FUTBOL EKONOMİSİ DÜNYADA BÜYÜYOR

FUTBOL EKONOMİSİ DÜNYADA BÜYÜYOR Uluslararası Futbol Federasyonları Birliği nin (FIFA), Birleşmiş Milletler (BM) ile Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü (OECD) veri ve raporlarından derlediği bilgiye göre, futbol ekonomisindeki hızlı gelişme, şike ve diğer yolsuzlukların da artmasına neden oldu. Özellikle son 510 yıllık dönemde, futbol ekonomisinin hızlı bir gelişme içinde olması, bu sektöre girenlerin sayısını da artırdı. T ürkiye de futbol ekonomisi bugüne kadar ölçülmemiş üç önemli sektörden (gastronomi, spor ve kültür) birini oluşturuyor. Oysa futbol ekonomisi araştırılması gereken en önemli sektörlerden biri. Dolayısıyla TOBB Ekonomik Forum Dergisi nin bu sayısında Avrupa Eğitim ve Bilimsel Araştırmalar 30 Vakfı nın (TAVAK) spor ekonomisine yönelik yaptığı kapsamlı araştırmaya yer veriyoruz. TAVAK ın araştırmasına göre, futbol ekonomisi 'de Galatasaray, Fenerbahçe ve Beşiktaş gibi üç büyük takımın yanı sıra birçok kulübün ekonomik boyutları deki birçok sanayi kuruluşun üzerine çıkmış bulunuyor. Ayrıca sağladıkları istihdamın da de ciddiye alınacak boyutlara eriştiği görülüyor. Uluslararası Futbol Federasyonları Birliği (FIFA), Birleş

miş Milletler (BM) ile Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü (OECD) veri ve raporlarından derlediği bilgiye göre, futbol ekonomisindeki hızlı gelişme, şike ve diğer yolsuzlukların da artmasına neden oldu. Özellikle son 10 yıllık dönemde, futbol ekonomisinin hızlı bir gelişme içinde olması, bu sektöre girenlerin sayısını da artırdı. 2000 li yılların başında futbolda Galatasaray ın UEFA kupası şampiyonluğu dışında Türk Milli Takımı da ba şarılı sonuçlar elde etti. Milli takım bugüne kadar iki Dünya Kupası na katılabildi (195/2002). 2002 yıllında yarı finalle çıkmayı başaran Türk Milli Takımı, 2002 yılında Dünya Kupası nda üçüncülüğü elde etti. bu başarı dolayısıyla 200 yılında FIFA sıralamasında beşinciliğe kadar yükseldi. 31i

2013 Yılında FIFA Milli Takımlar Sıralaması Tablo I: SIRA PUAN +/ POZ 1 TAKIM 1532 0 2 1273 0 3 Kolombiya 1206 Arjantin 120 1 5 Hollanda 1180 0 6 Italya 112 2 7 Portekiz 1099 1 8 Hırvatistan 1098 9 Brezilya 1095 13 10 Belçika 1079 2 11 Yunanistan 1038 5 12 Uruguay 1016 7 13 Fildişi Sahili 1009 0 1 BosnaHersek 995 1 15 Ingiltere 99 6 16 İsviçre 987 2 17 Rusya 979 6 18 Ekvador 932 8 19 Peru 898 11 20 Meksika 880 3 21 Şili 872 22 ABD 865 6 23 Fransa 838 5 2 Gana 830 3 25 Norveç 801 26 Çek Cumhuriyeti 797 2 27 Danimarka 788 7 28 Mali 77 5 28 Karadağ 77 3 28 Ukrayna 77 11 57 573 3 Kaynak: FIFA/Coca Cola Weltrangliste (TEMMUZ 2013) DÜNYANIN 2013 YILINDA EN DEĞERLI FUTBOL KULÜPLERI 'de futbol ekonomisinin büyüklüğü 585 milyon euroyu bulurken, bu ekonominin yakın bir zamanda 1 milyar euroya ulaşacağı tahmin ediliyor. Dünyada ise futbol ekonomisinin toplam büyüklüğü 150 milyar euroyu buluyor. Avrupa'daki futbol pazarının büyüklüğünün 15 milyar doları aşması ve futbol sektöründe kârların artması tüm spor sektöründeki yatırımların en çoğunun futbola yapılmasına neden oluyor. Ancak bunun sonuçları özellikle son yıllarda olumsuz yönde görülmeye başlandı. 2013 yılında gerek UEFA gerek Avrupa Şampiyonlar Ligi nde ileri konumlara gelmiş olmasına rağmen (Tablo IV) dünyanın 32 en değerli 20 kulübü arasında bir Türk takımı bulunmuyor. Bu da şikenin yi getirdiği konumla ilgili olduğu belirtiliyor. Özellikle transfer gelirlerinde istediği rakamları elde edemeyen, böylece en önemli istatistikte sınıfta kaldı. 10 ülkenin transfer gelir ve giderine (Tablo II) bakıldığında, eksi 80 milyon euroluk bir rakamla,,, Fransa, ve Rusya nın ardından yedinci sırada yer alıyor. Gelir gider farkında 20 ülkenin yedisi ekside yer alırken, 13 ülke ise transferleri kârla kapatıyor. Transfer gelir ve gider farkında en fazla kâr elde eden ülkeler Hollanda, Brezilya ve Portekiz olarak sıralanıyor.

Tablo II: ÜLKE Transfer İstatistikleri 2012/2013 Gelirleri ve Giderleri LİG GİDERLER GELİRLER TOPLAM 260.015.000 58.270.000 201.75.000 Premier League Primera División 190.120.000 202.020.000 11.900.000 1.Bundesliga 182.900.000 160.280.000 22.620.000 Fransa Ligue 1 176.50.000 66.500.000 109.950.000 Serie A 155.700.000 100.380.000 55.320.000 Rusya Premier Liga 91.175.000 66.250.000 2.925.000 Ukrayna Premier Liga 79.700.000 7.600.000 5.100.000 Süper Lig 5.075.000 17.370.000 27.705.000 Primeira Liga 0.950.000 97.000.000 56.050.000 Portekiz Hollanda Eredivisie 21.600.000 67.850.000 6.250.000 Meksika Liga MX Apertura 21.005.000 1.200.000 20.195.000 11.270.000 S.Arabistan Katar Serie B 13.830.000 25.100.000 Saudi Professional League 13.200.000 9.700.000 3.500.000 Stars League 11.700.000 11.700.000 15.357.000 Championship 9.358.000 2.715.000 Jupiler Pro League 7.50.000 16.600.000 9.150.000 2.Bundesliga 7.010.000 17.195.000 10.185.000 Premier League.750.000 1.238.000 3.512.000 Bundesliga.700.000 10.00.690.000 Çin Super League 3.892.750 62.75 3.830.000 İsviçre Super League 3.70.000 1.700.000 10.960.000 Série A 2.00.000 12.975.000 10.575.000 Belçika İskoçya Avusturya Brezilya Hırvatistan 1.HNL 2.00.000.800.000 2.00.000 Polonya Ekstraklasa 1.355.250 6.225.000.869.750 Danimarka Superligaen 1.320.000 16.050.000 1.730.000 Ligat ha'al 1.300.000 1.750.000 50.00 Portekiz Segunda Liga 1.250.000 3.000.000 1.750.000 Yunanistan Super League 1.150.000.890.000 3.70.000 Tippeligaen 800.00 6.250.000 5.50.000 Liga 1 710.00 7.900.000 7.190.000 Bulgaristan A Grupa 700.00.950.000.250.000 Fransa Ligue 2 650.00 13.360.000 12.710.000 Israil Norveç Romanya İsveç Sırbistan Fas Allsvenskan 650.00 1.750.000 1.100.000 SuperLiga 160.00 1.370.000 1.210.000 1.266.250 Botola Pro 83.75 1.350.000 Torneo Descentralizado 2.300.000 2.300.000 J. League Division 1 1.200.000 1.200.000 Hırvatistan 2.HNL 1.700.000 1.700.000 Kolombiya Liga Postobon II 8.350.000 8.350.000 Segunda División 20.50.000 20.50.000 Peru Japonya Kaynak: Transfermarkt / TAVAK 2013 TÜRKİYE DE UEFA KRİTERLERİNE UYAN KAÇ TAKIM VAR? UEFA ve Finansal Fair Play in hedefleri şöyle sıralanıyor: Kulüplere daha fazla mali disiplin ve kontrol getirmek, Kulüplerin maaş/transfer baskısını azaltmak ve futbolun içindeki enflasyonu sınırlamak, Kulüplerin gelir ve gider dengesini sağlamak, Kulüplerin fiziki altyapısına ve genç futbolcularına uzun vadeli yatırım yapmalarını sağlamak, Kulüplerin yükümlülüklerini zamanında karşılamalarını sağlamak. UEFA nın bu hedefleri kapsamında futbol kulüplerinin uyması gereken kriterler beş başlık altında toplanıyor: Sportif Kriterler: Kulüplerin, gençlerin sportif ve akademik eğitimine gerekli çabayı harcamaları ve bu amaçla yetkin teknik eğiticiler istihdam etmeleri, oyun alanı ve dışında fair play in yerleştirilmesiyle ilgililer (futbolcular, hakemler, teknik eğiti 33i

Türk Kulüplerinin Yabancı Transfer Bilançosu 2012/2013 Tablo III: TAKIM Fenerbahçe Galatasaray Trabzonspor Beşiktaş Eskişehirspor Sivas spor Bursaspor Gençlerbirliği Kayseri spor Ordu spor Kasımpaşa GİDERİ GELİRİ 2,000,000,000,000 20,000,000 56,580,33 TL 9,30,072 TL 762,016,670 TL 5,500,000 12,966,39 TL 5,000,000 1,500,000 1,500,000 17,22,72 TL 2,357,518 TL 1,000,000 5,000,000 238,636,939 TL 3,536,277 TL 1,000,000 5,500,000 18,09,372 TL 11,787,590 TL 1,000,000 39,66,862 TL 2,357,518 TL 1,000,000 139,317,313 TL 2,500,000 1,200,000 1,300,000 5,893,795 TL 82,273,181 TL 123,392,38 TL 2,000,000,715,036 TL 3,500,000 2,00,000 300,000 3,200,000 16,588,175 TL 5,658,03 TL,600,000 2.000.000 31,875,155 TL 8,251,313 TL 2,00,000 75,083,180 TL,600,000 10,8,583 TL Gaziantepspor TOPLAM AÇIK 2,000,000 2,000,000 53,000,000 7,500,000 5,300,000 12,98,57 TL Kaynak: TAVAK değerlendirmesi 2013 ciler ve görevliler) arasında ortak anlayışın geliştirilmesi hedefine dönük kriterler. Altyapı kriterleri: ve Avrupa çapında donanım ve temizlik açısından, nitelik bakımından eşit standartta tesislere ulaşılması, izleyicilerin güvenli, rahat yararlanmalarına elverişli, basın mensuplarının görevlerini düzenli ve uygun ortamlarda yerine getirebilecekleri statları ve futbolcuların yeteneklerini geliştirebilmelerine olanak tanıyacak eğitim tesislerini oluşturma amacına dönük kriterler. Personele ilişkin ve idari kriterler: Kulüplerin artan ticari önem karşısında, belli bilgi birikimine sahip, iyi eğitimli, nitelikli profesyonelleri istihdam etmeleri, güvenlik açısından yetkin hizmetlerden yararlanmaları ve sportif başarı açısından da tüm takımların nitelikli teknik öğreticiler tarafından eğitilmeleri ve tıbbi destek görmeleri amacına dönük kriterler. Bu konuda Köln Üniversitesi adli çalışmalar yapıyor. Mali kriterler: Kulüplerin ekonomik ve mali kapasiteleriyle şeffaflık ve kredibilitelerinin artırılması, yatırımcılara gerekli 3 önemin verilmesinin yerleştirilmesi, ulusal ve uluslararası turnuvaların devamlılığının temini ve mali yönden fair play in yerleştirilmesi amaçlarına dönük kriterler. Hukuki kriterler: Dönem içinde meydana gelebileceği planlanan bütün yükümlülüklerini yerine getirebilecek yeterli mali kaynaklara ve kullanılabilir kredi olanaklarına (gerektiğinde) sahip olduğunu gösteren kanıtlar. Bunlar şöyle sıralanıyor: Fon akım tablolarının hazırlanması: Tablo, kulübün belli bir dönem boyunca sağladığı fonları, yatırım ve finansman faaliyetlerini özetler. Dönem boyunca finansal durumda meydana gelen değişikliklerini açıklar. Fon akım tabloları, temel mali tablolarla birlikte sunulur. Bu tabloda fon kavramı tüm finansal araçları kapsar. Fon akım tabloları düzenlenirken fon kavramı

nın hangi anlamda kullanıldığı açıkça belirtilir. Nakit akım tablolarının hazırlanması: Bu tablo bir kulüpte, belli bir dönemde ortaya çıkan nakit akış kaynakları ve kullanım yerleri itibarıyla gösteren tablodur. Bu tabloda fon kavramı kasa mevcudu ve bankadaki mevduatları kapsar. Bankalar ve özel finans kurumlarıyla yapılan kredi sözleşmelerinin ve varsa banka garantilerinin orijinal veya noter tasdikli kopyalarının ibrazı. UEFA kriterlerine uygun yapılanmasını gerçekleştirememiş kulüpler, federasyondan kulüp lisansı alamayacakları için, sportif performans sergileseler bile Şampiyonlar Ligi ve UEFA Avrupa Ligi mücadelelerine katılamıyor. Bunun dışında yine lokal federasyonlar bu kriterlere uyum sağlamamış kulüplere birtakım yaptırımları uygulama hakkına sahip. Süper Ligi'nde mücadele eden 18 kulüpten sadece sekiz kulübün UEFA kriterleri kapsamında, federasyondan lisans alabilmiş olmaları dikkat çekiyor. Son derece yetersiz olan bu sayının bir an önce artırılması bugün federasyonun en öncelikli görevleri arasında yer alması gerekiyor. Aksi takdirde Avrupa nın en değerli altıncı ligi olma iddiasında bulunan bir ligde sadece sekiz kulübün lisans alabilmesi, Türk futbolunda altyapıda ve üstyapıda önemli sorunların bulunduğunun bir göstergesi olarak da yorumlanabilir. 35i

2013 Yılının En Değerli Futbol Kulüpleri (İlk 20) Tablo IV: SIRA FUTBOL SEKTÖRÜNÜN EKONOMİK ÖLÇEĞİ Dünyanın önde gelen marka değerlendirme şirketlerinden Brand Finance'in, Dünya Futbolu nun En Değerli İlk 50 Kulübü Markası çalışmasında, geçtiğimiz yıl ilk sırada yer alan Manchester United, 635 milyon dolarlık marka değerini 853 milyon dolara yükselterek bu yıl da dünyanın en değerli futbol kulübü oldu. Bu yılki Şampiyonlar Ligi kupasını alan Chelsea, Premier Lig de beklentilerin altında kalan performansı nedeniyle beşinci sırada yer aldı. Premier Lig i yıla aradan sonra şampiyon tamamlayan Manchester City ise istikrarlı yükselişiyle dünyanın en değerli sekiz futbol kulübü arasına girdi. Avrupa futbol kulüpleri arasında en büyük değer artışını, Şampiyonlar Ligi finalini 36 KULÜP ÜLKE DEĞER 1 FC Barcelona 627.300.000 2 Real Madrid CF 585.000.000 3 Bayern Münih 509.150.000 Chelsea 85.000.000 5 Man City 36.250.000 6 Man Utd 391.500.000 7 Juventus 391.300.000 8 Arsenal 312.00.000 9 Paris Fransa 306.700.000 10 Liverpool 278.500.000 273.500.000 11 Tottenham 12 Bor. Dortmund 268.850.000 13 Napoli 235.875.000 1 Benfica Portekiz 229.00.000 15 Atlético Madrid 229.100.000 16 Inter 223.200.000 17 Milan 215.550.000 18 FC Porto Portekiz 206.000.000 19 Anzhi Rusya 191.200.000 20 Monaco Fransa 190.200.000 28 Galatasaray 15.150.000 16.300.000 30 Fenerbahçe 56 Beşiktaş 91.600.000 65 Trabzon Spor 77.700.000 93 Bursa Spor 55.925.000 Kaynak: Transfermarkt / TAVAK 2013 kaybetmesine rağmen Bayer Münih sağladı. Bir yıl önceki değerlendirmede ikinci sırada yer alan Real Madrid ve bir diğer İspanyol devi Barcelona, ekonomisinde yaşanan olumsuzluklardan nasibini alarak marka değeri bazında güç kaybetti. Real Madrid listede üçüncü, Barcelona ise dördüncü sırada yer aldı. Şike operasyonuyla küçülmeye başlayan Türk futbol endüstrisi, UEFA nın 2013201 mali kriterlerine geçiş sürecini de tamamlayamadı. Kulüplerin borcunun 1.3 milyar liraya ulaştığını açıklayan Kurumsal Yönetim Derneği (TKYD) Futbol Endüstrisi Çalışma Grubu Başkanı Dorukhan Acar, Şike operasyonun etkileri sezon sonunda gelirlere yansıyacak. Ancak kulüplerin hâlâ UEFA nın 2013201 mali kriterlerine uyum sağlayamadığını görüyoruz. Süper Lig kulüpleri Avrupa kupalarına katılamazsa 50 milyon euro kaybedecek. Bu da sektörün küçülmesini hızlandıracak dedi. Futbolun iki önemli unsurundan birincisi, sahada ter döken futbolcular, ikincisi de takıma sağladıkları katkıyla futbolculara dolaylı yoldan maaşlarını ödeyen taraftarlar. maç günü gelirleri açısından oldukça geride kalıyor. Statların devlete ait olması, bilet fiyatlarına yansıtılan KDV yükü, ulaşım problemleri gibi pek çok sorun stadyumları hem bakımsız hem de seyircisiz bırakmış durumda. ve de kulüpler gelirlerinin %0 a yakın bir kısmını maç günü gelirlerinden sağlarken bizde durum yayın gelirleri üzerine kurulu. Mevcut durumu en iyi yöneten takımın Fe

AVRUPA FUTBOLUNDA BÜYÜK KRİZ Avrupa futbol sektörü A Av günümüzde g ü çok ciddi bir kriz yaşıyor. SSeyircinin kaçışı Se önlenemiyor. ö n Büyük B ü kulüpler henüz kazanmadıkları paraları ka harcıyor ve borç batağı içinde kıvranıyor. FII ve UEFA, bu durumu FIFA düzeltmek, d ü kulüplerin batışına seyirci kalmamak için birtakım önlemleri uygulamaya koyuyor fakat bunlar da pek başarılı olamıyor. In Inter de n futbolcuların maaşları %30 düşürülüyor. m İn de n kulüpler iflas ediyor ve kayyuma ifl if devrediliyor. Leeds United borç batağı içinde ikinci kümeye düşüyor. Brezilya da B r kulüpler seçkin oyuncularını o y Avrupa ya kaptırıyor. Sektör çöküntü ve yozlaşma içinde. Ekonomik kriz bütün Ek dünyayı d ü sarmış durumda, futbol endüstrisinin devleri, artık futbolculardan aldıkları paralarda indirim yapmalarını istiyor. İss da kralın efsane takımı Real Madrid, para ta bulmak için tesislerini elden çıkarırken da Fiorentina, Roma, Parma, Lazio gibi kulüplerden iflas sesleri geliyor. İngiliz kulüpleri borç batağından kurtulabilmek için tahvil ihraç ediyor. 2009 yılında Portsmouth 70 milyon sterlin borçla kayyuma devredildi. Crystal Palace 30 milyon sterlin borçla iflas etti... Bugün Premier League de sadece altı kulüp kâr elde edebiliyor. nerbahçe olduğu görünüyor ancak Galatasaray kombine satışlarını şirkete aktarmıyor. Dolayısıyla maç başına gelirin göründüğünden fazla olduğu söylenebilir. TÜRK FUTBOL ENDÜSTRİSİNİN GELİŞİMİ DESTEKLENMELİ 76 milyonluk nüfusu, yurt dışında göçmen olarak yaşayan 7 milyonluk kitlesiyle birlikte 83 milyonluk bir ülke olarak futbola büyük ilgi gösteriyor. Bunun gelişmesi, Türk takımlarının yurt dışında yapmış olduğu kamplarda da görülüyor. Bu kamplarda yapılan hazırlık maçlarında büyük ölçüde Türk seyircisi katılıyor. 'de futbola gösterilen bu ilginin ekonomik boyutları son üç yılda kriz ortamından geçmiş bulunuyor. Belirli kurallar yerini getirildiği takdirde Türk futbolunun tekrar canlanması ve ekonomik boyutlarının tekrar beklenen düzeye gelmesi bekleniyor. Bu konuda futbol kulüplerine yöneticilerine büyük işler düşüyor. Küçük ve büyük işletmeler bile bugün profesyoneller tarafından yönetilirken böyle büyük sermaye hareketine bağlı kulüplerin bundan yararlanmaması büyük hata olarak görülmeli. Bu açıdan, futbolda Alman kulüplerini örnek olarak alabilir. TKYD Futbol Endüstrisi Çalışma Grubu nun hazırladığı rapora göre kulüpler, UEFA kriterlerine uyum sağlamak için şu çalışmaları yapmaları gerekiyor: Uzun vadeli kalıcı stratejiler hazırlamalı. Etkin bir denetim sistemi hayata geçmeli. Kulüpler stratejik danışmanlık hizmetleri almalı. Çok sık teknik adam ve oyuncu değişikliklerine gidilmemeli. Uygun kapasitede stadyumların sayısı artmalı. Şirketlerle kazançlı ve uzun vadeli sponsorluklar yapılmalı. Kulüplerin imajı ve markası güçlendirilmeli. Finans gibi alanlarda yeni ve ortak girişimler oluşturulmalı. İzleyici başına düşen gelir artırılmalı. 37i