkanır ve akarsularla denizlere taşınırlar. Bu nedenle nehir ağızlarında görülen delta ovaları dışında, nemli iklim bölgelerinde tuzlu topraklara rastlanılmaz (FAO, 2000). Tuzdan etkilenen topraklar, tuzun çeşidi ve miktarına göre üç gruba ayrılırlar. Sınıflandırma, toplam çözünür tuzlar (EC e ), toprak ph ı ve değişebilir sodyum yüzdesine (DSY) göre yapılır. Buna göre, tuzdan etkilenen topraklar; tuzlu, sodyumlu ve tuzlu sodyumlu diye sınıflandırılabilir (Çizelge 2.1). Aradaki farkın anlaşılması, bu toprakların nasıl yönetileceği ve iyileştirileceğini saptamada çok önemlidir (Kanber ve Ünlü, 2010). Çizelge 2.1. Tuzdan Etkilenen Toprakların Sınıflandırılması (Lamond ve Whitney,1992) Sınıf Elektriksel İletkenlik (EC), ds.m -1 ph Değişebilir Sodyum Yüzdesi (DSY) Toprağın Fiziksel Durumu Tuzlu >4.0 <8.5 <15 Normal Sodyumlu (Alkali) Tuzlu- Sodyumlu <4.0 >8.5 >15 Verimsiz >4.0 <8.5 >15 Normal Tuz zehirlenmesi, tüm dünyada tuzlu ve/veya sodyumlu topraklarda çevre ekolojik niteliği ve bitkisel verimi sınırlayan temel toprak sorunlarından birisidir (Rafael ve ark., 2009). Aşırı tuz miktarı, toprağın fiziksel ve kimyasal özellikleri, 5
2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Deniz Levent KOÇ mikrobiyal işlemleri ve bitki gelişmesini azaltan etkilere sahiptir. Tejada ve Gonzalez (2005) elektriksel iletkenlikteki bir artışın, toprak strüktür stabilitesi, hacim ağırlığı ve geçirgenliği olumsuz biçimde etkilediğini kanıtlamışlardır. Makoi ve Verplancke (2010) sodyumlu toprakların, yüksek düzeyde eriyebilir tuz, özellikle NaCl ve Na 2 SO 4, kapsamlarıyla tanındığını ve dünyanın çok ciddi çevresel sorunlarından birisi olduğunu belirtmiştir. Böylesi tarım alanlarındaki sodyum birikmesi, ph (Al-Busaidi ve Cooksen, 2003), değişebilir sodyum (NaX), çamur süzüğü elektriksel iletkenliği (EC e ), sodyum adsorbsiyon oranı (SAR), değişebilir soyum yüzdesi (DSY), doygun hidrolik iletkenliği (K s ) ve kullanılabilir toprak suyu miktarı (AWC) dahil toprakların bir çok fiziko-kimyasal özelliklerini değiştirir. Sonuç olarak, birçok bitkinin verim ve gelişmesi için gerekli mineral maddeler ve su kullanılabilirliği etkilenir (Tanji 1990). Aşırı değişebilir sodyum miktarı ve yüksek ph değerlerinin, hem killerin ayrışması ve şişmesi hem de agregatların parçalanması nedeniyle toprak geçirgenliğini ve infiltrasyon kapasitesini azalttığı rapor edilmiştir (Läuchli ve Epstein, 1990). Bu değişiklikler, tuzlu koşullardaki bitkilerin verimlerini düşürür ve böylece birçok çiftçinin geliri tehlikeye düşer. Toprak tuzluluğu ve sodyumluluk genellikle doğal (birincil) ve insan etkisiyle (ikincil) oluşmaktadır. İklim, doğal drenaj, topografik özellikler, jeolojik yapı, ana materyal, tuzlu su kaynaklarından uzaklık doğal etkenlerden; uygun olmayan sulama yöntemleri, sulama suyu kalitesi, yetersiz drenaj, uygun olmayan arazi yönetimi insanlardan kaynaklanan etkenlerden sayılmaktadır (Anonim, 2011b). Birçok araştırmacı, toprak aşınımı, toprak yapısının bozulması, bitki besin elementleri kaybı, tuzlulaşma ve toksik elementlerin yığışımı, su birikme ve çölleşme gibi sorunların teksel veya bileşimlerinin, gelişmekte olan bir çok ülkede, toprak degradasyonuna yardım ettiğini savunmaktadır (Mace ve Amrhein, 2001). Dünyanın birçok yerinde sulamaların başlamasıyla birlikte verimli araziler tuzluluk nedeniyle verimsiz hale gelmiştir. Sulamaların bir sonucu olan ikincil tuzluluk nedeni ile tuzdan etkilenen yeni topraklar oluşmuştur. Değinilen ikincil tuzluluğun; sulama projelerindeki noksanlıklar, yüksek derecede tuzlu suların kullanılması, uygun drenajın yapılamaması, yetersiz sulama sistemleri, yeterli drenaj 6
2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Deniz Levent KOÇ olmaksızın yapılan aşırı sulamalar ve bunun neden olduğu taban suyu yükselmesi, gübre uygulamaları ve yanlış çevresel yönetimler nedeniyle meydana geldiği savunulmaktadır (Ghassemi ve ark., 1995). Dünya ölçeğinde tuzdan etkilenmiş alanlar, % 7 dolayındadır (Ghassemi ve ark., 1995; Munns ve ark., 2002). Bitki yetiştirilen şimdiki ve potansiyel tarım topraklarının büyük bölümü, nüfusun ve tarımsal etkinliklerin yoğun olduğu, yüksek sıcaklık ve evapotranspirasyonla ilişkili olarak yetersiz yıkamanın çok fazla tuz yığışımına neden olduğu, düz-eğimsiz alanlarda yeralmaktadır (Rhoades ve ark., 1992; De Pascale ve Barbieri, 1997). FAO ya göre, küresel ölçekte, 397 milyon ha tuzlu, 434 milyon ha sodyumlu toprak vardır. Mevcut sulanan 230 milyon ha alanın 45 milyon ha ı tuzdan etkilenen topraktır (%19.5) ve yaklaşık 1.5 milyar ha kuru tarım alanının ise 32 milyon ha ı (%2.5) tuzdan etkilenmiştir (FAO, 2000). Bu rakamlar insan etkinliğine bağlı olarak değişiklik göstermektedir. Dünya ölçeğinde tuzdan etkilenen alanların dağılımı, Çizelge 2.2'de verilmiştir. Çizelge 2.2. Tuzdan Etkilenen Toprakların Kıtasal Dağılımı-milyon ha, (FAO, 2000) Bölge Toplam Tuzlu Sodyumlu % Alan Topraklar Topraklar % Afrika 1899.1 38.7 2.0 33.5 1.8 Asya, Pasifik ve 3107.2 195.1 6.3 248.6 8.0 Avustralya Avrupa 2010.8 6.7 0.3 72.7 3.6 Latin Amerika 2038.6 60.5 3.0 50.9 2.5 Yakın Doğu 1801.9 91.5 5.1 14.1 0.8 Kuzey Amerika 1923.7 4.6 0.2 14.5 0.8 Toplam 12781.3 397.1 3.1 434.3 3.4 Türkiye de tuzdan etkilenen topraklar: Konya-Ereğli, Aksaray ve Malya Ovaları, Alüvyonlu Aşağı Seyhan Ovası, Iğdır, Menemen, Bafra, Söke, Acıpayam ve Salihli Ovaları nda yer alırlar (Sönmez, 2004). Son yıllarda yapılan incelemelere göre, Türkiye de 1.5 milyon hektarda belirli derecelerde tuzluluk ve sodyumluluk sorunu ve 2.8 milyon hektarda ise hem tuzluluk hem de tabansuyu sorunu vardır. Anılan incelemelere göre; 1.5 milyon hektar alanın % 41 i hafif tuzlu, % 33 ü tuzlu, 7
2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Deniz Levent KOÇ % 0.5 i sodyumlu, % 8 i hafif tuzlu-sodyumlu ve % 17.5 i ise tuzlu-sodyumludur (Çizelge 2.3). Çizelge 2.3. Türkiye de Sorunlu Toprakların Dağılımı (Sönmez, 2004) Sorunun Niteliği Alan (ha) Sorunlu Alanlara Göre % Hafif Tuzlu Tuzlu Sodyumlu Hafif Tuzlu-Sodyumlu Tuzlu-Sodyumlu Toplam 614617 505603 8641 125863 264958 1518722 41.0 33.0 0.5 8.0 17.5 100.0 Tuzdan etkilenen topraklarda ana bileşenler sodyum tuzları olmasına karşın, Denizli Acıpayam da magnezyumlu topraklar, Niğde-Bor da potasyum-alkali topraklar, Kayseri de jipsli topraklar yaygındır (FAO, 2000). 2.2. Sorunlu Toprakların İyileştirilmesi Sorunlu toprakların iyileştirilmesi, öncelikle onların doğru tanımlanmasıyla başlar. Tuzdan etkilenen toprakların tanısında, toprak çamur süzüğü elektriksel iletkenliği (EC e ), ph değeri ve değişebilir sodyum yüzdesi (DSY) kullanılır. Çamur süzüğü elektriksel iletkenliği toplam çözünmüş tuz içeriğini verir. Konu edinilen topraklarda farklı tuz bileşikleri bulunmakla birlikte, sodyum tuzları en zararlı bileşiklerdir. Bir çözeltinin sodyum zararı, toprak tuzluluğu arttığında genelde artar. Çünkü yüzey toprağına ilişkin toprak suyunun kimyasal bileşimi, uygulanan suyla denge halindedir ve yüzey toprağın DSY si uygulanan suyun sodyum adsorpsiyon oranından (SAR) kabul edilebilir doğrulukta kestirilebilir (Sposito, 1989). Laboratuvar testleri ile toprakların DSY'nin belirlenmesi için önce katyon değişim kapasitesi (KDK) saptanır. Değinilen ölçüt, toprak kolloidlerinin katyonları yüzeyde tutma, değiştirme gücünün bir göstergesi olarak kullanılır. Toprağın kil ve humus fraksiyonları, oldukça küçük kolloid yapıda parçacıklarıdır. Bu parçacıklar, kimyasal yapılarından dolayı, negatif elektrik yüklüdürler ve toprak suyunda bulunan katyonları yüzeylerinde tutarlar. Yüzeydeki katyonlar, yeterince sıkı bir şekilde 8
2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Deniz Levent KOÇ tutuldukları için yıkama ile kolayca taşınamazlar (Miller ve Donahue, 1995). Ancak, toprak çözeltisindeki diğer katyonlarla yer değiştirebilirler. Bir katyonun bir diğeri ile yer değiştirmesine katyon değiştirme denilmektedir. Katyon değişim kapasitesinin (KDK) belirlenmesi için birçok yöntem geliştirilmiştir (Tüzüner, 1990). Tarımsal üretim yapılan topraklarda en çok bulunan değişebilir katyonlar kalsiyum, magnezyum, sodyum ve amonyumdur. Anılan katyonların toprakta tutulma enerjileri, Ca > Mg > K = NH4 > Na sırasındadır. Bu sıralamaya göre, Na iyonunun toprak parçacıklarından koparılması ve iki değerlikli bir iyonla yer değiştirmesi daha kolaydır (Sposito, 1989). Kil ayrışması, özellikle sodyumlu ve tuzlu-sodyumlu toprakların fiziksel koşullarını etkileyen önemli bir süreçtir (Shainberg ve Letey, 1984). Toprak parçacıklarının ayrışması ve şişmesi, hidrolik iletkenlik gibi toprak özelliklerini oldukça etkiler. Sodyumlu topraklarda kil ayrışmasına, yüksek DSY ve düşük tuz derişiminden dolayı, komşu toprak parçacıkları arasındaki itici güçler neden olur (Sumner, 1992). Sorunlu toprakların iyileştirilmesi, genellikle yüzeyde birikmiş tuzların aşağılara doğru yerdeğiştirmesi ile başlamaktadır (Gilfedder ve ark., 2000). Üst katmanlardan ve tuzun yoğun olduğu derinlikten ayrılıp yerdeğiştiren tuzun bir kısmı toprak içerisinden geçen su tarafından denetlenen iyileştirmenin bir ölçütü olarak kabul edilir (Minhas ve Khosla, 1987). Drenaj, hem tarla hem de bölgede taban suyunun yükselmemesi ve tuzların yıkanmasının sağlanması için gereklidir. Sorunlu toprakların iyileştirilmesi, aşırı miktardaki tuzların kök bölgesinden uzaklaştırılması için toprak profilinden geçen suyun hızına bağlı olduğundan dolayı, yıkama ve drenaj a) toprak minerallerinin çözünmelerini azaltmak için toprak profilinden geçen su akışını minimize eden; ve b) drenaj hacmini azaltan tuzluluk denetimi için önemlidir (Qadir ve ark., 2000). Eğer etkin çalışan bir drenaj sistemi ve yeterli miktarda iyi nitelikli sulama suyu varsa veya yağış yeterli ise tuzlu toprakların, bitkisel verim için, iyileştirilmesi kolaydır. Tuzlu toprakların iyileştirilmesinde kimyasal maddeler gerekmez. Topraktan aşırı tuzların giderilmesi suyla yıkama yapılarak, sağlanır. İyileştirme için gerekli olan suyun miktarı; başlangıçtaki tuz düzeyi, düşürülecek tuz düzeyi, sulama 9
2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Deniz Levent KOÇ suyu niteliği ve suyun nasıl uygulanacağına göre değişir (Lamond ve Whitney, 1992). Sodyumlu topraklar, çözünebilir bir kaynaktaki kalsiyumun sodyum ile yer değiştirmesi sonucu oluştuğundan, değinilen toprakların iyileştirilmesi, tuzlu topraklarınkinden daha farklıdır. Önce sodyumun diğer bir katyonla yer değiştirmesi ve sonra yıkama yapılması gerekir. Sodyumlu ve tuzlu-sodyumlu toprakların iyileştirilmesi; değişebilir sodyumun iki değerlikli bir katyon (genellikle Ca ++ ) ile yer değiştirmesini ve sodyum tuzlarının bitki kök bölgesinin aşağısına yıkanmasını gerektirir. Sodyumlu toprakların iyileştirilmesi, sulama suyuyla birlikte kimyasal maddeler kullanılarak başarılabilir (Keren ve Miyamoto, 1990). Etkin bir yeraltı drenajı varsa sulama suyunun aşağı yönde hareketi, iyileştirme sırasında fazla tuzların yıkanması ve değişebilir sodyumun düşürülmesi bakımından, önemli bir süreçtir. 2.2.1. Kullanılan Yıkama Yöntemleri Sorunlu toprakların iyileştirilmesinde yıkamalar, su kaynağının durumuna ve toprak özelliklerine göre, devamlı göllendirme, aralıklı göllendirme ve yağmurlama uygulamaları şeklinde yapılmaktadır. Damla sulama, yaygın olarak kullanılmamaktadır. Yapılan çalışmalar, aralıklı göllendirmeyle sürekli göllendirmeye göre yıkama suyundan 1/3 oranında artırım sağlandığını göstermiştir. Yine yıkama ile ilgili yapılan çalışmalarda, yağmurlama sulama ile devamlı göllendirmeye göre, daha etkin yıkamalar elde edildiği saptanmıştır (Kanber ve Ünlü, 2010). Reeve and Bower (1960) sodyumlu toprakların iyileştirmesine, toprak geçirgenliğini artırmak ve yıkamayı kolaylaştırmak için yüksek tuz derişimli sularla başlanması gerektiğini belirtmişlerdir. Çünkü yüksek elektrolit derişimleri, sodyumlu topraklarda toprak geçirgenliğini artırmaktadır. Hanson ve ark. (2008), damla sulama yöntemini kullanarak tuzlu bir toprakta bir çalışma yürütmüşlerdir. Araştırmada, başlangıçtaki tuzluluk; haftada iki kez 10
2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Deniz Levent KOÇ yapılan sulama uygulamasında, aynı miktarda suyun günlük olarak daha küçük parçalara bölündüğü sulama uygulamasından daha çabuk sürede azalmıştır. Karık ve damla (çizgi kaynaklı) sulamada iki boyutlu akış meydana gelmektedir ve tuzlar komşu sıralar arasında kök bölgesinin yukarı bölümlerinde birikmektedir. Damla sulamada yarı küresel olarak meydana gelen su akışı damlatıcıdan uzaklaştıkça tuz birikimine izin vermektedir. Yağmurlama ve aralıklı göllendirme sulamada bir boyutlu düşey akış meydana gelir ve bu nedenle tuzlar kök bölgesinin daha aşağı bölümlerinde birikirler (Anonim, 2011c). Son zamanlarda Amerika da özellikle Kaliforniya da sıra bitkilerinin sulanmasında tuzluluk kontrolü için damla sulama yöntemi; karık ve yağmurlama sulama yöntemine tercih edilmektedir. Çünkü damla yönteminde sulama süresince bitki yapraklarında tuz birikmesi olmamaktadır. Bunun dışında, özellikle sıra bitkilerinde kök yoğunluğunun en çok olduğu damlatıcı çevresindeki ıslak alanda, tuz yıkanması daha çok olmaktadır. Ayrıca, yüksek sıklıkla yapılan damla sulama uygulamalarında toprak su içeriği sabit kalmakta ve damla hatları yakınlarında zamanla tuzluluk sorunu bitmektedir (Anonim, 2011c). 2.2.2. Kullanılan İyileştirici Maddeler Tuzlu-sodyumlu ve sodyumlu toprakların iyileştirilmesinde en çok kullanılan kimyasallar; jips (CaSO 4.2H 2 O), kalsiyum klorid (CaCl 2 ), hidroklor (HCl), sülfirik asit (H 2 SO 4 ) ve çiftlik gübresidir (Ryan ve Tabbara, 1989). Öte yandan, organik iyileştirici olarak, kentsel atık çamuru (Anjos ve Mattiazzo, 1998), tarımsal ve endüstriyel atıklar (Dubey ve Mondal, 1993) ve çeltik sapı verilebilir. Çiftçiler tarafından ahır gübresi uygulamaları, genellikle hidrolik iletkenliği iyileştirir ve ticari olarak satılan kimyasalların (polyalcoholler ve hümik asitlerden elde edilen kimi maddeler ) kullanılması ümit verir niteliktedir ancak fiyatları yüksektir (Herrero ve Snyder, 1997). Yıllardan beri, sülfür ve sülfirik asit sodyumlu toprakların iyileştirilmesi için kullanılmaktadır (Hilal ve Abd-Elfattah, 1987). Toprak mikro organizmaları aracılığı ile S ün HSO ya oksidasyonu, özellikle, sodyumlu topraklarda ph ın düşmesi, bitkilere SO sağlanması, toprak yapısının düzeltilmesi ve 11
2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Deniz Levent KOÇ fosfor, demir, manganez ve çinko, vd gibi bazı bitki besin maddelerinin kullanılabilirliğinin artırılması için yararlı olduğu bulunmuştur (Burns, 1967). Kimyasal iyileştiriciler, çözünmez toprak kalsiyumundan çözünür formuna dek değişir. Bunlara bakılmaksızın doğrudan toprağa kalsiyum eklenir. Bunlar tuzlu ve tuzlu-sodyumlu topraklardan tutulu sodyumu yerdeğiştirir. Kolay elde edilebilirliği ve diğerlerine göre düşük maliyetinden dolayı içlerinde en çok kullanılan iyileştirici jipstir. Jips uygulamaları, hem elektrik iletme (elektrolit) derişimleri ve hem de katyon değiştirme etkisinden dolayı, toprak geçirgenliğini artırmaktadır (Alsharari, 1999). Ancak, sülfirik asidin, DSY değerinin azaltılmasında jipse göre, daha etkin olduğu belirlenmiştir. Tuzlu topraklarda su girişi (penetration), sülfirik asit uygulaması ile iyileştirilmiştir (Vadyanina ve Roi, 1974). Yapılan çalışmalarda sülfirik asit, kireçli sodyumlu toprakların; çok pahallı bir kimyasal olan kalsiyum klorid de sodyumlu toprakların iyileştirilmesinde daha etkili bulunmuştur (Alsharari, 1999). Uzun yıllardır jips, toprağın fiziksel ve kimyasal özelliklerini geliştirerek sodyumlu toprakların iyileştirilmesinde kullanılmaktadır. Jips, diğer iyileştiricilere göre, daha az çözünürlüğe sahiptir ve bu nedenle diğerlerine göre daha fazla zaman ve su gerektirir. Jipsin çözünürlüğü yaklaşık 2.5 g/l dir. Bu yüzden jipsin tamamen çözünmesi için çok miktarda yıkama suyuna gereksinim vardır (Bhargava, 1989). Yine, aynı araştırmacıya göre, maksimum tepkime, tane çapının Ө < 30 mesh ve kaynağın en az % 75 oranında CaSO 4.2H 2 O içermesi durumunda gerçekleşmektedir. Gupta ve Abrol (1990), iyileştirme için gerekli jips miktarının (JG), başlangıç ve sonuçta istenen DSY değeri, katyon değişim kapasitesi (KDK) ve iyileştirilecek toprak derinliğinin bir fonksiyonu olduğunu belirtmişlerdir. Hira ve Sing (1980), toprağın DSY değerinin ve jips tane iriliklerinin, toprağa karıştırılan jipsin çözünmesi için gerekli su miktarı üzerine etkilerini belirlemek için laboratuvarda yaptıkları bir çalışmada, sodyumlu toprakta DSY arttıkça, jipsin çözünürlüğünün arttığını bildirmişlerdir. Jips parçacıklarının irilikleri 0.1-0.5 mm den 2 mm ye doğru büyürken, erimeleri için gerekli su miktarları 2.8 cm den 15.9 cm ye yükselmiştir. 12
2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Deniz Levent KOÇ Chawla ve Abrol (1982), laboratuvarda yaptıkları bir çalışmada, farklı sodyum içeriğindeki topraklarda jips dane iriliği ile uygulanma biçiminin etkilerini araştırmışlardır. Gerekli jipsin % 50 sini toprak yüzüne serperek ve toprağa karıştırarak uygulamışlardır. En iyi sonucun 2 mm lik elekten geçen ve yüzeye serpilen konudan alındığını açıklamışlardır. Syed-Omar ve Sumner (1991), farklı oranlarda yüzeye uygulanan jipsin toprakta bulunan potasyum ve magnezyum miktarlarına etkisini belirlemek için bir tarla denemesi yapmışlardır. Araştırmacılar, çalışma yapılan toprakta yetiştirilen yonca ve sorgum verimini, 2 t/ha jips konusunun artırdığını fakat, 5 t/ha jips konusunun verimi azalttığını bildirmişlerdir. Bazı çalışmalar, tuzlu-sodyumlu ve sodyumlu topraklarda jips kullanmanın, infiltrasyon dahil birçok toprak özelliğini düzelttiğini ve tuzların daha alt katmanlara yıkanmasına yardım ettiğini göstermiştir (Qureshi ve Barrett-Lennard, 1998). Örneğin, hidrolik geçirgenlikte (K s ) maksimum iyileştirmenin, yalnızca, alt toprak katmanının parçalanması (dip kazan çekilmesi) ve doygun jips çözeltisi uygulanması ile olabildiği gösterilmiştir (Shahid, 1993). Çok tuzlu ve tuzlu-sodyumlu topraklara jipsin etkisi konusunda, fazla yayın olmasına karşın (Qadir ve ark., 2001; Sahin ve ark., 2003; Makoi ve Ndakidemi, 2007), tuzlu topraklar üzerine jipsin ve uygulama yöntemlerinin etkileri konusunda, yalnızca, bir kaç çalışma rapor edilmiştir (Rains ve Goyal, 2003). Böylece, jipsin ve uygulama yöntemlerinin, anılan toprak özelliklerine etkilerinin anlaşılması, konu edinilen topraklarda tarımsal etkinlikler yapan çiftçilerin çiftlik işletme stratejilerini optimize etmeleri için kritik düzeyde önemlidir. Bu amaçla yapılan bir çalışmanın sonuçları Makoi ve Verplancke (2010) tarafından açıklanmıştır. Anılan çalışmada, doğal yağış koşullarında tuzlu toprakların kimyasal özellikleri üzerine jipsin (CaSO 4.2H 2 O) miktar ve uygulanma biçiminin etkileri araştırılmıştır. Çalışmada 6 konu, 4 yinelemeli olarak, şansa bağlı tam bloklar deneme deseniyle ele alınmıştır. Sonuçlara göre, jipsin 20 cm toprak derinliğine karıştırıldığı konu, diğer uygulamalara göre en iyi sonucu vermiştir. Ayrıca, NaX, EC e, SAR, DSY, ve AWC değerleri, % 5 düzeyinde önemli olarak iyileşmiştir. Ancak, jips uygulaması, K s değerinin tedrici olarak azalmasına neden olmuştur. Bu durumun çalışma sırasında meyda gelen ağır sağanakların toprağı sıkıştırması 13
2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Deniz Levent KOÇ ve/veya toprak materyalindeki Ca ve Mg iyonları arasındaki eşitsizlikten kaynaklanmış olabileceği, araştırmacılar tarafından, açıklanmıştır. Çin yöresinde tuzlu-sodyumlu otlak topraklarının iyileştirilmesi ve kimi fiziksel ve kimyasal özelliklerinin geliştirilmesi için jips uygulamaları yapılmıştır (Suhayda et al., 1997). Jips uygulaması ile anılan topraklarda ph, EC e, klor ve Na düzeylerinin düştüğü; su infiltrasyonu ve Ca düzeyinin yükseldiği saptanmıştır. Jips uygulaması, aşılanan bitki materyalinin gelişmesini olumlu yönde etkilemiştir. Bitki boyu, kardeş sayısı ve ot verimi artmıştır. Jips verilmesi ile bitki gelişmesi ve yaşam sürdürmesindeki iyileşmenin, klor azalması, toprakta Ca kullanılabilirliğinin artması ve toprak yapısındaki değişme yüzünden infiltrasyon kapasitesinin artmasına bağlanmıştır. Bu bölgedeki tuzlu-sodyumlu topakların yeniden bitkilendirilmesi, 14-19 ton/ha düzeyinde jips uygulaması ile başarılmıştır. Yakın zamanlarda, Rodrigues da Silveira ve ark. (2008) tarafından sodyumlu toprakların iyileştirilmesi için yapılan bir başka çalışmada, toprağa uygulanan jipsin düşük eriyebilirliği yüzünden randımanın düştüğü, diğer iyileştiricilere göre, çözünebilmesi için büyük miktarda suya ve çok uzun bir zaman süresine gerek olduğu anlaşılmıştır. Jipsin randımanı, uygulama biçimi, çözünebilirliği, parça iriliği, toprak suyu bileşimi ve toprağın fiziksel özelliklerine bağlı olarak değiştiği saptanmıştır. Jipsle doyurulmuş sulama suyu, topraktaki değişebilir sodyum ile hızlı değişme reaksiyonuna girdiği için infiltrasyon hızını iyileştirdiği ve çamur süzüğü tuz derişimini artırdığı, ayrıca rapor edilmiştir. Sodyumlu toprakların iyileştirilmesinde, iyileştirici olarak, kükürt kullanılmaktadır. Ancak, bu konuda sınırlı sayıda çalışma yapılmıştır. Bunlardan, Lopez-Aguirre ve ark. (2007) tarafından yapılan bir laboratuvar çalışmasında, sodyumlu topraklarda Na yıkanması üzerine elenmentel kükürtün etkileri araştırılmıştır. Denemede, 30 cm çapında ve 30 cm yüksekliğinde plastik silindirler kullanılmış ve farklı kükürt miktarları test edilmiştir. Silindirlere koyulan topraklar 28 o C de 45 gün süreyle inkibasyonda tutulmuş sonra yıkama yapılmıştır. Genellikle, yüksek düzeyde çözünebilir Na ve K katyonlarının hızlı biçimde yıkandığı saptanmıştır. Diğer yandan, işlemin başlangıcında çok büyük miktarda olan Ca ve Mg katyonlarının, işlem sırasında miktarların değiştiği belirlenmiştir. Öte yandan, 14
2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Deniz Levent KOÇ drenaj suyundaki anyon komposizyonu, yıkama sırasında önemli ölçüde değişmiştir. Özellikle karbonat miktarları artmış; sülfat, bikarbonat ve klor miktarları azalmıştır. Kükürt uygulaması, topraktaki anyon ve katyon çözünebilirliğini artırmıştır. Bu, kükürt uygulaması yapılmayan topraklardaki yüksek ph kadar, EC değerinin artması ile kanıtlanmıştır. Yakın zamanda, Yan ve ark. (2010), yüksek düzeyde tuz içeren (% 2.8 tuzluluk) toprakların, kağıt endüstrisi atık suyu ile sulanması sonucu, bakteri ve mikrobiyal carcon biyomasının önemli ölçüde arttığını, %111.1 ve 109.2 düzeyine yükseldikleri saptanmıştır. Aynı şekilde epiphyte, aktinomiset ve toprak solunumunun sırasıyla % 42, 10.4 ve 45.9 arttığı belirlenmiştir. Hanay ve ark. (2004) tarafından yapılan bir çalışmada, tuzlu-sodyumlu toprakların iyileştirilmesinde, jips uygulamasından sonra verilen kentsel karışık katı atık etkinliği araştırılmıştır. Deneme parsellerine önce 50 ton/ha jips verilmiş daha sonra 50, 100 ve 150 ton/ha katı atık uygulanmıştır. Her konu 5 kez yinelenmiştir. Toprakların kimi fiziksel, kimyasal ve biyolojik özelliklerindeki değişimler incelenmiştir. Konulardan elde edilen sonuçlar, Tukey-Kramer yöntemiyle karşılaştırılmıştır. Sonuçlar, ardışık kullanılan jipsin, yüksek eriyebilir tuz ve değişebilir sodyumdan dolayı ayrışan toprakların etkin biçimde iyileştiğini göstermiştir. Malç, çiftlik gübresi ve kompost gibi bir çok organik iyileştirici, tuzlusodyumlu toprakların iyileştirilmesindeki etkinliklerinin belirlenmesi için incelenmiştir (Madejon ve ark., 2001). Genellikle, değinilen organik iyileştiricilerin yalnız uygulandıklarında, toprak tuzluluğunu ve sodyumluluğunu iyileştirmede çok küçük etkiye sahip oldukları anlaşılmıştır. Öte yandan, anılan organik maddelerin, birçok toprak özelliğini iyileştirdiklerine ilişkin çok sayıda çalışma vardır. Hatta çok küçük miktarda uygulansa bile, organik iyileştiricilerin, toprağın fiziksel ve biyolojik özellikleri üzerine pozitif etki ettikleri, suya dayanıklı agregatları, su tutma kapasitesini, katyon değiştirme kapasitesini ve bitki besin elementlerini artırdıkları belirlenmiştir (Hanay ve ark., 2004). Son yıllarda, sorunlu toprakların iyileştirilmesinde lağım çamuru ve uçucu külün kullanıldığı çalışmalar da yapılmıştır. Ors (2009), toprak kolonlarında yaptığı 15
2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Deniz Levent KOÇ bir çalışmada, farklı miktarlardaki uçucu kül ve lağım çamuru karışımının, tuzlusodyumlu toprakların bazı fiziksel ve kimyasal özelliklerine etkilerini araştırmıştır. Araştırmacı, doygun hidrolik iletkenlik, KDK ve porozitenin, bire bir oranında uçucu kül+lağım çamuru eklenmesiyle birlikte arttığını, toprak hacim ağırlığı ve ph ın azaldığını belirlemiştir. 2.3. Türkiye de Sorunlu Toprakların İyileştirilmesi İle İlgili Çalışmalar Tuzlulukla ilgili çalışmalar, daha çok, sorunlu toprakların iyileştirilmesi ile ilgili olarak ele alınmıştır. İyileştirme için gerekli ölçütlerin (yıkama suyu miktarı, yıkama süresi ve iyileştirici miktarı) saptanmasını amaçlayan araştırmalar, hemen tüm sulanır alanlarda; özellikle Toprak ve Su Kaynakları Araştırma Enstitüleri nin (Mülga TOPRAKSU ve Köy Hizmetleri Araştırma Enstitüleri) konumlandırıldığı bölgelerde yapılmıştır. Ülkemizde sorunlu toprakların iyileştirme çalışmalarına 1952 yılında Tarsus Sulu Ziraat Deneme İstasyonu nda başlanmıştır. Çoraklığın giderilmesi için iyileştirme maddesi olarak jips, kükürt, sülfirik asit ve çiftlik gübresi kulanılmış; aralıklı ve devamlı göllendirme yöntemleri ile toprakların iyileşmeleri incelenmiştir (Alap,1959). İzleyen yıllarda, Alagöz (1955), Konya-Çumra çorak topraklarının; Saatçı (1958) ise Menemen çorak topraklarının tanımı ve iyileştirilme olanakları üzerine çalışmıştır. Aynı yıllarda Öztan ve Dinçer (1958), Tarsus-Alifakı Çorak İstasyonu nda ilk kez jips vermeden çeltik yetiştirilmesi ile tuzlu toprakların iyileştirilebileceğini saptamışlardır. Benzer çalışma, Öztan (1960), tarafından Etimesgut Şeker Fabrikası tuzlu topraklarında yapılmış ve yalnızca çeltik ekilerek, tuzlu toprakların iyileştirilebileceği rapor edilmiştir. Konu ile ilgili çalışmalar, yoğunlaşmıştır. Bu bağlamda, Öztan ve ark. (1962), Menemen-Kesikköy de, Saatçılar ve Batur (1962), Salihli-Süleymaniye, Manisa-Mütevelli ve Menemen- Kesikköy yörelerindeki tuzlu-sodyumlu toprakların iyileştirilmesinde kullanılabilecek kimyasal madde ile yıkama suyu miktarlarını vermişlerdir. Aynı konuda, Türkiye nin değişik bölgelerinde çok sayıda çalışma yapılmıştır. Bunlardan, Ertaş ın (1972) Konya-Aslım da, Bahtiyar ın (1974) Erzincan-Ada tuzlu-sodyumlu 16
2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Deniz Levent KOÇ ve borlu topraklarında, Saatçılar (1974), Menemen-Kaklıç ta, Kırımhan ın (1974), Iğdır Devlet Üretme Çiftliğinde, Hindistan ın (1974), Niğde-Bor-Pınarbaşı topraklarında, Akbay ve Yıldırım ın (1976), Alpu Ovası tuzlu ve sodyumlu topraklarında, İnceoğlu ve ark. nın (1976) Bor- Pınarbaşı çorak topraklarında, Beyce nin (1977), Kayseri-Karasaz, Antalya-Serik, Manisa-Salihli-Gediz Ovalarındaki tuzlu-sodyumlu topraklarda, Yılmaz ın (1978), Burdur-Yazıköy tuzlusodyumlu ve borlu topraklarında, Çınar ın (1978), Tokat-Kazova sodyumlu topraklarında, Tuncay ın (1978), Söke Ovasının tuzlu ve sodyumlu topraklarında, Yılmaz ın (1980), Konya Ovası nda, Yıldırım ın (1981), Eskişehir-Beylikahır yöresindeki tuzlu-sodyumlu ve borlu topraklarında, Mavi nin (1981) Samsun-Bafra Ovası tuzlu topraklarında, Özkara nın (1981), Menemen Ovası tuzlu-sodyumlu topraklarında; Bahçeci nin (1984a ve b), Konya-Ereğli ve Aksaray Ovaları tuzlu, tuzlu-sodyumlu, sodyumlu ve borlu topraklarında, Yıldırım ın (1985) Eskişehir- Çifteler Ovası tuzlu-sodyumlu ve borlu topraklarında, Yarpuzlu ve Doğan ın (1986) Aşağı Seyhan Ovası tuzlu-sodyumlu topraklarında, Özden ve Ören in (1986), Iğdır Ovası nda; Özyurt ve Atalay ın (1987) Tokat-Erbaa Ovası sodyumlu ve borlu topraklarında; Sevgilioğlu nun (1987) Urfa-Harran Ovası nda; Avcı nın (1988), Samsun-Bafra Ovası nda, Sönmez in (1990) Aşağı Kızılırmak Havzası tuzlusodyumlu topraklarında; Yıldırım ın (1990) Sakarya-Pamukova topraklarında; Balçın ve Çelik in (1992) Amasya-Suluova tuzlu-sodyumlu ve borlu topraklarında; Girgin ve ark. nın (1995) Denizli-Çivril Ovası nda; Avcı nın (1996) Bafra Ovası nda; yapmış oldukları çalışmalar, örnek olarak verilebilir. Benzer nitelikteki çalışmalar, Tarım ve Köy İşleri Bakanlığı na bağlı araştırma kuruluşlarında, örneğin, Ankara, Kırklareli Toprak ve Su Kaynakları Araştırma Enstitülerinde devam ettirilmektedir. Yukarıda örneklenen çalışmalardan elde edilen sonuçlara göre, belli niteliklere sahip bir tuzlu-sodyumlu toprağın bir metre derinliğinin iyileştirilmesi için yaklaşık 10000-30000 m 3 /ha iyi nitelikli su ve tonlarca iyileştiriciye, daha çok alçıya, gerek vardır. Bu, su kaynaklarının kısıntılı olması durumunda, üzerinde düşünülmesi gereken önemli bir konudur. Öte yandan, tuzluluk konusunun farklı alanlarında da kimi çalışmalar yapılmıştır. Örneğin, Sönmez ve Tekinel (1969), aralıklı göllendirme ile daha az 17
2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Deniz Levent KOÇ yıkama suyu kullanıldığını açıklamışlardır. Dorsan (1988), Gediz Havzasında başlangıç tuzluluk değerinin %70 inin giderilebilmesi için toprak derinliğinin iki katı yıkama suyu verilmesi gerektiğini rapor etmiştir. Ayrıca, iyileştirmede toprakta bulunan doğal jipsin etkinliği (Saatçılar, 1991) ve kademeli jips uygulaması (Anapalı, 1991), gibi çalışmalarda dikkate değer sonuçlar alınmıştır. Sorunlu toprakların iyileştirilmesinde farklı kimyasal maddeler, örneğin, fosfojips, gyttja, alçı şlamı, zeolit, alçı kullanılmıştır. Özellikle jips, ülkemizde bu amaçla en fazla kullanılan materyaldir. Öte yandan kimi endüstri atık maddelerinin de iyileştirmede etkinliği araştırılmıştır. Örneğin, İnceoğlu (1984) ve Törün (1989), Akdeniz ve Samsun Gübre Sanayi atığı materyallerinin (alçı şlamı); Kayael (1985), Sönmez (1988), ve Beyazgül (1995), Keçiborlu Kükürt İşletmesi flotasyon atıklarının; benzer şekilde, Saatçılar (1989), Bandırma Gübre Sanayi atığı jipsli materyalinin, Uzunoğlu ve Ağar (1992), kükürt, jips, fosfojipsum ve çiftlik gübresinin değişik dozlarının; Sönmez ve ark. (1995) ise amonyum sülfat ile fosfojipsin iyileştirmedeki etkilerini araştırmışlardır. Ulaşılan sonuçlar, Sönmez ve ark. (1996) tarafından bir rehber halinde hazırlanarak yayınlanmıştır. Yukarıda sözü edilen çalışmalardan anlaşıldığına göre, sorunlu toprakların iyileştirilmesinde yalnızca, tava yöntemi kullanılmış; yıkama suyu aralıklı göllendirilerek iyileştirilme ilkeleri saptanmaya çalışılmıştır. Elde edilen sonuçlara göre, yıkama için çok büyük miktarlarda iyi nitelikli yıkama suyu ve kimyasal iyileştiriciye gereksinim olduğu ortaya koyulmuştur. Ancak, benzer sorunlara karşın farklı sonuçlar elde edilmiştir. Herhangi bir koşulda etkin olan bir madde, benzer bir başka durumda çok farklı sonuç vermiş; yıkama suyu miktarları birbirinden oldukça farklı bulunmuştur. O nedenle, herhangi bir kimyasal maddenin etkisinin genelleştirilmesi yapılamamaktadır. Çok büyük boyutlarda atık madde ve yıkama suyu kullanılmaktadır. 18
3. MATERYAL VE METOD Deniz Levent KOÇ 3. MATERYAL VE METOD 3. 1. Materyal 3.1.1. Deneme Yeri Çalışma, Çukurova Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarımsal Yapılar ve Sulama Bölümü Araştırma ve Deneme Alanı nda yürütülmüştür. Deneme yeri, 36 o 59 ' kuzey enlemi ve 35 o 18 ' doğu boylamında yer almakta olup, denizden 20 m yüksekliktedir. Akdeniz ikliminin hüküm sürdüğü yörede; yazlar sıcak ve kurak, kışlar ılık ve yağışlı geçer. Yörede uzun dönemlik yağış ortalaması 650 mm dir. Yağışın büyük bölümü, kış mevsiminde düşmektedir. Deneme, yağış etkisini önlemek için üstü kapalı bir alanda yürütülmüştür. 3.1.2. Toprak Özellikleri Çalışmada kullanılan toprak örnekleri, Aşağı Seyhan Ovası nda yer alan Sirkenli Köyü yakınlarından alınmıştır. GPS aleti yardımıyla örnekleme yerinin koordinatları belirlenmiştir. Buna göre, toprak örnekleri 36 o 45 23 kuzey; 35 o 23 19 doğu enlem ve boylamlarının sınırladığı alandan alınmıştır (Şekil 3. 1). Sirkenli toprakları; Helvacı serisi içerisinde yer alır. Anılan seri toprakları delta tabanı çukurlarında depolanan alüviyal materyaller üzerinde oluşmuştur ve ABC horizonludur. İnce bünyeli ve kil kapsamı yüksektir. Yüzey horizonları grimsi kahve, alt horizonları ise zeytuni gri renkli olan bu toprakların, tüm profilleri kireçlidir. Fena drenajlı, şiddetli tuzlu, % 0.1-0.2 eğime sahiptir. Doğal bitki örtüsüne terk edilen arazi; yabani üçgül, karışık çayır ve salicarna türünden çeşitli tuzcul bitkilerle kaplıdır (Ağca, 1985; Pekmezci, 1988). 19
3. MATERYAL VE METOD Deniz Levent KOÇ Şekil 3.1. Denemede kullanılan toprakların alındığı yer (uydu görüntüsü, google map, 2011) Tuzlu-sodyumlu özelliğe sahip deneme yeri topraklarının bazı fiziksel ve kimyasal özellikleri aşağıdaki çizelgede verilmiştir. Çizelge 3.1. Deneme Topraklarının Kimi Fiziksel ve Kimyasal Özellikleri Drz, cm TK g.g -1 SN g.g -1 As g.cm -3 ph EC e dsm -1 DSY KDK İrilik Dağılımı, % Bünye me.100g.- 1 Sınıfı Kil Silt Kum 0-20 44.36 26.46 1.28 8.2 9.67 49.1 33.0 62.4 18.3 19.3 kil 20-40 49.51 28.31 1.33 9.0 7.92 54.3 29.9 71.6 3.7 24.7 kil 40-60 56.80 31.55 1.32 9.0 5.79 61.8 33.0 73.9 4.4 21.6 kil 60-80 56.00 31.33 1.32 8.4 4.54 62.0 30.2 67.5 11.9 20.5 kil 3.1.3. Kullanılan İyileştirici Denemede, iyileştirici olarak jips (CaSO 4.2H 2 O) kullanılmıştır. Jips, beyaz renkli, tırnakla çizilebilen kimyasal tortul bir taştır. Alçıtaşı olarak da isimlendirilir 20
3. MATERYAL VE METOD Deniz Levent KOÇ (Anonim, 2011d). Ulukışla daki bir işletmede çıkarılan ve % 95 saflık derecesinde olan jips, 30 meshlik elekten geçirilerek çalışmada kullanılmıştır. 3.1.4. Yıkama Suyu Araştırmada, toprakların ön yıkamalarında belirli bir oranda seyreltilen deniz suyu kullanılmıştır. Deniz suyu, Çukurova Üniversitesi Su Ürünleri Fakültesi ne ait Yumurtalık Balık Üretim Tesisleri nin havuzundan alınmıştır. Deniz suyu 3 ton kapasiteli bir tankta depolanmış ve şebeke suyu ile farklı oranlarda karıştırılarak yıkamalarda kullanılmıştır. Kullanılan suların kimyasal özellikleri Çizelge 3.2 de verilmiştir. Çizelge 3.2. Yıkamada Kullanılan Suların Bazı Kimyasal Özellikleri Kullanılan Su EC, ds.m -1 Ca+Mg, me.l -1 Na, me.l -1 SAR Beklenen DSY Deniz Suyu 43.20 91.87 340.83 50.29 42.17 1. Seyreltme 6.28 17.60 57.68 19.45 21.52 2. Seyreltme 3.47 12.54 34.54 13.79 16.02 3. Seyreltme 2.25 10.12 24.93 11.08 13.11 Şebeke Suyu 0.70 5.37 2.97 1.81 1.39 3.2. Metod 3.2.1. Toprakların Alınması ve Tanklara Yerleştirilmesi Çalışmada, bozulmuş ve bozulmamış toprak örnekleri kullanılmıştır. Bozulmuş toprak örnekleri, (3x3x0.8) m boyutlarında bir alanın 80 cm derinliğinden, 20 cm lik katmanlar halinde alınmıştır (Şekil 3.2). Her 20 cm den alınan toprak örnekleri ayrı ayrı kapalı bir yerde tutularak kurumaya bırakılmıştır. Topraklar, kuruduktan sonra 6 mm lik elekten geçirilmiştir. 21
3. MATERYAL VE METOD Deniz Levent KOÇ Şekil 3.2. Toprak örneklerin alınması için boyutların belirlenmesi ve toprağın kazılması Bozulmuş toprak örnekleri iki farklı büyüklükteki plastik tanklara yerleştirilmiştir. Büyük tanklar, 40 cm çap ve 100 cm derinlikte (Şekil 3.3a); küçük tanklar ise 12 cm çap, 20 cm derinlikte PVC borularından oluşturulmuştur (Şekil 3.3b). Bir sehpa üzerine oturtulan büyük toprak tankların tabanına çelik pencere teli, üzerine 10 cm kum ve tekrar pencere teli konulduktan sonra, topraklar, araziden alındıkları gibi aynı sırayla 20 şer cm lik katmanlar halinde, yerleştirilmiştir. Her 20 cm lik katmana koyulacak toprak miktarı, doğal hacim ağırlığı ile katman hacminin kullanılmasıyla saptanmıştır. Yapılan analizlerde, hava kurusu toprağın solma noktasının altında nem içerdiği saptanmıştır. Yine bir sehpa üzerine oturtulan küçük toprak tanklarının tabanına bir filtre, üzerine 2 cm kum ve tekrar filtre konulduktan sonra toprağın ilk 20 cm lik kesimi, aynı yaklaşımla yerleştirilmiştir. Büyük toprak tanklarının 20 cm lik katmanlarına yatay olarak yaklaşık 1 cm çapında delikler açılarak buralara 2.5 mm çapında poroz toprak-su örnekleyicileri yerleştirilmiştir (Şekil 3.3). Aşırı killi olan deneme topraklarının, toprak su örnekleyicilerinin gözeneklerini sürekli tıkamasından dolayı, bunun yerine daha sonra serum hortumu kullanılmıştır. Serum hortumlarında küçük delikler açılmış ve tıkanmaması için delikler bir filtre kağıdı ile kapatılmıştır. Denemede ayrıca bozulmamış toprak örnekleri de kullanılmıştır. Değinilen toprak örneklerinin 22
3. MATERYAL VE METOD Deniz Levent KOÇ alınmasında 12 cm çapında, 20 cm derinliğinde çelik tanklar kullanılmıştır (Şekil 3.3c-3.4). Toprak 20 cm 20 cm 40 cm Serum hortumu El vakum pompası 80 cm 20 cm Bozulmuş toprak 20 cm 10 cm PVC tank Filtre Kum Filtre 2cm 2cm 16cm Bozulmuş Toprak 12cm 2cm PVC tank 18cm Bozulmamış Toprak 12cm Filtre Huni Toplama kabı Toplama kabı Toplama kabı (a) Şekil 3.3. Tankların şematik görünümleri: (a) bozulmuş toprak profili (büyük tank); (b) bozulmuş üst toprak (küçük tank); (c) bozulmamış üst toprak (küçük tank) (b) (c) 23
3. MATERYAL VE METOD Deniz Levent KOÇ Şekil 3.4. Monolit örneklerin alınması Anılan silindirler bozulmuş toprak örneğinin alındığı çukurun hemen yanına dikey olarak çakılmıştır. Toprağın ilk katmanına çakılan silindirler, sökülerek alınmış; plastik örtülerle kapatılarak deneme alanına getirilmiştir. 3.2.2. Deneme Konuları Denemede, farklı yıkama yöntemleri, iyileştirici miktarları ve uygulama biçimleri ele alınmıştır. Konular aşağıda açıklandığı biçimde oluşturulmuştur UM: İyileştiricinin (jips) uygulama miktarı UM1: 13 kg.m -2 UM2: 20 kg.m -2 UB: İyileştiricinin uygulama biçimi UB1: İyileştiricinin üst toprak katmanına uygulandığı konular. Hesaplanan iyileştiriciler, büyük tanklarda toprağın ilk 10 cm; küçük tanklarda ise ilk 5 cm derinliğine karıştırılmıştır. UB2: İyileştiricinin tümünün toprak profiline karıştırıldığı konular. İyileştirici, toprağın tümüne karıştırılarak, tanklara yerleştirilmiştir. Monolit toprak örneklerini içeren çelik tanklarda, iyileştiriciler dikey malç biçiminde uygulanmıştır. Bu amaçla, toprak yüzü 1 cm lik karelere ayrılmış, sonra kare köşelerine Ө: 5 mm çapında demir çubukla delikler açılmış ve iyileştirici açılan deliklere eşit biçimde uygulanmıştır. YY: Yıkama yöntemleri G: Aralıklı göllendirme yöntemi D: Damla yöntemi Deneme konuları, farklı toprak tanklarının tümüne uygulanmıştır. Çalışmada kullanılan farklı ölçülerdeki tanklar, değerlendirme sistematiği içerisinde; A, B ve C şeklinde simgelendirilmiştir. A: Monolit toprak örnekleri (20 cm üst toprak; küçük çelik tanklar). B: Bozulmuş toprak örnekleri (20 cm üst toprak; küçük plastik tanklar). C: Bozulmuş toprak örnekleri (80 cm toprak profili; büyük plastik tanklar) 24
3. MATERYAL VE METOD Deniz Levent KOÇ Denemede, her konu 3 kez yinelenmiştir. Kullanılan toprak örneklerine göre, her kesimde toplam 3x2x2x2=24 adet tank bulunmaktadır (Şekil 3.5). Tüm 25
3. MATERYAL VE METOD Deniz Levent KOÇ CUM1UB1 CUM2UB1 CUM2UB2 CUM1UB2 Damlatıcı Lateral CUM1UB1 CUM2UB1 CUM2UB2 CUM1UB2 CUM2UB2 CUM1UB2 CUM1UB1 CUM2UB1 CUM2UB2 CUM1UB2 CUM1UB1 CUM2UB1 CUM1UB1 CUM2UB1 CUM2UB2 CUM1UB2 CUM1UB1 CUM2UB1 CUM2UB2 CUM1UB2 AUM1UB1 AUM2UB1 AUM1UB2 AUM1UB2 AUM2UB2 AUM1UB2 AUM1UB1 AUM2UB1 AUM1UB1 AUM2UB1 AUM2UB2 AUM1UB2 AUM1UB1 AUM2UB1 AUM1UB2 AUM1UB2 AUM2UB2 AUM1UB2 AUM1UB1 AUM2UB1 AUM1UB1 AUM2UB1 AUM2UB2 AUM1UB2 BUM1UB1 BUM2UB1 BUM2UB2 BUM1UB2 BUM2UB2 BUM1UB2 BUM1UB1 BUM2UB1 BUM1UB1 BUM2UB1 BUM2UB2 BUM1UB2 BUM1UB1 BUM2UB1 BUM2UB2 BUM1UB2 BUM2UB2 BUM1UB2 BUM1UB1 BUM2UB1 BUM1UB1 BUM2UB1 BUM2UB2 BUM1UB2 : Büyük tank (Damla) : Küçük tank (Damla) Tank : Büyük tank (Aralıklı Göllendirme) : Küçük tank (Aralıklı Göllendirme) Şekil 3.5. Deneme planı 26
3. MATERYAL VE METOD Deniz Levent KOÇ çalışmada 3x24=72 adet tank kullanılmıştır. Deneme başlangıcında; jips uygulanmadan önce ve sonra, ayrıca deneme sonunda elde edilen veriler, strip-split (bölünen-bölünmüş bloklar) deneme desenine göre değerlendirilmiştir. Çalışmada kullanılan bozulmuş toprak örnekli büyük plastik tanklar ile bozulmuş ve monolit toprak örnekli küçük tankların görünümleri Şekil 3.6 ve Şekil 3.7 de verilmiştir. (a) ) (b) ) Şekil 3.6. Çalışmada kullanılan monolit (a) ve bozulmuş (b) toprak örneklerini içeren tanklar Şekil 3.7. Çalışmada kullanılan bozulmuş toprak örnekli büyük tanklar 27
3. MATERYAL VE METOD Deniz Levent KOÇ 3.2.3. İyileştirici Miktarlarının Hesaplanması İyileştirici miktarı, Kovda eşitliği ile hesaplanmıştır. Bu amaçla toprağın 80 cm derinliğindeki değişebilir sodyum yüzdesini 15 e düşürmek için gereken jips miktarı; toprağın iyileştirilecek derinliği, hacim ağırlığı, başlangıç ve ulaşılması planlanan DSY değerleri ile KDK dikkate alınarak, hesaplanmıştır (Kovda, 1967). JG = DSYb DSYs ( EA ) ( A D A ) KDK 10 5 t s (3.1.) 100 Eşitlikle kestirilen değer ile bunun %50 fazlası denemede iyileştirici miktarları olarak kullanılmıştır (UM1 ve UM2). Çalışmada DSY değerleri, aşağıda verilen eşitlik yardımıyla bulunmuştur (Kovda, 1967). NaX DSY = x100 (3.2.) KDK Büyük toprak tankları için hesaplanan iyileştirici miktarları, küçük tanklara da uygulanmıştır. Böylece, hem tüm toprak profili hem de üst toprak için aynı jips miktarları kullanılmıştır. 3.2.4. Yıkama Suyu Miktarı ve Uygulama Biçimi Denemede yıkama suyu, yıkama yöntemlerine eşit; A, B tanklarına aynı, C tanklarına ise farklı miktarlarda verilmiştir (Çizelge 3.3-3.5). Gerekli su, aralıklı göllendirme yönteminde, tanklara ölçülü silindirler aracılığıyla uygulanmıştır. Anılan yöntemde uygulanan yıkama suyunun tank yüzeyine verildiği ve yüzeyden kaybolduğu anlar kaydedilmiştir. Damla sulama yöntemi ile yıkamada, yerden 262 cm yüksekliğe koyulan 3 adet su tankından yararlanılmıştır. Elde edilen su yükü ile damla sistemi çalıştırılmıştır. Suyun toprak yüzeyine ulaştığı an ile sulamanın bittiği ve toprak yüzeyinden suyun kalmadığı süreler saptanmıştır. Her iki yöntemde de yıkama 28
3. MATERYAL VE METOD Deniz Levent KOÇ uygulamaları arasında 48 saat zaman aralıkları bırakılmıştır. Tanklara koyulan sular, her seyreltmeden sonra değiştirilmiştir. Damla sulama yönteminde damlatıcı debileri küçük tanklarda 0.5-1.0 L/h; büyük tanklarda ise 1.0-2.0 L/h arasında değişmiştir. Tüm toprak profilinde (büyük tanklar) her bir tank için 2 adet damlatıcı; üst toprak profilinde (küçük tanklar) her bir tank için 1 adet damlatıcı kullanılmıştır. Damlatıcı debileri, çalışma boyunca, hacimsel yöntem kullanılarak zaman zaman test edilmiştir. Üst toprakta yıkama suları; suyun tank yüzeyinde göllenmemesi için küçük porsiyonlar halinde verilmiştir. Küçük tanklarda, damla sisteminin çalıştırıldığı süre boyunca göllenme olmamıştır. Yıkama süresi, sistemin çalışma süresine eşit olmuştur. Aralıklı göllendirme yönteminde ise toprak yüzeyinden suyun kaybolma süreleri, saatler süren zamanda gerçekleşmiştir. Büyük toprak tanklarında ise hem aralıklı göllendirme hem de damla sulamada, su toprak yüzeyinden hemen kaybolmamış; bu nedenle yıkama süresinin belirlenmesinde, damla sulamada sistemin çalıştırılma süresine, suyun toprak yüzeyinden kaybolma süresi eklenmiştir. Toprağın hidrolik iletkenliğini artırmak için yıkamalara tuzlu su ile başlanmış ve zamanla şebeke suyuna doğru seyreltme yapılmıştır (Reeve ve Bower, 1960). Bu amaçla, deniz suyu 6 kat seyreltilmiş ve EC değeri 43.2 ds.m -1 den 6.28 ds.m -1 e düşürülmüştür. EC=6.28 ds.m -1 ile denemeye başlanmış ve yıkama suyu şebeke suyuna doğru seyreltilmiştir. Büyük tanklarda toprak profilinde ilk 20 cm lik katmandan, küçük tanklarda ise alttan çıkan süzüğün değişebilir sodyum yüzdesi (DSY s ) değerinin yıkama suyunun değişebilir sodyum yüzdesi (DSY ys ) değerine eşit olduğu durumda tuzlu su (1+1) oranında seyreltilerek, yıkamalara devam edilmiştir. Çıkan süzükte, EC e =4 ds.m -1 ve DSY s =15 değerine ulaşıldığında yıkamalara son verilmiştir. Tüm toprak profilinde, yıkama uygulamaları süresince zaman zaman katmansal olarak su örnekleri alınmaya çalışılmıştır. Bu amaçla tanklarda yatay olarak açılan deliklerden el vakum pompası ile alınan su örneklerinde yıkama süresince tuz bileşenlerinin nasıl değiştiği araştırılmıştır. Deneme süresince belirli 29
3. MATERYAL VE METOD Deniz Levent KOÇ aralıklarla 20 cm ve 40 cm derinliklerden su örnekleri alınmıştır. 60 cm derinlikten su örnekleri, deneme sonunda, yalnızca bir kez alınabilmiştir. Büyük tanklarda, tabandan su çıkışları, deneme konularına bağlı olarak, farklı zamanlarda ve farklı miktarlarda olmuştur. Konulara ilk yıkama suyu 17/12/2009 da verilmiştir. Ancak, tabandan ilk drenaj suyu çıkışı, damla yıkama biçiminde ve UM1-UB2 ile UM2-UB2 konularında, yıkamalar başladıktan 63 gün sonra ve 37 cm yıkama suyu uygulandığında, 18/02/2010 da gerçekleşmiştir. Deneme başladıktan 140 gün sonrasına dek (06/05/2010) tüm konulara eşit miktarda yıkama suyu verilmiştir. Bu tarihten sonra, yıkamayı hızlandırmak amacıyla yıkama suyu miktarları artırılmıştır. Fakat, bu kez konularda, yıkama suları, toprak yüzeyinden 48 saati aşan sürelerde kaybolmaya başlamıştır. Suyun toprak yüzeyinde uzun sürelerle beklemesinin neden olacağı sakıncaları ortadan kaldırmak için, 48 saat sonra infiltre olmayan sular, enjektörle çekilerek ölçülmüştür ve konular bir sonraki yıkamaya kadar (48 saat) kuru olarak bırakılmıştır. Konulara verilen yıkama suyu miktarlarından, enjektörle çekilen miktarlar çıkarılmış ve kalan yıkama suyu miktarı veya toprak profiline giren su miktarı olarak kabul edilmiştir. Yıkamalar, 04/01/2011 de bitirilmiştir. Monolit ve bozulmuş toprak örnekli küçük tanklarda, büyük tanklarda olduğu gibi, konulara ilk yıkama suyu, eşit miktarda 17/12/2009 da verilmiştir. İlk drenaj suyu çıkışı, tüm konularda 8.7 cm yıkama suyu uygulandığında, yıkamalar başladıktan 25 gün sonra, aynı anda, 11/01/2010 günü gerçekleşmiştir. Deneme konularından farklı drenaj suyu miktarları ölçülmüştür. Konu edinilen tanklarda, konulara verilen yıkama suları, gereğinden fazla uzun sürelerle toprak yüzeyinde kalmadığı için, yıkamalar 48 saate bir yinelenerek 04/01/2011 tarihinde sona erdirilmiştir. 30
3. MATERYAL VE METOD Deniz Levent KOÇ Çizelge 3.3. Büyük Tanklarda Yıkama ve Tabandan Çıkan Drenaj Suyu Miktarları ile Yıkama Randımanları İlk Drenaj Suyu Toplam Çıkışının Olduğu Toplam Drenaj Yıkama Yıkama Konular Yığışımlı Suyu Miktarı, Randımanı Suyu Yıkama Suyu cm % Miktarı, cm Miktarı, cm GCUM1UB1 135.9 81.6 27.4 20.2 DCUM1UB1 121.0 76.5 22.8 18.8 GCUM1UB2 144.0 44.8 45.2 31.4 DCUM1UB2 137.3 36.8 49.2 35.8 GCUM2UB1 136.0 69.2 25.1 18.5 DCUM2UB1 120.4 46.4 27.9 23.2 GCUM2UB2 132.9 43.2 42.7 32.1 DCUM2UB2 125.1 36.8 30.7 24.5 Çizelge 3.4. Küçük Tanklarda Yıkama ve Drenaj Suyu Miktarları ile Yıkama Randımanları (Monolit) İlk Drenaj Suyu Toplam Çıkışının Olduğu Toplam Drenaj Yıkama Yıkama Konular Yığışımlı Suyu Miktarı, Randımanı Suyu Yıkama Suyu cm % Miktarı, cm Miktarı, cm GAUM1UB1 204.0 8.7 75.7 37.1 DAUM1UB1 105.0 8.7 32.9 31.3 GAUM1UB2 204.0 8.7 66.5 32.6 DAUM1UB2 204.0 8.7 64.5 31.6 GAUM2UB1 105.0 8.7 34.7 33.0 DAUM2UB1 204.0 8.7 57.3 28.1 GAUM2UB2 105.0 8.7 35.3 33.6 DAUM2UB2 204.0 8.7 60.2 29.5 31
3. MATERYAL VE METOD Deniz Levent KOÇ Çizelge 3.5. Küçük Tanklarda Yıkama ve Drenaj Suyu Miktarları ile Yıkama Randımanları (Bozulmuş) Konular İlk Drenaj Suyu Toplam Çıkışının Olduğu Toplam Drenaj Yıkama Yıkama Yığışımlı Suyu Miktarı, Randımanı Suyu Yıkama Suyu cm % Miktarı, cm Miktarı, cm GBUM1UB1 204.0 8.7 74.3 36.4 DBUM1UB1 204.0 8.7 84.1 41.2 GBUM1UB2 204.0 8.7 74.6 36.6 DBUM1UB2 204.0 8.7 84.0 41.2 GBUM2UB1 204.0 8.7 70.6 34.6 DBUM2UB1 204.0 8.7 76.5 37.5 GBUM2UB2 204.0 8.7 72.8 35.7 DBUM2UB2 204.0 8.7 82.4 40.4 3.2.5. Süzüklerin Alınması ve Yıkama Tankların altında toplanan su örnekleri laboratuvarda analiz edilmiştir. Öncelikle, suların SAR değerleri elde edilmiş, anılan değerden yararlanarak DSY değerleri hesaplanmıştır. SAR ve DSY ler aşağıda verilen eşitlikler yardımıyla belirlenmiştir (Kanber ve Ünlü, 2010). SAR = Na Ca + Mg 2 (3.3.) 100( 0.0126 + 0.0145SAR) DSY = 1+ ( 0.0126 + 0.0145SAR) (3.4.) Değişebilir sodyum değeri, eğer, drenaj suyu SAR değerinden elde ediliyor ise DSY s, yıkama suyu SAR değerinden kestiriliyorsa DSY ys simgeleri ile gösterilmiştir. Yıkamalarda, özellikle büyük tanklara, el vakum pompası kullanılarak, 0.1 bar emiş uygulanmıştır. Böylece, suyun toprak profilinde türdeş dağılması ve aşağı doğru daha kolay ve aynı hızla hareket etmesi sağlanmaya çalışılmıştır. 32
3. MATERYAL VE METOD Deniz Levent KOÇ Tanklara uygulanan birim yıkama suyu miktarları (cm) ile bunların tank yüzeyinde kaldığı süreler (saat) kullanılarak yıkama süresini veren yığışımlı infiltrasyon denklemleri elde edilmiştir. 3.2.6. Çözünebilir Tuzların Yıkanması Büyük tanklarda toprak profilinin 20 cm, 40 cm ve 80 cm; küçük tanklarda toprağın 20 cm derinliklerinden, deneme boyunca, elde edilen, drenaj sularında yapılan analizler sonucu elde edilen EC e ve yıkama suyu değerleri kullanılarak; yıkama eşitlikleri elde edilmiştir (Yurtsever, 1984). Bu amaçla her yıkamadan sonra toprakta kalan tuzluluk değeri ile yıkama suyu arasındaki ilişkiler incelenmiştir. Eşitliğin oluşturulmasında, oransal tuz değeri (C/C O ) ile oransal yıkama suyu değerleri (D ys /D t ) kullanılmıştır. Yıkama suyu derinliğinin (D ys ) toprak derinliğine (D t ) oranı (D ys /D t ) bağımsız değişken (X); başlangıca göre toprakta kalan tuz (C/Co) bağımlı değişken (Y) olarak alınmış ve tuz yıkama eşitlikleri regresyon analizleri ile belirlenmiştir. Anılan değişkenler karşılıklı noktalanarak, aşağıda verilen eşitlikle gösterilen ilişkiler elde edilmiştir. C Co Dys = B A ln ( ) (3.5.) Dt 3.2.7. Deneme Sonunda Yapılan İşlemler Deneme sonunda, büyük toprak tankları, elektrikli testere ile düşey olarak kesilmiş, 20 cm lik katmanlar halinde toprak örnekleri, toprak yüzeyinden başlayarak, tankın alt kısma yerleştirilen kumun bulunduğu yere kadar alınmıştır (Şekil 3.8a ve 3.8b). 33
3. MATERYAL VE METOD Deniz Levent KOÇ (a) Şekil 3.8. Bozulmuş toprak örnekli büyük tanklardan örnek alınması (b) Toprak örnekleri, bozulmuş örnekli küçük tanklarda, tankları keserek (Şekil 3.9a); monolit örnekli küçük tanklarda ise burgu yardımıyla alınmıştır (Şekil 3.9b). (a) Şekil 3.9. Bozulmuş (a) ve monolit (b) toprak örnekli küçük tanklardan örnek alınması (b) Toprak örnekleri, laboratuvarda hava kuru ortamda bırakılarak solma noktasına ulaşıncaya dek kurutulmuştur (Şekil 3.10). Alınan toprak örneklerinde EC, 34
3. MATERYAL VE METOD Deniz Levent KOÇ ph, SAR, NaX ve DSY saptanarak, deneme sonunda, gerçekte toprakta ulaşılan değerler belirlenmeye çalışılmıştır. Şekil 3.10. Hava kuru ortamda toprak örneklerinin kurutulması 3.2.8. Laboratuvar Analiz Metodları Denemede, toprak örneklerinde, yıkama ve drenaj sularında aşağıda açıklanan analizler yapılmıştır. 3.2.8.1. Toplam Tuz (EC e ) Çamur süzüğünün elektriksel iletkenliği (ds.m -1 25 o C de) ölçülerek belirlenmiştir. Deneme boyunca, yıkama uygulamalarından sonra elde edilen drenaj sularının EC lerinin ölçülmesinde kondaktivite aleti kullanılmıştır (Richards, 1954). 35
3. MATERYAL VE METOD Deniz Levent KOÇ 3.2.8.2. Toprak Reaksiyonu (ph) Çamur süzüğünde ve 1/10 toprak çamurunda ph metre ile ölçülmüştür (Hindistan ve İnceoğlu, 1962). 3.2.8.3. Toprak Nem İçeriği Toprak örneklerinin nem içeriği gravimetrik yöntemle belirlenmiştir (Richards, 1954). 3.2.8.4. Bünye Toprakların kum, kil ve silt yüzdeleri Day (1965) tarafından bildirildiği şekilde hidrometre yöntemine göre yapılmıştır. 3.2.8.5. Tarla Kapasitesi (TK) Toprakların 1/3 atmosfer basınç altında tutabildikleri su miktarı, bu basınca dayanıklı seramik levha kullanılarak tayin edilmiştir (Richards, 1954). 3.2.8.6. Solma Noktası (SN) Toprakların 15 atmosfer basınç altında tutabildikleri su miktarı, bu basınca karşı dayanıklı seramik levha kullanarak belirlenmiştir (Richards, 1954). 3.2.8.7. Hacim Ağırlığı (A s ) Bozulmamış toprak örneklerinde silindir metodu kullanılarak Richards (1954) tarafından verilen esaslara göre belirlenmiştir. 36
3. MATERYAL VE METOD Deniz Levent KOÇ 3.2.8.8. Katyon ve Anyonlar Deneme başlangıcında topraktaki çözünebilir katyon ve anyonlar belirlenmiştir. Bunun için hava kuru ortamda kurutulduktan sonra dövülerek 2 mm lik elekten geçirilen toprak örnekleri kullanılmıştır. Saf su kullanılarak hazırlanan doygun toprak çamurundan vakumla elde edilen süzüklerde anyon ve katyonlar Richards, 1954 tarafından belirtilen metotlar ile belirlenmiştir. Ayrıca deneme boyunca yıkama uygulamalarından sonra elde edilen süzüklerde Ca+Mg ve Na analizleri yapılmıştır. Denemede sodyum analizi, Richards (1954) tarafından belirtilen yöntemler kullanılarak, fleym fotometre aleti ile yapılmıştır. Ca+Mg analizinde, süzük örneklerinden 1 ml alınmış ve bunun üzerine 24 ml saf su eklenmiştir. Üzerine 10 damla amonyum klorür-amonyum hidroksit tampon eriyiği ve bir ölçek eriochrome black indikatörü koyulmuştur. Sonra versenatla titre edilerek rengin pembe renkten mavi renge dönmesi sağlanmış ve harcanan versenat miktarından belirlenmiştir. 3.2.8.9. Değişebilir Sodyum (NaX) ve Katyon Değişim Kapasitesi (KDK) Toprak parçacıkları üzerindeki Na, belli miktarda toprağı 1 N amonyum asetat çözeltisi ile çalkalamak suretiyle çözeltiye alınmıştır. Çözeltideki ekstrakte edilebilen sodyum, fleym fotometre ile belirlenmiştir. Ekstrakte edilebilen katyon derişiminden suda çözünen katyon derişimi çıkartılarak değişebilir sodyum derişimi elde edilmiştir (Tüzüner, 1990). Bunun için aşağıdaki eşitlikler kullanılmıştır. -1-1 Ekstraktekatyonkons.(me.l ) Amonyumasetattaekstrakteedilebilirkatyonlar(me.100g )= x10 Fırınkurusutoprakağırlığı(g) (3.6) 1 1 Saturasyonekstraktındakatyonkons.(me.l ) Çözünebilirkatyonlar(me.100g ) = xsaturasyon% (3.7) 1000 37
3. MATERYAL VE METOD Deniz Levent KOÇ Saturasyon yüzdesi, toprağın doygun hale gelmesi için eklenen su hacmine göre hesaplanmıştır. Bu hesaplamada hava kuru toprağın içerdiği % nem miktarı da bilinmelidir. Bu amaçla deneme sonunda büyük ve küçük tanklardan alınan ve açık havada kurumaya bırakılan toprak örnekleri, 2 mm lik elekten geçirildikten sonra 100 g tartılarak saturasyon çamuru yapılmış, 100 g toprağı sature hale getirmek için eklenen su miktarı ve hava kuru toprağın yüzde nem içeriği kullanılarak saturasyon yüzdesi hesaplanmıştır. İlaveedilensu(ml)x(100 + %nem) %Saturasyon = + %nem (3.8) Havakurutoprakağırlığı (g) [ ] 1 Değişebilirkatyonlar(me.100g ) Ekstrakteedilebilirkatyonlar Çözünenkatyonlar = (3.9) Katyon değişim kapasitesi, sodyum asetat yöntemi ile belirlenmiştir. Bunun için, toprak parçacıkları 1 N sodyum asetat çözeltisi ile çalkalanarak sodyum ile doyurulmuş, sonra toprak tarafından tutulan sodyum 1 N amonyum asetat çözeltisi ile geri alınarak miktarı fleym fotometre ile belirlenmiştir (Tüzüner, 1990). Her iki analizi yapmak için, santrifüj cihazı, santrifüj tüpü, çalkalama makinası, 100 ml lik balonjojeler ve fleym fotometre ile 1 N amonyum asetat çözeltisi, 1 N sodyum asetat çözeltisi ve % 95 lik etil alkol kullanılmıştır. 38
4.BULGULAR VE TARTIŞMA Deniz Levent KOÇ 4. BULGULAR VE TARTIŞMA 4.1. Tuzluluk ve Sodyumluluğun Giderilmesi Çalışmada, Sirkenli serisi tuzlu-sodyumlu topraklarının iyileştirilmesinde kullanılan farklı uygulamaların etkileri araştırılmıştır. Bu amaçla EC e, ph, SAR, NaX ve DSY değerlerindeki azalma miktarları dikkate alınmıştır. 4.1.1. Tüm Toprak Profili (C) 4.1.1.1. Tuzluluk ve Sodyumluluk Belirteçlerinin Değişimi 4.1.1.1.(1). EC e Değişimi Büyük tanklarda, toprak profilinin tümünde, uygulanan konulara ilişkin deneme başlangıcındaki çamur süzüğü EC e değerleri ile deneme sonunda elde edilen EC e değerleri, toplu olarak, Ek Çizelge 1 de; ortalama değerler ise Çizelge 4.1 de verilmiştir. Deneme konularına ilişkin diğer parametre değerlerinin belirlenmesinde, katmansal olarak, ortalamalar alınmıştır. Çizelge 4.1 de verilen EC e değerleri, toprak tanklarının 20, 40, 60 ve 80 cm derinliklerinden elde edilen verilerin ortalamaları alınarak, hesaplanmıştır. Böylece, tüm tank boyunca EC e değerlerindeki değişim, belirlenmiştir. Çizelge 4.1 den, en etkili kombinasyon olarak, UM1-UB1 ve UM1-UB2 konuları, ortaya çıkmaktadır. Her iki yıkama biçiminde de UM1-UB2 ve UM1- UB1 de başlangıca göre, azalan EC e yüzdeleri, sırasıyla, %38.64 ve %39.54 ile en fazla olmuştur. Ek Çizelge 1 de yinelemeler arasında görülen farklılığın, toprak örneklerinin tanklara koyulması sırasında uygulanan işlemlerin bir sonucu olarak ortaya çıktığı düşünülebilir. Genelde, Hindistan, (1974) tarafından belirtildiği gibi, bu tür denemelerde tanklar arasında kimi farklılıklar olabilmektedir. Sunulan çalışmada da benzer sorunların ortaya çıktığı, bir kez daha doğrulanmıştır. 39
4.BULGULAR VE TARTIŞMA Deniz Levent KOÇ Çizelge 4.1. Deneme Başlangıcında ve Sonunda EC e Değerlerindeki Değişim Konular Denemede EC e Değişimi, Başlangıca ds.m -1 EC e Azalması, ds.m -1 Göre Azalma Başlangıç Bitiş % GCUM1UB1 7.79 5.36 2.43±1.22 31.19 GCUM1UB2 7.79 4.78 3.01±1.97 38.64 GCUM2UB1 7.79 5.27 2.52±1.21 32.35 GCUM2UB2 7.79 5.91 1.88±0.62 24.13 DCUM1UB1 7.79 4.71 3.08±0.58 39.54 DCUM1UB2 7.79 5.12 2.67±1.83 34.27 DCUM2UB1 7.79 4.85 2.94±0.60 37.74 DCUM2UB2 7.79 6.33 1.46±0.69 18.74 Deneme konularının, elektriksel iletkenlik düşümüne (EC e ) olan etkileri araştırılmış ve bu etkilerin istatistiksel olarak önemli olup olmadığı irdelenmiştir. Bu amaçla Ek Çizelge 1 de verilen sonuçlar kullanılmıştır. Yapılan varyans analizi sonuçlarından (Çizelge 4.2) anlaşılacağı gibi, yineleme (Y), jips miktarı (UM) ve uygulama biçimi (UB) x uygulama miktarı (UM) etkileşimi, istatistiksel olarak, 0.95 güvenle farklı bulunmuştur. Anılan etkileşimi oluşturan öğelerin ortalamaları arasındaki farkın, istatistiksel olarak, önemli olup olmadığı LSD testi ile değerlendirilmiştir. LSD testi sonuçlarına göre; m 2 ye 13 kg (UM1) jipsin toprak profiline karıştırılması (UB2), 0.95 güvenle, diğer bileşenlere göre, tuz yıkanmasında daha etkili olmuştur. Yine LSD testi sonuçlarına göre, UB1(13) ve UB1(20) aynı grupta yer almışlardır. Bu durumda, jips miktarı arttıkça yüzeye serpmenin, jips miktarı azaldıkça profile karıştırmanın EC e azalmasında daha etkin olduğu söylenebilir. Benzer durum, Çizelge 4.1 deki tuz eksilme yüzdelerinde de görülmektedir. Yıkama ve jips uygulama biçimlerinin tek başına tuz yıkanmasında, istatistiksel olarak, etkili olmadıkları belirlenmiştir. Sonuçta, jips miktarı arttıkça jipsin tamamının toprağa serpilmesinin (UB1), EC e azalmasında, önemli olmadığı anlaşılmıştır. 40
4.BULGULAR VE TARTIŞMA Deniz Levent KOÇ Çizelge 4.2. Varyans Analiz Çizelgesi (Tüm Toprak Profili) EC VK e ph NaX SAR DSY Kareler Ortalaması Yineleme (Y) 2.87* 0.02ns 3.72ns 9.16ns 32.46ns YB 0.04ns 0.03ns 1.62ns 29.44* 16.02ns H1 0.07 0.005 0.345 0.745 2.645 UM 2.15* 0.01ns 9.89* 4.25ns 35.18* UM xyb 0.04ns 0.0003ns 0.13ns 3.50ns 21.99* H2 0.16 0.002 1.051 1.05 1.97 UB 1.40ns 0.70* 11.05* 89.22** 186.61** H3 0.82 0.01 0.45 0.74 1.23 UB x YB 1.25ns 0.05ns 9.11ns 15.87ns 30.76ns H4 7.16 0.05 0.96 11.97 28.13 UBxUM 1.96* 0.003ns 2.49ns 0.005ns 24.36ns UBxUMxYB 0.007ns 0.008ns 2.29ns 2.04ns 19.56ns H5 0.25 0.04 1.92 2.28 17.01 Genel - - - - - LSD Y3*UB2(UM1)* 1.04*-1.17* UB2* 0.34* UM2*UB2* 1.28*-1.36* D*-UB2** 2.21*-3.85** GUM2*-UB2** 4.34*-5.57** *istatistiksel olarak 0.05 düzeyinde önemli; ** istatistiksel olarak 0.01 düzeyinde önemli; ns:önemsiz; KO: kareler ortalaması; VK: varyasyon kaynakları, H:hata 4.1.1.1.(2). ph Değişimi Ele alınan konulara ilişkin deneme başlangıcında ve sonunda elde edilen ph değerleri, toplu olarak Ek Çizelge 2 de, konu ortalamaları ise Çizelge 4.3 te verilmiştir. Deneme başlangıcında, bir başka değişle jips uygulanmasından sonra ve deneme sonunda çamur süzükleri ph değerleri arasındaki farkların oluşmasında, jips uygulama biçiminin diğer uygulamalara göre daha etkin olduğu söylenebilir (Çizelge 4.3). Değinilen çizelgede görüldüğü gibi, toprakta ph azalmasında, istatistiksel anlamda olmamakla birlikte, UM2-UB2 uygulaması, en etkin konu olarak ortaya çıkmıştır. Anılan uygulamalarda, ph düşüşleri, %13.96-13.38 olarak elde edilmiştir. Jips miktarının 20 kg.m -2 olması ve tüm toprak profiline karıştırılması durumunda, ph düşümünde, diğer uygulamalara göre, daha etkili sonuç alınabileceği, izlenimi edinilmiştir. 41
4.BULGULAR VE TARTIŞMA Deniz Levent KOÇ Çizelge 4.3. Deneme Başlangıcında ve Sonunda ph Değerlerindeki Değişim Konular Denemede ph Değişimi ph Başlangıca Göre Azalması Azalma Başlangıç Bitiş % GCUM1UB1 8.67 7.93 0.74±0.09 8.54 GCUM1UB2 8.67 7.56 1.11±0.0.7 12.80 GCUM2UB1 8.67 7.95 0.72±0.18 8.30 GCUM2UB2 8.67 7.46 1.21±0.04 13.96 DCUM1UB1 8.67 7.82 0.85±0.16 9.80 DCUM1UB2 8.67 7.55 1.12±0.03 12.92 DCUM2UB1 8.67 7.76 0.91±0.30 10.50 DCUM2UB2 8.67 7.51 1.16±0.03 13.38 Deneme konularının ph düşümüne etkileri, istatistiksel yöntemlerle analiz edilmiştir. Bu amaçla Ek Çizelge 2 de gösterilen veriler kullanılmıştır. Analiz sonuçlarına göre, yalnızca, jips uygulama biçimlerinin (UB), toprak tepkimesinin düşürülmesinde, etkin olduğu anlaşılmıştır (Çizelge 4.2). İyileştiricinin toprak yüzüne serpilip karıştırılması ile tüm toprak profiline karıştırılması arasında, istatistiksel olarak, %95 güvenle farklılıklar olduğu saptanmıştır. Konu ortalamaları arasındaki farkın, istatistiksel olarak karşılaştırılmasında, LSD testi uygulanmıştır ve jipsin toprağa karıştırılmasının (UB2), 0.05 düzeyinde daha etkin olduğu anlaşılmıştır. Bu durumda, kullanılan iyileştiricinin, kesinlikle tüm toprak profiline karıştırılması, ph düşümü için önerilebilecek, en iyi yöntem olarak ortaya çıktığı söylenebilir. 4.1.1.1.(3). Değişebilir Sodyum (NaX) Değişimi Deneme başlangıcında ve sonunda elde edilen NaX değerleri, toplu olarak, Ek Çizelge 3 de; konulara ilişkin ortalama değerler ise Çizelge 4.4 te verilmiştir. Bu amaçla çalışmanın başlangıcında ve sonunda çamur süzüklerinden elde edilen değişebilir sodyum (NaX) değerleri arasındaki farklar kullanılmıştır Çizelge 4.4 incelendiğinde, başlangıca göre ortalama en yüksek NaX azalmalarının, her iki yıkama biçiminde de, UM2-UB2 uygulamasından elde edildiği görülecektir. Anılan uygulamalarda, NaX azalmaları, sırasıyla, %73.57 ve %72.18 olarak ölçülmüştür. 42
4.BULGULAR VE TARTIŞMA Deniz Levent KOÇ NaX deki en az düşüş ise; her iki yıkama biçiminde, UM1-UB1 uygulamalarından elde edilmiştir. Değinilen uygulamalarda, göllendirmede %51.25, damlada ise %65.19 değerlerine ulaşılmıştır. Buradan, aralıklı göllendirme ve damla yıkama biçimlerinde azalan ya da artan jips miktarlarında, iyileştiricinin mutlaka toprağa karıştırılması gerektiği, söylenebilir. Çizelge 4.4. Deneme Başlangıcında ve Sonunda NaX Değerleri (me.100g -1 ) Denemede NaX Değerleri Değişimi Konular Başlangıç Bitiş NaX Azalması Başlangıca Göre Azalma % GCUM1UB1 18.01 8.78 9.23±1.24 51.25 GCUM1UB2 18.01 4.93 13.08±1.07 72.63 GCUM2UB1 18.01 6.09 11.92±0.32 66.19 GCUM2UB2 18.01 4.76 13.25±1.33 73.57 DCUM1UB1 18.01 6.27 11.74±0.94 65.19 DCUM1UB2 18.01 5.10 12.91±1.93 71.68 DCUM2UB1 18.01 6.12 11.89±0.93 66.02 DCUM2UB2 18.01 5.01 13.00±1.18 72.18 Deneme konularının NaX azalmalarına etkileri, istatistiksel yöntemlerle analiz edilmiştir. Bunun için Ek Çizelge 3 de verilen değerler kullanılmıştır. Yapılan istatistiksel analiz sonucunda, jips uygulama miktarları (UM) ve uygulama biçimlerinin (UB), NaX azalması üzerine, birbirinden bağımsız olarak, 0.05 düzeyinde önemli olarak farklı etki ettikleri anlaşılmıştır (Çizelge 4.2). Bu durumda, UM ve UB ye ilişkin ortalamalar, LSD testi ile karşılaştırılmıştır. Uygulama biçimlerine göre yapılan test sonunda, UB2 nin (jipsin toprağın tamamına karıştırılması), NaX azaltılmasında, 0.95 güvenle önerilebileceği belirlenmiştir. Öte yandan, UM2 (20 kg.m -2 ) uygulama miktarının, NaX azaltılmasında, UM1 e göre, 0.95 güvenle daha fazla etkili olduğu saptanmıştır. Bu durumda, Sirkenli Serisi sorunlu topraklarında, değişebilir sodyumun (NaX) düşürülmesi için 20 kgm -2 jipsin toprak profilinin tümüne karıştırılmasının, önerilebileceği, söylenebilir. 43
4.BULGULAR VE TARTIŞMA Deniz Levent KOÇ 4.1.1.1.(4). Sodyum Adsorpsiyon Oranı (SAR) Çalışmanın başlangıcında ve sonunda, çamur süzüklerinden elde edilen SAR değerleri ve aralarındaki farklar, toplu olarak, Ek Çizelge 4 de konu ortalamaları ise Çizelge 4.5 de verilmiştir. Anılan çizelgede, jipsin toprak profilinin tümüne karıştırlması (UB2) şeklindeki uygulama biçimi, her iki yıkama yönteminde de, en yüksek değerleri almıştır (%92.51 ve %92.14). Yıkama biçimlerinde ortalama SAR azalması, damla yönteminde %90.39; göllendirmede ise %87.51 olarak hesaplanmıştır. Buradan, istatistiksel olmamakla birlikte, SAR değerinin azaltılmasında damla yöntemi ile iyileştiricinin toprak profilinin tümüne karıştırılmasının daha etkili bir uygulama olduğu izlenimi edinilmiştir. Çizelge 4.5. Deneme Başlangıcında ve Sonunda SAR Değerlerindeki Değişim Denemede SAR Değerleri SAR Başlangıca Konular Değişimi Azalması Göre Azalma Başlangıç Bitiş % GCUM1UB1 77.13 12.87 64.26±2.62 83.31 GCUM1UB2 77.13 8.00 69.13±1.43 89.63 GCUM2UB1 77.13 11.88 65.25±3.43 84.60 GCUM2UB2 77.13 5.78 71.35±0.47 92.51 DCUM1UB1 77.13 8.85 68.28±2.16 88.53 DCUM1UB2 77.13 6.06 71.07±0.57 92.14 DCUM2UB1 77.13 8.21 68.92±1.58 89.36 DCUM2UB2 77.13 6.54 70.59±0.97 91.52 Deneme konularının, SAR azaltılmasına etkileri istatistiksel yöntemlerle araştırılmıştır. Bu amaçla Ek Çizelge 4 de gösterilen veriler kullanılmıştır. Yapılan analiz sonunda, jips uygulama biçimleri (UB) arasında 0.99, yıkama biçimleri (YB) arasında ise 0.95 güvenle istatistiksel anlamda fark olduğu saptanmıştır (Çizelge 4.2). Buradan, tuzlu-sodyumlu Sirkenli Serisi topraklarında SAR değerinin düşürülmesi üzerine, jips miktarı değil; jips uygulama ve yıkama biçimlerinin ayrı ayrı, birbirinden bağımsız olarak, etki ettiği söylenebilir. Bu durumda, yıkama ve uygulama biçimlerine ilişkin konuların ortalamaları arasındaki farkların, istatistiksel olarak önemli olup olmadığı, LSD yöntemiyle test edilmiştir. Yapılan analizde, jipsin 44
4.BULGULAR VE TARTIŞMA Deniz Levent KOÇ toprak profiline karıştırılması (UB2) ve yıkanmanın damla yöntemiyle (D) yapılması yoluyla SAR değerinin daha etkin biçimde düşürülebileceği saptanmıştır. Buradan, Sirkenli tuzlu-sodyumlu topraklarının iyileştirilmesinde, SAR değerlerinin düşürülmesi için, iyileştiricinin (jipsin) tüm toprak profiline karıştırılması ve damla yöntemiyle yıkamanın yapılmasının, etkin uygulama olarak kabul edilebileceği açıklanabilir. 4.1.1.1.(5). Değişebilir Sodyum Yüzdesi (DSY) Deneme konularının DSY azalışına etkileri, çalışmanın başlangıcında ve sonunda elde edilen DSY değerleri dikkate alınarak saptanmıştır (Ek Çizelge 5). Konulara ilişkin ortalama değerler, Çizelge 4.6 da verilmiştir. Anılan çizelgeden, başlangıca göre en fazla DSY azalması, her iki yıkama biçiminde de UM2-UB2 uygulamasından elde edilmiştir. Konu edinilen uygulama ile değişebilir sodyum, %74.60 (G) ve %73.30 (D) düzeylerinde azalmıştır. DSY deki en az düşüş ise; aralıklı göllendirmede %53.16 ile UM1-UB1; damla sulama yönteminde ise %66.57 ile yine UM1-UB1 konusunda meydana gelmiştir. Buradan; yıkama biçimi dikkate alınmaksızın, Sirkenli Serisi sorunlu topraklarında, DSY azalımı için iyileştiricinin toprak profiline karıştırılmasının, etkin bir uygulama olduğu izleniminin edinildiği söylenebilir. Çizelge 4.6. Deneme Başlangıcında ve Sonunda DSY Değerlerindeki Değişim Konular Denemede DSY Değerlerinin Değişimi DSY Azalması Başlangıca Göre Azalma % Başlangıç Bitiş GCUM1UB1 56.81 26.61 30.20±3.76 53.16 GCUM1UB2 56.81 14.95 41.86±3.26 73.68 GCUM2UB1 56.81 18.45 38.36±0.98 67.52 GCUM2UB2 56.81 14.43 42.38±4.01 74.60 DCUM1UB1 56.81 18.99 37.82±2.84 66.57 DCUM1UB2 56.81 15.47 41.34±5.83 72.77 DCUM2UB1 56.81 18.27 38.54±2.39 67.84 DCUM2UB2 56.81 15.17 41.64±3.59 73.30 45
4.BULGULAR VE TARTIŞMA Deniz Levent KOÇ Deneme konularının DSY azalışına etkileri, istatistiksel yöntemlerle araştırılmıştır. Bu amaçla Ek Çizelge 5 de verilen değerler kullanılmıştır. Yapılan istatistiksel analizde (Çizelge 4.2), jips uygulama biçimleri (UB), uygulama miktarları (UM) ve uygulama miktarları ile yıkama biçimleri (UM x YB) etkileşiminin, sırasıyla, 0.01 ve 0.05 düzeylerinde, istatistiksel olarak, farklı oldukları belirlenmiştir. Buradan, DSY azaltımı üzerine, uygulanan jips miktarlarının yıkama biçimlerine bağlı olarak; jips uygulama biçimlerinin ise bağımsız olarak, farklı etki ettikleri söylenebilir. Konu ortalamaları arasındaki farkların önem dereceleri LSD testi ile denetlenmiştir. Buna göre, 20 kg.m -2 jipsin (UM2) toprak profiline karıştırılmasının (UB2) ve göllendirme yöntemiyle (G) yıkama yapılmasının diğer kombinasyonlara göre 0.95 güvenle daha etkili olduğu anlaşılmıştır. Tüm toprak profilinde, jipsin kullanılmasıyla birlikte toprak çözeltisinde tuzluluk (EC e ) başlangıca göre yaklaşık %19 ile %39; ph, %9 ile %14; NaX, %51 ile %74; SAR, %83 ile %92 ve DSY %53 ile %75 oranında azalmıştır. Özellikle son zamanlarda yapılan çalışmalar, jipsin özellikle NaX, EC e, SAR, DSY, ve AWC değerlerini iyileştirdiğini göstermiştir (Makoi ve Verplancke., 2010; Suhayda ve ark., 1997). Makoi ve Verplancke (2010) yaptıkları çalışmada; bu çalışma ile benzer biçimde jipsin toprağın tümüne karıştırılması, EC e, NaX, SAR, DSY ve AWC yi istatistiksel olarak %95 güvenle iyileştirmiştir. 4.1.2. Üst Toprak Katmanı (A ve B) 4.1.2.1. Tuzluluk ve Sodyumluluk Belirteçlerinin Değişimi Benzer şekilde, tuzluluk ve sodyumluluk belirteçlerinin değişimleri, farklı yapıdaki üst toprak katmanlarında araştırılmıştır. EC e, ph, SAR, NaX ve DSY gibi ölçütlerin, uygulanan işlemlerden ne ölçüde ve nasıl etkilendikleri incelenmiştir. Bu amaçla, ele alınan her bir ölçütün çalışmanın başındaki değerleri ile sonundaki değerleri arasındaki farklardan yararlanılmıştır. 46
4.BULGULAR VE TARTIŞMA Deniz Levent KOÇ Bozulmamış (monolit) ve bozulmuş örnekli üst toprak katmanlarında yukarıda sıralanan tuzluluk-sodyumluluk ölçütlerinin değişimlerine ilişkin sonuçlar aşağıda verilmiştir. 4.1.2.1.(1). EC e Değişimi Bozulmamış (monolit) ve bozulmuş örnekli üst toprak katmanlarındaki EC e değişimleri, toplu olarak Ek Çizelge 6 ve 7 de; konulara ilişkin ortalama değerler ise Çizelge 4.7 de verilmiştir. Anılan çizelgeden, monolit üst toprakta, en fazla EC e düşmesi göllendirme yıkama biçiminde %39.30 ile UM1-UB1; damla yönteminde ise %31.54 ile UM2-UB2 uygulamasında elde edilmiştir. Buradan, yıkama yöntemlerine bağlı olarak, jipsin hem uygulama miktarının hem de uygulama biçiminin değişebileceği anlaşılmıştır. Örneğin, monolit toprakta jipsin göllendirme yıkama biçiminde az miktarda ve yüzeye serpilmesinin; damlada ise daha fazla miktarda toprağa karıştırılarak kullanılmasının, daha etkin olduğu söylenebilir. Bozulmuş üst toprak katmanında ise, başlangıca göre, en fazla EC e azalması, göllendirme yıkama biçiminde, %52.74 ile UM2-UB2 konusunda; damla yıkama biçiminde ise %43.95 ile UM1-UB1 konusunda ölçülmüştür. Ulaşılan sonuçlar, monolit toprak için elde edilenlerle benzerlikler taşımaktadır. Burada da, istatistiksel anlamda olmamakla birlikte, yıkama biçimine bağlı olarak, jips miktarı ve uygulama tavrı değişmiştir. Örneğin, göllendirme yıkama için daha fazla jipsin toprağa karıştırılması istenirken; damlada daha az miktarda jipsin yüzeye serpilmesi gerektiği söylenebilir. Bu durumda, göllendirme yıkamada, damlaya göre daha fazla jips miktarına gerek olduğu düşünülebilir. 47
4.BULGULAR VE TARTIŞMA Deniz Levent KOÇ Çizelge 4.7. Deneme Başlangıcında ve Sonunda EC e Değerlerindeki Değişim Konular Denemede EC e Değişimi ds.m -1 EC e Azalması Başlangıca Göre Azalma % Başlangıç Bitiş GAUM1UB1 9.67 5.87 3.80±1.35 39.30 GAUM1UB2 9.67 7.50 2.17±1.70 22.44 GAUM2UB1 9.67 6.02 3.65±1.01 37.75 GAUM2UB2 9.67 7.50 2.17±0.94 22.44 DAUM1UB1 9.67 7.46 2.21±1.67 22.85 DAUM1UB2 9.67 8.33 1.34±0.87 13.86 DAUM2UB1 9.67 8.25 1.42±0.82 14.68 DAUM2UB2 9.67 6.62 3.05±1.00 31.54 GBUM1UB1 9.67 5.93 3.74±0.22 38.67 GBUM1UB2 9.67 5.30 4.37±0.21 45.19 GBUM2UB1 9.67 5.45 4.22±1.03 43.64 GBUM2UB2 9.67 4.57 5.1±0.57 52.74 DBUM1UB1 9.67 5.42 4.25±0.70 43.95 DBUM1UB2 9.67 5.56 4.11±0.45 42.50 DBUM2UB1 9.67 6.98 2.69±2.14 27.82 DBUM2UB2 9.67 5.57 4.10±0.76 42.40 Deneme konularının, EC e azalmasına etkileri, istatistiksel yöntemle değerlendirilmiştir. Bu amaçla Ek Çizelge 6 ve 7 de verilen değerler kullanılmıştır. Yapılan analiz sonuçlarına göre; bozulmamış (monolit) örnekli üst toprak katmanında deneme konuları arasında istatistiksel anlamda önemli farkların olmadığı anlaşılmıştır (Çizelge 4.8). Buradan, konular arasında, Çizelge 4.7 de belirtilen farkların, tümüyle şansa bağlı olarak meydana geldiği söylenebilir. Bozulmuş örnekli üst toprak katmanında EC e azalması ile ilgili olarak yapılan analizde ise; UM ile YB etkileşiminin 0.95 güvenle istatistiksel olarak birbirlerinden farklı olduğu anlaşılmıştır (Çizelge 4.8). Bu nedenle konu ortalamaları arasındaki farklar, LSD testi ile denetlenmiştir. Buna göre, en fazla EC e azalmasının 20 kg.m -2 jipsin uygulandığı (UM2) ve aralıklı göllendirme yıkama yönteminin (G) kullanıldığı kombinasyondan alındığı saptanmıştır. 48
4.BULGULAR VE TARTIŞMA Deniz Levent KOÇ 4.1.2.1.(2). ph Değişimi Monolit ve bozulmuş örnekli üst toprak katmanlarında ph değerlerinin değişimleri, toplu olarak Ek Çizelge 8 ve 9 da, konu ortalamaları ise Çizelge 4.8 de verilmiştir. İstatistiksel anlamda olmamakla birlikte, en yüksek ph düşümleri, her iki üst toprak koşulunda da damla yıkama biçiminde ölçülmüştür. Örneğin, monolit üst toprakta %10.75 ile UM1-UB1; bozulmuş üst toprakta ise %11.59 ile UM1-UB2 konularında elde edilmiştir. Bunları, %11.11 ile bozulmuş örnekli toprakta ve göllendirme yıkama biçiminde UM2-UB2 konusu izlemiştir. ph düşmesinin en az olduğu konular; monolit üst toprakta %6.76 ile damla yıkama biçiminde UM2-UB1 ve bozulmuş üst toprakta ise %8.82 ile damla ve UM1-UB1 konularında ölçülmüştür. Buradan, monolit üst toprakta damla sulama yöntemi ile 13 kg.m -2 jipsin toprağa serpilerek verilmesinin; bozulmuş üst toprakta ise damla sulama yöntemi ile 13 kg.m - 2 jipsin toprağa karıştırılmasının ph azalmasında en etkin yol olduğu söylenebilir. Deneme konularından ph azalması ile elde edilen sonuçlar, istatistiksel yöntemlerle de değerlendirilmiştir. Bu amaçla Ek Çizelge 8 ve 9 da verilen deneme başlangıcı ile sonundaki ph değerleri arasındaki farklar kullanılmıştır. Bozulmuş ve bozulmamış üst toprak katmanlarında, deneme konuları arasında istatistiksel anlamda herhangi bir farkın olmadığı anlaşılmıştır. Monolit (bozulmamış) örnekli üst topraklar için; anılan değerler için yapılan istatistiksel analizde deneme konularının ph değişimine etkilerinin olmadığı saptanmıştır (Çizelge 4.9). 49
4.BULGULAR VE TARTIŞMA Deniz Levent KOÇ Çizelge 4.8. Deneme Başlangıcında ve Sonunda ph Değerlerindeki Değişim Konular Denemede ph Değişimleri Başlangıç Bitiş ph Azalması Başlangıca Göre Azalma % GAUM1UB1 8.28 7.47 0.81±0.06 9.78 GAUM1UB2 8.28 7.50 0.78±0.06 9.42 GAUM2UB1 8.28 7.61 0.67±0.17 8.09 GAUM2UB2 8.28 7.58 0.70±0.16 8.45 DAUM1UB1 8.28 7.39 0.89±0.21 10.75 DAUM1UB2 8.28 7.53 0.75±0.04 9.06 DAUM2UB1 8.28 7.72 0.56±0.19 6.76 DAUM2UB2 8.28 7.54 0.74±0.16 8.94 GBUM1UB1 8.28 7.41 0.87±0.23 10.51 GBUM1UB2 8.28 7.42 0.86±0.14 10.39 GBUM2UB1 8.28 7.38 0.90±0.13 10.87 GBUM2UB2 8.28 7.36 0.92±0.15 11.11 DBUM1UB1 8.28 7.55 0.73±0.04 8.82 DBUM1UB2 8.28 7.32 0.96±0.12 11.59 DBUM2UB1 8.28 7.44 0.84±0.18 10.14 DBUM2UB2 8.28 7.43 0.85±0.12 10.27 50
4.BULGULAR VE TARTIŞMA Deniz Levent KOÇ 51 Çizelge 4.9. Varyans Analiz Çizelgesi (Üst Toprak Katmanı) SAR Bozulmuş KO 0.47ns 6.55ns 0.69 4.78* 6.41** 0.24 5.17* 0.06 1.29ns 3.13 0.07ns 0.52ns 0.70 - DUM1**-UB2* 2.08**-0.93* Monolit KO 36.38ns 420.42ns 55.13 7.72ns 70.93ns 19.50 25.14ns 34.15 0.06ns 105.04 42.16ns 2.41ns 41.87 - - NaX Bozulmuş KO 0.12ns 1.85** 0.08 1.77** 0.67** 0.02 0.09ns 0.02 0.0004ns 0.15 0.11ns 0.15ns 0.05 - DUM2** 1.10** Monolit KO 8.95ns 5.69ns 2.96 61.68* 0.12ns 4.31 18.28ns 7.20 63.43ns 6.83 0.13ns 89.57** 0.15 - GUM1UB1** DUM2UB2** ph Bozulmuş KO 0.02ns 0.01ns 0.02 0.004ns 0.003ns 0.015 0.03ns 0.04 0.02ns 0.03 0.015ns 0.02ns 0.02 - - Monolit KO 0.06ns 0.0001ns 0.005 0.12ns 0.005ns 0.025 0.001ns 0.01 0.0002ns 0.03 0.06ns 0.03ns 0.01 - - ECe Bozulmuş KO 0.59ns 1.97ns 1.98 0.05ns 2.90* 0.21 2.90ns 1.90 0.02ns 1.83 1.22ns 0.63ns 0.32 - GUM2* 1.27* Monolit KO 0.14ns 5.32ns 0.52 0.22ns 0.44ns 2.63 2.08ns 1.69 5.59ns 1.99 2.61ns 2.09ns 1.12 - - VK Yineleme YB H1 UM UMxYB H2 UB H3 UBxYB H4 UBxUM UBxUMxYB H5 Genel LSD
4.BULGULAR VE TARTIŞMA Deniz Levent KOÇ 4.1.2.1.(3). Değişebilir Sodyum (NaX) Deneme başlangıcında ve sonunda elde edilen değişebilir sodyum (NaX) değerleri arasındaki farklar, toplu olarak, Ek Çizelge 10 ve 11 de; konulara ilişkin ortalama değerler ise Çizelge 4.10 da verilmiştir. Çizelge 4.10 da verilen ortalama değerlerden, monolit üst toprak katmanında göllendirme, bozulmuş örnekli üst toprakta ise damla yıkama biçimlerinden en yüksek NaX düşüşleri elde edilmiştir. Göllendirme yıkama biçiminde %83.54 ile UM2-UB2; damlada ise %97.05 ile UM2-UB1 konuları en yüksek NaX azalması sağlamışlardır. Monolit üst katmanda göllendirme yıkama biçiminde uygulanan UM2-UB2 konusu, denemede elde edilen en küçük NaX azalmasını sağlayan uygulama olarak dikkatleri çekmiştir. Bu konuda NaX düşmesi, %31.17 düzeyindedir. Burada, üst toprak koşuluna göre, jips miktarı, yıkama ve jips uygulama biçimlerinin NaX azalmasına farklı etki ettikleri söylenebilir. Çizelge 4.10. Denemede NaX (me.100g -1 ) Değerlerindeki Değişim Denemede NaX Değerlerinin Değişimi Konular Başlangıç Bitiş NaX Azalması, me.100g -1 Başlangıca Göre Azalma % GAUM1UB1 16.65 3.12 13.53±0.73 81.26 GAUM1UB2 16.65 4.39 12.26±0.84 73.63 GAUM2UB1 16.65 2.74 13.91±0.16 83.54 GAUM2UB2 16.65 11.46 5.19±0.48 31.17 DAUM1UB1 16.65 3.62 13.03±0.81 78.26 DAUM1UB2 16.65 6.12 10.53±4.42 63.24 DAUM2UB1 16.65 10.69 5.96±1.88 35.80 DAUM2UB2 16.65 5.17 11.48±3.11 68.95 GBUM1UB1 16.65 1.72 14.93±0.43 89.67 GBUM1UB2 16.65 1.86 14.79±0.21 88.83 GBUM2UB1 16.65 0.87 15.78±0.09 94.77 GBUM2UB2 16.65 0.96 15.69±0.18 94.23 DBUM1UB1 16.65 0.98 15.67±0.27 94.11 DBUM1UB2 16.65 0.82 15.83±0.33 95.08 DBUM2UB1 16.65 0.49 16.16±0.08 97.05 DBUM2UB2 16.65 0.90 15.75±0.18 94.59 52
4.BULGULAR VE TARTIŞMA Deniz Levent KOÇ Deneme konularının NaX değerlerindeki azalmalara etkileri, istatistiksel yöntemlerle analiz edilmiştir (Çizelge 4.9). Bunun için Ek Çizelge 10 ve 11 de verilen, NaX farklarına ilişkin değerler kullanılmıştır. Çizelge 4.9 da görüldüğü gibi, monolit üst toprak katmanında, jips uygulama miktarı (UM), %95; jips uygulama miktarı (UM) x uygulama biçimi (UB) x yıkama biçimi (YB) üçlü etkileşimi %99 güvenle istatistiksel olarak NaX azalmasına farklı etki etmişlerdir. Bu durumda, ele alınan değişkenler, NaX değerlerini, birbirlerine bağlı olarak etkilemişlerdir. Üçlü etkileşimi oluşturan öğelerin ortalamaları, LSD testi ile karşılaştırılmıştır. Elde edilen sonuçlara göre; göllendirme sulama yöntemiyle yapılan yıkamada hangi jips miktarı olursa olsun kesinlikle jips toprağa serpilerek uygulanmalıdır. Damla sulama yöntemiyle yapılan yıkamada ise, iyileştirici miktarı arttıkça jipsin toprağa karıştırılarak uygulanmasının, istatistiksel olarak, 0.01 düzeyinde daha etkin olduğu söylenebilir. Göllendirme yıkama biçiminde ise UM1 (13 kg.m -2 ) miktarının, toprağa serpilmesinin, 0.01 düzeyinde daha etkin olduğu belirlenmiştir. İyileştirici miktarı artırıldığında bile jipsin toprağa serpilmesinin, toprağa karıştırılmasına göre, 0.01 düzeyinde NaX değerini daha etkin biçimde azalttığı söylenebilir. Bozulmuş örnekli üst toprak katmanında ise yıkama biçimi (YB) uygulama miktarı (UM) ve UMxYB etkileşimi %99 güvenle istatistiksel olarak, NaX değerlerindeki azalışa farklı etki etmişlerdir (Çizelge 4.9). UM x YB etkileşimine ilişkin konuların ortalamaları arasındaki farkların, istatistiksel olarak önemli olup olmadıkları, LSD testi ile değerlendirilmiştir. Buna göre; yıkamanın damla sulama yöntemiyle yapılması ve 20 kg.m -2 (UM2) jips uygulaması ile NaX değerinin en etkin biçimde azaltılacağı söylenebilir. 4.1.2.1.(4). Sodyum Adsorpsiyon Oranı (SAR) Çalışmanın başlangıcında ve sonunda çamur süzüklerinden elde edilen SAR değerleri arasındaki farklar, toplu olarak, Ek Çizelge 12 ve 13 de, konu ortalamaları ise Çizelge 4.11 de verilmiştir. İstatistiksel anlamda olmamakla birlikte, en yüksek SAR azalması, monolit katmanda damla, bozulmuş örnekli katmanda ise göllendirme yıkama 53
4.BULGULAR VE TARTIŞMA Deniz Levent KOÇ biçimlerinde elde edilmiştir. Değinilen yıkama biçimlerinde UM2-UB2 uygulaması ile en yüksek SAR azalmasına ulaşılmıştır. Anılan uygulama ile monolit toprak ve damla yıkama ile %82.65, bozulmuş örnekli üst toprak ve göllendirme yıkama ile %91.40 SAR azalmaları olduğu saptanmıştır (Çizelge 4.11). Tüm denemede, en az SAR azalması, monolit toprak katmanında, aralıklı göllendirme yıkama biçiminde %57.48 ile UM2-UB1 konusunda; damla yıkama tekniğinde ise; %76.07 ile UM1-UB2 konusunda gerçekleşmiştir. Bu durumda, aralıklı göllendirme yıkama biçiminde jips miktarları arttıkça toprak yüzeyine serpilerek; damla yıkamada ise jips miktarları azaldıkça toprağa karıştırılarak uygulanmaması gerektiği söylenebilir. Bozulmuş örnekli üst katmanda, SAR değerlerindeki en az düşüş, aralıklı göllendirme yıkama tekniğinde %86.36 ile UM1-UB1 konusunda; damla yıkama tekniğinde ise; %90.17 ile UM2-UB1 konusunda gerçekleşmiştir. Çizelge 4.11. Deneme Başlangıcında ve Sonunda SAR Değerlerindeki Değişim Konular Denemede SAR Değerlerinin Değişimi SAR Başlangıca Göre Azalma Başlangıç Bitiş Azalması % GAUM1UB1 65.60 19.69 45.91±6.40 69.98 GAUM1UB2 65.60 21.17 44.43±4.32 67.73 GAUM2UB1 65.60 27.89 37.71±15.15 57.48 GAUM2UB2 65.60 22.45 43.15±6.51 65.78 DAUM1UB1 65.60 15.63 49.97±3.34 76.17 DAUM1UB2 65.60 15.70 49.90±2.33 76.07 DAUM2UB1 65.60 15.34 50.26±1.03 76.62 DAUM2UB2 65.60 11.38 54.22±2.01 82.65 GBUM1UB1 65.60 8.95 56.65±1.50 86.36 GBUM1UB2 65.60 7.16 58.44±0.36 89.09 GBUM2UB1 65.60 6.63 58.97±0.82 89.89 GBUM2UB2 65.60 5.64 59.96±0.13 91.40 DBUM1UB1 65.60 6.12 59.48±0.22 90.67 DBUM1UB2 65.60 5.84 59.76±0.13 91.10 DBUM2UB1 65.60 6.45 59.15±1.29 90.17 DBUM2UB2 65.60 5.79 59.81±1.19 91.17 Konular arası değerlendirmede istatistiksel yöntemlerden de yararlanılmıştır. Bu amaçla Ek Çizelge 12 ve 13 de verilen rakamlar kullanılmıştır. Yapılan analiz sonucuna göre; monolit üst toprakta SAR 54
4.BULGULAR VE TARTIŞMA Deniz Levent KOÇ azalmasına hiçbir öğe istatistiksel anlamda farklı etki etmemiştir. Başka bir deyişle uygulanan konular, SAR azalmasına benzer etki etmişlerdir. Buradan, Çizelge 4.11 de sözü edilen konular arası farklılıkların, doğrudan şansa bağlı olarak meydana geldiği, istatistiksel anlamda önemli olmadığı, söylenebilir. Bozulmuş üst toprakta, yapılan analiz sonucunda (Çizelge 4.8); UM ve UB istatistiksel olarak 0.95 güvenle; UM x YB etkileşimi ise; 0.99 güvenle SAR azalması üzerine farklı biçimlerde etki etmişlerdir. Bu durumda, UB ve UM x YB etkileşimine ilişkin konuların ortalamaları arasındaki farkların istatistiksel olarak önemli olup olmadığı LSD testi ile denetlenmiştir. Yapılan analizde; jipsin toprak profiline karıştırılması (UB2) ve damla sulama tekniğiyle (D) yıkanmasıyla SAR değerinin en etkin biçimde düşürüleceği saptanmıştır. Buradan; aralıklı göllendirme yıkama biçiminde jips miktarları azaldıkça; damla yıkama biçiminde ise jips miktarları arttıkça toprağa karıştırılarak uygulanmalarının, daha yararlı olabileceği söyleyebilir. Üst toprak profilinde, jipsin kullanılmasıyla birlikte monolit toprak çözeltisinde tuzluluk (EC e ) başlangıca göre yaklaşık %14 ile %39; ph, %7 ile %11; NaX, %31 ile %81; SAR, %57 ile %82 oranında azalmıştır. Bozulmuş toprak çözeltisinde ise; (EC e ) başlangıca göre yaklaşık %28 ile %53; ph, %9 ile %12; NaX, %88 ile %97; SAR, %86 ile %91 oranında azalmıştır. 4.2. Toprak Profili Boyunca EC e ve DSY Değerlerinin Değişimi 4.2.1. Tüm Toprak Profili (C) 4.2.1.1. EC e Değişimi Tüm toprak profilini kapsayan tankların farklı katmanlarından küçük el vakum pompası (hand vacuum pump) yardımıyla alınan toprak suyu örneklerinde ölçülen EC e değerlerinin değişimleri; Şekil 4.1 ve 4.2 de verilmiştir. Anılan şekillerden anlaşılacağı gibi; EC e değerleri, konulara ve uygulanan yığışımlı yıkama suyu miktarlarına göre değişmiştir. Ele alınan her bir konunun, ilk drenaj suyu çıkış zamanları ve miktarları farklı olmuştur. Her bir konunun, drenaj suyu 55
4.BULGULAR VE TARTIŞMA Deniz Levent KOÇ çıkış zamanları ve miktarları farklı olduğundan toplam yıkama suyu miktarları da farklı olmuştur. En fazla yıkama suyu 144 cm ile göllendirme yıkama biçiminde UM1-UB2 konusuna verilmiştir. O nedenle EC e değişimleri, 3 farklı yıkama suyu düzeyleri için irdelenmiştir. Değinilen yıkama suyu düzeyleri, başlangıcı temsil eden ilk su çıkışının olduğu yığışımlı yıkama suyu miktarı, 100 cm yıkama suyu ve çalışma sonunu temsil eden toplam yıkama suyu miktarları şeklinde düzenlenmiştir. Başlangıç değeri, ilk drenaj suyunun ve katmanlardan alınan toprak sularının EC e ölçümleri olarak kabul edilmiştir. Şekillerden görüldüğü gibi, toprak profilinde en fazla EC e azalması, göllendirme yıkama biçiminin kullanıldığı UM2-UB2 uygulamasından elde edilmiştir. Örneğin, anılan konuda ilk drenaj suyunun EC e değeri 130.5 ds.m -1 iken, 100 cm yıkama suyu sonucu 70.6 ds.m -1 ve 133 cm yıkama suyunda ise 20.1 ds.m -1 ye düşmüştür. Buna karşı, toplam yıkama suyunun uygulanmasından sonra, tartışılan konuda ilk 20 cm toprak derinliğindeki tuz miktarı yaklaşık 4.2 ds.m -1 dolaylarında bulunmuştur. Buna karşı, en az yıkama suyu verilen damla yıkama biçiminde UM2-UB1 konusunda, değinilen EC e değerleri; 46 cm yıkama suyu sonucu 134.7 ds.m -1 ; 100 cm yıkama suyu sonucu 42.6 ds.m -1 ve 120 cm yıkama suyunda 39.8 ds.m -1 ye düşmüştür. Aynı konuda, denemenin sonunda ilk 20 cm toprak derinliğinde EC e değeri, 2.39 ds.m -1 olarak ölçülmüştür. Buradan, 20 kg.m -2 jips miktarının toprak profiline karıştırılarak verilmesi ve göllendirme yöntemiyle yıkamanın yapılması durumunda, toprak profilinden tuz eksilmesinin daha fazla olduğu söylenebilir. Anılan konunun önemli olduğu, önceki bölümde yapılan ve sonuçları verilen varyans analizleri ile de doğrulanmıştır. 56
4.BULGULAR VE TARTIŞMA Deniz Levent KOÇ Şekil 4.1. Toprak profilinde tuzluluk değişimi GCUM1UB1 DCUM1UB1 GCUM1UB2 DCUM1UB2 57
4.BULGULAR VE TARTIŞMA Deniz Levent KOÇ Şekil 4.2. Toprak profilinde tuzluluk değişimi GCUM2UB1 GCUM2UB2 DCUM2UB1 DCUM2UB2 58
4.BULGULAR VE TARTIŞMA Deniz Levent KOÇ Toprak profilinde tuz yıkanması ve birikmesi, deneme sonunda tankların kesilip incelenmesi ile gözle de izlenmiştir (Şekil 4.3-4.5). Genelde, değinilen şekillerde de görülebileceği gibi, toprak profilinde yüzeyden itibaren 40-80 cm arasında tuzların yığıldığı saptanmıştır. Özellikle UM1-UB2 konusunun hem göllendirme hem de damla teknikleriyle yıkanmasında tuzların, tankın tabanında biriktiği; diğer katmanlarda yıkandığı izlenebilmektedir (Şekil 4.4-4.5). Bahçeci (2009a), başlangıç yıkamasıyla birlikte tuzların üst topraktan aşağı doğru daha derinlere yıkandığını ve o katmanlarda biriktiğini saptamıştır. Yine Bahçeci (2009b) tarafından kapalı drenaj sisteminin bulunduğu bir alanda yapılan bir başka çalışmada, yıkamalarla üst toprak katmanında (20 cm) başlangıçta 10.3 ds.m -1 olan tuzun, dönem sonunda 2.1 ds.m -1 ye düştüğü; en etkili yıkamanın bu katmanda gerçekleştiği; ve toprağın 160-200 cm derinliği için başlangıçta 10.1 ds.m -1 olan tuz derişiminin, 7.5 ds.m -1 kadar azaldığı rapor edilmiştir. 59
4.BULGULAR VE TARTIŞMA Deniz Levent KOÇ Şekil 4.3. DCUM1UB1 konusunda tuz görünümü 60
4.BULGULAR VE TARTIŞMA Deniz Levent KOÇ Şekil 4.4. GCUM1UB2 konusunda tuz görünümü 61
4.BULGULAR VE TARTIŞMA Deniz Levent KOÇ Şekil 4.5. DCUM1UB2 konusunda tuz görünümü 62
4.BULGULAR VE TARTIŞMA Deniz Levent KOÇ 4.2.1.2. DSY Değişimi Deneme tankları boyunca, katmansal olarak, farklı yıkama suyu düzeylerinde DSY değişimleri izlenmiştir. Bu amaçla, farklı toprak katmanlarından alınan ve tank tabanından çıkan drenaj sularında ölçülen SAR değerlerinden elde edilen DSY değerleri kullanılmıştır. Elde edilen sonuçlar Şekil 4.6-4.7 de gösterilmiştir. Anılan şekillerde görüldüğü gibi, ele alınan tüm konularda toprağın farklı katmanlarında yığışımlı yıkama suyu ile DSY miktarları arasında logaritmik bir ilişki bulunmaktadır. Deneme konularında, tüm toprak profili için, yığışımlı yıkama suyu miktarlarına karşı, DSY değişim tavırları birbirinden oldukça farklıdır. Bu durumun, modellerin oluşturulmasında kullanılan nokta sayısı ve uygulanan yıkama suyu miktarlarının farklı olmasından kaynaklandığı söylenebilir. Konularda, drenaj sularının çıkışına bağlı olarak (zaman ve miktar), değişik sayıda nokta kullanılmıştır. En az nokta sayısı, GCUM1UB1 konusunda elde edilmiştir. Farklı toprak katmanlarından toprak suyu, ortalama 48 cm yıkama suyu uygulandıktan sonra alınabilmiştir. Birçok konuda 20 ve 40 cm toprak katmanlarına ilişkin elde edilen DSY değişim tavırları ve buna bağlı denklemler bulunmuştur. Konulara ilişkin verilen şekillerde; regresyon hatlarının eğimlerinin istatistiksel olarak birbirinden farklı olup olmadığını anlamak için homojenlik testi yapılmıştır. Test sonuçlarına göre; GCUM1UB1 konusunda 20 cm ile 40 cm (t h =39.66, SD=25, p 0.01); 20 cm ile 80 cm (t h =44.95, SD=27, p 0.01); ve 40 cm ile 80 cm eğrilerinin (t h =27.31, SD=25, p 0.01) regresyon hatları eğimleri 0.99 güvenle birbirinden istatistiksel anlamda farklıdır. DCUM1UB1 konusunda 20 cm ile 40 cm (t h =16.17, SD=13, p 0.01); 20 cm ile 80 cm (t h =35.82, SD=30, p 0.01); ve 40 cm ile 80 cm eğrilerinin (t h =8.77, SD=28, p 0.01) regresyon hatları eğimleri 0.99 güvenle; GCUM1UB2 konusunda, 20 cm ile 40 cm (t h =7.14, SD=17, p 0.01); 20 cm ile 80 cm (t h =19.17, SD=39, p 0.01); ve 40 cm ile 80 cm eğrilerinin (t h =108.92, SD=46, p 0.01) regresyon hatları eğimleri 0.99 güvenle; DCUM2UB2 konusunda, 20 cm ile 40 cm (t h =92.71, SD=17, p 0.01); 20 cm ile 80 cm (t h =147.83, SD=49, p 0.01); ve 40 cm ile 80 cm eğrilerinin (t h =126.23, 63
4.BULGULAR VE TARTIŞMA Deniz Levent KOÇ SD=46, p 0.01) regresyon hatları eğimleri 0.99 güvenle birbirinden farklıdır. DUM1UB2, GUM2UB1, DUM2UB1 ve GUM2UB2 konularında katmansal olarak bazı eğriler arasında istatistiksel anlamda fark bulunamamıştır. DUM1UB2 konusunda; 20 cm ile 80 cm (t h =2.10, SD=47) ve 40 cm ile 80 cm (t h =0.43, SD=57) eğrilerinin regresyon hatlarının eğimleri benzerdir. Söz edilen konuda; 20 cm ile 40 cm eğrilerinin regresyon hatlarının eğimi (t h =17.91, SD=30, p 0.01) 0.99 güvenle istatistiksel anlamda birbirinden farklıdır. GUM2UB1 konusunda, 40 cm ile 80 cm eğrilerinin regresyon hatlarının eğimleri benzerdir. Aynı konuda, 20 cm ile 40 cm (t h =68.75, SD=25, p 0.01) ve 20 cm ve 80 cm eğrilerinin (t h =55.51, SD=32, p 0.01) regresyon hatlarının eğimleri 0.99 güvenle birbirinden farklıdır. DUM2UB1 konusunda, 40 cm ile 80 cm (t h =1.43, SD=52) eğrilerinin regresyon hatlarının eğimi benzerdir. Aynı konuda, 20 cm ile 40 cm (t h =128.34, SD=39, p 0.01) ve 20 cm ile 80 cm (t h =432.72, SD=52, p 0.01) eğrilerinin regresyon hatlarının eğimi 0.99 güvenle birbirinden farklıdır. GUM2UB2 konusunda ise; 40 cm ile 80 cm eğrilerinin (t h =0.62, SD=47) regresyon hatlarının eğimleri benzer bulunmuştur. Aynı konuda, 20 cm ile 40 cm (t h =38.59, SD=22, p 0.01) ve 20 cm ile 80 cm (t h =118.28, SD=39, p 0.01) eğrilerinin regresyon hatlarının eğimleri 0.99 güvenle birbirinden farklı bulunmuştur. Şekillere bakıldığında, yıkamaların ve buna bağlı olarak en fazla DSY eksilişinin ilk katmanlarda da olduğu söylenebilir. Toprağın son 40-60 ve 60-80 cm lik katmanlarında DSY değerlerinin, hemen tüm konularda istenen düzeyin daha üzerinde olduğu gözlemlenmiştir. Şekillerde görüldüğü gibi, yıkama uygulamaları sonunda tabandan çıkan drenaj sularında en küçük DSY değeri, 22.70 ile damla yıkama biçiminde UM2-UB2 konusunda ölçülmüştür. Konulara ilişkin elde edilen modeller dikkate alındığında, eğim değerlerine göre, en fazla DSY azalmaları, Şekil 4.7 de verilen damla ve göllendirme yıkama biçimlerinde uygulanan UM2-UB2 konusunda elde edilmiştir. En büyük DSY değerine ise 27.81 ile yine damla yıkama biçiminde UM1-UB1 konusunda ulaşılmıştır (Şekil 4.6). Bu durumda, UM1-UB1 konusunda daha az DSY düşüşü olduğu anlaşılmaktadır. 64
4.BULGULAR VE TARTIŞMA Deniz Levent KOÇ Şekil 4.6. Toprak profilinde DSY değişimi YSyığ, cm 20 DCUM1UB1 10 20 40 60 80 100 120 140 20 DCUM1UB2 10 20 40 60 80 100 120 140 YSyığ, cm 30 30 DSY 50 40 DSY 50 40 60 60 70 80 90 DSY=196.7-37.57ln(YSyığ) R² = 0.9326 DSY=230.94-43.45ln(YSyığ) R² = 0.9523 DSY=501.66-96.38ln(YSyığ) R² = 0.7812 80cm 40cm DSY=219.75-43.44ln(YSyığ) R² = 0.7966 DSY=151.69-26.27ln(YSyığ) R² = 0.7375 DSY=186.55-30.5ln(YSyığ) R² = 0.9342 80cm 70 40cm 80 20cm 20cm 90 10 10 20 40 60 80 100 120 140 20 40 60 80 100 120 140 160 YSyığ, cm YSyığ, cm 20 20 GCUM1UB1 GCUM1UB2 30 30 40 40 DSY 50 DSY 50 60 60 70 80 90 DSY=155.91-26.68ln(YSyığ) R² = 0.9051 DSY=191.53-31.76ln(YSyığ) R² = 0.8999 DSY=472.82-88.18ln(YSyığ) R² = 0.7179 70 80cm 40cm 80 DSY=134.16-24.25ln(YSyığ) R² = 0.8405 DSY=135.43-21.2ln(YSyığ) R² = 0.881 DSY=221.52-36.73ln(YSyığ) R² = 0.8001 80cm 40cm 20cm 20cm 90 65
4.BULGULAR VE TARTIŞMA Deniz Levent KOÇ Şekil 4.7. Toprak profilinde DSY değişimi GCUM2UB1 GCUM2UB2 DCUM2UB1 DCUM2UB2 66
4.BULGULAR VE TARTIŞMA Deniz Levent KOÇ Elde edilen sonuçlar; yapılan varyans analizleri ile de örtüşmektedir. Bu sonuçlara göre; her iki yıkama biçimi ile 20 kg.m -2 jipsin toprağın tamamına karıştırılması durumunda, DSY nin en etkin biçimde düşürülebileceği söylenebilir. Buna karşı, damla yıkama biçimi ile 13 kg.m -2 jipsin toprak yüzeyine serpilerek uygulanmasının, DSY azalmasında çok etkili olmayacağı sonucuna varılabilir. 4.2.2. Üst Toprak Katmanı (A ve B) 4.2.2.1. EC e Değişimi Monolit ve bozulmuş örnekli üst toprak katmanlarını içeren tanklarda, EC e değerlerinin yıkama suyuyla birlikte değişimleri, Şekil 4.8 de verilmiştir. Konu edinilen EC e değişimleri, farklı yığışımlı yıkama suyu derinlikleri dikkate alınarak irdelenmiştir. Ele alınan tanklarda, toplam 8.7 cm yıkama suyu uygulandıktan sonra ilk drenaj suyu çıkışı olmuştur. Bu, tuzluk değişiminde başlangıç yıkama suyu değeri olarak alınmıştır. Aşağıda verilen şekillerde görüldüğü gibi, her iki üst toprak ve yıkama biçimlerinde; aynı konularda başlangıçta benzer EC e değerleri elde edilirken, yıkama suyuyla birlikte EC e lerdeki azalmalar arasında farklar oluşmaya başlamıştır. Örneğin, monolit üst toprakta ve göllendirme yıkama biçiminde UM2-UB2, UM2-UB1 ve damla yıkama biçiminde UM1-UB1 konularında 105 cm yıkama suyu sonrası EC e değerleri yaklaşık 4-5 ds.m -1 ye kadar düşmüştür. Yine, monolit üst toprakta göllendirme yıkamada UM1-UB2 konusunda 204 cm yıkama suyu verilmesine karşın EC e değeri ancak 8.75 ds.m - 1 ye dek inmiştir. Bu sonuçlara göre; EC e değerlerindeki düşmelerin yıkama biçimine, toprak koşuluna ve uygulanan jips miktarı ve uygulama biçimine göre değiştiği anlaşılmaktadır. Örneğin, monolit üst toprakta yıkamaların göllendirme tekniği ile yapılması durumunda m 2 ye 20 kg jipsin serpme ya da düşey malç biçiminde uygulanması; damla yıkamanın uygulanması koşulunda ise m 2 ye 13 kg jipsin serpme biçiminde verilmesi ile EC e değerlerinin en etkin şekilde düşürülebileceği söylenebilir. 67
4.BULGULAR VE TARTIŞMA Deniz Levent KOÇ MONOLİT MONOLİT Şekil 4.8. Yıkama suyu uygulamaları ile değişen toprak tuzluluğu BOZULMUŞ BOZULMUŞ 68
4.BULGULAR VE TARTIŞMA Deniz Levent KOÇ Bozulmuş üst toprakta, göllendirmede UM2-UB1 ve UM2-UB2; damla yıkama biçiminde ise, UM2-UB1 konularında 204 cm yıkama suyu sonrası EC e değerleri yaklaşık 6 ds.m -1 ye kadar düşmüştür. Buna karşı, göllendirme yıkama biçiminin uygulandığı UM1-UB1 konusunda ise 204 cm yıkama suyuna karşı EC e değeri ancak 10.13 ds.m -1 ye dek azalmıştır. Bu sonuçlara göre; bozulmuş üst toprakta göllendirme yıkama biçiminin uygulanması durumunda, m 2 ye 20 kg jipsin serpme ya da düşey malç olarak verilmesi ile EC e değerlerinin en etkin şekilde düşürülebileceği açıklanabilir. Şekillerin incelenmesinden, ayrıca, bozulmuş üst toprakta, 8.7 cm yıkama suyu uygulamasından sonra ilk drenaj suyunda EC e değerinin 30 ile 53 ds.m -1 arasında, monolit üst toprakta ilk drenaj suyunda 13 ile 22 ds.m -1 arasında değişen değerler ölçülmüştür. Başlangıç tuzluluk değerleri dikkate alındığında, bozulmuş üst toprakta tuz yıkanması, monolit üst toprağa göre daha etkin bir şekilde gerçekleşmiştir. 4.2.2.2. DSY Değişimi Deneme süresince monolit ve bozulmuş örnekli tankların drenaj sularının SAR değerleri kullanılarak elde edilen DSY değerlerinin yıkama suyu miktarlarına karşı değişimleri, Şekil 4.9-4.12 de verilmiştir. Değinilen şekillerden anlaşılacağı gibi, hemen tüm deneme konularında, yıkama suyu ile DSY arasında çok yakın, azalan logaritmik bir ilişki vardır. Hesaplanan ilişki denklemlerinin büyük çoğunluğunda bağdaşım katsayıları (R 2 ), 0.90 değerinin üzerindedir. Deneme konularının tümünde, yıkama suyu miktarı arttıkça, DSY değerleri azalmıştır. Anılan şekilllerden görüldüğü gibi, monolit üst toprakta yıkamaların göllendirme tekniği ile yapıldığı koşullarda en düşük DSY değeri, 105 cm yıkama suyu uygulaması sonrasında UM2-UB1 konusunda (R 2 =0.80) alınmıştır. Anılan konuda DSY değeri 7.70 e düşmüştür. Damla yıkama biçiminin uygulandığı UM1-UB1 konusunda (R 2 =0.92) ise 15.6 ya düşmüştür. Bu durumda, monolit üst toprakta aralıklı göllendirme yıkama yöntemiyle m 2 ye 20 kg jipsin serpme biçiminde uygulanması durumunda DSY nin en etkin bir şekilde düştüğü söylenebilir. Benzer biçimde, damla yöntemiyle yapılan yıkamada, m 2 ye 13 kg 69
4.BULGULAR VE TARTIŞMA Deniz Levent KOÇ jipsin serpilerek verilmesi durumunda da DSY değerinin, istenen düzeylere düşürüleceği belirtilebilir. Monolit üst toprakta, en az DSY azalımının ise damla yıkamada UM2-UB2 konusunda elde edilmiştir. Anılan konuda DSY değeri ancak 25.79 a düşmüştür. Bu durumda; aralıklı göllendirme yıkama tekniğinin karşıtı olarak, damla yıkama biçiminde m 2 ye 20 kg jipsin düşey malç olarak uygulanmasının, önerilmemesi gerekir. Aralıklı göllendirme yıkama biçiminde jipsin, toprak yüzeyine serpilerek uygulanması gerekir. Bozulmuş üst toprakta, en düşük DSY değeri, 204 cm yıkama suyu uygulaması sonrasında göllendirme biçiminde yıkamaların yapıldığı UM2-UB2 (R 2 =0.94) konusunda ölçülmüştür. Anılan konuda DSY değeri çalışmada hedeflenen düzeye, 15.32 ye düşmüştür. 70
4.BULGULAR VE TARTIŞMA Deniz Levent KOÇ Şekil 4.9. Toprak profilinde DSY değişimi GAUM1UB1 GAUM1UB2 DAUM1UB1 DAUM1UB2 71
4.BULGULAR VE TARTIŞMA Deniz Levent KOÇ Şekil 4.10. Toprak profilinde DSY değişimi GAUM2UB1 DAUM2UB1 GAUM2UB2 DAUM2UB2 72
4.BULGULAR VE TARTIŞMA Deniz Levent KOÇ Şekil 4.11. Toprak profilinde DSY değişimi GBUM1UB1 DBUM1UB1 GBUM1UB2 DBUM1UB2 73
4.BULGULAR VE TARTIŞMA Deniz Levent KOÇ Şekil 4.12. Toprak profilinde DSY değişimi GBUM2UB1 DBUM2UB1 GBUM2UB2 DBUM2UB2 74
4.BULGULAR VE TARTIŞMA Deniz Levent KOÇ Bu durumda, bozulmuş üst toprakta, aralıklı göllendirme yıkama biçiminde m 2 ye 20 kg jipsin düşey malç şeklinde verilmesi durumunda, DSY nin en etkin şekilde düşürülebildiği söylenebilir. Bozulmuş üst toprakta en az DSY azalması, göllendirme yıkamada UM2-UB1 (R 2 =0.95) konusunda gerçekleşmiştir. Anılan konuda DSY değeri 18.86 ya düşmüştür. Sonuç olarak, aralıklı göllendirme yıkama biçiminde m 2 ye 20 kg jips, kesinlikle, toprağa serpilerek uygulanmamalıdır. Yukarıda değinildiği gibi, bu durumda jips toprağa karıştırılarak verildiğinde en etkin DSY azalması, sağlanmaktadır. Yukarıdaki şekillerden de görüldüğü gibi monolit üst toprakta, GAUM2UB1 ve GAUM2UB2 konularda 105 cm yıkama suyu uygulaması ile DSY oldukça düşük değerlere ulaşmıştır. Bunun karşıtı olarak, bozulmuş üst toprakta ise; bütün konulara 204 cm yıkama suyu uygulanmasına karşın, yalnızca; DBUM1UB1, DBUM2UB1,GBUM2UB2 ve DUM2UB2 konularında DSY istenen düzeye, 15 e düşmüştür. 4.3. Tuzlu-Sodyumlu Sirkenli Serisi Topraklarının İyileştirme Ölçütleri 4.3.1. Yıkama Suyu Miktarı 4.3.1.1. Tüm Toprak Profili (C) 4.3.1.1.(1). Yıkama Biçimlerinin Etkisi Tüm toprak profilini temsil eden büyük tanklarda drenaj suyunda yapılan EC e ölçümleri kullanılarak, farklı katmanlar için yıkama denklemleri elde edilmiştir. Bu amaçla denemede ele alınan tüm etmenler dikkate alınmıştır. Yıkama yöntemlerine ilişkin eşitlikler Şekil 4.13 de verilmiştir. Toprağın 20 cm, 40 cm ve 80 cm derinliklerinde, regresyon hatlarının eğimlerinin istatistiksel olarak birbirinden farklı olup olmadığını anlamak için homojenlik testi yapılmıştır. Test sonuçlarına göre, eğriler arasındaki fark 20 cm toprak katmanında (t h =25.09, SD=84, p 0.01); 40 cm derinlikte (t h =137.57, SD=114, p 0.01) ve 80 cm derinlikte (t h =28.73, SD=162, p 0.01) istatistiksel olarak 0.99 75
4.BULGULAR VE TARTIŞMA Deniz Levent KOÇ güvenle önemli bulunmuştur. Anılan şekillerden, damla yıkama biçiminin, tüm katmanlar için, tuz yıkanmasında daha etkin olduğu anlaşılmaktadır. Örneğin, toprağın ilk 20 cm derinliği için (Ek Çizelge 14) tuz yıkanmasında, aralıklı göllendirme yıkama biçiminde toprak derinliğinin yaklaşık 7 katı kadar su uygulandığında tuzun %77 si; damla yıkamada ise %89 u yıkanmıştır. Aynı şekilde, 40 cm toprak katmanı için (Ek Çizelge 15) aralıklı göllendirmede toprak derinliğinin 3.5 katı su uygulandığında topraktaki tuzların %66 sı; damla yıkama biçiminde ise %75 i yıkanmıştır. Toprağın 80 cm derinliği için (Ek Çizelge 16) tuz yıkanmasında; aralıklı göllendirmede toprak derinliğinin yaklaşık 1.7 katı kadar su uygulandığında tuzun %77 si, damla yıkamada ise %90 ı yıkanmıştır. Bu konuda yapılan çalışmalarda tuz yıkanmasında etkinlik bakımından; genelde, aralıklı göllendirme, yağmurlama ve sürekli göllendirme şeklinde bir sıralamanın olduğu belirtilmiştir (Miller ve ark., 1965; Oster ve ark., 1972; Beyce, 1977; Kanber, 2010). Burt ve Isbell (2003) tarafından, Antep fıstığı bahçesinde yapılan bir çalışmada; damla sulama yönteminin, tuz yıkamada, aralıklı göllendirme kadar etkili ve tuzlu toprakların iyileştirilmesinde önemli ölçüde su artırımı sağlama potansiyelinde olduğu belirtilmiştir. 76
4.BULGULAR VE TARTIŞMA Deniz Levent KOÇ 20 cm 40 cm Şekil 4.13. Tüm toprak profilinde yıkama biçimlerine ilişkin tuz yıkama eğrileri 77 80 cm
4.BULGULAR VE TARTIŞMA Deniz Levent KOÇ 4.3.1.1.(2). Jips Miktarlarının Etkisi Çalışmada uygulanan farklı jips miktarlarına göre, toprağın değişik katmanlarına ilişkin yıkama suyu eşitlikleri Şekil 4.14 de gösterilmiştir. Değinilen ilişkilerin hesaplanmasında, aynı jips miktarında kullanılan tüm yıkama ve jips uygulama biçimlerinden elde edilen değerler kullanılmıştır. Her iki jips miktarında, oransal tuz miktarı ile oransal yıkama suyu arasındaki ilişkilerin regresyon katsayıları arasında homojenlik testi yapılmıştır. Buna göre, 20 cm derinlikte (t h =28.26, SD=74, p 0.01); 40 cm derinlikte (t h =5.32, SD=105, p 0.01) ve 80 cm derinlikte (t h =17.86, SD=165, p 0.01) eğriler arasında 0.99 güvenle istatistiksel anlamda fark bulunmuştur. Şekil 4.14 de görüldüğü gibi, m 2 ye 13 kg jips ve toprak derinliğinin 1.7 katı yıkama suyu verildiğinde 80 cm derinliğindeki tuzların %83 ü yıkanırken (Ek Çizelge 19), m 2 ye 20 kg jips uygulandığında aynı yıkama suyu oranında, tuzların yaklaşık %85 i yıkanmıştır. Benzer şekilde, 20 cm toprak katmanı için (Ek Çizelge 17) yıkama oranının 7 olması durumunda ve 13 kg.m -2 jips uygulamasında tuzun %70 i; 20 kg.m -2 jips düzeyinde ise %77 si yıkanmaktadır. Toprağın 40 cm derinliğinde (Ek Çizelge 18), yıkama oranının 3.5 olması durumunda 20 kg.m -2 jips uygulamasında tuzun %84 ü; diğerinde ise %80 i yıkanmıştır. Bu durumda; 20 kg.m -2 jips uygulamasının, toprağın ilk 20 cm sinin iyileştirilmesinde istatistiksel anlamda önemli, diğer katmanlarda ise istatistiksel anlamda olmasa bile, tuz yıkanmasında daha etkin olduğu söylenebilir. Buradan, jips uygulamaları arttıkça tuzluluğun azalacağı sonucu çıkarılmamalıdır. Fakat, Na miktarı arttıkça topraklarda EC e nin arttığı bilinmektedir. Bu çalışmada, jips uygulamaları ile birlikte Na miktarının azalması ve Ca ve Mg miktarının artması dolayısıyla sadece jipsin değil, yıkama yöntemleri ve jipsin uygulama biçimlerinin de etkileriyle UM2 de EC e azalmasının daha çok olduğu söylenebilir. 78
4.BULGULAR VE TARTIŞMA Deniz Levent KOÇ 20 cm 40 cm Şekil 4.14. Tüm toprak profilinde jips miktarlarına ilişkin tuz yıkama eğrileri 79 80 cm
4.BULGULAR VE TARTIŞMA Deniz Levent KOÇ 4.3.1.1.(3). Jips Uygulama Biçimlerinin Etkisi Denemede, jips uygulama biçimlerinin tuz yıkanmasına etkisinin belirlenmesi için tüm jips miktarları ve yıkama biçimlerinde elde edilen veriler kullanılmış ve konu edilen ilişkiler Şekil 4.15 de gösterilmiştir. Farklı toprak derinlikleri için kestirilen jips yıkama eğrileri birbirlerine yakın değerler içermektedir. Özellikle, 40 cm toprak katmanına ilişkin eğrilerin öğeleri birbirine çok yakın değerlerdedir (Ek Çizelge 21). Her iki eğri arasında istatistiksel anlamda fark bulunamamıştır (t h =0.63, SD=98). Buna karşı 20 cm (Ek Çizelge 20) ve 80 cm (Ek Çizelge 22) derinlikleri temsil eden eğriler arasında istatistiksel anlamda önemli farklar bulunmaktadır. Regresyon hatlarının eğimlerinin istatistiksel olarak birbirinden farklı olup olmadığını anlamak için homojenlik testi yapılmıştır. Test sonucuna göre 20 cm (t h =236.79, SD=65, p 0.01) ve 80 cm (t h =43.09, SD=105, p 0.01) için eğrilerin eğimleri ve kesim noktaları birbirlerinden % 99 güvenle istatistiksel anlamda farklıdırlar. Test sonucunda 40 cm de (t h =0.94, SD=98); eğrilerin eğimleri arasında fark bulunamamıştır. Değinilen katmanlara ilişkin değerlendirmede, 80 cm derinlik için yıkama oranının 1.7 olması durumunda UB1 uygulamasında tuzun %70 i; UB2 uygulamasında ise %90 kadarı yıkanmıştır. Benzer biçimde, 20 cm derinlik için 6 yıkama oranında UB1 de tuzun %70 i; UB2 uygulamasında ise %88 i yıkanmıştır. Bu durumda konu edilen derinlikler için UB2 uygulamasının daha etkin olduğu söylenebilir. Makoi ve Verplancke (2010), 20 cm derinliğinde toprak kolonları kullanarak tuzlu bir toprakta yaptıkları çalışmada; jips uygulama biçimlerinin toprağın kimi fiziksel ve kimyasal özelliklerine olan etkilerini araştırmışlardır. Jipsi toprak yüzeyine serperek, toprağın ilk 5 cm sine karıştırarak ve toprak derinliğinin 20 cm sine karıştırarak uygulamışlardır. Sonuçta, bu çalışma ile benzer biçimde jipsin tüm toprak profiline karıştırılması durumunda EC e değerlerinin ve diğer kimyasal parametrelerin (EC e, NaX, SAR, DSY) en etkin biçimde düştüğünü saptamışlardır. Bu çalışmanın aksine, Pekmezci, (1988) tarafından tuzlu-sodyumlu bir toprakta yapılan kolon çalışmasında, jipsin yüzeye uygulandığı konuların EC e nin düşürülmesinde daha etkin olduğu saptanmıştır. 80
4.BULGULAR VE TARTIŞMA Deniz Levent KOÇ 20 cm 40 cm 80 cm Şekil 4.15. Tüm toprak profilinde jips uygulama biçimlerine ilişkin tuz yıkama eğrileri 81
4.BULGULAR VE TARTIŞMA Deniz Levent KOÇ 4.3.1.2. Üst Toprak Katmanı (A ve B) 4.3.1.2.(1). Örnek Alma Biçiminin Etkisi Monolit ve bozulmuş üst toprak koşullarının, tuz yıkanmasına etkisi araştırılmıştır. Bu amaçla, tüm yıkama yöntemleri, uygulama biçimleri ve jips miktarlarında elde edilen değerler kullanılmış ve ulaşılan sonuç, Şekil 4.16 da gösterilmiştir. Yıkama uygulamaları süresince monolit ve bozulmuş örnekli tanklarda, yıkama uygulamalarından sonra drenaj suyundan alınan örneklerde eriyebilir tuzların toplam derişimleri bulunmuştur. Belirli aralıklarla (4-8 gün) drenaj suyu örneklerinden elde edilen tuzluluk değerlerinden faydalanılarak oransal yıkama suyu ile oransal tuz yıkama değerleri arasındaki ilişkiler hesaplanmıştır. Şekil 4.16. Toprak örneklerinin tuz yıkanmasına etkisi Yapılan homojenlik testi sonucuna göre; eğriler arasındaki fark (t h =116.69, SD=331, p 0.01) 0.99 güvenle istatistiksel anlamda birbirinden farklıdır. Bu durumda, bozulmuş örnekli tanklar tuz yıkanmasında monolit tanklara göre daha 82
4.BULGULAR VE TARTIŞMA Deniz Levent KOÇ etkilidir. Bozulmuş örneklerde, toprağın iyileştirilmesi için gerekli olan toprak derinliğinin 10 katı kadar su verildiğinde tuzların % 87 si, monolit örneklerde ise % 72 i yıkanmıştır. Monolit ve bozulmuş üst toprak katmanlarında uygulanan konulardan elde edilen başlangıç tuzluluk miktarlarının birbirinden oldukça farklı bulunduğu Bölüm 4.2.2.1 de tartışılmıştı. Adı geçen bölümde de belirtildiği gibi bozulmuş üst toprakta başlangıç EC e değeri, monolit üst toprağa göre daha çok olmuştur ama yıkama suyuyla birlikte tuzların yıkanması bozulmuş üst toprakta daha etkin olmuştur. Tuzlu-sodyumlu bir toprağın karıştırılarak toprak yapısının bozulması, ayrıca bozulmuş toprak örneklerinin 6 mm lik elekten geçirilerek tanklara yerleştirilmesi hidrolik iletkenliği çok az olan bu toprakların bu özelliğini artırmış olduğu düşünülebilir. Bu nedenle monolit toprağa göre tuz yıkanmasının daha etkin olduğu söylenebilir. 4.3.1.2.(2). Yıkama Yöntemlerinin Etkisi Monolit ve bozulmuş toprak örneklerini içeren tanklarda, aralıklı göllendirme ve damla sulama yıkama biçimlerinin, tuz yıkanması üzerine olan etkileri karşılaştırılmıştır (Şekil 4.17). Yapılan homojenlik testi sonucuna göre, monolit örnekte, damla ve aralıklı göllendirme yöntemleri arasında istatistiksel anlamda bir fark bulunamamıştır (t h =2.117, SD=129). Her iki yıkama biçiminde toprağın iyileştirilmesi için gerekli olan toprak derinliğinin 6 katı kadar su verildiğinde tuzların yaklaşık % 40 ı yıkanmıştır. Bozulmuş toprak örnekli tanklarda ise; aralıklı göllendirme yönteminin istatistiksel anlamda 0.99 güvenle (t h =473.76, SD=191, p 0.01) damla sulama yöntemine göre daha etkin olduğu belirlenmiştir. Aralıklı göllendirme ile yapılan yıkamada, toprak derinliğinin 10 katı kadar su verildiğinde tuzların %87 si yıkanırken; damla yıkamada ise tuzların %79 u toprak profilinden uzaklaştırılmıştır. 83
4.BULGULAR VE TARTIŞMA Deniz Levent KOÇ Monolit Bozulmuş Şekil 4.17. Yıkama yöntemlerinin tuz yıkanmasına etkisi 4.3.1.2.(3). Jips Miktarlarının Etkisi Değişik örnekli üst toprak katmanlarında iki farklı jips miktarının tuz yıkanmasına olan etkisi araştırılmıştır. Bunun için tüm jips uygulama ve yıkama biçimlerine ilişkin değerlerden oransal tuz ve yıkama suyu miktarları elde edilmiş ve Şekil 4.18 de gösterilmiştir. Monolit tanklarda, yapılan homojenlik testi sonucuna göre (t h =102.82, SD=154, p 0.01), regresyon hatları arasındaki istatistiksel anlamdaki farktan dolayı; m 2 ye 13 kg jips uygulanması, tuz 84
4.BULGULAR VE TARTIŞMA Deniz Levent KOÇ yıkanmasında, daha etkilidir. Monolit tanklarda, 13 kg.m -2 jips uygulandığında ve toprak derinliğinin yaklaşık 10 katı kadar su verildiğinde topraktaki tuzların %83 ü yıkanırken; aynı miktar su ile 20 kg.m -2 jips uygulandığında tuzların %70 i yıkanmıştır. Bozulmuş üst toprakta ise; yapılan homojenlik testi sonuçlarına göre (t h =32.40, SD=194, p 0.01); regresyon eğimleri arasındaki farktan dolayı m 2 ye 20 kg jips uygulanan konunun, tuz yıkanmasında daha etkin olduğu söylenebilir. Bozulmuş üst toprakta; 13 kg.m -2 jips uygulandığında ve toprak derinliğinin yaklaşık 10 katı kadar su verildiğinde topraktaki tuzların %80 i yıkanırken; aynı miktar su ile 20 kg.m -2 jips uygulandığında tuzların %87 i yıkanmıştır. Monolit Bozulmuş Şekil 4.18. Jips miktarlarının tuz yıkanmasına etkisi 85
4.BULGULAR VE TARTIŞMA Deniz Levent KOÇ 4.3.1.2.(4). Jips Uygulama Biçimlerinin Etkisi Denemede, üst toprak katmanlarında iki farklı jips uygulama biçiminin, tuz yıkanmasına etkisi araştırılmıştır. Bunun için tüm jips miktarları ve yıkama biçimlerinde elde edilen sonuçlar kullanılarak, oransal tuz ve yıkama suyu miktarları karşılıklı noktalanarak tuz yıkama denklemleri elde edilmiştir (Şekil 4.19). Jips uygulama biçimleri karşılaştırıldığında, homojenlik testi sonucuna göre; monolit üst toprak katmanında; UB1 ve UB2 eğrilerinin regresyon hatlarının eğimleri (t h =105.90, SD=144, p 0.01) 0.99 güvenle birbirinden farklı bulunmuştur. Bu durumda, UB2 jips uygulama biçiminin tuz yıkanmasında daha etkin olduğu söylenebilir. Bozulmuş toprak örnekli tanklarda ise, yine UB1 ve UB2 eğrilerinin regresyon hatlarının eğimleri (t h =143.65, SD=174, p 0.01) 0.99 güvenle istatistiksel anlamda farklıdır. Bu durumda, yine UB2 uygulama biçiminin tuz yıkanmasında daha etkili olduğu söylenebilir. Monolit Bozulmuş Şekil 4.19. Jips uygulama biçimlerinin toprak tuzluluğuna etkisi 86
4.BULGULAR VE TARTIŞMA Deniz Levent KOÇ 4.3.2. Gerçek ve Kestirimsel DSY İlişkisi Deneme sonunda, büyük tanklar parçalanmış ve 20, 40, 60, ve 80 cm lik katmanlardan örnekler alınarak, çalışma sonunda ulaşılan gerçek DSY değerleri belirlenmiştir. Ayrıca, deneme sonunda toprak katmanlarından ve tank tabanından çıkan drenaj sularının SAR değerlerinden kestirilen DSY değerleri elde edilmiştir. Laboratuvar analizleri sonucu elde edilen gerçek DSY değerleri (32 adet toprak örneği) ile kestirilen DSY değerleri arasında oldukça yakın (R=0.81), doğrusal bir ilişkinin olduğu saptanmıştır (Şekil 4.20). Şekil 4.20. Gerçek ve kestirimsel DSY değerleri arasındaki ilişki Gerçek DSY ile DSY s değerlerinin kestiriminde kullanılan SAR bağlantılı eşitlik birleştirilerek, aşağıda verilen doğrusal eşitlik elde edilmiştir. ( 0.0126 + 0.0145SAR) ( 0.0126 + 0.0145SAR) 145.4 DSY = 16.934 (4.1) 1+ Her ne kadar, gerçek DSY ile deneme sonunda süzüklerden elde edilen SAR değerleri arasında herhangi bir ilişki hesaplanmamasına karşın, benzer 87
4.BULGULAR VE TARTIŞMA Deniz Levent KOÇ konularda çalışan bir çok araştırmacı, sunulan sonuçlara yakın bulgular elde etmişlerdir. Örneğin, Richards (1954), SAR ile DSY arasındaki ilişkinin; DSY nin 0 ile 40 arasında değiştiği değerler arasında geçerli olduğunu bildirmiştir. Aynı şekilde, Rengasamy ve ark. (1984), 138 toprak örneğinde yaptıkları çalışmada DSY ile SAR arasında R 2 =0.82 olan, doğrusal bir ilişki bulmuşlardır (DSY=1.95SAR+1.8). Ming ve ark. (2011) tarafından yapılan bir çalışmada, SAR ile DSY arasındaki ilişkiden elde ettikleri kestirimsel DSY ile laboratuvar ölçümleri sonucu elde ettikleri DSY arasında R 2 = 0.87 olan doğrusal bir ilişki bulmuşlardır. Sunulan çalışmada, örnek sayısının azlığı, belki de daha küçük bağdaşım katsayısının elde edilmesine, neden gösterilebilir. Laboratuvarda elde edilen DSY değerlerinin üst toprakta (20 cm) en düşük değerlere ulaştığı; aşağı toprak katmanlarına inildikçe DSY nin arttığı anlaşılmıştır. En yüksek DSY değerlerine, 60 cm derinlikte ulaşılmıştır. Bu durum, sodyum yıkanmasının genel tavrını göstermesi bakımından oldukça ilginçtir. Sodyum toprak profilinde 60 cm derinlikte birikmiştir. Tank tabanında ve ilk 20 cm derinlikte DSY nin düşüklüğü, doğrudan yıkanmanın etkinliği ile açıklanabilir. 4.3.3. Yıkama Süresi 4.3.3.1. Büyük Tanklar (Tüm Toprak Profili) Denemede, konulara uygulanan birim yıkama suyu derinlikleri (cm) ile bunların toprak yüzeyinde kaldığı süreleri (saat) kullanılarak yıkama süresini veren, yığışımlı infiltrasyon denklemleri çıkarılmıştır (Şekil 4.21, Ek Çizelge 30-31). Denklemler, değişkenlerin logaritmaları alınarak çıkarıldığından dolayı, doğrusal ilişkiler şeklinde gösterilmiştir. Anılan şekilden görüleceği gibi, yıkama suyu derinlikleri ile suyun toprağa girme süreleri arasında çok yakın ilişkiler elde edilmiştir. Ele alınan tüm konularda, değinilen değişkenler arasında elde edilen belirleme katsayıları (R 2 ) 0.84-0.92 arasında değişmiştir. Deneme başladıktan 140 gün sonra tüm konularda sabit zamana karşı (48 saat) değişken infiltrasyon miktarları kullanılmıştır. Zamanın sabit olmasından 88
4.BULGULAR VE TARTIŞMA Deniz Levent KOÇ dolayı, anılan tarihten itibaren konuların infiltrasyon tavırları, birbirine çok yakın bulunmuştur. Hatta, değinilen zamanda, infiltrasyon tavrında bir kırılma meydana gelmiştir (Şekil 4.21). Deneme konularına ilişkin elde edilen zaman denklemleri, verilen yıkama suyu miktarları ve yıkama süreleri Çizelge 4.12 de verilmiştir. Toplam yıkama süresi; yıkamalar arasında bırakılan süreler dikkate alınarak hesaplanmıştır. Çizelge 4.12. Deneme Konularına İlişkin Zaman Denklemleri, Yıkama Suyu Miktarları ve Yıkama Süreleri (Tüm Toprak Profili) Konular Zaman Toplam Yıkama Toplam Yıkama Denklemleri Suyu, cm Süresi, saat GCUM1UB1 0.3716 Z =7.877T c 135.9 9159 DCUM1UB1 0.2736 Z = 14.682T c 121.0 9104 GCUM1UB2 0.3050 Z=13.323T c 144.0 9084 DCUM1UB2 0.2865 Z =14.548T c 137.3 9085 GCUM2UB1 0.3255 Z =10.879T c 136.0 9120 DCUM2UB1 0.2603 Z = 15.780T c 120.4 9093 GCUM2UB2 0.3595 Z =8.168T c 132.9 9150 DCUM2UB2 0.2668 Z = 15.642T c 125.1 9089 89
4.BULGULAR VE TARTIŞMA Deniz Levent KOÇ Şekil 4.21. Konulara ilişkin yığışımlı infiltrasyon denklemleri (tüm toprak profili) Konulara ilişkin yıkama denklemlerine göre, göllendirme yıkama biçiminde UM1-UB1 ve UM2-UB2 konularının infiltrasyon hızlarının en düşük; UM1-UB2 konusunun en yüksek olduğu; damla yıkama biçiminde ise UM1-UB1 ve UM2-UB2 konularının infiltrasyon hızlarının en yüksek olduğu anlaşılmaktadır. Damla yıkama biçiminde tüm bileşimlerde, daha yüksek infiltrasyon hızları elde edilirken; göllendirme yıkama biçiminde UM1-UB2 konusu hariç diğerlerinde düşük infiltrasyon hızları elde edilmiştir. 4.3.3.2. Küçük Tanklar (Üst Toprak) Üst toprakta, tüm toprak profilinde olduğu gibi konulara uygulanan birim yıkama suyu miktarları (cm) ile bunların toprak yüzeyinde kaldığı süreler (saat) kullanılarak yıkama süresini veren, yığışımlı infiltrasyon denklemleri çıkarılmıştır (Şekil 4.22-4.24, Ek Çizelge 32-35). Deneme başladıktan sonra tüm konularda toprak yüzünden suyun kaybolması 5 saatten daha az zamanda gerçekleşmiştir. Damla sulama biçiminde çok küçük debilerle (0.5 L/h) yıkama suyu 90
4.BULGULAR VE TARTIŞMA Deniz Levent KOÇ verildiğinden, hem monolit hem de bozulmuş üst toprakta su toprak yüzünde göllenmemiştir. Yıkama süresi, sistemin çalıştırıldığı süre kadar olduğundan damla yıkama biçiminde hem monolit hem de bozulmuş üst toprakta bütün konularda aynı infiltrasyon denklemi elde edilmiştir (Şekil 4.24). Monolit üst toprak konularına ilişkin elde edilen zaman denklemleri, verilen yıkama suyu miktarları ve yıkama süreleri Çizelge 4.13 de verilmiştir. Toplam yıkama süresi; yıkamalar arasında bırakılan süreler eklenerek hesaplanmıştır. Konulara ilişkin yıkama denklemlerine göre, göllendirme yıkama biçiminde en yüksek infiltrasyon hızı UM2-UB1 konusunda elde edilirken; UM2- UB2 konusunda ise çok düşük bir infiltrasyon hızı elde edilmiştir. Çizelge 4.13. Deneme Konularına İlişkin Zaman Denklemleri, Yıkama Suyu Miktarları ve Yıkama Süreleri (Monolit Üst Toprak) Konular Zaman Denklemleri Toplam Yıkama Suyu, cm Toplam Yıkama Süresi, saat GAUM1UB1 0.9855 Z = 0.620T c GAUM1UB2 1.2700 Z = 0.583T c GAUM2UB1 1.5670 Z = 1.374T c GAUM2UB2 4.3168 Z =0.0000062T c 204 9278 204 9096 105 5464 105 5491 DUMUB Z = 9.621Tc 1,1523 105-204 9014 91
4.BULGULAR VE TARTIŞMA Deniz Levent KOÇ Şekil 4.22. Konulara ilişkin yığışımlı infiltrasyon denklemleri (monolit üst toprak) Bozulmuş üst toprak konularına ilişkin elde edilen zaman denklemleri, verilen yıkama suyu miktarları ve yıkama süreleri Çizelge 4.14 de verilmiştir. Toplam yıkama süresi; yıkamalar arasında bırakılan süreler eklenerek hesaplanmıştır. Çizelge 4.14. Deneme Konularına İlişkin Zaman Denklemleri, Yıkama Suyu Miktarları ve Yıkama Süreleri (Bozulmuş Üst Toprak) Konular Zaman Denklemleri Toplam Yıkama Toplam Yıkama Suyu, cm Süresi, saat GBUM1UB1 1.0267 Z = 1.123T c 204 9134 GBUM1UB2 0.9549 Z = 0.370T c 204 9761 GBUM2UB1 0.596 Z = 4.542T c 204 9497 GBUM2UB2 0.8701 Z = 0.479T c 204 9983 92
4.BULGULAR VE TARTIŞMA Deniz Levent KOÇ Bozulmuş üst toprakta, aralıklı göllendirme yıkama biçiminde en yüksek infiltrasyon hızı, monolit üst toprakta olduğu gibi UM2-UB1 konusunda olmuştur. En düşük infiltrasyon hızı ise UM1-UB2 ve UM2-UB2 konularında olmuştur. Şekil 4.23. Konulara ilişkin yığışımlı infiltrasyon denklemleri (bozulmuş üst toprak) Şekil 4.24. Konulara ilişkin yığışımlı infiltrasyon denklemleri (monolit, bozulmuş üst toprak) 93
4.BULGULAR VE TARTIŞMA Deniz Levent KOÇ 94
5. SONUÇLAR VE ÖNERİLER Deniz Levent KOÇ 5. SONUÇLAR VE ÖNERİLER Bu çalışma, farklı jips miktarlarının, farklı uygulama biçimlerinin ve de farklı sulama yöntemlerinin Sirkenli serisi tuzlu-sodyumlu topraklarında EC, ph, SAR, NaX ve DSY üzerine olan etkilerini araştırmak amacıyla bozulmuş örnekli büyük toprak tankları ile bozulmuş ve monolit örnekli küçük toprak tanklarında yapılmıştır. Çalışmadan elde edilen kimi sonuçlar aşağıda özetlenmiştir: Tüm toprak profilinde, m 2 ye 13 kg (UM1) jipsin toprağa karıştırılması (UB2), 0.95 güvenle, diğer bileşenlere göre, tuz yıkanmasında daha etkili olmuştur. Yine, jips miktarı arttıkça yüzeye serpmenin, jips miktarı azaldıkça profile karıştırmanın EC e azalmasında daha etkin olduğu saptanmıştır. ph azalmasına konuların etkisi istatistiksel olarak önemli bulunmamıştır. Fakat jips miktarının 20 kg.m -2 olması ve tüm toprak profiline karıştırılması durumunda, ph düşümünde, istatistiksel olarak olmasa da, diğer uygulamalara göre, daha etkili sonuç alınabileceği, izlenimi edinilmiştir. Jips uygulama miktarları (UM) ve uygulama biçimlerinin (UB), NaX azalması üzerine, birbirinden bağımsız olarak, 0.05 düzeyinde önemli olarak farklı etki ettikleri anlaşılmıştır. UB2 nin (jipsin toprağın tamamına karıştırılması), NaX azaltılmasında, 0.95 güvenle önerilebileceği belirlenmiştir. UM2 (20 kg.m -2 ) uygulama miktarının, NaX azaltılmasında, UM1 e göre, 0.95 güvenle daha fazla etkili olduğu saptanmıştır. SAR değerinin düşürülmesi üzerine, jips miktarı değil; jips uygulama ve yıkama biçimlerinin ayrı ayrı, birbirinden bağımsız olarak, etki ettiği belirlenmiştir. Jipsin toprak profiline karıştırılması (UB2) ve yıkamanın damla yöntemiyle (D) yapılması yoluyla SAR değerinin daha etkin biçimde düşürülebileceği saptanmıştır. Monolit üst toprakta, EC e ve ph azalmasında deneme konuları arasında istatistiksel anlamda önemli farkların olmadığı anlaşılmıştır. Monolit üst toprak katmanında, jips uygulama miktarının (UM), %95; jips uygulama miktarı (UM) x uygulama biçimi (UB) x yıkama biçimi (YB) üçlü etkileşiminin %99 güvenle istatistiksel olarak NaX azalmasına farklı etki ettiği belirlenmiştir. İstatistiksel olarak önemli olmasa da damla yıkama biçiminde UM2-UB2 konusunda en yüksek SAR azalmasına ulaşılmıştır. 95
5. SONUÇLAR VE ÖNERİLER Deniz Levent KOÇ Bozulmuş üst toprakta, en fazla EC e azalmasının 20 kg.m -2 jipsin uygulandığı (UM2) ve aralıklı göllendirme yıkama yönteminin (G) kullanıldığı kombinasyondan alındığı saptanmıştır. ph azalışına deneme konularının etkisi istatistiksel olarak önemli bulunmamıştır. Yıkamanın damla sulama yöntemiyle yapılması ve 20 kg.m -2 (UM2) jips uygulaması ile NaX değerinin en etkin biçimde azaltılacağı belirlenmiştir. En yüksek SAR azalması aralıklı göllendirme yıkama biçiminin kullanıldığı UM2-UB2 konusundan elde edilmiştir. Tüm toprak profilinde, toprağın ilk 20 cm sinde damla sulama tekniği tuzların yıkanmasında daha etkili iken; bozulmuş üst toprakta aralıklı göllendirme tuz yıkanmasında daha etkili bulunmuştur. Fakat tuzların yıkanma yüzdelerine bakıldığında birbirine benzer sonuçlar elde edilmiştir. Toprağın ilk 20 cm si için tuz yıkanmasında, aralıklı göllendirme yönteminde toprak derinliğinin yaklaşık 7 katı kadar su uygulandığında tuzun %77 si; bozulmuş üst toprakta aralıklı göllendirme yönteminde aynı miktar su uygulandığında tuzun %75 ü yıkanmıştır. Yine; toprağın ilk 20 cm si için damla sulama yönteminde toprak derinliğinin yaklaşık 7 katı kadar su uygulandığında tuzun %89 u yıkanırken; aynı miktar su bozulmuş üst toprakta uygulandığında tuzun %74 ü yıkanmıştır. Tüm toprak profilinin, üst katmanı ile, bozulmuş üst toprak katmanı karşılaştırıldığında her ikisinde de 20 kg.m -2 jips düzeyinde tuz yıkanması etkin olmuştur. Jips miktarının tuz yıkanmasında tek başına bir ölçüt olmadığı, buna jips uygulama biçimi ve yıkama yönteminin de etki ettiği deneme konularında saptanmıştır. Tüm toprak profilinde ilk 20 cm de UB2 (20 kg.m -2 ) tuzların yıkanmasında daha etkili iken, bozulmuş üst toprakta UB1 ve UB2 uygulamaları arasında tuzların yıkanması bakımından bir farkın olmadığı saptanmıştır. Benzer sonuç, bozulmuş tüm toprak profilinin dikkate alındığı büyük tanklarda da elde edilmiştir. Değinilen tanklarda, m 2 ye 20 kg jipsin toprak profiline karıştırılması durumunda, en fazla DSY azalması meydana gelmiştir. Ayrıca, hem 80 cm lik toprak profilinde hem de 20 cm toprak derinliğinin kullanıldığı küçük silindirlerde, m 2 ye 20 kg jipsin serpme biçiminde uygulanması durumunda DSY değerinde düşmenin daha az olduğu saptanmıştır. 96
5. SONUÇLAR VE ÖNERİLER Deniz Levent KOÇ Araştırmadan elde edilen sonuçlara göre; damla sulama tekniğinin Aşağı Seyhan Ovası tuzlu-sodyumlu arazilerinin iyileştirilmesinde kullanılması ile ilgili projeleme ölçütleri şimdiden araştırılmalıdır. İlerde su kaynaklarının çok sınırlı olması durumda, daha tuzlu veya kötü nitelikli sayılabilecek sularla sorunlu toprakların iyileştirilebileceği konusu irdelenmelidir. Çözünürlüğü çok düşük olan jipsin damla sulama sisteminde kullanılması için eritildikten sonra gübre tankı ile araziye uygulanması önerilebilir. Bundan sonraki çalışmalarda, jipsin toprağa etkin biçimde karıştırılması ile ilgili olanak, teknoloji ve ekipman geliştirilmesine öncelik verilmelidir. 97
5. SONUÇLAR VE ÖNERİLER Deniz Levent KOÇ 98
KAYNAKLAR ABROL, I.P., YADAV, J.S.P., MASSOUD, F.I., 1988. Salt-affected soils and their management. FAO Soils Bulletin 39, Rome. 131p. AĞCA, N., 1985. Seyhan-Berdan Ovası topraklarının oluşu, önemli fiziksel kimyasal özellikleri ve sınıflandırılması (Yüksek Lisans Tezi). S:58-62. AKBAY, Ş., YILDIRIM, B., 1976. Alpu Ovası nda tuz, sodyum ve borun etkilemiş olduğu toprakların ıslahı için gerekli yıkama suyu, jips miktarı ve ıslah süresi. Bölge TOPRAKSU Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü Yayınları. Genel Yayın No:131, Rapor Seri No:90, Eskişehir. ALAGÖZ, H., 1955. Çumra sulama alanında çoraklaşma sebepleri ve giderilme yolları. Ankara Üni. Ziraat Fakültesi Yayınları:68, Ankara. ALAP, M., 1959. Tarsus'ta çorak arazi ıslah çalışmaları. TOPRAKSU Dergisi Sayı:1, Ankara. AL-BUSAIDI A.S, COOKSEN, P., 2003. Salinity-pH relationships in calcareous soils. Agri Marine Sci 8: 41-46. ALSHARARI, M.A., 1999. Reclamation of Fine-Textured Sodic Soil Using Gypsum, Langbeinite and Calcium Chloride. A Dissertation Submitted to the Faculty of the Department of Soil, Water and Environmental Science, The University of Arizona. ANAPALI, Ö., 1991. Iğdır Ovası tuzlu sodyumlu ve borlu topraklarının kademeli jips uygulaması ve yıkama ile ıslahı. Köy Hizmetleri Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü Yayınları. Genel Yayın No: 31, Rapor Seri No: 28, Erzurum. ANJOS, A.R.M., MATTIAZZO, M.E., 1998. Evaluation of the leaching of magnesium, calcium and potassium in soils treated with sewage sludge. XV International Congress of Soils Science, Scientific Presentation No. 2214, Symposium No. 40, Montpellier, France. ANONİM, 2011a. http://www.unfpa.org.tr ANONİM, 2011b. http://en.wikipedia.org/wiki/soil_salinity_control ANONİM, 2011c. http://anrcatalog.ucdavis.edu-publication 8447, June 2011 ANONİM, 2011d. http://tr.wikipedia.org /wiki/alçıtaşı 99
AVCI, K, 1988. Samsun Bafra Ovası sodyumlu topraklarında etkin jips uygulama yöntemi. Köy Hizmetleri Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü Yayınları. Genel Yayın No: 45, Rapor Seri No: 40, Samsun. AVCI, K., 1996. Bafra Ovası sodyumlu topraklarında doğal yağış şartlarında endüstriyel jipsin uygulama şeklinin ıslaha etkisi. Toprak ve Su Kaynakları Araştırma Yıllığı 1996. APK Daire Başkanlığı Toprak ve Su Kaynakları Şube Müdürlüğü Yayın No:98, Ankara. AYERS, R.S., 1977. Quality of Water for Irrigation. Jour. of Irrigation and Drainage Divisions, ASCE 103:135-154. BAHÇECİ, İ., 1984a. Aksaray Ovası tuzlu, sodyumlu ve borlu topraklarının ıslahı için gerekli yıkama suyu ve ıslah maddesi miktarı ile ıslah süresi. Köy Hizmetleri Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü Yayınları. Genel Yayın No: 87, Rapor Seri No: 71, Konya. BAHÇECİ, İ., 1984b. Konya Ereğli Ovası tuzlu sodyumlu borlu topraklarının ıslahı için gerekli yıkama suyu ve ıslah maddesi miktarları ile ıslah süresi. Bölge TOPRAKSU Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü Yayınları. Genel Yayın No: 115, Rapor Seri No: 89, Konya. BAHÇECİ, İ., 2009a. Determination of salt leaching and gypsum requirements with field tests of saline-sodic soils in central Turkey. Irrig. and Drain. 58:332-345. BAHÇECİ, İ., NACAR, A.S., 2009b. Subsurface draniage and salt leaching in irrigated land in south-east Turkey. Irrig. and Drain. 58:346-356. BAHTİYAR, M., 1974. Erzincan ada topraklarında ıslahın toprağın fiziksel özelliklerine etkisi ıslah sonrası kültür bitkilerinin yetiştirilmesi ve drenaj ihtiyacının tespiti üzerinde araştırmalar. Atatürk Üniv. Ziraat Fakültesi Dergisi Cilt:5, Sayı:1, Erzurum. BALÇIN, M., ÇELİK, S., 1992. Amasya Suluova tuzlu-sodyumlu ve borlu topraklarının ıslahı için gerekli yıkama suyu ve ıslah maddesi miktarı ile yıkama süresi. Köy Hizmetleri Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü Yayınları. Genel Yayın No: 120, Rapor Seri No: 72, Tokat. 100
BAUDER, J.W., BROCK, T.A., 2001. Irrigation Water Quality, Soil Amendment and Crop Effects on Sodium Leaching. Arid Land Research and Management. 15:101-113. BEYAZGÜL, M., 1995. Salihli Ovası tuzlu ve alkali topraklarının ıslahında Keçiborlu Kükürt İşletmesi Flotasyon atıklarını kullanma olanakları. Köy Hizmetleri Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü Yayınları. Genel Yayın No: 207, Rapor Seri No: 135, Menemen. BEYCE, Ö., 1977. Türkiye nin bazı sulama developman alanlarındaki tuzlu ve sodyumlu topraklarda yıkama suyu ve ıslah maddesi miktarının saptanması üzerine bir araştırma. Merkez TOPRAKSU Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü Yayınları. Genel Yayın No:44, Rapor Seri No:25, Ankara. BHARGAVA, G.P., 1989. Salt-affected soils of India: A source book. Oxford and IBH Publishing Co. Pvt. Ltd. New Delhi, India. 261 p. BRESSLER, E., HOFFMAN, G.J., 1986. Irrigation Management for Soil Salinity Control: Theories and Tests. Soil Sci. Soc. Americ. J. 50 : 1552-1560. BURNS, G.R., 1967. Oxidation of sulphur in soils. Technical Bulletin 13. The Sulphur Institute, Washington, DC. CHAWLA, K.A., ABROL, I.P., 1982. Effect of gypsum finenes and method of incorporation on reclamation of sodic soils. Journal of the Indian Society of Soil Science. Central Soil Salinity Research, Karnal Haryana, India. ÇINAR, A.İ., 1978. Kazova sodik topraklarının ıslahı için verilmesi gerekli jips ve yıkama suyu miktarlarıyla yıkama süresinin saptanması. Bölge TOPRAKSU Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü Yayınları. Genel Yayın No:18, Rapor Seri No:11, Tokat. DAY, P.R., 1965. Particle fractional and particle size analysis Part I. Am.Soc. Agr. 9:562-564. DE PASCALE, S., BARBIERI, G., 1997. Effects of soil salinity and top removal on growth and yield of broad bean as a green vegetable. Scientia Hort 71(3-4): 147-165 101
DORSAN, F., 1988. Gediz Havzasının tuzlu, tuzlu-alkali topraklarının ıslahı ve tarımsal üretim gücünün yükseltilmesi için alınması gereken kültürteknik önlemler üzerinde bir araştırma (Doktora tezi). Ege Üniv. Ziraat Fakültesi Kültürteknik Bölümü, İzmir. DUBEY, S.K., MONDAL, R.C., 1993. Sodic soil reclamation with saline water in conjunction with organic and inorganic amendments. Arid Soil Res. Reha., 7: 219-231. ERTAŞ, M.R., 1972. Aslım tuzlu ıslak topraklarında tuz hareketlerinin izlenmesi. Köy Hizmetleri Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü Yayınları. Genel Yayın No: 27, Rapor Seri No: 15, Konya. FAO, 2000. http://www.fao.org/docrep/x5871e/x5871e00.htm. GHASSEMI, F., JAKEMAN, A.J., NIX, H.A., 1995. Salinisation of land and water resources: Human causes, extent, management and case studies. UNSW Press, Sydney, Australia and CAB International, Wallingford, UK GILFEDDER, M., MEIN, R.G., CONNEL, L.D., 2000. Border irrigation field experiment. II: Salt transport. J. Irrig. Drainage Eng., ASCE, 126: 92-97. GİRGİN, A., SAATÇILAR, H.M., BEYAZGÜL, M., 1995. Çivril Ovası tuzlusodyumlu ve borlu topraklarının ıslahı için gerekli yıkama suyu ve ıslah maddesi miktarı ile ıslah süresi. Köy Hizmetleri Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü Yayınları. Genel Yayın No: 211, Rapor Seri No: 138, Menemen. GUPTA, R.K., ABROL, I.P., 1990. Salt-affected soils: Their reclamation and management for crop production. In R. Laland. B.A. Stewart, 1990. Soil degradation: Advances in soil sci. Vol:11:223-228. Springer-Verlag, New York. HANAY, A., BÜYÜKSÖNMEZ, F., KIZILOĞLU, F. M., CANBOLAT, M.Y., 2004. Reclamation of Saline-Sodic Soils with Gypsum and MSW Compost. Compost Science and Utilization, Vol. 12, No. 2,175-179 HANSON, B.R., HOPMANS, J.W., SIMUNEK, J., 2008. Leaching of subsurface drip irrigation under saline, shallow groundwater conditions. Vadose Zone Journal 7(2):1-9. 102
HERRERO, J., SNYDER, R.L., 1997. Aridity and irrigation in Aragon, Spain. J. Arid Environ., 35: 535-547. HILAL, M.H., ABD-ELFATTAH, A., 1987. Effect of CaCO and clay content of alkaline soils in their response to added sulphur. Sulphur in Agric., 11: 15-19. HİNDİSTAN, M., 1974. Niğde Bor Pınarbaşı topraklarında tuz, sodyum, potasyum ve Borun yıkanması. Toprak ve Gübre Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü Yayınları. Genel Yayın No:52, Rapor Seri No:37, Ankara. HİNDİSTAN, M., İNCEOĞLU, İ., 1962. Toprakta ph tayini. Toprak ve Gübre Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü Yayınları. Teknik Yayın No:10, Ankara. HIRA, G.S., SING, N.T., 1980. Irrigation water requirement for dissolution of gypsum in sodic soil. Soil Science Society of America Journal 44(5):930-933, Dep. of Soils Punjab Agric. Univ. Ludhina, India. HOFFMAN, G., HOWELL T.A., SOLOMON K.H., 1990. Management of Farm Irrigation Systems. American Society of Agricultural Engineers, 149 p. İNCEOĞLU, İ., 1984. Akdeniz Gübre Sanayi Atığı jipsli materyalin ıslahta kullanılma olanakları. Toprak ve Gübre Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü Yayınları. Genel Yayın No:52, Rapor Seri No:37, Ankara. İNCEOĞLU, İ., MUNSUZ, G., ÖZEL, N., 1976. Bor Pınarbaşı çorak ıslah araştırmaları. Türkiye Bilimsel ve Teknik Araştırma Kurumu Yayın No:323. Ankara KANBER, R., ÜNLÜ, M., 2010. Tarımda Su ve Toprak Tuzluluğu. Ç.Ü. Ziraat Fakültesi Genel Yay No. 281, Kitap Yay. No. A-87, Adana, 307s. KAYAEL, N., 1985. Keçiborlu kükürt işletmesi Flotasyon atıklarının bölge tarım topraklarında kullanılma olanakları (Doktora tezi). A.Ü. Ziraat Fakültesi, Ankara. KEREN, R., MIYAMOTO, S., 1990. Reclamation of saline, sodic and boron-affected soils. P.410-431. In K.K. Tanji (ed.). Agricultural salinity assessment and management. ASCE Manuals and Reports on Engineering Practice 714. Am. Soc. Of Civil Engineering, New York. 103
KIRIMHAN, S., 1974. Iğdır Devlet Üretme Çiftliği arazisinde drenaj sorununun çözümü ve çorak toprakların ıslah olanakları. Atatürk Üni. Ziraat Fakültesi Yayın No:166, Erzurum. KOVDA, V.A., 1967. International source-book on irrigation and draniage of arid lands in relation to salinity and alkalinity. FAO/UNESCO. LAMOND, R.E., WHITNEY, D.A., 1992. Management of Saline and Sodic Soils. Kansas State University. LÄUCHLI, A., EPSTEIN, E., 1990. Plant responses to saline and sodic conditions In: Tanji KK, Eds, Agricultural Salinity Assessment and Management, Am Soc Civ Engineers, New York, pp. 113-137 LOPEZ-AGUIRRE, J.G., FARIAS-LARIOS, J., JAIME MOLINA-OCHOA, J., AGUILAR-ESPINOSA, S., FLORES-BELLO, M.R., GONZÁLEZ- RAMÍREZ, M., 2007. Salt Leaching Process in an Alkaline Soil Treated with Elemental Sulphur under Dry Tropic Conditions. World Journal of Agricultural Sciences 3 (3): 356-362. MACE, J. E., AMRHEIN, C., 2001. Leaching and reclamation of a soil irrigated with moderated SAR waters. Soil Sci. Soc. Am. J. 65: 199-204. MADEJON, E., LOPES, R., MURILLO, Y.M., CABRERA, F., 2001. Agricultural use of three (sugar-beet) vinasse compost: effect on crops and chemical properties of a cambisol soil in the Quadalquivirm River Valley (SW Spain). Agric. Ecosystems and Environ., 84:55-65. MAKOI, J.H.J.R., NDAKIDEMI, P.A., 2007. Reclamation of sodic soils in Rundugai village, Hai District, Kilimanjaro Region, Tanzania, using locally available organic and inorganic resources. Afr J Biotechnol 6(16): 1926-1931 MAKOI, J.H.J.R., VERPLANCKE, H., 2010. Effect of gypsum placement on the physical chemical properties of a saline sandy loam soil. Australian Journal of Crop Science, 4(7):556-563. MAVİ, A., 1981. Bafra Ovasındaki tuzlu toprakların ıslahı için gerekli yıkama suyu miktarı ve yıkama süresi. Bölge TOPRAKSU Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü Yayınları. Genel Yayın No:11, Rapor Seri No:9, Samsun. 104
MILLER, R.W., DONAHUE, R.L., 1995. Soils in our environment, 7th edition. Prentice-Hall, Inc. New Jersey, 649p. MINHAS, P.S., KHOSLA, B.K., 1987. Leaching of salts affected by the method of water application and atmospheric evaporativity under shallow and saline water-table conditions. J. Agric. Sci., Cambridge, 109: 415-419. MUNNS, R., HUSAİN, S., RIVELLI, A.R., JAMES, R.A., CONDON, A.G., LINDSAY, M.P., LAGUDAH, E.S., SCHACHTMAN, D.P., HARE, R.A., 2002. Avenues for increasing salt tolerance of crops, and the role of physiologically based selection traits. Plant Soil 247: 93-105. ORS, S., 2009. Effect of different quantities mixed fly ash and sewage sludge on some physical and chemical properties of saline-sodic soils. Istituto Agronomico Mediterraneo di Bari, Master of Science Thesis, n.546. ÖZDEN, D.M., ÖREN, E., 1986. Iğdır Ovası tuzlu, sodyumlu ve borlu topraklarının ıslahı için gerekli jips ihtiyacı yıkama suyu miktarı ve yıkama süresinin saptanması. Köy Hizmetleri Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü Yayınları. Genel Yayın No: 12, Rapor Seri No: 9, Erzurum. ÖZKARA, M.M., 1981. Ege Bölgesinde sodik ve tuzlu sodik toprakların ıslahı için gerekli jips ve yıkama suyu miktarları ile yıkama süresinin tesbiti. Bölge TOPRAKSU Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü Yayınları. Genel Yayın No:70, Rapor Seri No:44, Menemen. ÖZTAN, B., 1960. Etimesgut Şeker Fabrikası tuzlu topraklarının ıslah araştırmaları. TGAE 1960-1962 yıllık araştırma raporu, Ankara. ÖZTAN, B., BATUR., K., MUNSUZ, G., 1962. Menemen Kesikköy ıslah araştırmaları. TGAE 1960-1962 yıllık araştırma raporu, Ankara. ÖZTAN, B., DİNÇER, D., 1958. Tarsus Ovasında tuz ve sodyum tesir etmiş toprakların çeltik ziraati ile ıslahı. (Bildiri). ÖZYURT, E., ATALAY, M., 1987. Tokat Erbaa Ovası sodyumlu ve bor lu toprakların ıslahı için gerekli yıkama suyu ve ıslah maddesi miktarı ile ıslah süresi. Köy Hizmetleri Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü Yayınları. Genel Yayın No: 85, Rapor Seri No: 54, Tokat. 105
PEKMEZCİ, A., 1988. Endüstri atıklarının çorak toprakların ıslahında kullanılma olanakları (Master Tezi). Ç.Ü. Fen Bilimleri Enstitüsü, Kültürteknik Anabilim Dalı, Adana. QADIR, M., GHAFOOR, A., MURTAZA, G., 2001. Use of saline-sodic waters through phytoremediation of calcareous saline-sodic soils. Agric Water Manag. 50: 197-210 QADIR, R., GHAFOOR, A., MURTAZA, G., 2000. Amelioration strategies for saline soils: A review. Land Degradation and Develop., 11: 501-521. QURESHI, R.H., BARRETT-LENNARD, E.G., 1998. In: Saline agriculture for irrigated land in Pakistan: a handbook, ACIAR, Canberra, p. 142 RAFAEL, M.P.L., UWE, H., ADRIEL, F. F., 2009. Sodicity and salinity in a Brazilian oxisol cultivated with sugarcane irrigated with wastewater, Agricultural water Management, 96:307-316. RAINS, D.W., GOYAL, S.S., 2003. Strategies for Managing Crop Production in Saline Environments: An Overview. J Crop Prod 7(1/2): 1-10 REEVE, R.C., BOWER, C.A., 1960. Use of high-salt waters as a flocculent and source of divalent cations of reclaiming sodic soils. U.S. Salinity Laboratory Handbook 60. United States Department of Agriculture, Washington, D.C. pp. 139-144. RHOADES, J.D., KANDIAH, A., MASHALI, A.M., 1992. The use of saline waters for crop production. In: FAO Irrigation and Drainage Paper 48, Food and Agriculture Organization of the United Nations, Rome, Italy, p. 133 RICHARDS, L.A., 1954. Diagnosis and improvment of saline and alkali soils. U.S. Dept. of Agr. Hand Book 60. RODRIGUES DA SILVEIRA, K., RIBEIRO, M.R., BEZERRA DE OLIVEIRA, L., HECK, R.J., RODRIGUES DA SILVEIRA, R., 2008. Gypsum-saturated water to reclaim alluvial saline sodic and sodic soils. Scientia Agricola, Soils and Plant Nutrition. vol. 65, No.1, 11 s. RYAN, J., TABBARA, H., 1989. Urea effects on infiltration and sodium parameters of a calcareous sodic soil. Soil Sci. Soc. Am. J., 53: 1531-1536. 106
SAATÇI, F., 1958. Menemen çorak topraklarının ıslahı üzerinde bir araştırma. Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi, Ankara. SAATÇILAR, H.M., 1989. Salihli ve Söke Ovalarında Bandırma Gübre Sanayi atığı jipsli materyalin çorak toprakların ıslahında kullanılma olanakları. Köy Hizmetleri Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü Yayınları. Genel Yayın No: 152, Rapor Seri No: 96, Menemen. SAATÇILAR, H.M., 1991. Denizli Sarayköy Ovasında Doğal jips içeren tuzlu sodyumlu toprakların ıslahı için gerekli yıkama suyu miktarı ve yıkama süresi. Köy Hizmetleri Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü Yayınları. Genel Yayın No: 175, Rapor Seri No: 116, Menemen. SAATÇILAR, M.H., 1974. Gediz Havzası Menemen/Türkiye alüviyal topraklarında değişik drenaj sistemlerinde tuzların yıkanması. Bölge TOPRAKSU Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü Yayınları. Genel Yayın No:49, Rapor Seri No:27, Menemen. SAATÇILAR, M.H., BATUR, K., 1962. Çorak ıslahında münhal tuzların yıkanabilmesi için lüzumlu yıkama suyu miktarı, alkali toprakların ıslahı için ıslah maddesinin tayini (Havuz testleri). ŞAHİN, U., OZTAS, T., ANAPALI, O., 2003. Effects of consecutive applications of gypsum in equal, increasing, and decreasing quantities on soil hydraulic conductivity of a saline-sodic soil. J Plant Nutr Soil Sci 166(5): 621-624 SEVGİLİOĞLU, M., 1987. Harran Ovası tuzlu sodyumlu toprakların ıslahı için gerekli jips yıkama suyu miktarı ve süresi. Köy Hizmetleri Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü Yayınları. Genel Yayın No: 31, Rapor Seri No: 22, Şanlıurfa. SHAHID, S.A., 1993. Effect of saline-sodic waters on the hydraulic conductivity and soil structure of the simulated experimental soil conditions. In: Awan NM and Latif M. Eds., Environmental Assessment and Management of Irrigation and Drainage Projects. Center of Excellence in Water Resources Engineering, Univ. Engg. Technol., Lahore (1993), pp. 125-138. 107
SHAINBERG, I., LETEY, J., 1984. Response of soils to sodic and saline conditions: Hilgardia 52, 1-57. SÖNMEZ, B., 1988. Kükürt fabrikasyonu flotasyon atıklarının sodyumlu topraklarda ıslah maddesi olarak kullanılma imkanlarının belirlenmesi. Köy Hizmetleri Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü Yayınları. Genel Yayın No: 158, Rapor Seri No: 81, Ankara. SÖNMEZ, B., 1990. Aşağı Kızılırmak Havzası tuzlu sodyumlu topraklarının ıslahı için gerekli ıslah maddesi ve yıkama suyu miktarı ile yıkama süresi. Köy Hizmetleri Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü Yayınları. Genel Yayın No: 165, Rapor Seri No: 87, Ankara. SÖNMEZ, B., 2004. Türkiye de Çorak Islahı Araştırmaları ve Tuzlu Toprakların Yönetimi. Sulanan alanlarda Tuzluluk Yönetimi Sempozyumu Bildiriler Kitabı, 20-21 Mayıs, 2004, Ankara, s.157-162. SÖNMEZ, B., AĞAR, A., BAHÇECİ, İ., MAVİ, A., YARPUZLU, A., 1996. Türkiye çorak ıslah rehberi. APK Daire Başkanlığı Toprak ve Su Kaynakları Şube Müdürlüğü Yayın No:93, Ankara. SÖNMEZ, B., AĞAR, A., GÜMÜŞ, A.M., 1995. Tuzlu-sodyumlu topraklara uygulanan azotlu gübre ile jipsin toprak ıslahına ve şekerpancarı verimine etkileri. Köy Hizmetleri Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü Yayınları. Genel Yayın No: 204, Rapor Seri No: 121, Ankara. SÖNMEZ, M., TEKİNEL, O., 1969. Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Yıllığı, Fasikül 3-5, 696-697, Ankara. SPOSITO G. (1989) The Chemistry of Soils. Oxford University Press, New York, 277 p. SUHAYDA, C.G., YIN; L., REDMANN, R.E., LIZ, J., 1997. Gypsum amendment improves native grass establishment on saline-alkali soils in northeast China. Soil Use and Management, 13, 4347 SUMNER, M.E., 1992. The electrical double layer and clay dispersion, pp. 1-32. In M.E. Sumner and B.A. Stewart (eds.) Soil crusting: Chemical and physical process. Lewis Publ. Boca Raton, FL. 108
SYED-OMAR, S.R., SUMNER, M.E., 1991. Effect of gypsum on soil potassium and magnesium status and growth of alfalfa. Commun. Soil Sci. Plant Anal 22(19%20):2017-2028. TANJI, K.K., 1990. Agricultural salinity assessment and management. Irrigation and Drainage Division, American Society of Civil Engineers, NY, USA TEJADA, M., GONZALEZ, J.L., 2005. Beet vinasse applied to wheat under dry land conditions affects soil properties and yield, European Journal of Agronomy, 2005, 23, 336-347 TÖRÜN, M.A., 1989. Azot sanayi atığı endüstriyel jipsin sodyumlu topraklara katılması ile toprakta medana gelen fıziksel ve kimyasal değişmeler. Köy Hizmetleri Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü Yayınları. Genel Yayın No: 51, Rapor Seri No: 45, Samsun. TUNCAY, H., 1978. Söke Ovası tuzlu alkali topraklarının ıslahında esas olacak özelliklerin tespitine dair araştırmalar. Ege Üniv. Ziraat Fakültesi Yayınları No:318, İzmir. TÜZÜNER, A., 1990. Toprak ve Su Analiz Laboratuvarları El Kitabı. T.C. Tarım Orman ve Köy İşleri Bakanlığı, Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğü, Ankara. UZUNOĞLU, S., AĞAR, A., 1992. Tuzlu sodyumlu topraklarda kullanılan çeşitli ıslah maddelerinin toprağın fiziksel özelliklerine etkisi. Köy Hizmetleri Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü Yayınları. Genel Yayın No: 180, Rapor Seri No: 100, Ankara. VADYANINA, A.F., ROI, P.K., 1974. Charges in aggregates status of saline sodic soil after their reclamation by different methods. Vest Mask. Univ. Ser. 6 Boil. Pochroned, 29: 111 7. YAN, Y., ZHIMEI, L., YING, M., YE, Y., CHUNMENG, L., ZHAOHUA, L., 2010. Biological properties and enzymatic activities of saline soil irrigated with treated papermaking effluent. 2010 4th International Conference on Bioinformatics and Biomedical Engineering (ICBBE), p:1-4, Chnengdu, China. 109
YARPUZLU, A., DOĞAN, D., 1986. Aşağı Seyhan Ovası tuzlu sodyumlu topraklarının ıslahı için gerekli jips yıkama suyu miktarı ve yıkama süresi. Köy Hizmetleri Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü Yayınları. Genel Yayın No: 116, Rapor Seri No: 66, Tarsus. YILDIRIM, B., 1981. Eskişehir Beylikahır yöresi tuzlu sodyumlu ve borlu topraklarının ıslahı için gerekli jips yıkama suyu miktarı ve ıslah süresi. Bölge TOPRAKSU Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü Yayınları. Genel Yayın No: 167, Rapor Seri No:126, Eskişehir YILDIRIM, B., 1985. Çifteler Ovası tuzlu sodyumlu ve borlu topraklarının ıslahı için gerekli jips yıkama suyu miktarı ve yıkama süresi. Köy Hizmetleri Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü Yayınları. Genel Yayın No: 190, Rapor Seri No: 141, Eskişehir. YILDIRIM, B., 1990. Sakarya Pamukova tuzlu sodyumlu topraklarının ıslahı için gerekli ıslah maddesi ve yıkama suyu miktarı. Köy Hizmetleri Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü Yayınları. Genel Yayın No: 217, Rapor Seri No: 167, Eskişehir. YILMAZ, T., 1978. Yazıköy-Burdur tuzlu sodik ve borlu topraklarının ıslahı için gerekli jips ve yıkama suyu miktarı ile yıkama süresinin saptanması. Bölge TOPRAKSU Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü Yayınları. Genel Yayın No:57, Rapor Seri No:43, Konya. YILMAZ, T., 1980. Konya Ovası tuzlu ve alüviyal topraklarının ıslahı için gerekli yıkama suyu miktarı ve yıkama süresinin saptanması. Bölge TOPRAKSU Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü Yayınları. Genel Yayın No:63, Rapor Seri No:49, Konya. YURTSEVER, N., 1984. Deneysel istatistik metotlar. Toprak ve Gübre Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü Yayınları. Genel Yayın No:121. Teknik Yayın No:56, Ankara. 110
ÖZGEÇMİŞ Araştırmacı, 28/09/1978 de BOR/Niğde de doğdu. İlk ve orta öğretimini Bor da tamamladı. 1996 da Çukurova Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarımsal Yapılar ve Sulama Bölümü ne girmeye hak kazandı. 1999/2000 Eğitim Öğretim Yılı nda Çukurova Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarımsal Yapılar ve Sulama Birincisi olarak lisans programını tamamladı. Çukurova Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Tarımsal Yapılar ve Sulama Anabilim Dalı nda 2001 yılında yüksek lisansa başladı ve 2004 yılında yüksek lisans programını tamamladı. Adı geçen anabilim dalında 2002 yılında Araştırma Görevlisi olarak çalışmaya başladı. 2004 yılında doktora programına başladı. 111
112
EKLER Ek Çizelge 1. Deneme Başlangıcında ve Sonunda EC e Değerlerindeki Değişim (Tüm Toprak Profili) Denemede EC e Değişimi, ds.m -1 Konular Başlangıç Bitiş EC e Azalması, ds.m -1 Başlangıca Göre Azalma % 1GCUM1UB1 7.79 6.60 1.19 15.28 2GCUM1UB1 7.79 5.31 2.48 31.84 3GCUM1UB1 7.79 4.17 3.62 46.51 1GCUM1UB2 7.79 6.36 1.43 18.31 2GCUM1UB2 7.79 5.41 2.38 30.59 3GCUM1UB2 7.79 2.57 5.22 67.01 1GCUM2UB1 7.79 5.17 2.62 33.59 2GCUM2UB1 7.79 4.12 3.67 47.07 3GCUM2UB1 7.79 6.53 1.26 16.22 1GCUM2UB2 7.79 6.28 1.51 19.34 2GCUM2UB2 7.79 5.19 2.60 33.38 3GCUM2UB2 7.79 6.25 1.54 19.73 1DCUM1UB1 7.79 5.36 2.43 31.15 2DCUM1UB1 7.79 4.24 3.55 45.57 3DCUM1UB1 7.79 4.54 3.25 41.72 1DCUM1UB2 7.79 6.63 1.16 14.89 2DCUM1UB2 7.79 3.08 4.71 60.42 3DCUM1UB2 7.79 5.64 2.15 27.64 1DCUM2UB1 7.79 4.96 2.83 36.33 2DCUM2UB1 7.79 5.39 2.40 30.85 3DCUM2UB1 7.79 4.21 3.58 45.91 1DCUM2UB2 7.79 6.50 1.29 16.60 2DCUM2UB2 7.79 6.92 0.87 11.21 3DCUM2UB2 7.79 5.58 2.21 28.41 113
Ek Çizelge 2. Deneme Başlangıcında ve Sonunda ph Değerlerindeki Değişim (Tüm Toprak Profili) Konular Denemede ph Değişimi ph Başlangıca Göre Azalması Azalma Başlangıç Bitiş % 1GCUM1UB1 8.67 8.00 0.68 7.79 2GCUM1UB1 8.67 7.83 0.84 9.72 3GCUM1UB1 8.67 7.97 0.70 8.10 1GCUM1UB2 8.67 7.53 1.14 13.12 2GCUM1UB2 8.67 7.65 1.03 11.82 3GCUM1UB2 8.67 7.50 1.17 13.47 1GCUM2UB1 8.67 7.77 0.90 10.41 2GCUM2UB1 8.67 8.12 0.55 6.31 3GCUM2UB1 8.67 7.96 0.71 8.16 1GCUM2UB2 8.67 7.41 1.26 14.50 2GCUM2UB2 8.67 7.48 1.19 13.73 3GCUM2UB2 8.67 7.49 1.18 13.58 1DCUM1UB1 8.67 8.00 0.67 7.76 2DCUM1UB1 8.67 7.74 0.93 10.73 3DCUM1UB1 8.67 7.72 0.95 10.96 1DCUM1UB2 8.67 7.52 1.15 13.24 2DCUM1UB2 8.67 7.58 1.09 12.54 3DCUM1UB2 8.67 7.56 1.12 12.86 1DCUM2UB1 8.67 7.52 1.15 13.26 2DCUM2UB1 8.67 8.09 0.58 6.75 3DCUM2UB1 8.67 7.66 1.01 11.68 1DCUM2UB2 8.67 7.50 1.18 13.55 2DCUM2UB2 8.67 7.49 1.18 13.61 3DCUM2UB2 8.67 7.55 1.12 12.92 114
Ek Çizelge 3. Deneme Başlangıcında ve Sonunda NaX Değerleri (me.100g -1 ) (Tüm Toprak Profili) Konular Denemede NaX Değişimi NaX Başlangıca Göre Azalması Azalma Başlangıç Bitiş % 1GCUM1UB1 18.01 9.98 8.03 44.60 2GCUM1UB1 18.01 7.50 10.51 58.34 3GCUM1UB1 18.01 8.87 9.14 50.75 1GCUM1UB2 18.01 4.71 13.30 73.84 2GCUM1UB2 18.01 6.10 11.91 66.12 3GCUM1UB2 18.01 3.99 14.02 77.87 1GCUM2UB1 18.01 6.32 11.69 64.92 2GCUM2UB1 18.01 5.72 12.29 68.24 3GCUM2UB1 18.01 6.23 11.78 65.40 1GCUM2UB2 18.01 5.65 12.36 68.64 2GCUM2UB2 18.01 3.24 14.77 82.00 3GCUM2UB2 18.01 5.40 12.61 70.03 1DCUM1UB1 18.01 7.04 10.97 60.92 2DCUM1UB1 18.01 5.22 12.79 71.00 3DCUM1UB1 18.01 6.54 11.47 63.69 1DCUM1UB2 18.01 7.00 11.01 61.12 2DCUM1UB2 18.01 3.15 14.86 82.48 3DCUM1UB2 18.01 5.16 12.85 71.36 1DCUM2UB1 18.01 7.19 10.82 60.08 2DCUM2UB1 18.01 5.49 12.52 69.52 3DCUM2UB1 18.01 5.67 12.34 68.54 1DCUM2UB2 18.01 5.22 12.79 71.01 2DCUM2UB2 18.01 6.07 11.94 66.30 3DCUM2UB2 18.01 3.73 14.28 79.29 115
Ek Çizelge 4. Deneme Başlangıcında ve Sonunda SAR Değerlerindeki Değişim (Tüm Toprak Profili) Konular Denemede SAR Değişimi SAR Başlangıca Göre Azalması Azalma Başlangıç Bitiş % 1GCUM1UB1 77.13 13.25 63.88 82.82 2GCUM1UB1 77.13 15.27 61.86 80.20 3GCUM1UB1 77.13 10.08 67.05 86.93 1GCUM1UB2 77.13 7.98 69.15 89.66 2GCUM1UB2 77.13 9.44 67.69 87.76 3GCUM1UB2 77.13 6.58 70.55 91.47 1GCUM2UB1 77.13 15.71 61.42 79.63 2GCUM2UB1 77.13 9.10 68.03 88.21 3GCUM2UB1 77.13 10.82 66.31 85.97 1GCUM2UB2 77.13 6.28 70.85 91.86 2GCUM2UB2 77.13 5.70 71.43 92.61 3GCUM2UB2 77.13 5.36 71.77 93.05 1DCUM1UB1 77.13 11.12 66.01 85.58 2DCUM1UB1 77.13 6.82 70.31 91.16 3DCUM1UB1 77.13 8.60 68.53 88.85 1DCUM1UB2 77.13 6.63 70.50 91.40 2DCUM1UB2 77.13 5.50 71.63 92.87 3DCUM1UB2 77.13 6.06 71.07 92.15 1DCUM2UB1 77.13 8.33 68.80 89.20 2DCUM2UB1 77.13 9.73 67.40 87.38 3DCUM2UB1 77.13 6.58 70.55 91.47 1DCUM2UB2 77.13 7.41 69.72 90.39 2DCUM2UB2 77.13 6.71 70.42 91.30 3DCUM2UB2 77.13 5.50 71.63 92.87 116
Ek Çizelge 5. Deneme Başlangıcında ve Sonunda DSY Değerlerindeki Değişim (Tüm Toprak Profili) Denemede DSY Değişimi Konular Başlangıç Bitiş DSY Azalması Başlangıca Göre Azalma % 1GCUM1UB1 56.81 30.24 26.57 46.77 2GCUM1UB1 56.81 22.74 34.07 59.97 3GCUM1UB1 56.81 26.85 29.96 52.73 1GCUM1UB2 56.81 14.28 42.53 74.86 2GCUM1UB2 56.81 18.49 38.32 67.45 3GCUM1UB2 56.81 12.08 44.73 78.74 1GCUM2UB1 56.81 19.14 37.67 66.30 2GCUM2UB1 56.81 17.33 39.48 69.49 3GCUM2UB1 56.81 18.88 37.93 66.76 1GCUM2UB2 56.81 17.12 39.69 69.87 2GCUM2UB2 56.81 9.82 46.99 82.71 3GCUM2UB2 56.81 16.36 40.45 71.21 1DCUM1UB1 56.81 21.33 35.48 62.46 2DCUM1UB1 56.81 15.83 40.98 72.14 3DCUM1UB1 56.81 19.82 36.99 65.12 1DCUM1UB2 56.81 21.22 35.59 62.65 2DCUM1UB2 56.81 9.56 47.25 83.17 3DCUM1UB2 56.81 15.63 41.18 72.49 1DCUM2UB1 56.81 21.02 35.79 63.00 2DCUM2UB1 56.81 16.63 40.18 70.72 3DCUM2UB1 56.81 17.17 39.64 69.78 1DCUM2UB2 56.81 15.82 40.99 72.15 2DCUM2UB2 56.81 18.39 38.42 67.63 3DCUM2UB2 56.81 11.30 45.51 80.10 117
Ek Çizelge 6. Deneme Başlangıcında ve Sonunda EC e Değerlerindeki Değişim (Monolit) Denemede EC e Değişimi ds.m -1 Konular Başlangıç Bitiş EC e Azalması Başlangıca Göre Azalma % 1GAUM1UB1 9.67 7.14 2.53 26.16 2GAUM1UB1 9.67 4.45 5.22 53.98 3GAUM1UB1 9.67 6.03 3.64 37.64 1GAUM1UB2 9.67 5.63 4.04 41.78 2GAUM1UB2 9.67 7.89 1.78 18.41 3GAUM1UB2 9.67 8.97 0.70 7.24 1GAUM2UB1 9.67 7.02 2.65 27.40 2GAUM2UB1 9.67 6.03 3.64 37.64 3GAUM2UB1 9.67 5.01 4.66 48.19 1GAUM2UB2 9.67 6.59 3.08 31.85 2GAUM2UB2 9.67 7.46 2.21 22.85 3GAUM2UB2 9.67 8.46 1.21 12.51 1DAUM1UB1 9.67 8.33 1.34 13.86 2DAUM1UB1 9.67 5.54 4.13 42.71 3DAUM1UB1 9.67 8.51 1.16 12.00 1DAUM1UB2 9.67 7.86 1.81 18.72 2DAUM1UB2 9.67 9.34 0.33 3.41 3DAUM1UB2 9.67 7.80 1.87 19.34 1DAUM2UB1 9.67 8.28 1.39 14.37 2DAUM2UB1 9.67 9.05 0.62 6.41 3DAUM2UB1 9.67 7.41 2.26 23.37 1DAUM2UB2 9.67 5.70 3.97 41.05 2DAUM2UB2 9.67 7.68 1.99 20.58 3DAUM2UB2 9.67 6.48 3.19 32.99 118
Ek Çizelge 7. Deneme Başlangıcında ve Sonunda EC e Değerlerindeki Değişim (Bozulmuş) Denemede EC e Değişimi ds.m -1 Konular Başlangıç Bitiş EC e Azalması Başlangıca Göre Azalma % 1GBUM1UB1 9.67 5.71 3.96 41.0 2GBUM1UB1 9.67 5.93 3.74 38.7 3GBUM1UB1 9.67 6.14 3.53 36.5 1GBUM1UB2 9.67 5.10 4.57 47.3 2GBUM1UB2 9.67 5.28 4.39 45.4 3GBUM1UB2 9.67 5.52 4.15 42.9 1GBUM2UB1 9.67 6.53 3.14 32.5 2GBUM2UB1 9.67 5.33 4.34 44.9 3GBUM2UB1 9.67 4.49 5.18 53.6 1GBUM2UB2 9.67 4.95 4.72 48.8 2GBUM2UB2 9.67 3.92 5.75 59.5 3GBUM2UB2 9.67 4.84 4.83 49.9 1DBUM1UB1 9.67 4.90 4.77 49.3 2DBUM1UB1 9.67 5.15 4.52 46.7 3DBUM1UB1 9.67 6.22 3.45 35.7 1DBUM1UB2 9.67 5.55 4.12 42.6 2DBUM1UB2 9.67 6.01 3.66 37.8 3DBUM1UB2 9.67 5.12 4.55 47.1 1DBUM2UB1 9.67 4.55 5.12 52.9 2DBUM2UB1 9.67 7.80 1.87 19.3 3DBUM2UB1 9.67 8.6 1.07 11.1 1DBUM2UB2 9.67 5.01 4.66 48.2 2DBUM2UB2 9.67 6.44 3.23 33.4 3DBUM2UB2 9.67 5.27 4.40 45.5 119
Ek Çizelge 8. Deneme Başlangıcında ve Sonunda ph Değerlerindeki Değişim (Monolit) Konular Denemede ph Değişimi Başlangıç Bitiş ph Azalması Başlangıca Göre Azalma % 1GAUM1UB1 8.28 7.53 0.75 9.06 2GAUM1UB1 8.28 7.47 0.81 9.78 3GAUM1UB1 8.28 7.41 0.87 10.51 1GAUM1UB2 8.28 7.55 0.73 8.82 2GAUM1UB2 8.28 7.51 0.77 9.30 3GAUM1UB2 8.28 7.43 0.85 10.27 1GAUM2UB1 8.28 7.77 0.51 6.16 2GAUM2UB1 8.28 7.63 0.65 7.85 3GAUM2UB1 8.28 7.44 0.84 10.14 1GAUM2UB2 8.28 7.45 0.83 10.02 2GAUM2UB2 8.28 7.76 0.52 6.28 3GAUM2UB2 8.28 7.52 0.76 9.18 1DAUM1UB1 8.28 7.58 0.70 8.45 2DAUM1UB1 8.28 7.42 0.86 10.39 3DAUM1UB1 8.28 7.16 1.12 13.53 1DAUM1UB2 8.28 7.5 0.78 9.42 2DAUM1UB2 8.28 7.58 0.7 8.45 3DAUM1UB2 8.28 7.52 0.76 9.18 1DAUM2UB1 8.28 7.72 0.56 6.76 2DAUM2UB1 8.28 7.9 0.38 4.59 3DAUM2UB1 8.28 7.53 0.75 9.06 1DAUM2UB2 8.28 7.36 0.92 11.11 2DAUM2UB2 8.28 7.68 0.60 7.25 3DAUM2UB2 8.28 7.57 0.71 8.57 120
Ek Çizelge 9. Deneme Başlangıcında ve Sonunda ph Değerlerindeki Değişim (Bozulmuş) Konular Denemede ph Değişimi ph Başlangıca Göre Azalması Azalma Başlangıç Bitiş % 1GBUM1UB1 8.28 7.55 0.73 8.8 2GBUM1UB1 8.28 7.15 1.13 13.6 3GBUM1UB1 8.28 7.54 0.74 8.9 1GBUM1UB2 8.28 7.28 1.0 12.1 2GBUM1UB2 8.28 7.42 0.86 10.4 3GBUM1UB2 8.28 7.55 0.73 8.8 1GBUM2UB1 8.28 7.5 0.78 9.4 2GBUM2UB1 8.28 7.39 0.89 10.7 3GBUM2UB1 8.28 7.25 1.03 12.4 1GBUM2UB2 8.28 7.28 1.0 12.1 2GBUM2UB2 8.28 7.26 1.02 12.3 3GBUM2UB2 8.28 7.53 0.75 9.1 1DBUM1UB1 8.28 7.58 0.7 8.5 2DBUM1UB1 8.28 7.57 0.71 8.6 3DBUM1UB1 8.28 7.51 0.77 9.3 1DBUM1UB2 8.28 7.26 1.02 12.3 2DBUM1UB2 8.28 7.46 0.82 9.9 3DBUM1UB2 8.28 7.24 1.04 12.6 1DBUM2UB1 8.28 7.5 0.78 9.4 2DBUM2UB1 8.28 7.24 1.04 12.6 3DBUM2UB1 8.28 7.58 0.7 8.5 1DBUM2UB2 8.28 7.55 0.73 8.8 2DBUM2UB2 8.28 7.43 0.85 10.3 3DBUM2UB2 8.28 7.31 0.97 11.7 121
Ek Çizelge 10. Denemede NaX (me.100g -1 ) Değerlerindeki Değişim (Monolit) Denemede NaX NaX Başlangıca Göre Konular Değişimi Azalması Azalma Başlangıç Bitiş % 1GAUM1UB1 16.65 2.33 14.33 86.03 2GAUM1UB1 16.65 3.27 13.38 80.38 3GAUM1UB1 16.65 3.75 12.90 77.49 1GAUM1UB2 16.65 3.57 13.08 78.56 2GAUM1UB2 16.65 4.36 12.29 73.82 3GAUM1UB2 16.65 5.25 11.40 68.49 1GAUM2UB1 16.65 2.56 14.09 84.60 2GAUM2UB1 16.65 2.87 13.78 82.75 3GAUM2UB1 16.65 2.80 13.85 83.19 1GAUM2UB2 16.65 10.91 5.74 34.46 2GAUM2UB2 16.65 11.72 4.93 29.64 3GAUM2UB2 16.65 11.75 4.90 29.42 1DAUM1UB1 16.65 3.71 12.94 77.73 2DAUM1UB1 16.65 2.77 13.88 83.38 3DAUM1UB1 16.65 4.38 12.27 73.70 1DAUM1UB2 16.65 1.10 15.55 93.40 2DAUM1UB2 16.65 7.84 8.81 52.91 3DAUM1UB2 16.65 9.42 7.23 43.40 1DAUM2UB1 16.65 11.49 5.16 31.02 2DAUM2UB1 16.65 12.04 4.61 27.70 3DAUM2UB1 16.65 8.55 8.10 48.66 1DAUM2UB2 16.65 1.92 14.73 88.46 2DAUM2UB2 16.65 8.11 8.54 51.28 3DAUM2UB2 16.65 5.49 11.16 67.03 122
Ek Çizelge 11. Denemede NaX (me.100g -1 ) Değerlerindeki Değişim (Bozulmuş) Konular Denemede NaX Değişimi NaX Başlangıca Göre Azalması Azalma Başlangıç Bitiş % 1GBUM1UB1 16.65 2.10 14.55 87.4 2GBUM1UB1 16.65 1.82 14.83 89.1 3GBUM1UB1 16.65 1.25 15.40 92.5 1GBUM1UB2 16.65 1.91 14.74 88.5 2GBUM1UB2 16.65 2.04 14.61 87.8 3GBUM1UB2 16.65 1.63 15.02 90.2 1GBUM2UB1 16.65 0.86 15.79 94.9 2GBUM2UB1 16.65 0.97 15.68 94.2 3GBUM2UB1 16.65 0.79 15.86 95.3 1GBUM2UB2 16.65 1.07 15.58 93.6 2GBUM2UB2 16.65 1.06 15.60 93.7 3GBUM2UB2 16.65 0.75 15.90 95.5 1DBUM1UB1 16.65 1.09 15.56 93.4 2DBUM1UB1 16.65 1.18 15.47 92.9 3DBUM1UB1 16.65 0.68 15.97 95.9 1DBUM1UB2 16.65 1.00 15.65 94.0 2DBUM1UB2 16.65 0.44 16.21 97.3 3DBUM1UB2 16.65 1.02 15.63 93.9 1DBUM2UB1 16.65 0.56 16.09 96.6 2DBUM2UB1 16.65 0.41 16.24 97.6 3DBUM2UB1 16.65 0.49 16.16 97.0 1DBUM2UB2 16.65 0.72 15.93 95.7 2DBUM2UB2 16.65 1.07 15.58 93.6 3DBUM2UB2 16.65 0.92 15.73 94.5 123
Ek Çizelge 12. Denemede SAR Değerlerindeki Değişim (Monolit) Denemede SAR SAR Başlangıca Göre Konular Değişimi Azalması Azalma Başlangıç Bitiş % 1GAUM1UB1 65.60 26.60 39.00 59.45 2GAUM1UB1 65.60 13.82 51.78 78.94 3GAUM1UB1 65.60 19.67 45.92 70.01 1GAUM1UB2 65.60 16.18 49.41 75.33 2GAUM1UB2 65.60 23.89 41.70 63.58 3GAUM1UB2 65.60 23.43 42.17 64.29 1GAUM2UB1 65.60 37.95 27.65 42.15 2GAUM2UB1 65.60 35.26 30.34 46.25 3GAUM2UB1 65.60 10.45 55.14 84.06 1GAUM2UB2 65.60 29.96 35.64 54.33 2GAUM2UB2 65.60 18.27 47.32 72.14 3GAUM2UB2 65.60 19.13 46.46 70.83 1DAUM1UB1 65.60 16.26 49.33 75.21 2DAUM1UB1 65.60 12.02 53.57 81.67 3DAUM1UB1 65.60 18.60 46.99 71.64 1DAUM1UB2 65.60 13.56 52.03 79.32 2DAUM1UB2 65.60 18.19 47.41 72.27 3DAUM1UB2 65.60 15.35 50.25 76.60 1DAUM2UB1 65.60 16.23 49.37 75.26 2DAUM2UB1 65.60 15.59 50.00 76.23 3DAUM2UB1 65.60 14.21 51.39 78.34 1DAUM2UB2 65.60 9.44 56.16 85.61 2DAUM2UB2 65.60 13.45 52.14 79.49 3DAUM2UB2 65.60 11.25 54.35 82.85 124
Ek Çizelge 13. Denemede SAR Değerlerindeki Değişim (Bozulmuş) Konular Denemede SAR Değişimi SAR Başlangıca Göre Azalması Azalma Başlangıç Bitiş % 1GBUM1UB1 65.60 8.04 57.55 87.7 2GBUM1UB1 65.60 8.13 57.46 87.6 3GBUM1UB1 65.60 10.69 54.91 83.7 1GBUM1UB2 65.60 6.80 58.79 89.6 2GBUM1UB2 65.60 7.16 58.44 89.1 3GBUM1UB2 65.60 7.52 58.07 88.5 1GBUM2UB1 65.60 7.51 58.09 88.6 2GBUM2UB1 65.60 6.48 59.12 90.1 3GBUM2UB1 65.60 5.90 59.70 91.0 1GBUM2UB2 65.60 5.79 59.81 91.2 2GBUM2UB2 65.60 5.57 60.03 91.5 3GBUM2UB2 65.60 5.56 60.04 91.5 1DBUM1UB1 65.60 6.34 59.26 90.3 2DBUM1UB1 65.60 6.13 59.47 90.7 3DBUM1UB1 65.60 5.89 59.70 91.0 1DBUM1UB2 65.60 5.98 59.62 90.9 2DBUM1UB2 65.60 5.72 59.88 91.3 3DBUM1UB2 65.60 5.82 59.77 91.1 1DBUM2UB1 65.60 5.01 60.59 92.4 2DBUM2UB1 65.60 6.82 58.78 89.6 3DBUM2UB1 65.60 7.51 58.09 88.6 1DBUM2UB2 65.60 4.95 60.64 92.5 2DBUM2UB2 65.60 7.16 58.43 89.1 3DBUM2UB2 65.60 5.27 60.32 92.0 125
Ek Çizelge 14. Tüm Toprak Profilinde Yıkama Yöntemlerinin Tuz Yıkanmasına Etkisi (20 cm) Aralıklı Göllendirme Damla D ys /D t C/C o D ys /Dt C/C o 2.40 1.00 2.40 1.00 2.48 0.99 2.56 1.00 2.56 0.97 2.64 0.98 2.64 0.95 2.72 0.95 2.80 0.94 2.80 0.90 3.56 0.81 2.96 0.89 3.87 0.81 3.04 0.85 6.38 0.53 3.46 0.81 6.50 0.48 3.74 0.77 6.62 0.44 4.03 0.60 6.71 0.33 4.15 0.59 6.75 0.31 4.18 0.54 6.79 0.24 4.94 0.50 2.96 1 5.79 0.43 6.22 0.64 6.01 0.36 6.28 0.64 6.03 0.30 2.40 1.00 2.40 1.00 2.48 0.99 2.56 0.98 2.56 0.97 2.64 0.96 2.64 0.95 2.96 0.95 2.80 0.94 3.04 0.95 3.56 0.81 3.55 0.93 3.87 0.81 3.76 0.77 6.38 0.53 3.83 0.51 6.50 0.48 2.40 1.00 6.62 0.44 2.48 0.95 6.71 0.33 2.64 0.91 6.75 0.31 2.72 0.89 6.79 0.24 2.96 0.84 2.56 1.00 3.04 0.71 3.04 0.83 3.57 0.63 3.82 0.79 3.74 0.55 5.34 0.73 3.95 0.52 6.24 0.68 4.06 0.51 6.28 0.68 4.09 0.51 6.32 0.65 4.11 0.51 6.56 0.56 4.24 0.50 6.60 0.50 5.39 0.49 6.65 0.34 5.47 0.49 5.52 0.49 5.63 0.46 5.75 0.43 126
5.80 0.23 5.98 0.21 6.02 0.16 2.40 1.00 5.86 0.24 5.96 0.16 6.03 0.12 6.26 0.12 Ek Çizelge 15. Tüm Toprak Profilinde Yıkama Yöntemlerinin Tuz Yıkanmasına Etkisi (40 cm) Aralıklı Göllendirme Damla D ys /Dt C/C o D ys /Dt C/C o 1.20 1.00 1.20 1.00 1.24 0.99 1.28 0.99 1.28 0.99 1.32 0.96 1.32 0.96 1.36 0.94 1.40 0.90 1.40 0.92 1.78 0.88 1.48 0.91 1.93 0.88 1.52 0.87 2.20 0.80 1.73 0.82 2.24 0.77 1.87 0.77 2.27 0.73 1.20 1.00 2.37 0.72 1.28 0.92 2.71 0.70 1.32 0.92 2.73 0.68 1.40 0.92 3.19 0.54 1.44 0.91 3.25 0.39 1.48 0.91 1.20 1.00 1.52 0.82 1.24 0.98 1.75 0.82 1.28 0.91 1.78 0.81 1.32 0.91 1.88 0.79 1.40 0.86 1.92 0.75 1.48 0.85 1.95 0.66 1.52 0.85 1.99 0.61 1.98 0.80 2.02 0.60 2.01 0.70 2.05 0.56 2.09 0.61 2.07 0.45 2.47 0.50 2.18 0.43 2.95 0.49 2.27 0.42 3.11 0.36 3.02 0.35 3.47 0.36 3.07 0.35 3.55 0.35 3.39 0.31 1.20 1.00 3.42 0.27 1.24 0.99 3.43 0.25 127
1.28 0.99 1.20 1.00 1.32 0.96 1.24 0.89 1.40 0.90 1.28 0.89 1.78 0.88 1.32 0.84 1.93 0.88 1.36 0.82 2.20 0.80 1.44 0.79 2.24 0.77 1.48 0.78 2.27 0.73 1.52 0.73 2.37 0.72 1.78 0.72 2.71 0.70 1.87 0.64 2.73 0.68 1.95 0.64 3.19 0.54 1.97 0.63 3.25 0.39 2.03 0.58 1.20 1.00 2.05 0.57 1.24 0.97 2.06 0.56 1.28 0.92 2.12 0.55 1.32 0.82 2.41 0.53 1.44 0.94 2.70 0.50 1.52 0.83 2.73 0.48 2.16 0.66 2.90 0.48 2.24 0.63 2.92 0.36 2.34 0.64 1.32 1.00 3.12 0.50 1.48 0.85 3.14 0.47 1.95 0.77 3.16 0.42 2.74 0.57 3.30 0.36 3.02 0.48 3.32 0.38 3.13 0.44 Ek Çizelge 16. Tüm Toprak Profilinde Yıkama Yöntemlerinin Tuz Yıkanmasına Etkisi (80 cm) Aralıklı Göllendirme Damla D ys /D t C/C o D ys /Dt C/C o 0.56 1.00 0.46 1.00 0.58 0.99 0.48 0.98 0.60 0.91 0.50 0.92 0.64 0.90 0.52 0.92 0.66 0.88 0.54 0.83 0.68 0.86 0.58 0.74 0.72 0.85 0.60 0.73 0.74 0.84 0.62 0.73 0.76 0.77 0.64 0.70 0.82 0.76 0.66 0.70 0.86 0.74 0.68 0.69 0.88 0.71 0.72 0.68 0.97 0.68 0.74 0.65 128
0.99 0.66 0.76 0.63 1.00 0.65 0.78 0.61 1.02 0.62 0.84 0.48 1.06 0.62 0.89 0.46 1.07 0.59 0.94 0.46 1.13 0.57 0.96 0.40 1.16 0.57 1.01 0.37 1.18 0.55 1.02 0.34 1.23 0.52 1.04 0.33 0.54 1.00 1.09 0.32 0.60 0.97 1.13 0.32 0.62 0.96 1.15 0.31 0.64 0.95 1.18 0.30 0.66 0.83 1.37 0.30 0.68 0.73 1.39 0.30 0.72 0.71 1.48 0.29 0.74 0.71 1.51 0.28 0.82 0.70 1.54 0.28 0.86 0.69 1.56 0.27 0.87 0.68 1.58 0.27 0.94 0.65 1.61 0.26 0.96 0.63 1.64 0.26 0.98 0.61 1.66 0.24 1.00 0.59 1.67 0.20 1.03 0.57 1.69 0.18 1.05 0.57 1.71 0.18 1.08 0.56 1.72 0.10 1.10 0.56 0.58 1.00 1.12 0.55 0.60 0.99 1.17 0.54 0.62 0.96 1.33 0.48 0.64 0.95 1.35 0.47 0.66 0.94 1.39 0.46 0.68 0.93 1.42 0.45 0.72 0.90 1.45 0.43 0.74 0.75 1.48 0.42 0.76 0.71 1.49 0.41 0.84 0.64 1.53 0.41 0.87 0.64 1.56 0.38 0.89 0.62 1.57 0.37 0.93 0.61 1.58 0.32 0.95 0.60 1.62 0.28 0.96 0.59 0.54 1.00 0.97 0.57 0.60 0.97 0.99 0.57 0.62 0.96 1.00 0.55 129
0.64 0.95 1.02 0.54 0.66 0.83 1.02 0.52 0.68 0.73 1.03 0.48 0.72 0.71 1.06 0.44 0.74 0.71 1.21 0.40 0.82 0.70 1.22 0.33 0.86 0.69 1.30 0.32 0.87 0.68 1.32 0.32 0.94 0.65 1.35 0.32 0.96 0.63 1.37 0.31 0.98 0.61 1.38 0.31 1.00 0.59 1.41 0.31 1.03 0.57 1.44 0.31 1.05 0.57 1.45 0.30 1.08 0.56 1.46 0.30 1.10 0.56 0.58 1.00 1.12 0.55 0.60 0.99 1.17 0.54 0.62 0.96 1.33 0.48 0.64 0.95 1.35 0.47 0.66 0.94 1.39 0.46 0.68 0.93 1.42 0.45 0.72 0.90 1.45 0.43 0.74 0.75 1.48 0.42 0.76 0.71 1.49 0.41 0.84 0.64 1.53 0.41 0.87 0.64 1.56 0.38 0.89 0.62 1.57 0.37 0.93 0.61 1.58 0.32 0.95 0.60 1.62 0.28 0.96 0.59 0.97 0.57 0.99 0.57 1.00 0.55 1.02 0.54 1.02 0.52 1.03 0.48 1.06 0.44 1.21 0.40 1.22 0.33 1.30 0.32 1.32 0.32 1.35 0.32 1.37 0.31 1.38 0.31 1.41 0.31 130
131 1.44 0.31 1.45 0.30 1.46 0.30 0.46 1.00 0.48 0.98 0.50 0.95 0.52 0.94 0.54 0.91 0.58 0.88 0.60 0.86 0.62 0.78 0.64 0.77 0.66 0.77 0.68 0.71 0.72 0.71 0.74 0.68 0.76 0.67 0.84 0.37 0.88 0.35 0.91 0.34 0.96 0.33 0.97 0.32 0.98 0.32 1.01 0.32 1.03 0.31 1.04 0.31 1.08 0.30 1.09 0.28 1.09 0.28 1.11 0.27 1.26 0.27 1.27 0.27 1.34 0.27 1.37 0.26 1.39 0.26 1.41 0.26 1.42 0.25 1.47 0.25 1.49 0.25 1.50 0.24 1.51 0.23 0.46 1.00 0.48 0.98 0.50 0.95 0.52 0.94
132 0.54 0.91 0.58 0.88 0.60 0.86 0.62 0.78 0.64 0.77 0.66 0.77 0.68 0.71 0.72 0.71 0.74 0.68 0.76 0.67 0.84 0.37 0.88 0.35 0.91 0.34 0.96 0.33 0.97 0.32 0.98 0.32 1.01 0.32 1.03 0.31 1.04 0.31 1.08 0.30 1.09 0.28 1.09 0.28 1.11 0.27 1.26 0.27 1.27 0.27 1.34 0.27 1.37 0.26 1.39 0.26 1.41 0.26 1.42 0.25 1.47 0.25 1.49 0.25 1.50 0.24 1.51 0.23
Ek Çizelge 17. Tüm Toprak Profilinde Jips Miktarlarının Tuz Yıkanmasına Etkisi (20 cm) UM1 UM2 D ys /D t C/C o D ys /D t C/C o 2.40 1.00 2.40 1.00 2.48 0.99 2.48 0.99 2.56 0.97 2.56 0.97 2.64 0.95 2.64 0.95 2.80 0.94 2.80 0.94 3.56 0.81 3.56 0.81 3.87 0.81 3.87 0.81 6.38 0.53 6.38 0.53 6.50 0.48 6.50 0.48 6.62 0.44 6.62 0.44 6.71 0.33 6.71 0.33 6.75 0.31 6.75 0.31 2.40 1.00 6.79 0.24 2.56 1.00 2.40 1.00 2.64 0.98 2.48 0.95 2.72 0.95 2.64 0.91 2.80 0.90 2.72 0.89 2.96 0.89 2.96 0.84 3.04 0.85 3.04 0.71 3.46 0.81 3.57 0.63 3.74 0.77 3.74 0.55 4.03 0.60 3.95 0.52 4.15 0.59 4.06 0.51 4.18 0.54 4.09 0.51 4.94 0.50 4.11 0.51 5.79 0.43 4.24 0.50 2.96 1.00 5.39 0.49 3.04 0.66 5.47 0.49 3.96 0.65 5.52 0.49 4.93 0.65 5.63 0.46 7.22 0.30 5.75 0.43 2.40 1.00 2.56 1.00 2.56 0.98 3.04 0.83 2.64 0.96 3.82 0.79 2.96 0.95 6.60 0.50 3.04 0.95 6.65 0.34 3.55 0.93 3.76 0.77 3.83 0.51 4.14 0.47 6.85 0.39 6.87 0.38 133
Ek Çizelge 18. Tüm Toprak Profilinde Jips Miktarlarının Tuz Yıkanmasına Etkisi (40 cm) UM1 UM2 D ys /D t C/C o D ys /D t C/C o 1.20 1.00 1.20 1.00 1.24 0.99 1.24 0.99 1.28 0.99 1.28 0.99 1.32 0.96 1.32 0.96 1.40 0.90 1.40 0.90 2.24 0.77 3.19 0.54 2.27 0.73 3.25 0.39 2.37 0.72 3.31 0.30 2.71 0.70 3.35 0.25 2.73 0.68 3.37 0.24 3.19 0.54 3.39 0.16 3.25 0.39 1.20 1.00 3.31 0.30 1.24 0.89 3.35 0.25 1.28 0.89 3.37 0.24 1.32 0.84 1.20 1.00 1.36 0.82 1.28 0.99 1.44 0.79 1.32 0.96 1.48 0.78 1.36 0.94 1.52 0.73 1.40 0.92 1.78 0.72 1.48 0.91 1.87 0.64 1.52 0.87 1.95 0.64 1.73 0.82 1.97 0.63 1.87 0.77 2.03 0.58 3.01 0.60 2.05 0.57 1.20 1.00 2.06 0.56 1.24 0.98 2.12 0.55 1.28 0.91 2.41 0.53 1.32 0.91 2.70 0.50 1.40 0.86 2.73 0.48 1.48 0.85 2.90 0.48 1.52 0.85 2.92 0.36 1.98 0.80 1.20 1.00 2.01 0.70 1.24 0.97 2.09 0.61 1.28 0.92 2.95 0.49 1.32 0.82 3.11 0.36 1.44 0.94 3.47 0.36 1.52 0.83 3.55 0.35 2.16 0.66 3.58 0.25 2.24 0.63 3.61 0.21 2.34 0.64 1.20 1.00 3.12 0.50 134
1.28 0.92 3.14 0.47 1.32 0.92 3.16 0.42 1.40 0.92 3.30 0.36 1.44 0.91 3.32 0.38 1.48 0.91 1.32 1.00 1.52 0.82 1.48 0.85 1.75 0.82 1.95 0.77 1.78 0.81 2.74 0.57 1.88 0.79 3.02 0.48 1.92 0.75 3.13 0.44 3.02 0.35 3.07 0.35 3.39 0.31 3.42 0.27 3.43 0.25 Ek Çizelge 19. Tüm Toprak Profilinde Jips Miktarlarının Tuz Yıkanmasına Etkisi (80 cm) UM1 UM2 D ys /Dt C/C o D ys /D t C/C o 0.56 1.00 0.58 1.00 0.58 0.99 0.60 0.99 0.60 0.91 0.62 0.96 0.64 0.90 0.64 0.95 0.66 0.88 0.66 0.94 0.68 0.86 0.68 0.93 0.72 0.85 0.72 0.90 0.74 0.84 0.74 0.75 0.76 0.77 0.76 0.71 0.82 0.76 0.84 0.64 0.86 0.74 0.87 0.64 0.88 0.71 0.89 0.62 0.97 0.68 0.93 0.61 0.99 0.66 0.95 0.60 1.00 0.65 0.96 0.59 1.02 0.62 0.97 0.57 1.06 0.62 0.99 0.57 1.07 0.59 1.00 0.55 1.13 0.57 1.02 0.54 1.16 0.57 1.02 0.52 1.18 0.55 1.03 0.48 1.23 0.52 1.06 0.44 0.46 1.00 1.21 0.40 0.48 0.98 1.22 0.33 0.50 0.92 1.30 0.32 135
0.52 0.92 1.32 0.32 0.54 0.83 1.35 0.32 0.58 0.74 1.37 0.31 0.60 0.73 1.38 0.31 0.62 0.73 1.41 0.31 0.64 0.70 1.44 0.31 0.66 0.70 1.45 0.30 0.68 0.69 1.46 0.30 0.72 0.68 0.54 1.00 0.74 0.65 0.60 0.97 0.76 0.63 0.62 0.96 0.78 0.61 0.64 0.95 0.84 0.48 0.66 0.83 0.89 0.46 0.68 0.73 0.94 0.46 0.72 0.71 0.96 0.40 0.74 0.71 1.01 0.37 0.82 0.70 1.02 0.34 0.86 0.69 1.04 0.33 0.87 0.68 1.09 0.32 0.94 0.65 1.13 0.32 0.96 0.63 1.15 0.31 0.98 0.61 1.18 0.30 1.00 0.59 1.37 0.30 1.03 0.57 1.39 0.30 1.05 0.57 1.48 0.29 1.08 0.56 1.51 0.28 1.10 0.56 1.54 0.28 1.12 0.55 1.56 0.27 1.17 0.54 1.58 0.27 1.33 0.48 1.61 0.26 1.35 0.47 1.64 0.26 1.39 0.46 1.66 0.24 1.42 0.45 1.67 0.20 1.45 0.43 1.69 0.18 1.48 0.42 1.71 0.18 1.49 0.41 1.53 0.41 1.56 0.38 1.57 0.37 1.58 0.32 1.62 0.28 1.64 0.15 0.46 1.00 0.48 0.98 0.50 0.95 136
137 0.52 0.94 0.54 0.91 0.58 0.88 0.60 0.86 0.62 0.78 0.64 0.77 0.66 0.77 0.68 0.71 0.72 0.71 0.74 0.68 0.76 0.67 0.84 0.37 0.88 0.35 0.91 0.34 0.96 0.33 0.97 0.32 0.98 0.32 1.01 0.32 1.03 0.31 1.04 0.31 1.08 0.30 1.09 0.28 1.09 0.28 1.11 0.27 1.26 0.27 1.27 0.27 1.34 0.27 1.37 0.26 1.39 0.26 1.41 0.26 1.42 0.25 1.47 0.25 1.49 0.25 1.50 0.24 1.51 0.23 1.53 0.16 1.55 0.15 1.56 0.14
Ek Çizelge 20. Tüm Toprak Profilinde Jips Uygulama Biçimlerinin Tuz Yıkanmasına Etkisi (20 cm) UB1 UB2 D ys /Dt C/C o D ys /Dt C/C o 2.40 1.00 3.96 0.65 2.48 0.99 2.40 1.00 2.56 0.97 2.56 0.98 2.64 0.95 2.64 0.96 2.80 0.94 2.96 0.95 3.56 0.81 3.04 0.95 3.87 0.81 3.76 0.77 2.40 1.00 3.83 0.51 2.56 1.00 4.14 0.47 2.64 0.98 4.35 0.43 2.72 0.95 4.53 0.40 2.80 0.90 2.56 1.00 2.96 0.89 3.04 0.83 3.04 0.85 3.82 0.79 3.46 0.81 2.4 1 3.74 0.77 5.08 0.24 4.03 0.60 5.47 0.24 4.15 0.59 5.86 0.24 4.18 0.54 5.96 0.16 4.94 0.50 6.03 0.12 5.79 0.43 6.26 0.12 6.01 0.36 6.03 0.30 2.40 1.00 2.48 0.99 2.56 0.97 2.64 0.95 2.80 0.94 3.56 0.81 3.87 0.81 2.40 1.00 2.48 0.95 2.64 0.91 2.72 0.89 2.96 0.84 3.04 0.71 3.57 0.63 3.74 0.55 3.95 0.52 4.06 0.51 4.09 0.51 4.11 0.51 138
4.24 0.50 5.39 0.49 5.47 0.49 5.52 0.49 5.63 0.46 5.75 0.43 Ek Çizelge 21. Tüm Toprak Profilinde Jips Uygulama Biçimlerinin Tuz Yıkanmasına Etkisi (40 cm) UB1 UB2 D ys /D t C/C o D ys /D t C/C o 1.20 1.00 1.20 1.00 1.24 0.99 1.24 0.98 1.28 0.99 1.28 0.91 1.32 0.96 1.32 0.91 1.40 0.90 1.40 0.86 3.25 0.39 1.48 0.85 3.31 0.30 1.52 0.85 3.35 0.25 2.01 0.70 3.37 0.24 2.09 0.61 3.39 0.16 2.47 0.50 1.20 1.00 2.95 0.49 1.28 0.99 1.20 1.00 1.32 0.96 1.28 0.92 1.36 0.94 1.32 0.92 1.40 0.92 1.40 0.92 1.48 0.91 1.44 0.91 1.52 0.87 1.48 0.91 1.73 0.82 1.52 0.82 1.87 0.77 1.75 0.82 1.20 1.00 1.78 0.81 1.24 0.99 1.88 0.79 1.28 0.99 1.92 0.75 1.32 0.96 1.95 0.66 1.40 0.90 1.99 0.61 3.25 0.39 2.02 0.60 3.31 0.30 2.05 0.56 3.35 0.25 3.39 0.31 3.37 0.24 3.42 0.27 3.39 0.16 3.43 0.25 1.20 1.00 1.20 1.00 1.24 0.89 1.24 1.00 1.28 0.89 1.28 0.97 1.32 0.84 1.32 0.94 1.36 0.82 1.44 0.92 139
1.44 0.79 1.48 0.83 1.48 0.78 1.52 0.82 1.52 0.73 1.75 0.66 1.78 0.72 1.88 0.64 1.87 0.64 1.91 0.63 1.95 0.64 2.16 0.50 1.97 0.63 2.24 0.50 2.03 0.58 2.34 0.48 2.05 0.57 3.12 0.47 2.06 0.56 3.14 0.42 2.12 0.55 3.16 0.38 2.41 0.53 3.30 0.36 2.70 0.50 3.32 0.18 2.73 0.48 1.32 1.00 2.90 0.48 1.48 0.85 1.95 0.77 3.02 0.48 3.13 0.44 Ek Çizelge 22. Büyük Tanklarda Jips Uygulama Biçimlerinin Tuz Yıkanmasına Etkisi (80 cm) UB1 UB2 D ys /D t C/C o D ys /D t C/C o 0.58 1.00 0.46 1.00 0.60 0.99 0.48 0.98 0.62 0.96 0.50 0.92 0.64 0.95 0.52 0.92 0.66 0.94 0.54 0.83 0.68 0.93 0.58 0.74 0.72 0.90 0.60 0.73 0.74 0.75 0.62 0.73 0.76 0.71 0.64 0.70 0.84 0.64 0.66 0.70 0.87 0.64 0.68 0.69 0.89 0.62 0.72 0.68 0.93 0.61 0.74 0.65 0.95 0.60 0.76 0.63 0.96 0.59 0.78 0.61 0.97 0.57 0.84 0.48 0.99 0.57 0.89 0.46 1.00 0.55 0.94 0.46 1.02 0.54 0.96 0.40 1.02 0.52 1.01 0.37 1.03 0.48 1.02 0.34 1.06 0.44 1.04 0.33 140
1.21 0.40 1.09 0.32 1.22 0.33 1.13 0.32 1.30 0.32 1.15 0.31 1.32 0.32 1.18 0.30 1.35 0.32 1.37 0.30 1.37 0.31 1.39 0.30 1.38 0.31 1.48 0.29 1.41 0.31 1.51 0.28 1.44 0.31 1.54 0.28 1.45 0.30 1.56 0.27 1.46 0.30 1.58 0.27 1.61 0.26 1.64 0.26 1.66 0.24 1.67 0.20 1.69 0.18 1.71 0.18 1.72 0.10 0.54 1.00 0.60 0.97 0.62 0.96 0.64 0.95 0.66 0.83 0.68 0.73 0.72 0.71 0.74 0.71 0.46 1.00 0.48 0.98 0.50 0.95 0.52 0.94 0.54 0.91 0.58 0.88 0.60 0.86 0.62 0.78 0.64 0.77 0.66 0.77 0.68 0.71 0.72 0.71 0.74 0.68 0.76 0.67 1.01 0.32 1.03 0.31 1.04 0.31 1.26 0.27 1.27 0.27 141
1.34 0.27 1.37 0.26 1.39 0.26 1.41 0.26 1.42 0.25 1.47 0.25 1.49 0.25 1.50 0.24 1.51 0.23 Ek Çizelge 23. Üst Toprak Profilinde Örnek Alma Biçiminin Tuz Yıkanmasına Etkisi Monolit Bozulmuş D ys /D t C/C o D ys /D t C/C o 0.44 1.00 0.44 1.00 0.59 0.87 1.42 0.52 1.15 0.59 1.51 0.47 1.33 0.56 1.78 0.43 3.04 0.44 1.87 0.42 3.13 0.44 1.96 0.39 3.53 0.43 2.05 0.36 3.66 0.43 2.23 0.35 3.79 0.43 3.92 0.31 3.92 0.43 4.05 0.31 4.05 0.42 4.31 0.31 4.18 0.42 4.50 0.29 4.31 0.42 5.08 0.28 4.50 0.42 6.58 0.27 4.76 0.42 6.71 0.27 4.89 0.42 7.04 0.24 5.09 0.42 8.21 0.22 5.28 0.42 8.34 0.22 6.58 0.42 9.18 0.22 6.71 0.42 9.31 0.22 7.04 0.42 9.70 0.22 7.36 0.41 9.96 0.21 7.62 0.41 10.22 0.21 7.95 0.41 0.44 1.00 8.21 0.40 0.59 0.68 8.34 0.40 1.15 0.52 8.66 0.40 1.24 0.47 9.05 0.39 1.42 0.47 9.18 0.38 1.51 0.46 9.31 0.38 1.69 0.41 9.70 0.37 1.778 0.41 142
9.96 0.37 1.87 0.41 10.22 0.36 1.96 0.41 0.44 1.00 2.05 0.38 0.59 0.73 2.23 0.36 1.15 0.68 2.32 0.34 1.24 0.63 2.41 0.34 1.33 0.59 2.50 0.33 1.42 0.58 3.79 0.32 1.51 0.58 3.92 0.31 1.69 0.54 4.50 0.30 1.96 0.49 4.76 0.28 2.14 0.47 4.89 0.28 2.41 0.45 5.09 0.27 2.50 0.44 5.28 0.27 4.76 0.43 7.95 0.27 4.89 0.42 8.21 0.26 9.70 0.36 8.34 0.25 9.96 0.36 9.18 0.25 0.435 1.00 9.31 0.25 0.585 0.89 9.96 0.22 1.145 0.76 10.22 0.20 1.235 0.74 0.44 1 1.325 0.67 0.59 0.48 1.415 0.66 1.24 0.33 1.865 0.61 1.33 0.32 2.045 0.59 1.51 0.32 2.495 0.57 1.78 0.31 2.585 0.48 1.87 0.29 3.525 0.46 1.96 0.28 3.655 0.46 2.14 0.26 3.785 0.45 2.23 0.26 3.915 0.42 2.32 0.25 4.175 0.39 2.41 0.24 4.76 0.38 2.50 0.24 5.085 0.38 2.59 0.24 5.28 0.29 8.66 0.22 0.435 1.00 9.70 0.20 1.145 0.53 9.96 0.20 1.325 0.50 10.22 0.20 1.415 0.45 0.44 1.00 1.505 0.39 0.59 0.59 1.685 0.36 1.15 0.41 1.775 0.35 1.24 0.41 1.865 0.35 1.33 0.37 1.955 0.35 1.415 0.37 143
2.045 0.35 1.505 0.36 2.135 0.35 1.685 0.34 2.225 0.35 1.865 0.34 2.315 0.35 2.045 0.33 2.405 0.35 2.135 0.33 2.495 0.34 2.225 0.31 2.585 0.34 2.315 0.29 3.035 0.33 2.405 0.28 3.125 0.33 3.125 0.26 3.525 0.33 3.655 0.26 4.175 0.32 3.915 0.25 4.305 0.32 4.045 0.25 4.5 0.29 4.175 0.25 4.89 0.27 4.305 0.25 0.435 1.00 4.5 0.25 1.235 0.97 4.76 0.24 1.325 0.88 4.89 0.24 1.415 0.84 5.085 0.25 1.505 0.79 5.28 0.24 1.685 0.67 7.945 0.23 1.775 0.59 8.205 0.21 1.865 0.58 8.335 0.21 3.525 0.49 8.66 0.21 3.915 0.46 9.7 0.15 4.045 0.43 9.96 0.14 4.175 0.42 10.22 0.13 4.305 0.41 0.435 1 4.76 0.40 0.585 0.74 5.085 0.38 1.415 0.52 5.28 0.34 1.505 0.47 0.435 1.00 1.775 0.43 1.145 0.35 1.865 0.42 1.235 0.34 1.955 0.39 1.325 0.32 2.045 0.36 1.415 0.32 2.225 0.35 1.505 0.30 3.785 0.30 0.435 1.00 5.085 0.28 1.145 0.78 6.58 0.27 1.325 0.78 6.71 0.27 1.415 0.77 7.36 0.25 1.505 0.72 8.205 0.22 1.685 0.62 8.335 0.22 1.775 0.53 9.18 0.22 1.865 0.51 9.31 0.22 2.045 0.51 9.7 0.22 144
2.225 0.48 9.96 0.21 3.525 0.47 10.22 0.21 3.785 0.46 0.435 1 4.045 0.45 1.235 0.89 4.305 0.45 1.325 0.78 4.76 0.44 1.415 0.77 9.05 0.30 1.685 0.63 9.18 0.30 1.775 0.61 9.96 0.30 1.865 0.57 10.22 0.29 2.045 0.52 0.435 1.00 2.225 0.49 1.325 0.97 2.315 0.45 1.415 0.95 2.405 0.42 1.505 0.94 2.495 0.42 1.685 0.86 2.585 0.41 1.775 0.81 3.525 0.39 1.865 0.78 3.655 0.39 1.955 0.78 3.785 0.39 3.915 0.39 4.175 0.38 4.305 0.38 4.5 0.38 4.89 0.36 5.085 0.34 7.945 0.33 8.205 0.32 8.335 0.31 9.7 0.27 9.96 0.26 10.22 0.26 0.435 1 1.145 0.72 1.235 0.70 1.325 0.67 1.415 0.67 1.505 0.64 1.685 0.60 1.775 0.60 1.865 0.59 1.955 0.55 2.045 0.51 2.585 0.50 9.96 0.28 10.22 0.28 145
0.435 1 1.235 0.88 1.325 0.77 1.415 0.72 1.505 0.64 1.685 0.59 1.775 0.56 1.865 0.56 1.955 0.54 2.045 0.50 2.225 0.46 2.405 0.41 2.495 0.41 2.585 0.39 2.855 0.39 3.035 0.38 3.525 0.37 3.785 0.37 4.175 0.36 4.5 0.36 4.76 0.33 4.89 0.33 5.085 0.32 5.28 0.32 7.945 0.30 8.205 0.30 8.335 0.30 9.31 0.29 9.7 0.24 9.96 0.24 10.22 0.23 Ek Çizelge 24. Monolit Üst Toprak Profilinde Yıkama Yöntemlerinin Tuz Yıkanmasına Etkisi A. Göllendirme Damla Dys/Dt C/Co Dys/Dt C/Co 0.44 1.00 0.435 1.00 0.59 0.87 1.235 0.97 1.15 0.59 1.325 0.88 1.33 0.56 1.415 0.84 3.04 0.44 1.505 0.79 3.13 0.44 1.685 0.67 3.53 0.43 1.775 0.59 3.66 0.43 1.865 0.58 3.79 0.43 3.525 0.49 146
3.92 0.43 3.915 0.46 4.05 0.42 4.045 0.43 4.18 0.42 4.175 0.42 4.31 0.42 4.305 0.41 4.50 0.42 4.76 0.40 4.76 0.42 5.085 0.38 4.89 0.42 5.28 0.34 5.09 0.42 0.435 1.00 5.28 0.42 1.145 0.35 6.58 0.42 1.235 0.34 6.71 0.42 1.325 0.32 7.04 0.42 1.415 0.32 7.36 0.41 1.505 0.30 7.62 0.41 1.685 0.27 7.95 0.41 1.775 0.26 8.21 0.40 1.865 0.24 8.34 0.40 1.955 0.24 8.66 0.40 2.045 0.23 9.05 0.39 2.135 0.22 9.18 0.38 2.225 0.20 9.31 0.38 3.915 0.18 9.70 0.37 4.045 0.19 9.96 0.37 4.89 0.18 10.22 0.36 5.085 0.18 0.44 1.00 9.7 0.18 0.59 0.73 9.96 0.17 1.15 0.68 10.22 0.17 1.24 0.63 0.435 1.00 1.33 0.59 1.145 0.78 1.42 0.58 1.325 0.78 1.51 0.58 1.415 0.77 1.69 0.54 1.505 0.72 1.96 0.49 1.685 0.62 2.14 0.47 1.775 0.53 2.41 0.45 1.865 0.51 2.50 0.44 2.045 0.51 4.76 0.43 2.225 0.48 4.89 0.42 3.525 0.47 9.70 0.36 3.785 0.46 9.96 0.36 4.045 0.45 0.435 1.00 4.305 0.45 0.585 0.89 4.76 0.44 1.145 0.76 9.05 0.30 1.235 0.74 9.18 0.30 1.325 0.67 9.96 0.30 147
1.415 0.66 10.22 0.29 1.865 0.61 0.435 1.00 2.045 0.59 1.325 0.97 2.495 0.57 1.415 0.95 2.585 0.48 1.505 0.94 3.525 0.46 1.685 0.86 3.655 0.46 1.775 0.81 3.785 0.45 1.865 0.78 3.915 0.42 1.955 0.78 4.175 0.39 4.76 0.38 5.085 0.38 0.435 1.00 1.145 0.53 1.325 0.50 1.415 0.45 Ek Çizelge 25. Bozulmuş Üst Toprak Profilinde Yıkama Yöntemlerinin Tuz Yıkanmasına Etkisi A. Göllendirme Damla Dys/Dt C/Co Dys/Dt C/Co 0.435 1 0.435 1 1.415 0.52 0.585 0.74 1.505 0.47 1.415 0.52 1.775 0.43 1.505 0.47 1.865 0.42 1.775 0.43 1.955 0.39 1.865 0.42 2.045 0.36 1.955 0.39 2.225 0.35 2.045 0.36 3.915 0.31 2.225 0.35 4.045 0.31 3.785 0.30 4.305 0.31 5.085 0.28 4.5 0.29 6.58 0.27 5.085 0.28 6.71 0.27 6.58 0.27 7.36 0.25 6.71 0.27 8.205 0.22 7.035 0.24 8.335 0.22 8.205 0.22 9.18 0.22 8.335 0.22 9.31 0.22 9.18 0.22 9.7 0.22 9.31 0.22 9.96 0.21 9.7 0.22 10.22 0.21 9.96 0.21 0.435 1 10.22 0.21 1.235 0.89 0.435 1 1.325 0.78 148
0.585 0.68 1.415 0.77 1.145 0.52 1.685 0.63 1.235 0.47 1.775 0.61 1.415 0.47 1.865 0.57 1.505 0.46 2.045 0.52 1.685 0.41 2.225 0.49 1.775 0.41 2.315 0.45 1.865 0.41 2.405 0.42 1.955 0.41 2.495 0.42 2.045 0.38 2.585 0.41 2.225 0.36 3.525 0.39 2.315 0.34 3.655 0.39 2.405 0.34 3.785 0.39 2.495 0.33 3.915 0.39 3.785 0.32 4.175 0.38 3.915 0.31 4.305 0.38 4.5 0.30 4.5 0.38 4.76 0.28 4.89 0.36 4.89 0.28 5.085 0.34 5.085 0.27 7.945 0.33 5.28 0.27 8.205 0.32 7.945 0.27 8.335 0.31 8.205 0.26 9.7 0.27 8.335 0.25 9.96 0.26 9.18 0.25 10.22 0.26 9.31 0.25 0.435 1 9.96 0.22 1.145 0.72 10.22 0.20 1.235 0.70 0.435 1 1.325 0.67 0.585 0.48 1.415 0.67 1.235 0.33 1.505 0.64 1.325 0.32 1.685 0.60 1.505 0.32 1.775 0.60 1.775 0.31 1.865 0.59 1.865 0.29 1.955 0.55 1.955 0.28 2.045 0.51 2.135 0.26 2.585 0.50 2.225 0.26 9.96 0.28 2.315 0.25 10.22 0.28 2.405 0.24 0.435 1 2.495 0.24 1.235 0.88 2.585 0.24 1.325 0.77 8.66 0.22 1.415 0.72 9.7 0.20 1.505 0.64 9.96 0.20 1.685 0.59 149
10.22 0.20 1.775 0.56 0.435 1 1.865 0.56 0.585 0.59 1.955 0.54 1.145 0.41 2.045 0.50 1.235 0.41 2.225 0.46 1.325 0.37 2.405 0.41 1.415 0.37 2.495 0.41 1.505 0.36 2.585 0.39 1.685 0.34 2.855 0.39 1.865 0.34 3.035 0.38 2.045 0.33 3.525 0.37 2.135 0.33 3.785 0.37 2.225 0.31 4.175 0.36 2.315 0.29 4.5 0.36 2.405 0.28 4.76 0.33 3.125 0.26 4.89 0.33 3.655 0.26 5.085 0.32 3.915 0.25 5.28 0.32 4.045 0.25 7.945 0.30 4.175 0.25 8.205 0.30 4.305 0.25 8.335 0.30 4.5 0.25 9.31 0.29 4.76 0.24 9.7 0.24 4.89 0.24 9.96 0.24 5.085 0.25 10.22 0.23 5.28 0.24 7.945 0.23 8.205 0.21 8.335 0.21 8.66 0.21 9.7 0.15 9.96 0.14 10.22 0.13 Ek Çizelge 26. Monolit Üst Toprak Profilinde Jips Miktarlarının Tuz Yıkanmasına Etkisi UM1 UM2 Dys/Dt C/Co Dys/Dt C/Co 0.44 1.00 0.435 1.00 0.59 0.87 0.585 0.89 1.15 0.59 1.145 0.76 1.33 0.56 1.235 0.74 3.04 0.44 1.325 0.67 3.13 0.44 1.415 0.66 3.53 0.43 1.865 0.61 150
3.66 0.43 2.045 0.59 3.79 0.43 2.495 0.57 3.92 0.43 2.585 0.48 4.05 0.42 3.525 0.46 4.18 0.42 3.655 0.46 4.31 0.42 3.785 0.45 4.50 0.42 3.915 0.42 4.76 0.42 4.175 0.39 4.89 0.42 4.76 0.38 5.09 0.42 5.085 0.38 5.28 0.42 5.28 0.29 6.58 0.42 0.435 1.00 6.71 0.42 1.145 0.53 7.04 0.42 1.325 0.50 7.36 0.41 1.415 0.45 7.62 0.41 1.505 0.39 7.95 0.41 1.685 0.36 8.21 0.40 1.775 0.35 8.34 0.40 1.865 0.35 8.66 0.40 1.955 0.35 9.05 0.39 2.045 0.35 9.18 0.38 2.135 0.35 9.31 0.38 2.225 0.35 9.70 0.37 2.315 0.35 9.96 0.37 2.405 0.35 10.22 0.36 2.495 0.34 0.44 1.00 2.585 0.34 0.59 0.73 3.035 0.33 1.15 0.68 3.125 0.33 1.24 0.63 3.525 0.33 1.33 0.59 4.175 0.32 1.42 0.58 4.305 0.32 1.51 0.58 4.5 0.29 1.69 0.54 4.89 0.27 1.96 0.49 0.435 1.00 2.14 0.47 1.145 0.78 2.41 0.45 1.325 0.78 2.50 0.44 1.415 0.77 4.76 0.43 1.505 0.72 4.89 0.42 1.685 0.62 9.70 0.36 1.775 0.53 9.96 0.36 1.865 0.51 0.435 1.00 2.045 0.51 1.235 0.97 2.225 0.48 1.325 0.88 3.525 0.47 151
1.415 0.84 3.785 0.46 1.505 0.79 4.045 0.45 1.685 0.67 4.305 0.45 1.775 0.59 4.76 0.44 1.865 0.58 9.05 0.30 3.525 0.49 9.18 0.30 3.915 0.46 9.96 0.30 4.045 0.43 10.22 0.29 4.175 0.42 0.435 1.00 4.305 0.41 1.325 0.97 4.76 0.40 1.415 0.95 5.085 0.38 1.505 0.94 5.28 0.34 1.685 0.86 0.435 1.00 1.775 0.81 1.145 0.35 1.865 0.78 1.235 0.34 1.955 0.78 1.325 0.32 3.525 0.67 1.415 0.32 3.915 0.66 1.505 0.30 4.89 0.66 1.685 0.27 9.18 0.61 1.775 0.26 9.96 0.54 1.865 0.24 1.955 0.24 2.045 0.23 2.135 0.22 2.225 0.20 3.915 0.18 4.045 0.19 4.89 0.18 5.085 0.18 9.7 0.18 9.96 0.17 10.22 0.17 Ek Çizelge 27. Bozulmuş Üst Toprak Profilinde Jips Miktarlarının Tuz Yıkanmasına Etkisi UM1 UM2 Dys/Dt C/Co Dys/Dt C/Co 0.435 1 0.435 1 1.415 0.52 0.585 0.48 1.505 0.47 1.235 0.33 1.775 0.43 1.325 0.32 1.865 0.42 1.505 0.32 1.955 0.39 1.775 0.31 2.045 0.36 1.865 0.29 152
2.225 0.35 1.955 0.28 3.915 0.31 2.135 0.26 4.045 0.31 2.225 0.26 4.305 0.31 2.315 0.25 4.5 0.29 2.405 0.24 5.085 0.28 2.495 0.24 6.58 0.27 2.585 0.24 6.71 0.27 8.66 0.22 7.035 0.24 9.7 0.20 8.205 0.22 9.96 0.20 8.335 0.22 10.22 0.20 9.18 0.22 0.435 1 9.31 0.22 0.585 0.59 9.7 0.22 1.145 0.41 9.96 0.21 1.235 0.41 10.22 0.21 1.325 0.37 0.435 1 1.415 0.37 0.585 0.68 1.505 0.36 1.145 0.52 1.685 0.34 1.235 0.47 1.865 0.34 1.415 0.47 2.045 0.33 1.505 0.46 2.135 0.33 1.685 0.41 2.225 0.31 1.775 0.41 2.315 0.29 1.865 0.41 2.405 0.28 1.955 0.41 3.125 0.26 2.045 0.38 3.655 0.26 2.225 0.36 3.915 0.25 2.315 0.34 4.045 0.25 2.405 0.34 4.175 0.25 2.495 0.33 4.305 0.25 3.785 0.32 4.5 0.25 3.915 0.31 4.76 0.24 4.5 0.30 4.89 0.24 4.76 0.28 5.085 0.25 4.89 0.28 5.28 0.24 5.085 0.27 7.945 0.23 5.28 0.27 8.205 0.21 7.945 0.27 8.335 0.21 8.205 0.26 8.66 0.21 8.335 0.25 9.7 0.15 9.18 0.25 9.96 0.14 9.31 0.25 10.22 0.13 9.96 0.22 0.435 1 10.22 0.20 1.145 0.72 153
0.435 1 1.235 0.70 0.585 0.74 1.325 0.67 1.415 0.52 1.415 0.67 1.505 0.47 1.505 0.64 1.775 0.43 1.685 0.60 1.865 0.42 1.775 0.60 1.955 0.39 1.865 0.59 2.045 0.36 1.955 0.55 2.225 0.35 2.045 0.51 3.785 0.30 2.585 0.50 5.085 0.28 9.96 0.28 6.58 0.27 10.22 0.28 6.71 0.27 0.435 1 7.36 0.25 1.235 0.88 8.205 0.22 1.325 0.77 8.335 0.22 1.415 0.72 9.18 0.22 1.505 0.64 9.31 0.22 1.685 0.59 9.7 0.22 1.775 0.56 9.96 0.21 1.865 0.56 10.22 0.21 1.955 0.54 0.435 1 2.045 0.50 1.235 0.89 2.225 0.46 1.325 0.78 2.405 0.41 1.415 0.77 2.495 0.41 1.685 0.63 2.585 0.39 1.775 0.61 2.855 0.39 1.865 0.57 3.035 0.38 2.045 0.52 3.525 0.37 2.225 0.49 3.785 0.37 2.315 0.45 4.175 0.36 2.405 0.42 4.5 0.36 2.495 0.42 4.76 0.33 2.585 0.41 4.89 0.33 3.525 0.39 5.085 0.32 3.655 0.39 5.28 0.32 3.785 0.39 7.945 0.30 3.915 0.39 8.205 0.30 4.175 0.38 8.335 0.30 4.305 0.38 9.31 0.29 4.5 0.38 9.7 0.24 4.89 0.36 9.96 0.24 5.085 0.34 10.22 0.23 7.945 0.33 8.205 0.32 154
8.335 0.31 9.7 0.27 9.96 0.26 10.22 0.26 Ek Çizelge 28. Monolit Üst Toprak Profilinde Jips Uygulama Biçimlerinin Tuz Yıkanmasına Etkisi UB1 UB2 Dys/Dt C/Co Dys/Dt C/Co 0.435 1.00 0.44 1.00 0.59 0.87 0.59 0.73 1.15 0.59 1.15 0.68 1.33 0.56 1.24 0.63 3.04 0.44 1.33 0.59 3.13 0.44 1.42 0.58 3.53 0.43 1.51 0.58 3.66 0.43 1.69 0.54 3.79 0.43 1.96 0.49 3.92 0.43 2.14 0.47 4.05 0.42 2.41 0.45 4.18 0.42 2.50 0.44 4.31 0.42 0.435 1.00 4.50 0.42 1.145 0.53 4.76 0.42 1.325 0.50 4.89 0.42 1.415 0.45 5.09 0.42 1.505 0.39 5.28 0.42 1.685 0.36 6.58 0.42 1.775 0.35 6.71 0.42 1.865 0.35 7.04 0.42 1.955 0.35 7.36 0.41 2.045 0.35 7.62 0.41 2.135 0.35 7.95 0.41 2.225 0.35 8.21 0.40 2.315 0.35 8.34 0.40 2.405 0.35 8.66 0.40 2.495 0.34 9.05 0.39 2.585 0.34 9.18 0.38 3.035 0.33 9.31 0.38 3.125 0.33 9.70 0.37 3.525 0.33 9.96 0.37 4.175 0.32 10.22 0.36 4.305 0.32 0.435 1.00 4.5 0.29 0.585 0.89 4.89 0.27 1.145 0.76 0.435 1.00 155
1.235 0.74 1.145 0.35 1.325 0.67 1.235 0.34 1.415 0.66 1.325 0.32 1.865 0.61 1.415 0.32 2.045 0.59 1.505 0.30 2.495 0.57 1.685 0.27 2.585 0.48 1.775 0.26 3.525 0.46 1.865 0.24 3.655 0.46 1.955 0.24 3.785 0.45 2.045 0.23 3.915 0.42 2.135 0.22 4.175 0.39 2.225 0.20 4.76 0.38 3.915 0.18 5.085 0.38 4.045 0.19 0.435 1.00 4.89 0.18 1.235 0.97 5.085 0.18 1.325 0.88 9.7 0.18 1.415 0.84 9.96 0.17 1.505 0.79 10.22 0.17 1.685 0.67 0.435 1.00 1.775 0.59 1.325 0.97 1.865 0.58 1.415 0.95 3.525 0.49 1.505 0.94 3.915 0.46 1.685 0.86 4.045 0.43 1.775 0.81 4.175 0.42 1.865 0.78 4.305 0.41 1.955 0.78 4.76 0.40 5.085 0.38 5.28 0.34 0.435 1.00 1.145 0.78 1.325 0.78 1.415 0.77 1.505 0.72 1.685 0.62 1.775 0.53 1.865 0.51 2.045 0.51 2.225 0.48 3.525 0.47 3.785 0.46 4.045 0.45 4.305 0.45 4.76 0.44 156
9.05 0.30 9.18 0.30 9.96 0.30 10.22 0.29 Ek Çizelge 29. Bozulmuş Üst Toprak Profilinde Jips Uygulama Biçimlerinin Tuz Yıkanmasına Etkisi UB1 UB2 Dys/Dt C/Co Dys/Dt C/Co 0.435 1.000 0.435 1.000 0.585 0.528 0.585 0.682 1.145 0.378 1.145 0.520 1.325 0.373 1.325 0.478 1.415 0.370 1.415 0.474 1.505 0.368 1.505 0.458 1.775 0.366 1.685 0.413 1.865 0.353 1.775 0.413 1.955 0.351 1.865 0.408 2.135 0.345 1.955 0.410 2.225 0.332 2.045 0.380 3.915 0.316 2.225 0.361 4.045 0.313 2.315 0.340 4.175 0.310 2.405 0.338 4.890 0.305 2.495 0.330 5.085 0.309 3.785 0.323 5.280 0.295 3.915 0.315 7.945 0.282 4.045 0.317 8.205 0.274 4.175 0.306 9.050 0.277 4.305 0.308 9.180 0.276 4.5 0.301 9.310 0.277 4.76 0.282 9.700 0.277 4.89 0.279 9.960 0.245 5.085 0.273 10.220 0.248 5.28 0.266 0.435 1.000 7.945 0.271 0.585 0.482 8.205 0.259 1.235 0.326 9.05 0.259 1.325 0.323 9.18 0.248 1.415 0.325 9.31 0.255 1.505 0.322 9.96 0.219 1.685 0.301 10.22 0.199 1.775 0.307 0.435 1.000 1.865 0.294 0.585 0.591 1.955 0.279 1.145 0.413 2.135 0.260 1.235 0.415 157
2.225 0.257 1.325 0.372 2.315 0.246 1.415 0.371 2.405 0.238 1.505 0.363 2.585 0.240 1.775 0.346 8.66 0.220 1.865 0.339 9.7 0.201 2.045 0.331 9.96 0.201 2.135 0.328 10.22 0.196 2.225 0.309 0.585 0.737 2.315 0.293 1.415 0.515 2.405 0.284 1.505 0.474 3.125 0.259 1.775 0.427 3.655 0.255 1.865 0.418 3.785 0.248 1.955 0.388 3.915 0.252 2.045 0.364 4.045 0.254 2.225 0.349 4.175 0.253 3.785 0.304 4.305 0.254 3.915 0.305 4.5 0.252 4.045 0.306 4.76 0.245 4.175 0.303 4.89 0.243 4.5 0.291 5.28 0.236 5.085 0.279 7.945 0.231 6.58 0.270 8.205 0.214 6.71 0.268 8.335 0.212 7.035 0.242 8.66 0.205 7.36 0.253 9.7 0.153 8.205 0.223 9.96 0.136 8.335 0.220 10.22 0.133 9.18 0.220 0.435 1.000 9.31 0.216 1.235 0.890 9.7 0.218 1.325 0.784 9.96 0.207 1.415 0.771 10.22 0.206 1.685 0.634 0.435 1.000 1.775 0.614 1.145 0.724 1.865 0.572 1.235 0.699 2.045 0.524 1.325 0.669 2.225 0.486 1.415 0.666 2.315 0.449 1.505 0.641 2.405 0.422 1.685 0.586 2.495 0.418 1.865 0.589 2.585 0.408 1.955 0.552 3.525 0.390 2.045 0.506 3.655 0.385 2.585 0.496 3.785 0.394 3.915 0.389 158
159 4.175 0.378 4.305 0.384 4.5 0.383 4.76 0.349 5.085 0.339 7.945 0.328 8.205 0.319 8.335 0.314 9.7 0.266 9.96 0.256 10.22 0.260 0.435 1.000 1.235 0.877 1.325 0.769 1.415 0.722 1.505 0.641 1.685 0.594 1.775 0.561 1.865 0.558 1.955 0.543 2.045 0.505 2.225 0.459 2.405 0.411 2.495 0.412 2.585 0.392 2.855 0.386 3.035 0.376 3.525 0.375 3.785 0.375 4.175 0.360 4.5 0.358 4.76 0.325 4.89 0.334 5.085 0.321 5.28 0.324 7.945 0.304 8.205 0.297 8.335 0.296 9.31 0.293 9.7 0.239 9.96 0.241 10.22 0.229
Ek Çizelge 30. Yığışımlı Zaman-Yığışımlı İnfiltrasyon (A. Göllendirme)-Tüm Toprak Profili GCUM1UB1 GCUM1UB2 GCUM2UB1 GCUM2UB2 Tc, saat Z, cm Tc, saat Z, cm Tc, saat Z, cm Tc, saat Z, cm 0.516 0.901 0.467 0.901 0.447 0.901 0.529 0.901 0.746 1.015 0.514 1.015 0.585 1.015 0.715 1.015 0.973 1.105 0.838 1.105 0.625 1.105 0.913 1.105 1.140 1.168 0.993 1.168 0.782 1.168 1.056 1.168 1.147 1.184 1.001 1.184 0.795 1.184 1.162 1.184 1.196 1.206 1.011 1.206 0.828 1.206 1.250 1.206 1.264 1.227 1.023 1.227 0.873 1.227 1.372 1.227 1.313 1.247 1.035 1.247 0.949 1.247 1.432 1.247 1.360 1.276 1.049 1.276 1.079 1.276 1.482 1.276 1.416 1.294 1.061 1.294 1.178 1.294 1.525 1.294 1.441 1.311 1.117 1.311 1.252 1.311 1.562 1.311 1.448 1.328 1.136 1.328 1.307 1.328 1.593 1.328 1.468 1.343 1.153 1.343 1.318 1.343 1.602 1.343 1.530 1.359 1.170 1.359 1.376 1.359 1.635 1.359 1.550 1.374 1.186 1.374 1.394 1.374 1.647 1.374 1.572 1.388 1.202 1.388 1.414 1.388 1.661 1.388 1.591 1.402 1.227 1.402 1.437 1.402 1.673 1.402 1.614 1.416 1.252 1.416 1.460 1.416 1.688 1.416 1.638 1.429 1.278 1.429 1.486 1.429 1.706 1.429 1.653 1.441 1.288 1.441 1.499 1.441 1.715 1.441 1.667 1.454 1.295 1.454 1.509 1.454 1.722 1.454 1.685 1.466 1.308 1.466 1.524 1.466 1.734 1.466 1.697 1.483 1.315 1.483 1.532 1.483 1.741 1.483 1.710 1.494 1.323 1.494 1.542 1.494 1.748 1.494 1.722 1.505 1.331 1.505 1.552 1.505 1.756 1.505 1.735 1.516 1.343 1.516 1.563 1.516 1.764 1.516 1.750 1.526 1.354 1.526 1.573 1.526 1.772 1.526 1.760 1.536 1.363 1.536 1.586 1.536 1.780 1.536 1.771 1.546 1.371 1.546 1.595 1.546 1.788 1.546 1.782 1.556 1.379 1.556 1.604 1.556 1.795 1.556 1.790 1.566 1.387 1.566 1.611 1.566 1.802 1.566 1.798 1.575 1.394 1.575 1.619 1.575 1.808 1.575 1.807 1.584 1.401 1.584 1.627 1.584 1.815 1.584 1.817 1.593 1.411 1.593 1.639 1.593 1.824 1.593 1.828 1.602 1.420 1.602 1.648 1.602 1.831 1.602 1.839 1.610 1.433 1.611 1.660 1.611 1.841 1.611 1.847 1.619 1.445 1.619 1.669 1.619 1.847 1.619 1.853 1.627 1.450 1.627 1.674 1.627 1.853 1.627 1.861 1.635 1.459 1.635 1.683 1.635 1.859 1.635 1.876 1.643 1.477 1.644 1.699 1.644 1.871 1.644 1.882 1.651 1.481 1.651 1.704 1.651 1.875 1.651 160
1.889 1.659 1.487 1.659 1.711 1.659 1.881 1.659 1.896 1.666 1.495 1.667 1.718 1.667 1.886 1.667 1.908 1.674 1.511 1.674 1.731 1.674 1.897 1.674 1.916 1.681 1.519 1.681 1.737 1.681 1.903 1.681 1.924 1.688 1.524 1.688 1.742 1.688 1.908 1.688 1.928 1.695 1.525 1.695 1.746 1.695 1.911 1.695 1.934 1.702 1.528 1.702 1.752 1.702 1.916 1.702 1.939 1.709 1.531 1.709 1.756 1.709 1.919 1.709 1.943 1.716 1.536 1.716 1.760 1.716 1.923 1.716 1.949 1.722 1.538 1.723 1.765 1.723 1.927 1.723 1.955 1.729 1.544 1.729 1.772 1.729 1.932 1.729 1.961 1.735 1.546 1.736 1.775 1.736 1.936 1.736 1.967 1.742 1.548 1.742 1.780 1.742 1.941 1.742 1.974 1.748 1.549 1.748 1.787 1.748 1.946 1.748 1.980 1.754 1.553 1.754 1.794 1.754 1.951 1.754 1.985 1.760 1.553 1.760 1.800 1.760 1.956 1.760 1.991 1.766 1.554 1.766 1.806 1.766 1.960 1.766 1.996 1.772 1.555 1.772 1.810 1.772 1.964 1.772 2.001 1.778 1.555 1.778 1.814 1.778 1.967 1.778 2.004 1.784 1.556 1.784 1.816 1.784 1.969 1.784 2.009 1.789 1.556 1.790 1.820 1.790 1.973 1.790 2.014 1.795 1.557 1.795 1.823 1.795 1.977 1.795 2.019 1.801 1.558 1.801 1.829 1.801 1.981 1.801 2.025 1.806 1.559 1.806 1.834 1.806 1.986 1.806 2.032 1.811 1.560 1.812 1.841 1.812 1.992 1.812 2.037 1.817 1.560 1.817 1.846 1.817 1.997 1.817 2.043 1.822 1.561 1.822 1.851 1.822 2.002 1.822 2.047 1.843 1.561 1.837 1.857 1.840 2.007 1.838 2.203 1.857 1.926 1.843 2.079 1.847 2.175 1.841 2.317 1.872 2.122 1.849 2.225 1.852 2.296 1.844 2.407 1.880 2.256 1.859 2.334 1.861 2.390 1.852 2.482 1.886 2.359 1.868 2.421 1.870 2.468 1.860 2.546 1.894 2.442 1.878 2.494 1.879 2.533 1.867 2.601 1.899 2.511 1.888 2.556 1.888 2.591 1.875 2.651 1.906 2.571 1.899 2.611 1.896 2.641 1.883 2.695 1.912 2.624 1.905 2.659 1.901 2.686 1.894 2.735 1.917 2.671 1.913 2.702 1.908 2.727 1.902 2.772 1.925 2.713 1.922 2.742 1.915 2.765 1.910 2.806 1.931 2.752 1.932 2.778 1.922 2.799 1.917 2.837 1.936 2.787 1.942 2.812 1.929 2.831 1.923 2.867 1.951 2.820 1.956 2.843 1.943 2.861 1.929 2.894 1.958 2.850 1.962 2.872 1.948 2.888 1.935 2.920 1.963 2.879 1.968 2.899 1.953 2.915 1.941 2.944 1.966 2.905 1.972 2.924 1.956 2.939 1.946 161
2.967 1.969 2.931 1.975 2.948 1.959 2.963 1.951 2.989 1.986 2.954 1.982 2.971 1.964 2.985 1.957 3.010 2.003 2.977 1.989 2.993 1.969 3.006 1.962 3.030 2.020 2.998 1.998 3.014 1.976 3.026 1.968 3.049 2.043 3.019 2.004 3.033 1.982 3.045 1.974 3.067 2.044 3.038 2.012 3.052 1.987 3.064 1.979 3.085 2.044 3.057 2.017 3.070 1.993 3.081 1.985 3.102 2.044 3.075 2.024 3.088 1.999 3.098 1.990 3.118 2.045 3.092 2.033 3.104 2.005 3.114 1.997 3.133 2.045 3.109 2.041 3.121 2.010 3.130 2.002 3.148 2.046 3.125 2.049 3.136 2.016 3.145 2.008 3.163 2.046 3.140 2.057 3.151 2.021 3.160 2.013 3.177 2.046 3.155 2.064 3.166 2.027 3.174 2.017 3.191 2.047 3.169 2.072 3.180 2.033 3.188 2.020 3.204 2.048 3.183 2.076 3.193 2.039 3.201 2.023 3.217 2.053 3.197 2.081 3.206 2.047 3.214 2.027 3.229 2.060 3.210 2.085 3.219 2.055 3.227 2.031 3.241 2.065 3.222 2.089 3.231 2.063 3.239 2.036 3.253 2.071 3.235 2.094 3.244 2.071 3.251 2.042 3.265 2.073 3.247 2.096 3.255 2.073 3.262 2.048 3.276 2.075 3.258 2.097 3.267 2.074 3.274 2.054 3.287 2.077 3.270 2.099 3.278 2.076 3.285 2.059 3.297 2.079 3.281 2.100 3.289 2.078 3.295 2.064 3.308 2.082 3.291 2.101 3.299 2.079 3.306 2.069 3.318 2.086 3.302 2.102 3.310 2.082 3.316 2.072 3.328 2.088 3.312 2.104 3.320 2.084 3.326 2.077 3.338 2.089 3.322 2.106 3.330 2.086 3.336 2.080 3.347 2.094 3.332 2.110 3.339 2.090 3.345 2.083 3.356 2.098 3.342 2.116 3.349 2.096 3.354 2.086 3.365 2.103 3.351 2.121 3.358 2.100 3.364 2.089 3.374 2.107 3.360 2.125 3.367 2.106 3.372 2.090 3.383 2.109 3.369 2.131 3.376 2.108 3.381 2.092 3.392 2.109 3.378 2.136 3.385 2.109 3.390 2.096 3.400 2.110 3.387 2.140 3.393 2.111 3.398 2.099 3.408 2.112 3.395 2.142 3.401 2.114 3.406 2.102 3.416 2.115 3.404 2.145 3.410 2.117 3.415 2.104 3.424 2.118 3.412 2.146 3.418 2.120 3.423 2.108 3.432 2.120 3.420 2.149 3.426 2.124 3.430 2.111 3.440 2.122 3.428 2.152 3.433 2.127 3.438 2.114 3.447 2.125 3.435 2.154 3.441 2.131 3.446 2.118 3.454 2.128 3.443 2.156 3.448 2.133 3.453 2.121 3.462 2.133 3.450 2.158 3.456 2.134 3.460 2.124 162
Ek Çizelge 31. Yığışımlı Zaman-Yığışımlı İnfiltrasyon (Damla)-Tüm Toprak Profili DCUM1UB1 DCUM1UB2 DCUM2UB1 DCUM2UB2 Tc, saat Z, cm Tc, saat Z, cm Tc, saat Z, cm Tc, saat Z, cm 0.301 0.901 0.301 0.901 0.301 0.901 0.301 0.901 0.503 1.015 0.503 1.015 0.503 1.015 0.503 1.015 0.660 1.105 0.660 1.105 0.660 1.105 0.660 1.105 0.738 1.168 0.738 1.168 0.738 1.168 0.738 1.168 0.761 1.184 0.761 1.184 0.761 1.184 0.761 1.184 0.791 1.206 0.791 1.206 0.791 1.206 0.791 1.206 0.818 1.227 0.818 1.227 0.818 1.227 0.818 1.227 0.854 1.247 0.854 1.247 0.854 1.247 0.854 1.247 0.884 1.276 0.884 1.276 0.884 1.276 0.884 1.276 0.908 1.294 0.908 1.294 0.908 1.294 0.908 1.294 0.958 1.311 0.958 1.311 0.958 1.311 0.958 1.311 0.980 1.328 0.980 1.328 0.980 1.328 0.980 1.328 0.997 1.343 0.997 1.343 0.997 1.343 0.997 1.343 1.015 1.359 1.015 1.359 1.015 1.359 1.015 1.359 1.035 1.374 1.035 1.374 1.039 1.374 1.031 1.374 1.059 1.388 1.059 1.388 1.077 1.388 1.047 1.388 1.079 1.402 1.088 1.402 1.112 1.402 1.061 1.402 1.107 1.416 1.112 1.416 1.148 1.416 1.083 1.416 1.137 1.429 1.138 1.429 1.178 1.429 1.117 1.429 1.170 1.441 1.166 1.441 1.192 1.441 1.134 1.441 1.199 1.454 1.197 1.454 1.197 1.454 1.146 1.454 1.220 1.466 1.227 1.466 1.219 1.466 1.170 1.466 1.239 1.483 1.254 1.483 1.229 1.483 1.182 1.483 1.259 1.494 1.275 1.494 1.239 1.494 1.199 1.494 1.280 1.505 1.297 1.505 1.252 1.505 1.212 1.505 1.302 1.516 1.315 1.516 1.264 1.516 1.225 1.516 1.325 1.526 1.328 1.526 1.271 1.526 1.238 1.526 1.343 1.536 1.342 1.536 1.287 1.536 1.248 1.536 1.359 1.546 1.350 1.546 1.291 1.546 1.267 1.546 1.374 1.556 1.358 1.556 1.302 1.556 1.290 1.556 1.386 1.566 1.365 1.566 1.309 1.566 1.307 1.566 1.399 1.575 1.374 1.575 1.317 1.575 1.324 1.575 1.411 1.584 1.385 1.584 1.323 1.584 1.334 1.584 1.421 1.593 1.394 1.593 1.343 1.593 1.354 1.593 1.432 1.602 1.402 1.602 1.353 1.602 1.364 1.602 1.443 1.611 1.414 1.611 1.368 1.611 1.375 1.611 1.454 1.619 1.427 1.619 1.376 1.619 1.382 1.619 1.466 1.627 1.434 1.627 1.385 1.627 1.387 1.627 1.478 1.635 1.443 1.635 1.394 1.635 1.398 1.635 1.489 1.644 1.459 1.644 1.412 1.644 1.417 1.644 1.498 1.651 1.465 1.651 1.429 1.651 1.425 1.651 163
1.506 1.659 1.471 1.659 1.437 1.659 1.435 1.659 1.514 1.667 1.482 1.667 1.449 1.667 1.446 1.667 1.522 1.674 1.493 1.674 1.466 1.674 1.464 1.674 1.532 1.681 1.504 1.681 1.469 1.681 1.473 1.681 1.542 1.688 1.514 1.688 1.475 1.688 1.481 1.688 1.552 1.695 1.519 1.695 1.482 1.695 1.484 1.695 1.559 1.702 1.522 1.702 1.492 1.702 1.487 1.702 1.566 1.709 1.528 1.709 1.500 1.709 1.491 1.709 1.572 1.716 1.531 1.716 1.507 1.716 1.497 1.716 1.577 1.723 1.533 1.723 1.517 1.723 1.504 1.723 1.586 1.729 1.537 1.729 1.527 1.729 1.513 1.729 1.639 1.736 1.540 1.736 1.533 1.736 1.522 1.736 1.643 1.742 1.546 1.742 1.536 1.742 1.528 1.742 1.648 1.748 1.547 1.748 1.546 1.748 1.533 1.748 1.654 1.754 1.548 1.754 1.557 1.754 1.538 1.754 1.662 1.760 1.550 1.760 1.568 1.760 1.545 1.760 1.669 1.766 1.550 1.766 1.576 1.766 1.558 1.766 1.675 1.772 1.551 1.772 1.585 1.772 1.569 1.772 1.681 1.778 1.552 1.778 1.591 1.778 1.576 1.778 1.688 1.784 1.553 1.784 1.599 1.784 1.581 1.784 1.696 1.790 1.553 1.790 1.609 1.790 1.585 1.790 1.704 1.795 1.554 1.795 1.616 1.795 1.588 1.795 1.713 1.801 1.555 1.801 1.619 1.801 1.590 1.801 1.723 1.806 1.558 1.806 1.624 1.806 1.595 1.806 1.731 1.812 1.563 1.812 1.632 1.812 1.601 1.812 1.737 1.817 1.564 1.817 1.638 1.817 1.605 1.817 1.744 1.822 1.565 1.822 1.644 1.822 1.610 1.822 1.750 1.834 1.566 1.827 1.650 1.827 1.614 1.827 2.018 1.837 1.928 1.837 1.967 1.836 1.950 1.839 2.183 1.840 2.123 1.845 2.148 1.844 2.137 1.850 2.302 1.848 2.257 1.851 2.276 1.853 2.267 1.861 2.395 1.856 2.359 1.858 2.374 1.857 2.368 1.867 2.472 1.862 2.442 1.863 2.454 1.863 2.449 1.873 2.537 1.870 2.512 1.870 2.522 1.869 2.517 1.879 2.594 1.879 2.571 1.876 2.581 1.873 2.576 1.884 2.644 1.884 2.624 1.884 2.632 1.879 2.628 1.891 2.689 1.889 2.671 1.891 2.678 1.882 2.675 1.896 2.729 1.895 2.713 1.900 2.720 1.886 2.717 1.903 2.767 1.900 2.752 1.906 2.758 1.891 2.755 1.908 2.801 1.906 2.787 1.913 2.793 1.897 2.790 1.914 2.833 1.911 2.820 1.918 2.825 1.900 2.823 1.921 2.862 1.916 2.851 1.927 2.855 1.903 2.853 1.925 2.890 1.922 2.879 1.936 2.883 1.905 2.881 1.930 2.916 1.923 2.906 1.946 2.910 1.909 2.908 1.934 164
2.941 1.924 2.931 1.957 2.935 1.913 2.933 1.939 2.964 1.934 2.955 1.963 2.958 1.915 2.957 1.942 2.986 1.940 2.977 1.967 2.981 1.919 2.979 1.944 3.007 1.945 2.999 1.971 3.002 1.923 3.000 1.946 3.027 1.951 3.019 1.975 3.022 1.928 3.021 1.949 3.046 1.955 3.039 1.982 3.042 1.933 3.040 1.954 3.065 1.959 3.057 1.989 3.060 1.940 3.059 1.959 3.082 1.964 3.075 1.994 3.078 1.944 3.077 1.964 3.099 1.968 3.092 2.001 3.095 1.950 3.094 1.968 3.115 1.972 3.109 2.009 3.111 1.956 3.110 1.974 3.131 1.978 3.125 2.015 3.127 1.960 3.126 1.979 3.146 1.983 3.140 2.023 3.143 1.966 3.141 1.985 3.161 1.987 3.155 2.029 3.157 1.971 3.156 1.990 3.175 1.991 3.169 2.035 3.172 1.977 3.171 1.996 3.189 1.999 3.183 2.040 3.185 1.984 3.184 2.002 3.202 2.004 3.197 2.046 3.199 1.989 3.198 2.007 3.215 2.009 3.210 2.055 3.212 1.995 3.211 2.012 3.227 2.013 3.222 2.063 3.224 2.000 3.224 2.017 3.240 2.017 3.235 2.072 3.237 2.006 3.236 2.021 3.251 2.022 3.247 2.074 3.249 2.010 3.248 2.025 3.263 2.028 3.258 2.076 3.260 2.015 3.259 2.030 3.274 2.033 3.270 2.078 3.272 2.020 3.271 2.035 3.285 2.037 3.281 2.082 3.283 2.024 3.282 2.039 3.296 2.041 3.292 2.086 3.293 2.029 3.292 2.043 3.306 2.045 3.302 2.090 3.304 2.033 3.303 2.047 3.316 2.047 3.312 2.093 3.314 2.035 3.313 2.050 3.326 2.049 3.322 2.097 3.324 2.039 3.323 2.053 3.336 2.051 3.332 2.101 3.334 2.043 3.333 2.057 3.346 2.054 3.342 2.104 3.343 2.046 3.343 2.061 3.355 2.056 3.351 2.108 3.353 2.048 3.352 2.065 3.364 2.057 3.360 2.111 3.362 2.052 3.361 2.069 3.373 2.059 3.369 2.113 3.371 2.054 3.370 2.072 3.382 2.063 3.378 2.116 3.380 2.057 3.379 2.074 3.390 2.066 3.387 2.119 3.388 2.060 3.388 2.076 3.399 2.069 3.395 2.122 3.397 2.064 3.396 2.078 3.407 2.074 3.404 2.125 3.405 2.066 3.404 2.081 3.415 2.076 3.412 2.127 3.413 2.068 3.412 2.084 3.423 2.077 3.420 2.130 3.421 2.070 3.420 2.086 3.431 2.078 3.428 2.132 3.429 2.072 3.428 2.089 3.438 2.080 3.435 2.134 3.437 2.075 3.436 2.092 3.446 2.081 3.443 2.136 3.444 2.078 3.444 2.094 3.453 2.083 3.450 2.138 3.452 2.081 3.451 2.097 165
Ek Çizelge 32. Yığışımlı Zaman-Yığışımlı İnfiltrasyon (A. Göllendirme)- Monolit Üst Toprak GAUM1UB1 GAUM1UB2 GAUM2UB1 GAUM2UB2 Tc, saat Z, cm Tc, saat Z, cm Tc, saat Z, cm Tc, saat Z, cm 0.362 0.628 0.176 0.628 0.061 0.628 1.226 0.710 0.692 0.710 0.616 0.710 0.290 0.710 1.291 0.746 0.839 0.746 0.705 0.746 0.346 0.746 1.335 0.792 0.885 0.792 0.753 0.792 0.383 0.792 1.361 0.822 0.924 0.822 0.770 0.822 0.412 0.822 1.389 0.861 0.983 0.861 0.792 0.861 0.439 0.861 1.396 0.886 1.020 0.886 0.814 0.886 0.465 0.886 1.410 0.920 1.068 0.920 0.857 0.920 0.489 0.920 1.425 0.942 1.102 0.942 0.886 0.942 0.512 0.942 1.438 0.964 1.131 0.964 0.915 0.964 0.536 0.964 1.452 0.984 1.169 0.984 0.940 0.984 0.562 0.984 1.463 1.004 1.169 1.004 0.961 1.004 0.584 1.004 1.472 1.022 1.192 1.022 0.980 1.022 0.600 1.022 1.493 1.040 1.258 1.040 1.035 1.040 0.633 1.040 1.501 1.057 1.284 1.057 1.053 1.057 0.645 1.057 1.511 1.074 1.318 1.074 1.076 1.074 0.656 1.074 1.514 1.090 1.322 1.090 1.079 1.090 0.661 1.090 1.519 1.105 1.347 1.105 1.088 1.105 0.666 1.105 1.523 1.120 1.366 1.120 1.125 1.120 0.675 1.120 1.527 1.148 1.412 1.148 1.190 1.148 0.690 1.148 1.535 1.162 1.430 1.162 1.222 1.162 0.703 1.162 1.539 1.175 1.433 1.175 1.223 1.175 0.713 1.175 1.541 1.187 1.476 1.187 1.260 1.187 0.724 1.187 1.544 1.204 1.515 1.204 1.300 1.204 0.736 1.204 1.546 1.221 1.537 1.221 1.310 1.221 0.744 1.221 1.549 1.243 1.568 1.243 1.331 1.243 0.758 1.243 1.550 1.254 1.583 1.254 1.337 1.254 0.762 1.254 1.552 1.275 1.614 1.275 1.356 1.275 0.772 1.275 1.554 1.295 1.637 1.295 1.372 1.295 0.782 1.295 1.555 1.314 1.655 1.314 1.376 1.314 0.790 1.314 1.557 1.332 1.680 1.332 1.386 1.332 0.799 1.332 1.559 1.350 1.690 1.350 1.391 1.350 0.808 1.350 1.560 1.367 1.699 1.367 1.392 1.367 0.820 1.367 1.562 1.383 1.722 1.383 1.396 1.383 0.830 1.383 1.564 1.399 1.732 1.399 1.400 1.399 0.838 1.399 1.567 1.414 1.757 1.414 1.404 1.414 0.846 1.414 1.569 1.428 1.771 1.428 1.408 1.428 0.851 1.428 1.570 1.442 1.783 1.442 1.411 1.442 0.856 1.442 1.572 1.456 1.799 1.456 1.417 1.456 0.866 1.456 1.574 1.469 1.814 1.469 1.421 1.469 0.874 1.469 1.577 1.482 1.839 1.482 1.425 1.482 0.882 1.482 1.578 1.495 166
1.844 1.495 1.428 1.495 0.885 1.495 1.579 1.507 1.849 1.507 1.430 1.507 0.888 1.507 1.580 1.518 1.857 1.518 1.432 1.518 0.892 1.518 1.581 1.530 1.863 1.530 1.434 1.530 0.894 1.530 1.582 1.541 1.863 1.541 1.436 1.541 0.898 1.541 1.583 1.552 1.872 1.552 1.439 1.552 0.901 1.552 1.584 1.563 1.880 1.563 1.441 1.563 0.904 1.563 1.585 1.573 1.893 1.573 1.443 1.573 0.908 1.573 1.586 1.583 1.895 1.583 1.445 1.583 0.911 1.583 1.586 1.593 1.898 1.593 1.447 1.593 0.913 1.593 1.587 1.603 1.903 1.603 1.448 1.603 0.916 1.603 1.588 1.612 1.909 1.612 1.450 1.612 0.921 1.612 1.588 1.622 1.916 1.622 1.454 1.622 0.927 1.622 1.589 1.631 1.924 1.631 1.457 1.631 0.931 1.631 1.589 1.640 1.933 1.640 1.461 1.640 0.935 1.640 1.589 1.648 1.941 1.648 1.462 1.648 0.937 1.648 1.590 1.657 1.944 1.657 1.464 1.657 0.947 1.657 1.591 1.665 1.949 1.665 1.467 1.665 0.950 1.665 1.592 1.673 1.958 1.673 1.475 1.673 0.953 1.673 1.592 1.682 1.960 1.682 1.477 1.682 0.957 1.682 1.593 1.689 1.964 1.689 1.490 1.689 0.959 1.689 1.594 1.697 1.974 1.697 1.500 1.697 0.963 1.697 1.595 1.705 1.984 1.705 1.514 1.705 0.968 1.705 1.597 1.712 1.992 1.712 1.521 1.712 0.979 1.712 1.597 1.720 2.001 1.720 1.534 1.720 0.985 1.720 1.598 1.727 2.020 1.727 1.546 1.727 0.990 1.727 1.598 1.734 2.020 1.734 1.547 1.734 0.991 1.734 1.598 1.741 2.023 1.741 1.548 1.741 0.994 1.741 1.599 1.748 2.026 1.748 1.552 1.748 0.999 1.748 1.599 1.755 2.028 1.755 1.554 1.755 1.003 1.755 1.599 1.762 2.034 1.762 1.558 1.762 1.006 1.762 1.600 1.768 2.040 1.768 1.577 1.768 1.051 1.768 1.601 1.775 2.044 1.775 1.578 1.775 1.054 1.775 1.601 1.781 2.048 1.781 1.580 1.781 1.057 1.781 1.601 1.788 2.048 1.788 1.580 1.788 1.058 1.788 1.601 1.794 2.051 1.794 1.581 1.794 1.060 1.794 1.601 1.803 2.056 1.803 1.590 1.803 1.064 1.803 1.603 1.812 2.061 1.812 1.597 1.812 1.068 1.812 1.604 1.821 2.066 1.821 1.601 1.821 1.073 1.821 1.606 1.829 2.080 1.829 1.608 1.829 1.082 1.829 1.608 1.838 2.089 1.838 1.615 1.838 1.086 1.838 1.609 1.846 2.096 1.846 1.618 1.846 1.089 1.846 1.610 1.854 2.104 1.854 1.621 1.854 1.092 1.854 1.611 1.862 2.109 1.862 1.624 1.862 1.096 1.862 1.612 1.870 167
2.113 1.870 1.629 1.870 1.099 1.870 1.612 1.878 2.118 1.878 1.635 1.878 1.101 1.878 1.614 1.885 2.125 1.885 1.640 1.885 1.108 1.885 1.616 1.893 2.130 1.893 1.644 1.893 1.113 1.893 1.617 1.900 2.136 1.900 1.650 1.900 1.117 1.900 1.618 1.907 2.143 1.907 1.655 1.907 1.121 1.907 1.620 1.914 2.148 1.914 1.660 1.914 1.124 1.914 1.620 1.921 2.155 1.921 1.667 1.921 1.127 1.921 1.621 1.928 2.162 1.928 1.673 1.928 1.129 1.928 1.621 1.935 2.174 1.935 1.677 1.935 1.132 1.935 1.621 1.942 2.179 1.942 1.682 1.942 1.138 1.942 1.622 1.948 2.183 1.948 1.683 1.948 1.139 1.948 1.625 1.955 2.193 1.955 1.686 1.955 1.142 1.955 1.626 1.961 2.211 1.961 1.697 1.961 1.144 1.961 1.627 1.967 2.220 1.967 1.702 1.967 1.146 1.967 1.628 1.973 2.225 1.973 1.707 1.973 1.149 1.973 1.628 1.979 2.234 1.979 1.712 1.979 1.153 1.979 1.631 1.985 2.241 1.985 1.716 1.985 1.167 1.985 1.631 1.991 2.246 1.991 1.721 1.991 1.171 1.991 1.632 1.997 2.252 1.997 1.726 1.997 1.174 1.997 1.632 2.003 2.257 2.003 1.731 2.003 1.178 2.003 1.633 2.009 2.262 2.009 1.736 2.009 1.181 2.009 1.633 2.014 2.270 2.014 1.744 2.014 1.185 2.014 1.634 2.020 2.284 2.020 1.749 2.020 1.188 2.020 1.634 2.025 2.287 2.025 1.752 2.025 1.191 2.025 2.290 2.031 1.764 2.031 2.296 2.036 1.768 2.036 2.300 2.041 1.773 2.041 2.302 2.046 1.776 2.046 2.307 2.052 1.779 2.052 2.312 2.057 1.782 2.057 2.317 2.062 1.784 2.062 2.319 2.067 1.787 2.067 2.322 2.072 1.789 2.072 2.326 2.076 1.791 2.076 2.328 2.081 1.796 2.081 2.331 2.086 1.800 2.086 2.336 2.091 1.806 2.091 2.341 2.095 1.810 2.095 2.345 2.100 1.814 2.100 2.349 2.105 1.820 2.105 2.352 2.109 1.827 2.109 2.356 2.113 1.832 2.113 2.359 2.118 1.839 2.118 168
2.363 2.122 1.844 2.122 2.366 2.127 1.846 2.127 2.369 2.131 1.850 2.131 2.372 2.135 1.855 2.135 2.374 2.139 1.858 2.139 2.376 2.143 1.863 2.143 2.379 2.148 1.868 2.148 2.381 2.152 1.871 2.152 2.384 2.156 1.874 2.156 2.386 2.160 1.876 2.160 2.389 2.164 1.879 2.164 2.391 2.168 1.881 2.168 2.393 2.172 1.885 2.172 2.395 2.175 1.888 2.175 2.397 2.179 1.892 2.179 2.398 2.183 1.895 2.183 2.400 2.187 1.897 2.187 2.401 2.191 1.900 2.191 2.403 2.194 1.903 2.194 2.404 2.198 1.907 2.198 2.406 2.202 1.910 2.202 2.407 2.205 1.912 2.205 2.408 2.209 1.915 2.209 2.409 2.212 1.918 2.212 2.411 2.216 1.921 2.216 2.412 2.219 1.924 2.219 2.413 2.223 1.927 2.223 2.414 2.226 1.930 2.226 2.416 2.230 1.932 2.230 2.417 2.233 1.935 2.233 2.418 2.236 1.937 2.236 2.420 2.240 1.940 2.240 2.421 2.243 1.942 2.243 2.422 2.246 1.945 2.246 2.424 2.250 1.947 2.250 2.425 2.253 1.950 2.253 2.426 2.256 1.953 2.256 2.427 2.259 1.955 2.259 2.428 2.262 1.957 2.262 2.429 2.265 1.958 2.265 2.430 2.269 1.960 2.269 2.431 2.272 1.962 2.272 2.432 2.275 1.963 2.275 2.433 2.278 1.965 2.278 169
2.434 2.281 1.967 2.281 2.435 2.284 1.968 2.284 2.436 2.287 1.970 2.287 2.437 2.290 1.971 2.290 2.438 2.293 1.973 2.293 2.439 2.296 1.974 2.296 2.440 2.299 1.975 2.299 2.441 2.301 1.977 2.301 2.442 2.304 1.978 2.304 2.443 2.307 1.979 2.307 2.443 2.310 1.981 2.310 Ek Çizelge 33. Yığışımlı Zaman-Yığışımlı İnfiltrasyon (A. Göllendirme)- Bozulmuş Üst Toprak GBUM1UB1 GBUM1UB2 GBUM2UB1 GBUM2UB2 Tc, saat Z, cm Tc, saat Z, cm Tc, saat Z, cm Tc, saat Z, cm 0.204 0.527 0.544 0.394 0.028 0.628 0.349 0.394 0.386 0.628 0.800 0.527 0.166 0.710 0.627 0.527 0.496 0.710 0.985 0.628 0.267 0.746 0.828 0.628 0.606 0.746 1.122 0.710 0.359 0.792 0.973 0.710 0.658 0.792 1.266 0.746 0.445 0.822 1.071 0.746 0.695 0.822 1.340 0.792 0.482 0.861 1.149 0.792 0.728 0.861 1.377 0.822 0.538 0.886 1.208 0.822 0.751 0.886 1.406 0.861 0.597 0.920 1.273 0.861 0.785 0.920 1.435 0.886 0.620 0.942 1.325 0.886 0.803 0.942 1.473 0.920 0.655 0.964 1.374 0.920 0.818 0.964 1.483 0.942 0.678 0.984 1.396 0.942 0.836 0.984 1.495 0.964 0.696 1.004 1.419 0.964 0.851 1.004 1.510 0.984 0.712 1.022 1.437 0.984 0.861 1.022 1.523 1.004 0.723 1.040 1.448 1.004 0.908 1.040 1.543 1.022 0.765 1.057 1.455 1.022 0.921 1.057 1.599 1.040 0.810 1.074 1.526 1.040 0.936 1.074 1.617 1.057 0.822 1.090 1.545 1.057 0.947 1.090 1.635 1.074 0.855 1.105 1.556 1.074 0.954 1.105 1.640 1.090 0.880 1.120 1.566 1.090 0.974 1.120 1.666 1.105 0.909 1.148 1.611 1.105 1.008 1.148 1.684 1.120 0.940 1.162 1.654 1.120 1.047 1.162 1.712 1.148 0.948 1.175 1.704 1.148 1.055 1.175 1.736 1.162 0.982 1.187 1.740 1.162 1.090 1.187 1.739 1.175 1.014 1.204 1.744 1.175 1.133 1.204 1.765 1.187 1.033 1.221 1.769 1.187 1.160 1.221 1.788 1.204 1.058 1.243 1.832 1.204 1.243 1.243 1.804 1.221 1.066 1.254 1.847 1.221 1.260 1.254 1.809 1.243 1.096 1.275 1.871 1.243 170
1.290 1.275 1.829 1.254 1.119 1.295 1.888 1.254 1.312 1.295 1.853 1.275 1.129 1.314 1.910 1.275 1.327 1.314 1.873 1.295 1.137 1.332 1.931 1.295 1.352 1.332 1.889 1.314 1.161 1.350 1.946 1.314 1.370 1.350 1.906 1.332 1.168 1.367 1.964 1.332 1.382 1.367 1.922 1.350 1.179 1.383 1.983 1.350 1.398 1.383 1.938 1.367 1.187 1.399 2.003 1.367 1.415 1.399 1.959 1.383 1.202 1.414 2.021 1.383 1.439 1.414 1.975 1.399 1.215 1.428 2.041 1.399 1.460 1.428 1.992 1.414 1.221 1.442 2.062 1.414 1.476 1.442 2.007 1.428 1.244 1.456 2.082 1.428 1.493 1.456 2.022 1.442 1.256 1.469 2.101 1.442 1.516 1.469 2.034 1.456 1.280 1.482 2.116 1.456 1.538 1.482 2.049 1.469 1.293 1.495 2.130 1.469 1.549 1.495 2.062 1.482 1.300 1.507 2.144 1.482 1.558 1.507 2.072 1.495 1.306 1.518 2.156 1.495 1.567 1.518 2.082 1.507 1.310 1.530 2.168 1.507 1.576 1.530 2.093 1.518 1.319 1.541 2.177 1.518 1.586 1.541 2.105 1.530 1.328 1.552 2.186 1.530 1.598 1.552 2.105 1.541 1.332 1.563 2.194 1.541 1.607 1.563 2.116 1.552 1.337 1.573 2.201 1.552 1.620 1.573 2.127 1.563 1.341 1.583 2.210 1.563 1.626 1.583 2.138 1.573 1.346 1.593 2.219 1.573 1.634 1.593 2.146 1.583 1.350 1.603 2.228 1.583 1.642 1.603 2.154 1.593 1.357 1.612 2.234 1.593 1.648 1.612 2.161 1.603 1.364 1.622 2.240 1.603 1.652 1.622 2.165 1.612 1.381 1.631 2.246 1.612 1.655 1.631 2.169 1.622 1.408 1.640 2.251 1.622 1.670 1.640 2.173 1.631 1.410 1.648 2.257 1.631 1.670 1.648 2.176 1.640 1.412 1.657 2.262 1.640 1.672 1.657 2.178 1.648 1.424 1.665 2.266 1.648 1.673 1.665 2.181 1.657 1.438 1.673 2.270 1.657 1.684 1.673 2.184 1.665 1.442 1.682 2.277 1.665 1.685 1.682 2.187 1.673 1.456 1.689 2.285 1.673 1.686 1.689 2.190 1.682 1.487 1.697 2.289 1.682 1.689 1.697 2.193 1.689 1.522 1.705 2.297 1.689 1.695 1.705 2.199 1.697 1.539 1.712 2.308 1.697 1.698 1.712 2.205 1.705 1.574 1.720 2.317 1.705 1.702 1.720 2.208 1.712 1.600 1.727 2.325 1.712 1.704 1.727 2.214 1.720 1.602 1.734 2.332 1.720 1.705 1.734 2.220 1.727 1.618 1.741 2.342 1.727 1.706 1.741 2.221 1.734 1.640 1.748 2.344 1.734 1.709 1.748 2.224 1.741 1.656 1.755 2.348 1.741 1.711 1.755 2.228 1.748 1.672 1.762 2.354 1.748 171
1.715 1.762 2.234 1.755 1.696 1.768 2.360 1.755 1.717 1.768 2.239 1.762 1.706 1.775 2.365 1.762 1.719 1.775 2.245 1.768 1.716 1.781 2.371 1.768 1.720 1.781 2.248 1.775 1.720 1.788 2.375 1.775 1.721 1.788 2.253 1.781 1.725 1.794 2.379 1.781 1.723 1.794 2.254 1.788 1.776 1.803 2.381 1.788 1.730 1.803 2.256 1.794 1.805 1.812 2.385 1.794 1.736 1.812 2.271 1.803 1.841 1.821 2.397 1.803 1.745 1.821 2.280 1.812 1.884 1.829 2.409 1.812 1.752 1.829 2.294 1.821 1.920 1.838 2.421 1.821 1.760 1.838 2.306 1.829 1.953 1.846 2.433 1.829 1.763 1.846 2.320 1.838 1.988 1.854 2.445 1.838 1.768 1.854 2.328 1.846 2.013 1.862 2.457 1.846 1.773 1.862 2.340 1.854 2.036 1.870 2.471 1.854 1.779 1.870 2.351 1.862 2.036 1.878 2.480 1.862 1.789 1.878 2.359 1.870 2.062 1.885 2.490 1.870 1.793 1.885 2.367 1.878 2.085 1.893 2.500 1.878 1.798 1.893 2.376 1.885 2.109 1.900 2.509 1.885 1.802 1.900 2.386 1.893 2.133 1.907 2.518 1.893 1.808 1.907 2.394 1.900 2.148 1.914 2.527 1.900 1.811 1.914 2.405 1.907 2.165 1.921 2.536 1.907 1.817 1.921 2.414 1.914 2.181 1.928 2.545 1.914 1.824 1.928 2.422 1.921 2.193 1.935 2.554 1.921 1.829 1.935 2.431 1.928 2.209 1.942 2.563 1.928 1.835 1.942 2.439 1.935 2.223 1.948 2.571 1.935 1.838 1.948 2.447 1.942 2.238 1.955 2.579 1.942 1.844 1.955 2.455 1.948 2.254 1.961 2.587 1.948 1.849 1.961 2.464 1.955 2.271 1.967 2.595 1.955 1.855 1.967 2.470 1.961 2.288 1.973 2.603 1.961 1.859 1.973 2.477 1.967 2.304 1.979 2.610 1.967 1.866 1.979 2.485 1.973 2.318 1.985 2.618 1.973 1.870 1.985 2.494 1.979 2.333 1.991 2.626 1.979 1.875 1.991 2.502 1.985 2.347 1.997 2.633 1.985 1.880 1.997 2.510 1.991 2.359 2.003 2.640 1.991 1.885 2.003 2.519 1.997 2.367 2.009 2.647 1.997 1.889 2.009 2.527 2.003 2.375 2.014 2.654 2.003 1.893 2.014 2.535 2.009 2.381 2.020 2.661 2.009 1.897 2.020 2.542 2.014 2.388 2.025 2.668 2.014 1.901 2.025 2.548 2.020 2.395 2.031 2.675 2.020 1.905 2.031 2.554 2.025 2.401 2.036 2.682 2.025 1.909 2.036 2.561 2.031 2.407 2.041 2.689 2.031 1.914 2.041 2.568 2.036 2.413 2.046 2.695 2.036 1.918 2.046 2.575 2.041 2.419 2.052 2.701 2.041 1.923 2.052 2.582 2.046 2.425 2.057 2.707 2.046 172
1.931 2.057 2.589 2.052 2.431 2.062 2.714 2.052 1.933 2.062 2.596 2.057 2.436 2.067 2.720 2.057 1.935 2.067 2.602 2.062 2.443 2.072 2.726 2.062 1.953 2.072 2.607 2.067 2.453 2.076 2.733 2.067 1.956 2.076 2.614 2.072 2.462 2.081 2.739 2.072 1.959 2.081 2.621 2.076 2.470 2.086 2.745 2.076 1.962 2.086 2.626 2.081 2.481 2.091 2.750 2.081 1.964 2.091 2.632 2.086 2.489 2.095 2.756 2.086 1.968 2.095 2.637 2.091 2.497 2.100 2.762 2.091 1.972 2.100 2.642 2.095 2.506 2.105 2.767 2.095 1.976 2.105 2.646 2.100 2.514 2.109 2.772 2.100 1.980 2.109 2.651 2.105 2.521 2.113 2.777 2.105 1.983 2.113 2.656 2.109 2.526 2.118 2.782 2.109 1.989 2.118 2.660 2.113 2.532 2.122 2.787 2.113 1.992 2.122 2.665 2.118 2.537 2.127 2.792 2.118 1.995 2.127 2.671 2.122 2.542 2.131 2.797 2.122 1.997 2.131 2.676 2.127 2.546 2.135 2.802 2.127 1.999 2.135 2.680 2.131 2.551 2.139 2.807 2.131 2.002 2.139 2.685 2.135 2.555 2.143 2.811 2.135 2.006 2.143 2.690 2.139 2.559 2.148 2.816 2.139 2.009 2.148 2.695 2.143 2.563 2.152 2.821 2.143 2.013 2.152 2.700 2.148 2.567 2.156 2.825 2.148 2.016 2.156 2.705 2.152 2.571 2.160 2.830 2.152 2.020 2.160 2.710 2.156 2.575 2.164 2.834 2.156 2.023 2.164 2.716 2.160 2.579 2.168 2.838 2.160 2.026 2.168 2.721 2.164 2.583 2.172 2.843 2.164 2.029 2.172 2.726 2.168 2.586 2.175 2.847 2.168 2.032 2.175 2.731 2.172 2.590 2.179 2.851 2.172 2.035 2.179 2.736 2.175 2.593 2.183 2.855 2.175 2.037 2.183 2.740 2.179 2.597 2.187 2.859 2.179 2.040 2.187 2.745 2.183 2.601 2.191 2.863 2.183 2.042 2.191 2.750 2.187 2.604 2.194 2.868 2.187 2.045 2.194 2.754 2.191 2.608 2.198 2.872 2.191 2.047 2.198 2.758 2.194 2.611 2.202 2.876 2.194 2.049 2.202 2.763 2.198 2.614 2.205 2.880 2.198 2.051 2.205 2.768 2.202 2.618 2.209 2.884 2.202 2.055 2.209 2.773 2.205 2.621 2.212 2.888 2.205 2.058 2.212 2.777 2.209 2.624 2.216 2.892 2.209 2.061 2.216 2.782 2.212 2.627 2.219 2.896 2.212 2.064 2.219 2.786 2.216 2.630 2.223 2.900 2.216 2.066 2.223 2.791 2.219 2.634 2.226 2.904 2.219 2.069 2.226 2.795 2.223 2.636 2.230 2.907 2.223 2.071 2.230 2.799 2.226 2.639 2.233 2.911 2.226 2.074 2.233 2.803 2.230 2.642 2.236 2.914 2.230 173
2.077 2.236 2.806 2.233 2.645 2.240 2.917 2.233 2.079 2.240 2.810 2.236 2.648 2.243 2.921 2.236 2.081 2.243 2.814 2.240 2.651 2.246 2.924 2.240 2.084 2.246 2.817 2.243 2.653 2.250 2.928 2.243 2.086 2.250 2.821 2.246 2.656 2.253 2.931 2.246 2.089 2.253 2.825 2.250 2.658 2.256 2.934 2.250 2.091 2.256 2.828 2.253 2.661 2.259 2.937 2.253 2.094 2.259 2.831 2.256 2.663 2.262 2.941 2.256 2.096 2.262 2.833 2.259 2.666 2.265 2.944 2.259 2.099 2.265 2.836 2.262 2.668 2.269 2.947 2.262 2.101 2.269 2.839 2.265 2.670 2.272 2.950 2.265 2.103 2.272 2.842 2.269 2.672 2.275 2.953 2.269 2.105 2.275 2.845 2.272 2.674 2.278 2.956 2.272 2.107 2.278 2.848 2.275 2.677 2.281 2.959 2.275 2.109 2.281 2.851 2.278 2.679 2.284 2.962 2.278 2.111 2.284 2.854 2.281 2.681 2.287 2.965 2.281 2.113 2.287 2.857 2.284 2.683 2.290 2.968 2.284 2.115 2.290 2.860 2.287 2.685 2.293 2.971 2.287 2.117 2.293 2.863 2.290 2.687 2.296 2.973 2.290 2.119 2.296 2.865 2.293 2.689 2.299 2.976 2.293 2.120 2.299 2.868 2.296 2.691 2.301 2.979 2.296 2.122 2.301 2.871 2.299 2.693 2.304 2.982 2.299 2.124 2.304 2.874 2.301 2.695 2.307 2.984 2.301 2.125 2.307 2.876 2.304 2.696 2.310 2.987 2.304 2.127 2.310 2.879 2.307 2.990 2.307 2.881 2.310 2.992 2.310 Ek Çizelge 34. Yığışımlı Zaman-Yığışımlı İnfiltrasyon (Damla) DUMUB Tc, saat Z, cm 0.028 1.057 0.048 1.074 0.079 1.090 0.097 1.105 0.108 1.120 0.136 1.148 0.156 1.162 0.171 1.175 0.186 1.187 0.204 1.204 0.226 1.221 0.243 1.243 0.259 1.254 0.275 1.275 174
0.286 1.295 0.305 1.314 0.319 1.332 0.332 1.350 0.342 1.367 0.352 1.383 0.365 1.399 0.380 1.414 0.392 1.428 0.404 1.442 0.412 1.456 0.426 1.469 0.437 1.482 0.447 1.495 0.457 1.507 0.467 1.518 0.477 1.530 0.487 1.541 0.491 1.552 0.501 1.563 0.510 1.573 0.516 1.583 0.523 1.593 0.527 1.603 0.534 1.612 0.544 1.622 0.548 1.631 0.556 1.640 0.564 1.648 0.570 1.657 0.576 1.665 0.585 1.673 0.591 1.682 0.595 1.689 0.602 1.697 0.609 1.705 0.622 1.712 0.628 1.720 0.635 1.727 0.645 1.734 0.655 1.741 0.663 1.748 175
0.669 1.755 0.675 1.762 0.683 1.768 0.690 1.775 0.696 1.781 0.705 1.788 0.710 1.794 0.716 1.803 0.723 1.812 0.732 1.821 0.738 1.829 0.746 1.838 0.753 1.846 0.761 1.854 0.767 1.862 0.772 1.870 0.777 1.878 0.784 1.885 0.792 1.893 0.799 1.900 0.805 1.907 0.810 1.914 0.814 1.921 0.818 1.928 0.827 1.935 0.829 1.942 0.834 1.948 0.843 1.955 0.849 1.961 0.851 1.967 0.859 1.973 0.867 1.979 0.873 1.985 0.877 1.991 0.884 1.997 0.891 2.003 0.897 2.009 0.902 2.014 0.907 2.020 0.910 2.025 0.916 2.031 0.921 2.036 176
0.926 2.041 0.931 2.046 0.934 2.052 0.940 2.057 0.943 2.062 0.947 2.067 0.950 2.072 0.957 2.076 0.961 2.081 0.965 2.086 0.968 2.091 0.972 2.095 0.975 2.100 0.978 2.105 0.982 2.109 0.985 2.113 0.986 2.118 0.988 2.122 0.991 2.127 0.994 2.131 0.997 2.135 1.000 2.139 1.004 2.143 1.007 2.148 1.011 2.152 1.016 2.156 1.019 2.160 1.023 2.164 1.026 2.168 1.029 2.172 1.033 2.175 1.035 2.179 1.039 2.183 1.042 2.187 1.046 2.191 1.051 2.194 1.054 2.198 1.058 2.202 1.061 2.205 1.065 2.209 1.068 2.212 1.070 2.216 177
1.072 2.219 1.074 2.223 1.076 2.226 1.079 2.230 1.082 2.233 1.085 2.236 1.088 2.240 1.090 2.243 1.094 2.246 1.097 2.250 1.101 2.253 1.104 2.256 1.108 2.259 1.110 2.262 1.112 2.265 1.114 2.269 1.117 2.272 1.119 2.275 1.121 2.278 1.123 2.281 1.125 2.284 1.128 2.287 1.130 2.290 1.132 2.293 1.134 2.296 1.136 2.299 1.138 2.301 1.140 2.304 1.142 2.307 1.145 2.310 178