ICS 91.100.30 TÜRK STANDARDI TS EN 1008 TÜRK STANDARDI TURKISH STANDARD TS EN 1008 Nisan 2003 ICS 91.100.30 BETON - KARMA SUYU - NUMUNE ALMA, DENEYLER VE BETON ENDÜSTRİSİNDEKİ İŞLEMLERDEN GERİ KAZANILAN SU DAHİL, SUYUN, BETON KARMA SUYU OLARAK UYGUNLUĞUNUN TAYİNİ KURALLARI Mixing water for concrete Specification for sampling, testing and assessing the suitability of water, including water recovered from processes in the concrete industry, as mixing water for concrete TÜRK STANDARDLARI ENSTİTÜSÜ Necatibey Caddesi No.112 Bakanlıklar/ANKARA 1
Bugünkü teknik ve uygulamaya dayanılarak hazırlanmış olan bu standardın, zamanla ortaya çıkacak gelişme ve değişikliklere uydurulması mümkün olduğundan ilgililerin yayınları izlemelerini ve standardın uygulanmasında karşılaştıkları aksaklıkları Enstitümüze iletmelerini rica ederiz. Bu standardı oluşturan Hazırlık Grubu üyesi değerli uzmanların emeklerini; tasarılar üzerinde görüşlerini bildirmek suretiyle yardımcı olan bilim, kamu ve özel sektör kuruluşları ile kişilerin değerli katkılarını şükranla anarız. Kalite Sistem Belgesi İmalât ve hizmet sektörlerinde faaliyet gösteren kuruluşların sistemlerini TS EN ISO 9000 Kalite Standardlarına uygun olarak kurmaları durumunda TSE tarafından verilen belgedir. Türk Standardlarına Uygunluk Markası (TSE Markası) TSE Markası, üzerine veya ambalâjına konulduğu malların veya hizmetin ilgili Türk Standardına uygun olduğunu ve mamulle veya hizmetle ilgili bir problem ortaya çıktığında Türk Standardları Enstitüsü nün garantisi altında olduğunu ifade eder. TSEK Kalite Uygunluk Markası (TSEK Markası) TSEK Markası, üzerine veya ambalâjına konulduğu malların veya hizmetin henüz Türk Standardı olmadığından ilgili milletlerarası veya diğer ülkelerin standardlarına veya Enstitü tarafından kabul edilen teknik özelliklere uygun olduğunu ve mamulle veya hizmetle ilgili bir problem ortaya çıktığında Türk Standardları Enstitüsü nün garantisi altında olduğunu ifade eder. DİKKAT! TS işareti ve yanında yer alan sayı tek başına iken (TS 4600 gibi), mamulün Türk Standardına uygun üretildiğine dair üreticinin beyanını ifade eder. Türk Standardları Enstitüsü tarafından herhangi bir garanti söz konusu değildir. Standardlar ve standardizasyon konusunda daha geniş bilgi Enstitümüzden sağlanabilir. TÜRK STANDARDLARININ YAYIN HAKLARI SAKLIDIR.
Ön söz - Bu standard, CEN tarafından kabul edilen EN 1008 (2002) standardı esas alınarak TSE İnşaat Hazırlık Grubu nca hazırlanmış ve TSE Teknik Kurulu nun 24 Nisan 2003 tarihli toplantısında Türk Standardı olarak kabul edilerek yayımına karar verilmiştir.
İçindekiler 0 Giriş... 1 1 Kapsam... 1 2 Atıf yapılan standard ve/veya dokümanlar... 1 3 Su tiplerinin sınıflandırılması... 2 4 Özellikler... 2 5 Numune alma... 4 6 Deneyler... 5 7 Deney raporu... 6 Ek A - Beton endüstrisindeki işlemlerden geri kazanılan su için gerekli şartlar... 7 Ek B (Bilgi için) Beton karma suyu için deney şeması... 10 Ek C (Bilgi için) Önerilen deney metotları... 13 Kaynaklar... 14
Beton - Karma suyu - Numune alma, deneyler ve beton endüstrisindeki işlemlerden geri kazanılan su dahil, suyun, beton karma suyu olarak uygunluğunun tayini kuralları 0 Giriş Beton imalinde kullanılan karma suyunun kalitesi, betonun priz süresini, dayanım kazanma hızını ve donatının korozyona karşı korunmasını etkileyebilir. Kalitesi bilinmeyen bir suyun, beton imali için karma suyu olarak uygunluğunun tayininde, suyun bileşimi ve imal edilecek betonun kullanım yeri dikkate alınmalıdır. 1 Kapsam Bu standard, EN 206-1 e uygun beton yapımı için gerekli su özelliklerini ve suyun uygunluğunun tayini metotlarını kapsar. 2 Atıf yapılan standard ve/veya dokümanlar Bu standardda, tarih belirtilerek veya belirtilmeksizin diğer standard ve/veya dokümanlara atıf yapılmaktadır. Bu atıflar metin içerisinde uygun yerlerde belirtilmiş ve aşağıda liste halinde verilmiştir. Tarih belirtilen atıflarda daha sonra yapılan tadil veya revizyonlar, atıf yapan bu standardda da tadil veya revizyon yapılması şartı ile uygulanır. Atıf yapılan standard ve/veya dokümanın tarihinin belirtilmemesi halinde en son baskısı kullanılır. EN, IEC, ISO Adı No (İngilizce) EN 196-1 Methods of testing cement Part 1 : Determination of strength EN 196-2 Methods of testing cement Part 2 : Chemical analysis of cement EN 196-3 Methods of testing cement Part 3 : Determination of setting time and soundness EN 196-21 Methods of testing cement Part 21 : Determination of chloride, carbon dioxide and alkali content of cement EN 206-1:2000 Concrete-Part 1 : Specification, performance, production and comformity. EN 12390-2 Testing hardened concrete Part 2: Making and curing specimens for strength tests EN 12390-3 Testing hardened concrete Part 3: Compressive strength of test specimens EN ISO 9963-2 Water quality Determination of alkalinity Part 2: Determination of carbonate alkalinity (ISO 9963-2:1994) TS No 1) Adı (Türkçe) TS EN 196-1 Çimento deney metotları Bölüm 1: Dayanım tayini TS EN 196-2 Çimento deney metotları Bölüm 2: Çimentonun kimyasal analizi TS EN 196-3 Çimento deney metotları Bölüm 3: Priz süresi ve genleşme tayini TS EN 196-21 Çimento deney metotları Bölüm 21: Çimentonun klorür, karbon dioksit ve alkali muhtevasının tayini TS EN 206-1 Beton Bölüm 1: Özellik, performans, imalât ve uygunluk TS EN 12390-2 TS EN 12390-3 TS 4182 EN ISO 9963-2 Beton Sertleşmiş beton deneyleri - Bölüm 2 : Dayanım deneylerinde kullanılacak deney numunelerinin yapımı ve küre tâbi tutulması Beton Sertleşmiş beton deneyleri - Bölüm 3 : Beton basınç dayanımı Su Kalitesi-Alkalinite tayini- Bölüm:2 Karbonat alkalinitesinin tayini 1) TSE Notu: Atıf yapılan standardların TS numarası ve Türkçe adı 3. ve 4. kolonda verilmiştir. 1
EN, IEC, ISO No ISO 4316 ISO 7890-1 Adı (İngilizce) Surface active agents Determination of ph of aqueous solutions Potentiometric method Water quality Determination of nitrate Part 1 : 2,6 - Dimethylphenol spectrometric method TS No TS 6365 EN 1262 TS 6231 Adı (Türkçe) Yüzey Aktif maddeler-yüzey aktif madde çözeltileri veya dispersiyonların ph değerlerinin tayini Su kalitesi Nitrat tayini Kısım 1: 2,6 - dimetilfenol spektrometrik metot 3 Su tiplerinin sınıflandırılması Beton imalinde kullanılan suyun uygunluğu, genellikle kaynağına (orijinine) bağlıdır. Sular aşağıda verilen tiplere ayrılabilir : 3.1 İçilebilen sular Bu sular beton yapımında kullanım için uygun kabul edilir. Bu tip sularda deney yapmaya gerek duyulmaz. 3.2 Beton endüstrisindeki işlemlerden geri kazanılan sular Madde A.2.1 de tarifi verilen bu sular, normal şartlarda betonda kullanım için uygundur. Ancak Ek A da verilen şartlara uygun olmalıdır. 3.3 Yer altı kaynaklarından çıkan sular Bu sular beton yapımına uygun olabilir, ancak deneye tâbi tutulmalıdır. 3.4 Tabiî yüzey suları ve endüstriyel atık sular Bu sular beton yapımına uygun olabilir, ancak deneye tâbi tutulmalıdır. 3.5 Deniz suyu ve acı göl suları Bu sular, içerisinde donatı veya diğer gömülü metal bulunmayan betonlarda kullanılabilir. Ancak genelde, donatılı veya öngerilmeli beton imalinde kullanım için uygun değildir. İçerisinde donatı veya diğer metal bulunan betonlarda, izin verilen toplam klorür muhtevası belirleyici faktördür. 3.6 Kanalizasyon (lâğım) suları Bu tür sular, beton yapımında kullanım için uygun değildir. 4 Özellikler 4.1 Genel Beton karma suyu olarak kullanılacak su, Madde 4.2, Madde 4.3.1, Madde 4.3.2 ve Madde 4.3.3 te verilen özeliklere uygun olmalıdır. Karma suyu olarak kullanılacak su, Madde 4.3.4 te verilen kimyasal özellikler veya Madde 4.4 te priz süresi ve basınç dayanımı için verilen özellikleri de sağlamalıdır. İçme suyu şebekesinden alınan suyun, bu standardda verilen özellikleri sağladığı kabul edilir. Birkaç kaynaktan alınan suyun karıştırılarak kullanılması (Madde A.2.2) hâlinde kriterler, karıştırılmış haldeki suya uygulanmalıdır. Not - 98/83/EC no lu Avrupa Birliği Direktifine* uygun sular içmeye uygun sudur ve bu nedenle, beton yapımında kullanım için uygun kabul edilir. 4.2 Ön muayene Su, Çizelge 1 de verilen deney işlemlerine göre muayene edilmelidir. Çizelge 1 de verilen özelliklerden biri veya birkaçına uygun olmayan sular, ancak Madde 4.4 te verilen şartları sağlayarak beton yapımında kullanım için uygun olduğunun gösterilmesi halinde kullanılabilir. * TSE Notu: Bu direktifin karşılığı olarak TS 266/ 1997 Sular-İçme ve kullanma suları standardı mevcuttur. 2
Çizelge 1- Karışım suyunun ön muayenesi için incelenecek özellikler ve deney işlemleri Özellik Deney işlemi 1 Sıvı ve katı yağlar Görünür izlerden (lekelerden) daha fazla olmamalıdır Madde 6.1.1 2 Deterjanlar Herhangi bir köpük 2 dakika içerisinde kaybolmalıdır. Madde 6.1.1 3 Renk Madde 3.2 de tarif edilen kaynaklardan elde edilenler dışındaki sular : Nitel olarak belirlenen renk, açık sarı veya daha açık olmalıdır. Madde 6.1.1 4 Askıda katı madde Madde 3.2 de tarif edilen kaynaklardan elde edilen sular Madde 3.2 de tarif edilen kaynaklardan elde edilenler dışındaki sular: Çökelti miktarı en fazla 4 ml olmalıdır. Madde A.4 Madde 6.1.1 5 Koku Madde 3.2 de tarif edilen kaynaklardan elde edilen sular: İçilebilir suyun sahip olduğu koku, hafif çimento kokusu ve suda yüksek fırın curufu bulunması halinde hafif hidrojen sülfür kokusu haricinde herhangi koku bulunmamalıdır. Madde 3.2 de tarif edilen kaynaklardan elde edilenler dışındaki sular: İçilebilir suyun sahip olduğu koku haricinde herhangi koku bulunmamalıdır. Hidroklorik asit ilâve edildikten sonra herhangi hidrojen sülfür kokusu olmamalıdır. Madde 6.1.1 Madde 6.1.1 6 Asitler ph 4 olmalıdır. Madde 6.1.1 7 Organik madde Sodyum hidroksit (NaOH) ilâve edildikten sonra nitel olarak belirlenen renk, sarıya dönük kahverengi veya daha açık olmalıdır. Madde 6.1.2 4.3 Kimyasal özellikler 4.3.1 Klorürler Suyun, Madde 6.1.3 e göre deney yapılarak tayin edilen ve Cl - olarak ifade edilen klorür muhtevası, Çizelge 2 de verilen seviyeyi geçmemelidir. Ancak, betonun toplam klorür muhtevasının, belirlenen beton sınıfı için EN 206-1:2000, Madde 5.2.7 den seçilen en büyük değeri geçmediğinin gösterilmesi halinde, Çizelge 2 de verilenlerden daha yüksek klorür muhtevasına izin verilebilir. Çizelge 2- Karma suyunun azamî klorür muhtevası Karma suyunun kullanılacağı beton cinsi Azamî klorür muhtevası mg/l Öngerilmeli beton veya şerbet 500 Deney işlemi İçerisinde, donatı veya diğer metal bulunan beton Içerisinde, donatı veya diğer metal bulunmayan beton 1000 4500 Madde 6.1.3 3
4.3.2 Sülfatlar Suyun, Madde 6.1.3 e göre deney yapılarak tayin edilen ve mg/l yi geçmemelidir. 2-4 SO olarak ifade edilen sülfat içeriği 2000 4.3.3 Alkali Betonda, alkali reaktif agrega kullanılma ihtimali varsa, suyun alkali muhtevası, Madde 6.1.3 e göre deney yapılarak tayin edilmelidir. Karma suyunun, sodyum oksit (Na 2 O) eş değeri olarak ifade edilen alkali muhtevası, normal şartlarda 1500 mg/l yi geçmemelidir. Bu sınır değerden daha yüksek alkali muhtevasına sahip olan sular ancak, betonda zararlı alkali silika reaksiyonlarını önleyici tedbirlerin alındığının gösterilmesi şartıyla kullanılabilir. Not - Bu konuda, CR 1901 no lu Betonda, alkali silika reaksiyonu nedeniyle oluşan hasarın önlenmesi için yerel şartnameler ve öneriler isimli CEN raporundan yararlanılabilir. 4.3.4 Zararlı kirlenme Öncelikle, şekerler, fosfatlar, nitratlar, kurşun ve çinko için nitel deneyler yapılabilir. Nitel deneyler sonucunda, bu maddelerin varlığı ortaya çıkarsa, miktarlarının ne olduğu kimyasal analizle belirlenmeli veya priz süresi ve basınç dayanımıyla ilgili deneyler yapılmalıdır. Kimyasal analiz yapılmışsa, sonuçlar Çizelge 3 te verilen sınır değerlere uygun olmalıdır. Çizelge 3- Zararlı maddelerle ilgili şartlar Madde En fazla miktar (mg/l) Deney işlemi Şekerler 100 Fosfatlar ; P 2 O 5 olarak ifade edilen 100 Nitratlar; NO 3 - olarak ifade edilen 500 Madde 6.1.3 Kurşun ; Pb 2 + olarak ifade edilen 100 Çinko ; Zn 2 + olarak ifade edilen 100 4.4 Priz süresi ve dayanım Madde 6.1.4 te verilen deneye tâbi tutulduğunda, uygunluğu araştırılan su ile yapılan beton numunelerde elde edilen priz başlangıç süresi, bir saatten daha az olmamalı ve damıtık su veya deiyonize su ile yapılan beton numunelerde elde edilen priz başlangıç süresine göre % 25 ten daha fazla sapma göstermemelidir. Priz bitiş süresi ise 12 saatten daha uzun olmamalı ve damıtık su veya deiyonize su ile yapılan beton numunelerde elde edilen priz sona erme süresine göre % 25 ten daha fazla sapma göstermemelidir. Uygunluğu araştırılan su ile yapılan beton veya harç numunelerin 7 günlük * ortalama basınç dayanımı, aynı yaşta deneye tâbi tutulan damıtık su veya deiyonize su ile hazırlanmış numune basınç dayanımının % 90 ından daha küçük olmamalıdır. 5 Numune alma Alınan su numunesi miktarı 5 L den daha az olmamalıdır. Numune, mevsime bağlı değişimlerin muhtemel etkisi de dahil olmak üzere, kullanılacak suyu temsil etmeli ve doğru şekilde etiketlenmiş olmalıdır. Su numunesi temiz ve sızdırmaz kapta muhafaza edilmelidir. Numune kabı, numune alınacak kaynak suyu ile önceden çalkalanmalıdır. Su numunesi, alındıktan sonraki iki hafta içerisinde deneye tâbi tutulmalıdır. * TSE Notu : Basınç dayanımı deneyinin 28 günlük numunede de yapılması önerilir. 4
6 Deneyler 6.1 Deney metotları 6.1.1 Ön inceleme Küçük miktarda alınan su numunesi kısmı, alındıktan sonra mümkün olduğu kadar kısa süre içerisinde, sıvı ve katı yağlar, deterjanlar, renk, askıdaki katı madde, koku ve organik madde bakımından incelenmelidir. Tabana çöken herhangi bir madde, numune çalkalanarak tekrar asılı hâle getirilmelidir. 80 ml numune 100 ml lik ölçülü silindir içerisine boşaltılır. Silindir uygun tıpa ile kapatılır ve 30 saniye süreyle şiddetlice çalkalanır. Numuneden, temiz su kokusundan farklı koku çıkıp çıkmadığı kontrol edilir. Koku konusunda herhangi bir şüphe duyulursa, su, içme suyu ile ilgili millî standard veya şartnemelere* göre koku seviyesinin tayini için deneye tâbi tutulur. Suyun koku seviyesi, içme suyu için kabul edilen en yüksek koku seviyesinden daha düşük olmalıdır. Ölçülü silindir içerisindeki su yüzeyinde köpük oluşup oluşmadığına bakılır ve 2 dakika sonra, köpük kalıp kalmadığı ve herhangi bir sıvı veya katı yağ belirtisi olup olmadığı kontrol edilir. Daha sonra ölçülü silindir, titreşim olmayan uygun bir yere konularak 30 dakika bekletilir. 30 dakika bekletilmenin sonunda, tabanda çöken katı maddenin görünür hacmi ve suyun rengi kaydedilir. Turnusol kağıdı veya ph metre kullanılarak suyun ph değeri ölçülür. Suya 0,5 ml hidroklorik asit ilâve edilerek, hidrojen sülfür bulunup bulunmadığı deneyle veya koklamak suretiyle belirlenir. 6.1.2 Organik madde 5 ml su numunesi, deney silindiri içerisine konulur. Kapalı ortamda tutularak sıcaklığının 15 C ilâ 25 C arasına gelmesi sağlanır. Su üzerine 5 ml % 3 (m/v) lik sodyum hidroksit çözeltisi ilâve edilir, çalkalanır ve bir saat beklemeye bırakılır. Suda oluşan renge bakılır. 6.1.3 Kimyasal deneyler Aşağıda verilen deney metotları, ilgili kimyasal deneyler için referans işlemleri tarif eder. Bunların dışındaki deney metotları kullanılacaksa, kullanılacak bu metotla elde edilen sonuçların, referans deney metodu kullanılarak elde edilen sonuca eş değer olduğu gösterilmelidir. Anlaşmazlık halinde sadece referans işlemler kullanılmalıdır : Klorürler Sülfatlar Alkali Şekerler Fosfatlar Nitratlar Kurşun Çinko - EN 196-21 de verilen ilgili deney - EN 196-2 de verilen ilgili deney - EN 196-21 de verilen ilgili deney - Kullanım yerinde geçerli standardlara göre - Kullanım yerinde geçerli standardlara **göre - ISO 7890 1'e göre - Kullanım yerinde geçerli standardlara*** göre - Kullanım yerinde geçerli standardlara*** göre 6.1.4 Priz süresi ve dayanım Aşağıda verilen deney metotları kullanılmalıdır. Çimento hamurunda priz süresi - EN 196-3 Harç prizma dayanımı - EN 196-1 Beton numune yapımı - EN 12390-2 Beton numunelerin deneyi - EN 12390-3 Dayanım deneyi için, uygunluğu araştırılan suyun kullanıldığı 3 adet harç veya beton numune hazırlanmalı ve deneye tâbi tutulmalıdır. Deney sonuçları, saf su veya deiyonize su kullanılarak yapılan benzer numunelerden elde edilen deney sonuçları ile kıyaslanmalıdır. * Bu amaçla TS 9840 EN 1622 / 2001 e başvurulabilir. ** Bu amaçla TS 7886 / 1990 a başvurulabilir. *** Bu amaçla TS 6290 / 1989 a başvurulabilir. 5
6.2 Deney yapılma sıklığı Beton karma suyu deneyleri aşağıda verilen sıklıkta yapılmalıdır : İçme suyu Deney yapılmaz. Beton endüstrisindeki işlemlerden geri kazanılan su (Madde A.2.1 de tarif edilen) Ek A ya uygun şekilde deney uygulanır. Yer altı kaynaklarından çıkan sular, tabiî yüzey suları ve endüstriyel atık sular İlk defa kullanmadan önce ve daha sonra, su bileşimindeki değişimler kararlı hale gelinceye kadar ayda bir kez deney yapılır. Daha sonra deney seyrekleştirilebilir. Deniz suyu ve acı göl suları İlk kullanımdan önce ve daha sonra yılda bir kez ve gerekli olduğu zamanlarda deneye tâbi tutulur. 6.3 Uygunluk değerlendirmesi Bu standardda verilen özellikler, kesin değerler olarak ifade edilmiştir. Uygun beton karma suyu Madde 4 te verilen özeliklere sahip olmalıdır. 7 Deney raporu 2) Deney raporunda aşağıda verilen bllgiler yer almalıdır: a) Suyun tipi ve su kaynağının tarifi, b) Numune alma yeri, c) Numune alınan tarih ve zaman (saat), d) Deney yapılan lâboratuvar ve yapanın ismi, e) Deney tarihi, f) Deney sonuçları ve sonuçların bu standardda verilen şartlarla kıyaslanması. 2) TSE Notu : Deney raporu, burada istenilen bilgilere ilâveten TS EN ISO/IEC 17025 de verilen bilgileri de ihtiva edecek şekilde düzenlenebilir. 6
Ek A Beton endüstrisindeki işlemlerden geri kazanılan su için gerekli şartlar A.1 Kapsam Beton endüstrisindeki işlemlerden geri kazanılan sular, tek başına veya diğer sularla karıştırılarak beton karma suyu olarak kullanılabilir. A.2 Terimler ve tarifler A.2.1 Beton endüstrisindeki işlemlerden geri kazanılan su Beton endüstrisindeki işlemlerden geri kazanılan sular aşağıda verilenlerdir : - Herhangi artık taze beton içerisindeki su, - Hareketli beton taşıyıcıları, karıştırıcı tamburlar, transmikserler veya karıştırıcılar ve beton pompalarının iç kısımlarının temizlenmesi sonucu ortaya çıkan yıkama suyu, - Sertleşmiş betonun kesilme, aşındırılma ve su ile yüzeyinin pürüzlendirilmesi işlemlerinde kullanılan su, - Beton imâli esnasında, taze betondan vakumla çekilen su. Su, aşağıda belirtilen yerlerden alınabilir: - Su içerisinde bulunan katı maddeleri düzgün şekilde dağıtmaya uygun donanım monte edilmiş havuzlar. - Katı maddelerin uygun şekilde çökelmesi için yıkama suyunu, yeterli süreyle bekletmeye uygun çökeltme havuzları veya benzeri tesisler. Not - Beton endüstrisindeki işlemlerden geri kazanılan suların içerisinde, değişen konsantrasyonlarda, genellikle 0,25 mm den daha küçük boyutlu tanecikler bulunur. A.2.2 Karışık su Karışık su, beton endüstrisinden geri kazanılan su ve diğer herhangi bir kaynaktan elde edilen suyun karışımıdır. A.2.3 Atık beton ve harç Atık beton, beton yerleştirildikten sonra artan veya beton transmikserinin beton tesisinde yıkanması esnasında çıkan taze beton kalıntısıdır. Atık beton tabiri, beton kamyonu veya pompalarının temizlenmesi esnasında ortaya çıkan taze betonu da kapsar. Atık harç da, atık betonla aynı şekilde düşünülebilir. A.2.4 Geri kazanılan agregalar Geri kazanılma işlemi ile elde edilen agregalardır. Not - Geri kazanılan agregalar, EN 206-1:2000, Madde 5.2.3.3 e uygun şekilde kullanılabilir. A.3 Beton endüstrisindeki işlemlerden geri kazanılan suyun kullanımındaki sınırlamalar Beton endüstrisindeki işlemlerden geri kazanılan su veya karışık su, aşağıda verilenlerin sağlanması şartıyla, donatısız, donatılı, içerisinde gömülü metal bulunan beton ve öngerilmeli betonlarda kullanılabilir: 1) Beton endüstrisindeki işlemlerden geri kazanılan su ile birlikte gelen ilâve katı madde miktarı, beton harmanı içerisindeki toplam agrega kütlesinin, %1 inden (kütlece) daha az olmalıdır. 2) İmal edilecek beton, bazı özel şartlara sahipse (mimarî beton, öngerilmeli beton, hava sürüklenmiş beton, zararlı çevrede bulunacak beton gibi), beton endüstrisindeki işlemlerden geri kazanılan suyun muhtemel etkisi dikkate alınmalıdır. 3) Geri kazanılan su miktarı, günlük imalâta mümkün olduğu kadar düzgün şekilde dağıtılmalıdır. Bazı imalât işlemlerinde, betonda yeterli performans sağlandığının gösterilmesi şartıyla, içerisinde daha fazla miktarda katı madde bulunan su kullanılabilir. 7
A.4 Özellikler A.4.1 Genel Beton endüstrisindeki işlemlerden geri kazanılan bütün sular veya karışık sular, beton karma suyu için Madde 4 te ve aşağıda verilen özelliklere sahip olmalıdır. A.4.2 Depolama Karma suyu, depolanma esnasında kirlenmeye karşı yeterli şekilde korunmalıdır. A.4.3 Katı malzemenin su içerisinde dağılımı Yoğunluğu, 1,01 kg/l den daha büyük olan geri kazanılmış su içerisindeki katı maddenin, düzgün şekilde dağılımının sağlanması için uygun donanım yapılmalıdır. Yoğunluğu 1,01 kg/l ye eşit veya daha küçük olan suyun içerisindeki katı madde miktarının ihmal edilebilir mertebede olduğu kabul edilebilir. A.4.4 Geri kazanılmış su içerisinde bulunan katı madde kütlesi Geri kazanılmış su içerisinde bulunan katı madde kütlesi, su yoğunluğu esas alınarak Çizelge A.1 de verilen değerlere göre tahmin edilebilir. Katı madde ve su, beton tasarımında dikkate alınmalıdır. Çizelge A.1- Su içerisindeki katı madde Geri kazanılmış su yoğunluğu Katı madde kütlesi Karışım suyunun net hacmi ( kg/l ) ( kg/l) (Litre / Litre ) 1,02 0,038 0,982 1,03 0,057 0,973 1,04 0,076 0,964 1,05 0,095 0,955 1,06 0,115 0,945 1,07 0,134 0,936 1,08 0,153 0,927 1,09 0,172 0,918 1,10 0,191 0,909 1,11 0,210 0,900 1,12 0,229 0,891 1,13 0,248 0,882 1,14 0,267 0,873 1,15 0,286 0,864 Su içerisindeki katı madde miktarının tahmini için yapılan hesaplamada, ince maddenin tane yoğunluğu, 2,1 kg/l alınmıştır. Bunun dışında ölçülen herhangi bir yoğunluk değeri için Çizelgede verilen değerler aşağıda verilen eşitlik kullanılarak yeniden hesaplanmalıdır. 1 ρww Wfl =. ρf 1 ρ f Burada ; W fl su içerisinde bulunan katı maddenin kütlesi (kg/l), ρ ww su yoğunluğu (kg/l), ρ f katı maddenin tane yoğunluğu (kg/l) dur. 8
A.5 Muayene A.5.1 Yoğunluk Beton endüstrisindeki işlemlerden geri kazanılan veya karıştırılmış suyun yoğunluğu, su havuzundan alınmış ve homojen hâle getirilmiş numunelerde belirlenmelidir. Beton imalinde kullanılan bu suyun yoğunluğu, en az günde bir defa, en yüksek yoğunluğun meydana geldiği tahmin edilen zamanlarda tayin edilmelidir. Ancak, su yoğunluğunun izlenmesi için imalâtçının el kitabında farklı işlemler tarif edilmişse, bunlar uygulanmalıdır. Otomatik cihazlar da, kullanım metotlarının ve kalibrasyonlarının, beton imalâtçısının el kitabında tarif edilmesi hâlinde kullanılabilir. A.5.2 Uygunluk Beton endüstrisindeki işlemlerden geri kazanılan su veya karışık suyun uygunluğu, Madde 4 e göre tayin edilmelidir. 9
Ek B (Bilgi için) Beton karma suyu için deney şeması Not - Bu deney şeması, su numunelerinin sadece pratik şekilde deneye tâbi tutulması için verilmiştir. Standard hükümleri daima önceliklidir. Su tipleri Su kabul edilir Evet 1 İçilebilir su Su reddedilir Evet 2 Kanalizasyon suyu Ek A ya bakılmalıdır Evet 3 Beton endüstrisindeki işlemlerden geri kazanılmış su veya karışık su 6 nolu kutuya gidilmelidir. Evet 4 - Yer altı kaynaklarından alınan su - Tabiî yüzey suları ve endüstriyel atık sular Aynı zamanda Madde 4 e bakılmalıdır Sadece, içerisinde donatı veya gömülü metal bulunmayan betonda kullanılır Evet 5 Deniz suyu veya acı göl suyu 28 no lu kutuya gidilmeli veya su reddedilmelidir. 28 no lu kutuya gidilmeli veya su reddedilmelidir. 28 no lu kutuya gidilmeli veya su reddedilmelidir. 28 no lu kutuya gidilmeli veya su reddedilmelidir. 28 no lu kutuya gidilmeli veya su reddedilmelidir. 28 no lu kutuya gidilmeli veya su reddedilmelidir. 28 no lu kutuya gidilmeli veya su reddedilmelidir. İlk muayene Evet 6 Sıvı ve katı yağlar : görünür izler Evet 7 Deterjanlar: kalıcı köpük Evet 8 Renk: açık sarıdan daha koyu renk Evet 9 Askıdaki madde: > 4 ml Evet 10 Evet Evet 12 Koku: İçilebilir su kokusundan daha keskin koku 11 Asitler: ph < 4 Organik madde: sarımtırak kahverengiden daha koyu renk Devamı bir sonraki sayfada 6 dan 12 no luya kadar olan kutular için Çizelge 1 e bakılmalıdır Yüksek fırın curufu bulunması halinde, Çizelge 1 in 5. satırına bakılmalıdır. 10
Kimyasal deneyler Madde 4.3 e uygun deneyler (Filtrasyon: 0,45 µm gözenek açıklıklı membran filtre kullanılır ve daha sonraki deneyler filtreden geçen kısma uygulanır) Su kabul edilir Evet 13 Çözünmüş madde < 100 mg/l Betonda izin verilen en yüksek klorür seviyesinin geçilmesi hâlinde su reddedilir Evet 14 Klorür muhtevası Çizelge 2 de verilen seviyeyi geçiyor Betonun klorür muhtevasının, EN 206-1 de Madde 5.2.7 den seçilen sınıf için belirlenmiş en büyük değeri geçmediğinin gösterilmesi halinde su kullanılabilir. Su reddedilir Evet 15 Sülfat muhtevası > 2000 mg/l Betonda, alkali reaktif agregaların kullanılma ihtimali yoksa, su kabul edilir Su kabul edilir Evet 16 Suyun eş değer sodyum oksit muhtevası > 1500 mg/l Evet 17 Çözünmüş madde NaCl 100 mg/l Bu sınır aşılmışsa ve betonda alkali reaktif agrega kullanılma ihtimali varsa su, ancak zararlı alkali silika reaksiyonlarını önleyici tedbirlerin alındığının gösterilebilmesi halinde kullanılabilir. CR 1901 saylılı CEN raporuna bakılmalıdır. NaCl miktarı suda ölçülen Cl miktarının NaCl olarak bulunduğu kabulüyle hesaplanır. Su kabul edilir Evet 18 Su kabul edilir Evet 19 Çözünmüş madde NaCl Na 2 SO 4 100 mg/l Çözünmüş madde - NaCl - Na 2 SO 4 - Na 2 CO 3 100 mg/l Na 2 SO 4 ve Na 2 CO 3 miktarları, sülfatlar ve karbonatların sodyum tuzları olarak bulunduğu kabulüyle hesaplanmıştır. Zararlı kirlenme a) Priz süresi ve dayanım üzerindeki etki tayin edillir 28 no lu kutuya gidilir a) veya b) Nitel kimyasal analizler yapılır b) 20. kademeye gidilir Devamı bir sonraki sayfada 11
Aşağıda verilenlere ait nitel deneyler yapılır: 20 - Şekerler - Fosfatlar - Nitratlar - Kurşun - Çinko Su kabul edilir Evet 21 Nitel deney sonuçlarına göre 20 no lu kutuda verilen maddeler yok 28 no lu kutuya gidilir a) a) Priz süresi ve dayanım üzerindeki etki tayin edillir veya b) Nicel (kantitatif) kimyasal analizler yapılır b) 22 no lu kutuya gidilir Su reddedilir Evet 22 Şekerler > 100 mg / L Su reddedilir Evet 23 Su reddedilir Evet 24 Su reddedilir Evet 25 Su reddedilir Evet 26 Su kabul edilir Evet 27 Fosfatlar (P 2 O 5 olarak ifade edilen) > 100 mg / L Nitratlar (NO 3 olarak ifade edilen) > 500 mg / L Kurşun (Pb 2+ olarak ifade edilen) > 100 mg / L Çinko (Zn 2+ olarak ifade edilen) > 100 mg / L Nicel deneyler, kirlenmenin Çizelge 3 te verilen seviyenin altında kaldığını gösteriyor Priz süresi ve dayanım Su reddedilir Evet 28 Priz süresi, Madde 4.4 te verilen şartları sağlamıyor hayır 29 no lu kutuya gidilir Su reddedilir Evet 29 30 Dayanım, Madde 4.4 te verilen şartları sağlamıyor hayır Numunenin 6 no lu kutudan 12 no lu kutuya kadar (6 no lu ve 12 no lu kutu dahil) olan kutularda verilen deneylerden herhangi birisinde yetersiz bulunması hâlinde Kimyasal deneyler bölümüne gidilir ve 13 no lu kutudan 19 no lu kutuya kadar (13 no lu ve 19 no lu kutu dahil) olan kutularda gösterilen deneyler uygulanır. 30 no lu kutuya gidilir Su kabul edilir 12
Ek C (Bilgi için) Önerilen deney metotları Deney metotları arasında verilmeyen veya Madde 2 deki atıf yapılan standardlarda bulunmayan, aşağıda verilmiş deney metotları kullanılabilir : ph ISO 4316 Karbonat ve bikarbonat Na ve K Şekerler - (yarı) Nitel Nicel Çinko, Zn 2+ olarak (yarı) Nitel Nicel Kurşun, Pb 2 olarak (yarı) Nitel Nitel ISO 9963 2 ISO 9964 Mullisch / α - naftol Millî standardlarda verilen metot kullanılır Amonyum cıva radon yoluyla renk reaksiyonu Millî standardlarda verilen metot kullanılır Millî standardlarda verilen metot kullanılır Millî standardlarda verilen metot kullanılır 13
Kaynaklar [1] 75/440/EEC, European directive : Quality of surface water for production of potable water. [2] 98/83/EEC, European directive : On the Quality of water intended for human consumption. [3] CEN report CR 1901, Regional specifications and recommendations for the avoidance of damaging alkali silica reactions in concrete. EN 197-1 Cement Part 1: Composition, specifications and conformity criteria for common cements EN 12350-1 Testing fresh concrete Part 1: Sampling. EN ISO 7887 Water quality Examination and determination of colour (ISO 7887:1994). ISO 6878 Water quality Spectrometric determination of phosphorus using ammonium molybdate. ISO 9280 ISO 9297 ISO 9964-1 ISO 9964-2 ISO 9964-3 ISO 10530 Water quality Determination of sulfate Gravimetric method using barium chloride. Water quality Determination of chloride Silver nitrate titration with chromate indicator ( Mohrs method ). Water quality Determination of sodium and potassium Part 1: Determination of sodium by atomic absorbtion spectrometry. Water quality Determination of sodium and potassium Part 2: Determination of potassium by atomic absorbtion spectrometry. Water quality Determination of sodium and potassium Part 3: Determination of sodium and potassium by flame emission spectrometry. Water quality Determination of dissolved sulphide Photometric method using methylene blue. 14