ŞEKERLEME SEKTÖR PROFİLİ

TİCARET ODASI ŞEKERLEME SEKTÖR PROFİLİ HAZIRLAYAN: SİBEL PALACIOĞLU

İ Ç İ N D E K İ L E R Sayfa No: I. GENEL 1.1. Araştırmanın Kapsamı... 3 1.2. Ürünün Tanımı... 3 1.3. Şekerleme Çeşitleri... 3 1.4.Şekerlemelerde Kullanılan Hammaddeler... 5 1.5.Şekerlemelerin Saklama Koşulları... 5 1.6.Şekerlemeler ile İlgili Standartlar.. 6 II. DÜNYA DA VE TÜRKİYE DE ŞEKERLİ ÜRÜNLER 2.1. Dünya... 7 2.1.1. Üretim ve Tüketim... 7 2.1.2. Tüketici Tercihlerinde Şekersiz Şekerli Ürünler 7 2.1.3. İhracat.. 8 2.1.4. İthalat 10 2.1.5. Dünya Şekerleme Pazarları. 11 2.2. Türkiye.. 12 2.2.1. Şekerlemenin Tarihi Gelişimi 12 2.2.2. Üretim.. 12 2.2.3. Tüketim 16 2.2.4. İç Piyasa Yapısı. 17 2.2.5. İhracat.. 18 2.2.6. İthalat 22 2.2.7. Avrupa Birliği nde İşlenmiş Tarım Ürünleri Kapsamında Şekerli Ürünler 24 2.2.8. Şekerleme Sektöründe Bazı Uygulama, Sorun ve Öneriler... 26 2.2.8.1. Sicil, izin ve tescil başvurusu nasıl yapılır?. 26 2.2.8.2. Gıda Sicili ve Üretim izninde gruplandırma yapılan şekerli ürünler 28 2.2.8.3. Üretim izinleri ve gıda sicilleri hususunda karşılaşılan sorunlar 29 2.2.8.4. Sektörün Sorunları ve Çözüm Önerileri.. 30 EK 1: İhracata Yönelik Devlet Destekleri 32 EK 2: Türkiye Şekerli ve Çikolatalı Mamul Üreten Önemli Firmalar (Alfabetik).. 36 EK 3: Türkiye Şekerli ve Çikolatalı Ürün İhracatçıları. 38 KAYNAKLAR.. 58 2

I.BÖLÜM: GENEL 1.1. Araştırmanın Kapsamı: Şekerleme Sektör Araştırması; G.T.İ.P. 1704 grubuna giren ürünleri içermekte olup, bu ürünlerin arasında bulunan, ancak şekerleme ürünü sayılmayan G.T.İ.P. 170410 olan çiklet, G.T.İ.P. 17049099 1011 ve 170490991019 olan helva ve G.T.İ.P. 170490992000, 170490993000, 17049099012 olan lokum da şekerli ürünler adı altında çalışmanın kapsamına dahil edilmiştir. G.T.İ.P. 17049030 olan beyaz çikolata, G.T.İ.P. 1806 grubuna giren çikolata ve kakao içeren gıda müstahzarları ve G.T.İ.P. 1905 grubu içindeki tatlı bisküvi ve gofretler araştırmanın kapsamı dışındadır. 1.2. Ürünün Tanımı: Şekerli Ürünler; Sakaroz ve/veya diğer şeker türleri, polioller ve/veya tatlandırıcılar veya diğer tatlı maddeler yanında aroma ve çeşni maddeleriyle imal edilen çok çeşitli şekil, yapı ve bileşimdeki gıda maddeleridir. Bu ürünlerde temel hammadde şekerdir. Şekerleme; Şeker ve glikozun veya sadece şekerin pişirilmesinden sonra sitrik asit, tartarik asit veya potasyum bitartarat ilave edilerek kestirilmesi sonucu oluşan hamura, üretilecek ürünün çeşidine göre süt, süt tozu, jelatin, yağ ve aroma gibi maddelerin eklenmesi ve şekillendirilerek ambalajlanması sonucu elde edilen bir gıda maddesidir. Şekerlemeler yapı olarak bir karbonhidrattır. Şekerleme üretiminde kullanılan şeker (sakaroz), şeker pancarı veya şeker kamışının özel yöntemlerle işlenerek rafine edilmesi ile elde edilir. Şekerleme üretiminde kullanılan bir diğer önemli madde de mısırdan elde edilen nişastadan özel bir üretim tekniği ile elde edilen glikozdur. Glikoz; şekerin kristalize olmasına etki eder, işlenmesine kolaylık sağlayarak daha düzgün olarak şekillenmesine yardımcı olur. Şeker ve glikoz yerine tatlandırıcı kullanmak suretiyle de şekersiz ürünler üretilmektedir. 1.3. Şekerleme Çeşitleri: Şekerlemeler, Türk Gıda Kodeksi nde aşağıdaki şekilde gruplara ayrılmıştır: 3

Sert şekerleme Yumuşak şekerleme Jöle şekerleme Draje şekerleme Tablet şekerler Meyve şekerlemeleri Badem ezmesi ve benzerleri Koz helva, nuga ve benzerleri Fondan Krokan Dolgulu şekerleme ürünleri. Diğer şekerli ürünler; Helva Çiklet Lokum Çikolata ve kokolinler Sert şekerlemeler; Sakarozun glikoz şurubu ve/veya invert şeker ile birlikte pişirilerek yüksek derecede konsantre edilmesiyle elde edilen camsı ve amorf yapıda şeker kitlesinden oluşan ve ayrıca aroma, renklendirici ve çeşni maddeleri içeren ürünlerdir (nem miktarı en çok %3). Sert şekerleme üretimi oldukça basit bir yöntem olmakla birlikte, teknik kurallara uygun olarak yapılmadığı takdirde kristalizasyon ve yapışkanlık gibi kusurlar kısa sürede ortaya çıkabilmektedir. Yumuşak şekerlemeler; Toffe ve karamel şekerlemelerin özellikleri yapımlarında kullanılan hammaddeler olan süt, süt yağı ve bitkisel yağlardan ileri gelmektedir. Toffe ile karamel şekerlemeler arasındaki fark toffelere çiğneme özelliği vermek için jelatin veya albümün katılmasıdır. Toffeler sütsüz de yapılabilir. Jöle şekerlemeler; şekerli ürünler içinde önemli bir yere sahip olup, diğer şekerli ürünlere göre daha düşük derecelerde pişirilerek hazırlanırlar ve bu nedenle nem oranları daha yüksektir (%15-20). Bu ürünlerin tipik yapı özellikleri jelleştirme maddeleriyle sağlanır. Bunlar; nişasta, jelatin, pektin, arap zamkı ve agardır. Diğer hammaddeler şeker ve glikoz şurubudur. Kullanılan jelleştirici maddeye göre; sert, yumuşak, elastiki, kolay kesilen vb. değişik doku ve yapıda şekerlemeler elde edilir. Drajeler; Çekirdek kısmı çikolata-dışı şeker ve çekirdek kısmı kuru meyve-dışı çikolata olmak üzere iki türlüdür. Helvalar; tahin helvası, kabukları çıkarılmış susam tanelerinin kavrulduktan sonra özel değirmenlerde ezilmesiyle elde edilen ve tahin denilen koyu kıvamlı yağlı maddenin şeker, sitrik asit, tartarik asit ve çöven köklerinin kaynatılmış suyu ile pişirilerek hazırlanması sonucu elde edilen bir üründür. Lokumlar; şeker şurubunun (sakkarozun) sitrik veya tartarik asit veya tartar kremi ile kestirilip nişasta ile usulüne göre pişirildikten sonra, içine meyva aksamı, meyva usaresi, bazı çiçeklerin yaprakları, zararsız, tabii veya suni esanslar, sakız, 4

fındık, fıstık, ceviz, hindistan cevizi gibi kuru meyveler veya kaymak ilavesiyle yapılan veya çeşidine göre kullanılmasına müsaade edilmiş olan boyalardan herhangi birisiyle hafifçe renk katılan hindistan cevizi veya pudra şekeri kaplanarak üretilen bir gıda maddesidir. Lokum çok eski yıllardan beri Türkiye ve Ortadoğu ülkelerinde yapılan ve bu yörelere has özellikleri olan bir tatlıdır. Lokumlar; Sade Lokum Kaymaklı Lokum Diğer Lokumlar olarak 3 ana gruba ayrılmıştır. Çikletler; gomelastik (çiklet mayası), şeker, glikoz, esans, suni mum veya gliserin, waks, yağ ve emilgatör (yumuşatıcı maddeler) karışımından oluşan hamurun belirli şekillerde bölünüp ambalajlanması ile elde edilen bir üründür. Çikletler; Şekerli, Şekersiz Tatlandırıcılı olmak üzere üçe ayrılır. Balonlu ve balonsuz olarak da gruplandırılabilirler. 1.4. Şekerlemelerde Kullanılan Hammaddeler: Toz şeker, glikoz şurubu, yağlı süttozu, yağsız süttozu, peyniraltı suyu tozu, katı bitkisel yağlar, sıvı bitkisel yağlar, kakao yağı, tereyağı, jelatin, pektin, kakao tozu, kakao likörü, sakız mayası, sıvı aromalar, toz aromalar, renklendiriciler, doğal renklendiriciler, bitki özleri, nişasta, dekstroz, maltodekstrin, asitliği düzenleyici; sitrik asit, laktik asit vb., yapay tatlandırıcı; aspartam, acesulfam-k vb., polioller; sorbitol, izomalt, maltitol, xylitol vb., emülgatörler; lesitin, GMS vb., carnauba wax, gum arabic, shellac, susam, antep fıstığı, badem, yer fıstığı, iç fındık, fındık füresi, meyve konsantreleri, meyve sosları, sodyum bikarbonat, vitaminler, magnezyum stearat, gliserin, yemek tuzu. 1.5. Şekerlemelerin Saklama Koşulları: Genel kural olarak tüm şekerleme ürünleri serin ve kuru ortamda, doğrudan güneş ışığı görmeyecek şekilde ve koku veren maddelerden uzakta saklanır. Sıcaklık 22 o C nin, nisbi nem ise %60 ın üzerinde olmadığı takdirde ürünler son kullanma tarihine kadar ilk günkü kalitesini korur. Şekerlemelerin olumsuz nem koşullarına dayanımı ambalaj şekli ve malzemesiyle de ilgilidir. Örneğin sarma şeklinde ambalajlanıp dökme olarak satılan ürünler veya kağıt ambalajlı ürünler aşırı nemli ortamlarda çok çabuk etkilenir. Jöle şekerlemeler 30 o C nin üzerindeki sıcaklıklarda eriyerek şekilleri bozulur, ambalajsız olarak açıkta bırakıldıklarında kuruyarak sertleşir. 5

Aşırı sıcak ve/veya nemli ortamda kalan toffe şekerler yumuşayarak yapışkan bir hal alır. Sert şekerler nemli ortamlara daha hassastırlar, yüzeylerinde yapışkan bir tabaka oluşur ve ambalaja yapışırlar, daha sonra yüzeyleri matlaşır. 1.6. Şekerlemeler ile İlgili Standartlar: Sektöre ait ürünlerle ilgili olarak Türk Standartları Enstitüsü (TSE) tarafından yayımlanmış bulunan ürün standartları aşağıdaki çizelgede gösterilmiştir. Öte yandan ülkemiz gıda mevzuatına yeni bir düzenleme getirmek üzere yürürlüğe giren 24.06.1995 tarih ve 560 sayılı Gıdaların Üretim, Tüketimi ve Denetlenmesine Dair Kanun Hükmünde Kararname ye dayanılarak Tarım ve Köyişleri Bakanlığı nca Türk Gıda Kodeksi Yönetmeliği ile bazı ürünlere yönelik ürün kodeksleri yayımlanarak yürürlüğe konulmuş olup bu kodeksler mecburi uygulamadaki bazı standartları yürürlükten kaldırmıştır. Ancak sektöre ait ürünlere ilişkin olarak bugüne kadar herhangi bir kodeks yayımlanmamıştır. Bu nedenle yapılan denetimlerde Gıda Kodeksi Yönetmeliğinin genel hükümleri ve mevcut standartlar esas alınmaktadır. Çizelgede yer alan standartlar sektör tarafından üretilmekte olan ürünlerin sadece bir bölümünü kapsamaktadır. Şekerleme Ürünleriyle İlgili TSE Standartları Standart No: TS 5230 TS 7780 TS 8444 TS 8787 TS 9131 TS 9400 TS 9972 TS 9999 TS 10929 Ürün: Badem şekeri Akide şekeri Lokum Pişmaniye Cezeriye Kestane şekeri Loğusa şekeri Saray helvası Jöle şekerleme Kalite Yönetim Sistemine ilişkin ISO 9000 serisi standartları diğer sektörlerde olduğu gibi Şekerleme Ürünleri sektöründe de özellikle büyük ölçekli firmalar başta olmak üzere uygulanmaya başlamış olup belgeli firma sayısı giderek artmaktadır. 6

II.BÖLÜM: DÜNYA DA VE TÜRKİYE DE ŞEKERLİ ÜRÜNLER 2.1. Dünya 2.1.1. Üretim ve Tüketim: Dünya üretiminin önemli bir bölümü çoğu batılı gelişmiş ülkelerde yeralan ve sahip oldukları sermaye birikimi, büyük üretim kapasitesi, uzun yıllara dayalı tecrübe, etkin ve yaygın dağıtım kanalları avantajını kullanan, devasa boyutlu üreticiler tarafından yapılmaktadır. Dünya şekerli ve çikolatalı mamuller toplam üretimi yaklaşık 11.2 milyon ton olup, toplam dünya üretiminin yaklaşık %45 i dünyanın birçok bölgesinde yatırımları bulunan az sayıda firma tarafından gerçekleştirilmektedir. Gelir düzeyi ile doğru orantılı olarak kişisel gelir seviyesi yüksek ülkelerde, kişi başına tüketilen şekerli ve çikolatalı mamuller de doğrudan ihtiyaç maddesi olmaması ve kişisel zevk ve tercihlere bağlı olması dolayısıyla yüksek miktarlarda bulunmaktadır. Şekerleme mamulleri arasında önemli bir yere sahip olan çikletin dünya üretimi 660 bin tondur. Türkiye, dünya üretiminin %9 una sahiptir. En büyük çiklet üreticileri ABD, Japonya, Kore ve Danimarka dadır. Dünya kişi başına düşen şekerleme tüketimi 5 kg.olup, Almanya, İngiltere, İsviçre, Belçika ve Rusya da 6-8 kg., ABD, Avustralya ve diğer Avrupa ülkelerinde 4-6 kg., Japonya ve Türkiye de ise 2 kg.dır. AB de tüketim alışkanlıkları farklılık göstermekle birlikte, son dönemlerde beslenme alışkanlıklarında meydana gelen büyük değişiklik sonucunda şekerli ürünler tüketiminde artış kaydedilmiştir. Şekerleme ürünlerinin tüketiminde şekerin ilerleyen yaşlarda insan vücuduna olumsuz etkileri dolayısıyla tüketiminde kısıtlamaya gidilmesi ve yukarıda belirtildiği gibi gelir düzeyine bağlı bir seyir izlemesi bu ürünlerin hedef kitlesini büyük bir çoğunlukla genç nüfus olarak belirlenmesine neden olmaktadır. Gelir düzeyi ve yaş yanında reklamların ürünlerin satışındaki etkisi tartışılmaz boyutlardadır. Dünya tüketiminde sürekli artışlar görülmekte ve bu artışların gelecek yıllarda da devam edeceği tahmin edilmektedir. Henüz doyurulmamış Çin ve eski Doğu Bloku ülkeleri şekerleme ürünlerinde gelişmeye açık en büyük pazarlar olarak dikkat çekmektedir. 2.1.2 Tüketici Tercihlerinde Şekersiz Şekerli Ürünler: Son yıllarda tüketiciler şekersiz şekerli (sugarfree) ürünleri yaygın olarak kullanma alışkanlığı kazanmaya başlamışlardır. Birçok tüketici ambalajında şekersiz ibaresi bulunan ürünlerin tatlı olmasına inanamamaktadır. Şaşırtıcıdır ki, bu konu üzerine Avrupa ülkelerinde yapılan bir araştırma, birçok tüketicinin şekersiz şekerli (sugarfree) ibareli ürün alırken, ürünün şekerli olduğuna ilişkin bilgilendirilmeye ihtiyaç duyduklarını ortaya koymuş durumdadır. Aynı araştırmaya göre tüketiciler sağlıklı ve fonksiyonel ürünleri tercih etmektedir. Ürünlerin üzerindeki düşük kalori, 7

diş dostu ve diş çürümelerine yol açmaz gibi açıklamaların, tüketicilerin bu ürünleri tercih etmesinde etkili olduğu görülmektedir. Teknik olarak, bütün şeker alkolleri doğal kaynaklardan sağlanabilmesine rağmen, şeker yerine kullanılan, şeker pancarından üretilen tek doğal tatlandırıcı, Alman Palatinit firmasının ürettiği İsomalttır. İsomalt gibi, yeni hacim verici tatlandırıcıların üretiminde kullanılan rafine etme teknolojisi, son on yılda, Avrupa, Amerika, Uzakdoğu ve Avustralya da geleneksel şeker bazlı ürünlere alternatif olmaktadır. Başarılı reklam ve promosyon desteğiyle şekersiz şekerli ürünlerin yaygınlaşması Dünya çapında hız kazanmaktadır. Bu alandaki ilginç olan gelişme ise; örneğin, aynı firmada üretilen şekersiz şekerli çikletlerin satış oranının, şekerli çikletlere oranla hızla yükselmesidir. Şekerleme, çiklet ve çikolatalarda, şekerin yerini tutan İsomalt gibi maddelerin kullanımının dünya çapında yayılmasının nedeni bu maddelerin şekerin tatlılık özelliğine sahip olmasıdır. Bunun yanında daha düşük kalorili ve diş plağına yol açmayarak dişleri korumak gibi yararları olduğundan, son dönemde gözlenen tüketici eğilimi, şekersiz şekerli ürünlerin yüksek aromalı şekere tercih edildiğini göstermektedir. Üç Avrupa ülkesi ve Arjantin de yapılan bir araştırmada; katılımcıların %62 si tercihlerinin sağlığa yararlı etkisi olan tatlandırıcıdan yana olduğunu belirtmiştir. Bu dört ülkenin tümünde temiz nefes ve vitaminlerle birlikte diş bakımı ve çürüklerin önlenmesi, tüketicilerin isteklerinde belirttiği üç ana fonksiyondur. İsomalt bu özellikleri taşıyan, atıştırma veya öğün arası tüketilen birçok üründe tatlandırıcı madde olarak kullanılmaktadır. Bu maddeyle tatlandırılan ürünler ise, kan şekerini veya insülin oranını artırmadan diyetlerine tatlı sokmak isteyen her yaştan insan ve diyabetikler tarafından rahatlıkla tüketilmektedir. 2.1.3. İhracat: TABLO: 1 DÜNYA ŞEKERLİ MAMULLER İHRACATI (M=Miktar: Ton, D=Değer: 1.000 Dolar) 1997 1998 1999 M D M D M D AFRİKA 36.512 70.782 31.895 65.269 54.720 68.737 Kenya 10.380 14.353 9.197 15.820 8.600 12.838 Güney Afrika 12.807 26.375 10.000* 22.002 9.305* 17.968 Swaziland 28.538 39.884 34.102 29.941 23.831 13.039 K.AMERİKA 286.857 644.477 317.440 673.730 322.207 667.865 Kanada 67.815 144.908 77.365 178.384 86.078 171.608 Meksika 96.798 173.736 125.365 198.845 118.978 202.616 ABD 104.390 297.105 99.438 268.709 98.147 264.406 G.AMERİKA 147.924 263.179 155.306 275.684 169.260 280.398 Arjantin 37.275 67.541 40.418 69.593 36.292 60.134 Brezilya 48.277 78.103 45.388 73.839 60.381 85.032 Şili 13.301 25.921 11.626 22.270 5.900* 10.000* Kolombiya 39.113 71.079 48.922 89.664 56.711 103.400 Ekvator 7.485 15.987 5.751 15.186 7.262 17.191 8

TABLO: 1 DÜNYA ŞEKERLİ MAMULLER İHRACATI (Devamı) 1997 1998 1999 M D M D M D ASYA 352.796 719.827 281.064 577.004 308.958 582.814 Çin 88.197 200.183 93.138 204.194 88.365 175.976 Endonezya 19.084 31.929 9.970 18.369 29.653 53.290 İran 19.084 150F 9.970 150F 12.675 14.804 Japonya 6.731 42.997 7.148 42.030 6.966 49.742 G.Kore 53.998 112.709 37.193 60.985 45.969 71.541 Malezya 13.000* 32.000* 9.706 17.964 14.022 20.531 Filipinler 5.098 17.610 6.596 16.933 6.698 17.581 Singapur 16.399 28.935 8.681 16.834 6.387 13.904 Tayland 10.524 22.124 10.524T 22.124T 15.982 30.481 Türkiye 109.373 187.167 71.030 135.138 56.825 91.434 AVRUPA 854.554 2.549.321 802.842 2.416.254 878.950 2.411.193 Avusturya 16.355 70.349 15.510 62.455 16.675 64.494 Belarus 0 0 22.571 28.944 25.605 23.141 Belç.-Lüks. 87.833 222.912 98.205 236.844 105.497 236.899 Çek Cum. 15.280 25.144 15.353 27.695 16.796 27.695 Danimarka 39.287 143.310 38.764 137.595 36.131 115.342 Finlandiya 9.447 32.342 10.781 36.549 10.687 33.738 Fransa 49.461 153.274 51.388 164.545 51.599 150.471 Almanya 128.691 360.887 131.723 366.605 136.479 347.003 Yunanistan 4.669 12.202 4.759 13.430 4.246 11.579 Macaristan 5.164 19.159 6.172 17.336 4.100 10.468 İrlanda 17.022 67.245 12.371 50.630 13.750 50.731 İtalya 22.063 80.403 20.079 73.391 20.229 70.334 Hollanda 85.460 235.071 67.655 189.643 95.429 274.913 Norveç 3.443 12.832 3.528 11.728 3.673 11.695 Polonya 67.506 131.079 40.833 81.710 18.752 43.130 İspanya 83.642 311.554 84.666 317.347 88.244 311.784 Rusya Fed. 9.180 19.931 9.766 14.117 11.973 12.015 İsveç 15.002 47.393 15.846 48.731 16.895 50.614 İsviçre 15.499 74.849 15.458 75.703 13.427 70.544 Ukrayna 34.602 41.674 49.322 64.000F 82.356 106.000 İngiltere 96.674 401.977 92.285 379.393 87.339 351.556 OKYANUSYA 25.189 53.087 24.329 44.277 26.668 50.809 Avustralya 21.935 43.588 21.256 36.589 22.589 42.121 DÜNYA 1.703.893 4.300.700 1.612.937 4.052.245 1.760.763 4.061.816 *Resmi olmayan rakamlar, FFAO tahminleri Kaynak: Faostat Database, 2001 En büyük şekerli ürün ihracatçılarının Avrupa da olduğu görülmekte, Dünya ihracatının yaklaşık % 50 sinin Avrupa ülkelerinden yapıldığı görülmektedir. Avrupa yı ABD, Asya, Güney ve Kuzey Amerika ülkeleri izlemektedir. Dünya çiklet ihracatının yaklaşık 1/3 ü AB ülkelerine aittir. Dünya çiklet pazarının %70 i şekersiz tatlandırıcılı çikletlerin, %30 u şekerli çikletlerindir. Bu oranlar şekersiz tatlandırıcılı çikletler lehine değişmektedir. Buna karşın, şekerli çiklet pazarının %20 nin altına düşmeyeceği tahmin edilmektedir. AB de sektör az sayıda çok uluslu şirketlerin elinde yeralmakta olup, küçük işletmeler mevsimsel veya tatil ürünlerine yönelik pazarlarda faaliyet göstermektedir. 9

Çok uluslu şirketler 1990 lı yılların ortalarında pazarlarını Doğu Avrupa ülkelerine doğru genişletmek ve ulusal pazarlarda edindikleri konumlarını güçlendirmek üzere yeni şirketleri bünyelerine katmışlardır. 2.1.4. İthalat: TABLO: 2 DÜNYA ŞEKERLİ MAMULLER İTHALATI (M=Miktar: Ton, D=Değer: 1.000 Dolar) 1997 1998 1999 M D M D M D AFRİKA 55.423 68.018 55.444 63.838 58.918 60.229 Güney Afrika 4.456 10.982 6.585 13.274 4.262 7.236 K.AMERİKA 350.252 807.685 392.193 917.844 455.195 1.054.717 Kanada 66.429 161.930 69.818 170.601 70.708 170.100 DominikCum. 5.400* 11.000* 7.200* 13.000* 9.500* 15.000* Guatemala 6.341 10.055 7.692 12.573 7.100* 11.000* Meksika 8.605 24.192 11.349* 29.719 16.262 44.881 ABD 235.936 555.412 266.051 641.066 311.698 747.271 G.AMERİKA 84.039 214.540 93.944 227.608 73.875 180.236 Arjantin 9.505 26.849 10.373 30.586 12.105 34.435 Brezilya 20.682 68.547 21.760 65.956 16.724 46.382 Şili 7.188 14.803 8.312 16.248 4.500* 7.900* Kolombiya 5.415 13.604 4.754 13.546 4.126 9.232 Ekvator 4.474 11.204 6.097 14.490 4.080 9.083 Paraguay 7.050T 15.102T 7.050T 15.102T 4.475F 10.567F Peru 9.930 22.115 8.862 19.574 7.875 16.608 Venezuella 4.078 19.859 7.558 30.295 11.346 28.180 ASYA 257.237 661.043 216.925 508.714 247.280 535.387 Çin 100.666 258.362 84.196 199.111 102.332 207.223 İsrail 10.000* 26.492 10.000F 29.527 11.000F 26.454 Japonya 15.966 56.519 11.415 42.528 10.642 48.551 G.Kore 14.759 43.909 8.791 22.879 11.214 24.247 Kuveyt 5.802 21.175 5.802T 21.175T 6.261 22.523 Malezya 8.800* 20.000* 5.586 9.833 7.996 14.669 Filipinler 5.386 10.395 3.579 6.054 6.700 11.730 S.Arabistan 12.400 25.484 12.400T 25.484T 12.000* 27.000* Singapur 8.677 36.903 6.715 24.450 8.006 28.350 Özbekistan 7.500F 24.000F 8.000F 25.000F 8.000F 25.000F B.A.E. 9.400* 18.000* 8.200* 16.000* 10.000* 19.000* AVRUPA 697.842 1.881.536 661.206 1.835.926 698.692 1.900.505 Avusturya 19.654 70.080 17.320 60.487 22.095 73.100 Belç.-Lüks. 34.688 100.965 34.688 100.083 43.083 118.866 Çek Cum. 10.846 27.547 9.759 24.735 10.026 24.839 Danimarka 26.385 87.332 25.700 81.067 23.629 76.119 Finlandiya 13.182 42.888 13.412 43.161 14.429 43.933 Fransa 60.510 187.541 61.192 190.821 59.199 174.168 Almanya 87.142 263.021 90.626 278.927 104.324 316.489 Yunanistan 6.952 26.506 9.854 25.138 6.908* 24.582 İrlanda 18.009 70.824 15.804 56.964 20.449 71.477 İtalya 31.284 121.988 29.904 109.481 32.508 108.819 Hollanda 43.484 109.538 44.777* 113.922 55.065 139.020 Norveç 16.445 60.929 16.717 58.094 17.240 58.538 Polonya 21.840 48.849 20.979 49.305 19.779 46.452 Portekiz 8.777 33.832 10.038 34.399 10.627 32.950 10

TABLO: 2 DÜNYA ŞEKERLİ MAMULLER İTHALATI (Devamı) 1997 1998 1999 M D M D M D Rusya Fed. 174.771 139.036 76.659 88.474 80.244 65.648 İspanya 16.796 57.443 19.338 61.849 19.713 58.131 İsveç 31.635 96.891 36.267 101.047 39.290 107.237 İsviçre 10.534 40.210 10.957 41.483 11.141 42.888 İngiltere 50.963 172.035 60.384 184.152 64.235 201.806 OKYANUSYA 28.158 87.686 26.894 79.698 28.818 86.419 Avustralya 18.000* 53.205 17.000* 51.227 17.604 56.979 Yeni Zellanda 7.530 26.036 7.328 20.508 8.479 21.738 DÜNYA 1.472.951 3.720.508 1.446.606 3.633.628 1.562.778 3.817.493 *Resmi olmayan rakamlar, FFAO tahminleri Kaynak: Faostat Database, 2001 Üretim ve ihracatta ilk sıralarda yeralan batı ülkelerinin ithalatta da önemli ülkeler oldukları görülmektedir. Gelir seviyesi yüksek olan ülkelerde, kişi başına tüketim miktarı da yüksek olmaktadır. Dünya ithalatı ve ihracatında aynı ülkelerin yeralması, ticaretin bu ülkeler arasında gerçekleştiğini göstermektedir. 2.1.5. Dünya Şekerleme Pazarları: Orta Doğu, Kafkasya ve Orta Asya şekercilerinin düzenli ihracat yaptıkları, yaygın satış ağlarının bulunduğu bölgeler arasındadır. Bunların dışındaki ABD, Avrupa, Afrika ve Uzakdoğu ülkeleri de yeni yükselen pazar alanlarını oluşturmaktadır. Batı Avrupa pazarında durum farklı olup, bu pazarda Türk gıda ürünlerine uygulanan gümrük duvarları ancak Türkiye nin AB üyeliği ile aşılabilecektir. Dolayısıyla şirketlerin arzuladıkları satışlara ulaşması beklenmekte olup, ABD pazarında başlatılan girişimler ileriye dönük umut vericidir. Pazarın ihtiyacına yönelik ambalajları dahi yapan şirketler dağıtım şirketleri aracılığıyla satışa başlamıştır. Uzakdoğu da ise; Kore ve Japonya da yine o pazarlara yönelik ambalajlar ile ürünleri raflarda yerlerini almaya başlamıştır. 11

2.2. Türkiye 2.2.1. Şekerlemenin Tarihi Gelişimi: Türkiye de şekerleme üretimini, 1877 yılında Muhittin Hacıbekir başlatmış, 1906 yılına kadar da Viyana da düzenlenen 4 ayrı fuarda altın madalya kazanmıştır. Bundan sonra teknoloji kullanılarak üretimin yaygınlaştırılması yerine küçük işletmelerde zanaat dediğimiz şekilde küçük kapasiteli üretimler yapılmış, bu imalathaneler 1950 yılından sonra fabrikalara dönüşmeye, Avrupa dan getirilen makine ve tesislerle donatılmaya başlanmıştır. Sektörde, hammaddenin bulunabilirliği ile birlikte gelişme kaydedilmiştir. Toz şekerin Türkiye de seri üretimine başlandığı dönemlerde şekerleme üretimi de hız kazanmıştır. Çünkü Cumhuriyet dönemi öncesinde toz şeker, Anadolu da üretilmiyordu. 50 li yıllarda ise Anadolu nun hemen heryerinde, çok sayıda şekerleme üretimi yapan atölyeler vardı. Bunlar, toplumun yöresel ihtiyacını karşılayacak düzeyde üretim gerçekleştiriyorlardı. 1960 lı yıllarda ise ambalaj malzemesinin kullanılmaya başlanması ile endüstriyel üretim de tam anlamıyla başlamış bulunmaktadır. Bugünkü anlamda sanayileşme 1963 yılında planlı kalkınma sürecine girildikten sonra görülmüş, teknolojik gelişmelere ayak uyduramayan küçük imalathaneler kapanmıştır. Ambalaj malzemesi ve makine ithalatında uzun süre uygulanan yüksek vergi oranları ve teşvik verilmemesi sonucu, sanayinin gelişmesi gecikmiştir. 1980 yılından sonra verilen teşvikler, yatırımları artırmıştır. 1993 yılından itibaren başta Bağımsız Devletler Topluluğu ülkeleri olmak üzere eski Sovyet Cumhuriyetlerine bu ürün grubunda meydana gelen ihracat artışı paralelinde, üretimde ani yükselişler olmuş, sektörde pek çok yeni yatırımların gerçekleştiği görülmüştür. 1996 yılından itibaren Sovyet Cumhuriyetlerine yönelik ihracatın azalmaya başlamasıyla önemli sorunlar baş göstermiş, büyük bir atıl kapasite ile karşı karşıya kalınmıştır. Ancak, Türkiye nin ihracat açısından hedef pazarlara olan yakınlığı nedeniyle, sektörde yeni yatırımların devam ettiği görülmektedir. 2.2.2. Üretim: Şekerli mamuller genel olarak, yüksek ısıda pişirilen şeker ile glikoza sitrikasit, tartarik asit ya da potasyum bitartarat eklenmesi ile oluşan hamura, nihai mamulün türüne uygun katkı maddelerinin ilavesinden sonra, uygun şekillendirme işleminin gerçekleştirilmesiyle elde edilir. 12

ÖRNEK ÜRETİM AKIŞ ŞEMASI (SERT ŞEKERLEME) İşlemler Ekipmanlar SU SU TOZ ŞEKER TARIM TARIM ÜNİTESİ ERİTME KAYNATMA KAZANI KARIŞTIRMA SÜT YAĞ MİKSER (KARIŞTIRICI) POMPA SİTRİK ASİT DOZAJ VİDASI PİŞİRME PİŞİRİCİ ŞEKİLLENDİRME AROMA KALIP MAKİNESİ POMPA DOLGU ŞURUBU SOĞUTMA SOĞUTMA TÜNELİ AMBALAJLAMA 1 AMBALAJ MAKİNESİ AMBALAJLAMA 2 TORBALAMA MAKİNESİ Şekerlemeler genellikle eritme, pişirme, şekillendirme, soğutma ve ambalajlama yöntemleri ile üretilmektedir. Modern üretim teknolojisi kullanan işletmelerde her ürün çeşidi için ayrı üretim hattı kullanılmakta, bu durum sabit yatırımların yüksek olmasını gerektirmektedir. Şekerli mamul satışlarının mevsimsel özellikler göstermesi özellikle kış aylarında ve dini bayramlarda talebin en yüksek seviyeye ulaşması nedeniyle, üretici firmalar stoklar için de önemli harcamalarda bulunmaktadırlar. Bu açıdan bakıldığında, şekerli mamuller kapital yoğun bir işkolu olarak göze çarpmaktadır. Ancak, sektörün özelliği ve geleneksel üretimin emek 13

gücüne dayanıyor olması nedeniyle, sektör kapital ve emek yoğun bir sektör olarak ele alınabilmektedir. Damak tadı olarak unlu ve şekerli mamullere düşkün olan ülkemizde şekerlemeler her il ve ilçede üretilmektedir. Ancak, fabrika niteliğindeki kuruluşlar yoğunlukla İstanbul, Konya, Karaman, Kocaeli, İzmir, Kayseri, Gaziantep, Tekirdağ ve Eskişehir de bulunmaktadır. Bu illerin dışında kalan yerlerde üretim, genel olarak mikro ölçekli basit imalathanelerde gerçekleştirilmektedir. Ancak, özellikle 1980 sonrasında liberalleşme politikaları ile kendine dış pazarlar arayan, 1990 lı yıllarda Doğu Blokunun yıkılması ile bu pazara yönelen ve deneyim kazanan, bu arada iletişim teknolojisindeki baş döndürücü gelişme ile Türk halkındaki kalite bilincinin uyanmasından etkilenen sektörde mevcut trend, ekonomik ölçekte üretim yapmayan yerel imalathanelerin pazardan çekilerek, yerlerini büyük ve orta ölçekteki şekerleme fabrikalarına bıraktığı bir gelişim göstermektedir. Türkiye de şekerleme sanayinin kurulu kapasitesi içerisinde, ambalajlı ve ambalajsız şekerleme ürünlerinin payı yaklaşık birbirine eşittir. Şekerleme sektöründe, firmalar genelde ekipmanlarında değişiklik yaparak çeşitli ürünleri değişik zamanlarda üretebildikleri için, ürün bazında üretici firma sayısını ve üretim kapasiteleriyle ilgili rakamları kesin olarak tespit etmek oldukça güçtür. Ayrıca, lokum ve helva üreticileri tarafından da şekerleme üretimi yapılması kesin kapasite tahmininde bulunmayı zorlaştırmaktadır. Sektörde kapasite kullanım oranının %50 nin altında olduğu tahmin edilmekte olup, yeni fabrikalara teşvik verilmesi yerine mevcut tesislerin kapasitelerini artırmaya yönelik teşvik verilmesinin daha uygun olacağı düşünülmektedir. Çiklet; Türkiye de genelde modern teknoloji ile üretilmektedir. Hızlı bir gelişim göstermiş olan çiklet pazarı, 1999 yılında büyük oranda daralmıştır. Bunun nedenleri olarak Rusya Federasyonu nda yaşanan ekonomik kriz, Türkiye nin ekonomisindeki küçülme ve tüketiciye hitap eden diğer ürün kategorilerindeki artış gösterilmektedir. Çiklet sanayiinde kurulu kapasitenin yılda 70.000 ton, kapasite kullanım oranının ise %80 düzeyinde olduğu tahmin edilmektedir. Lokum üretiminde faaliyet gösteren firmalar küçük atölyeler şeklinde olup, geleneksel basit yöntemlerle üretim yapmaktadırlar. Gelişmiş ülkelerde lokum üretimi olmadığı için sektörde kullanılan belirli bir teknoloji ile karşılaştırma yapmak mümkün değildir. Az miktarda İngiltere'de üretilen lokum, kesintisiz hatlarda yapılmaktadır, ancak Türk Lokumu yapısında değildir. Ülkemizde lokum açık kazanda 45-90 dakika süren şarjlar halinde üretilmektedir. Henüz kesintisiz üretim yapılmamaktadır. Lokum üreten imalathaneler aynı zamanda şeker ve helva da üretmektedirler. Yurt çapına dağılmış küçük imalathanelerde üretim gerçekleştirildiği için toplam firma sayısı konusunda sağlıklı bilgi bulunmamaktadır. Lokum üretimi yaklaşık 40.000 tondur. Yıllık üretim kapasitesi 70.000-75.000 ton olan lokum sektöründe kapasite kullanım oranının %50 civarında olduğu tahmin edilmektedir. Helva üretiminde faaliyet gösteren firmaları küçük imalathaneler ve büyük tesisler olarak iki gruba ayırabiliriz. Bazı üretim tesislerinde helvanın hammaddelerinden biri olan tahinin de üretimi yapılmaktadır. Helva üretiminde, 14

yoğurma kısmında maalesef modern teknolojiden yararlanılamamaktadır. Otomatik makinelerden, sadece malın paketlenmesi kısmında yararlanılmakladır. Kapasite kullanımı dini bayramlardan önce ve kış aylarında en yüksek seviyelere ulaşmakta, diğer zamanlarda ise oldukça düşük olmaktadır. Üretimin talebe göre yapıldığı düşünüldüğünden, kapasite kullanım oranının ihracatla artırılabileceği sonucu ortaya çıkmaktadır. Sektörde modern teknoloji kullanılmaktadır. Elektronik sektöründeki gelişmeler şekerleme üretim makinelerinde kontrol cihazlarının yaygın olarak kullanılmasını sağlamış ve otomasyonu artırmıştır. Buna paralel olarak ambalaj makinelerinin kapasitelerinde de önemli oranda artışlar kaydedilmiştir. TABLO: 3 TÜRKİYE ŞEKERLİ MAMULLER ÜRETİMİ (1.000 TON) 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 Her çeşit şekerleme 128,0 137,0 144,0 137,0 133,0 140,0 144,0 Çiklet 81,0 78,6 80,0 83,5 74,0 84,0 v.y. Lokum 37,0 37,5 38,0 38,5 39,5 42,0 42,0 Helva 45,0 47,0 47,0 48,1 49,0 52,0 51,0 TOPLAM 291,0 300,1 309,0 307,1 295,5 318,0 237,0* *Çiklet hariç. Kaynak: DPT TABLO: 4 YILLARA GÖRE TÜRKİYE ŞEKERLİ MAMULLER ÜRETİM MİKTARLARININ YÜZDE DEĞİŞİMLERİ Her çeşit şekerleme Çiklet Lokum Helva 1995 14,3 19,1 5,7 4,7 1996 7,0-3,0 1,4 4,4 1997 5,1 1,8 1,3 0,0 1998-4,9 4,4 1,3 2,3 1999-2,9-11,4 2,6 1,9 2000 5,3 13,5 6,3 6,1 Türkiye deki şekerli mamul üretimi krizin etkisinin ağır hissedildiği 1999 yılı hariç yıllar itibariyle küçük oranlarda da olsa istikrarlı bir şekilde artmaktadır. Bunun nedenlerinden biri Türkiye deki genç nüfusun da giderek artış göstermesi ve sektörün genç nüfus üzerindeki tartışılmaz yeridir. 1999 yılında yaşanan üretim düşüklüğü belirgin bir şekilde çiklet üretiminde gözlenmiştir. Şekerli mamul üreten firmaların yönetsel ve idari yapısı incelendiğinde, ağırlığın Türkiye de genel şirket yapısında olduğu gibi aile şirketlerinde olduğu dikkat çekmektedir. Bununla birlikte 1990 lı yılların başından itibaren sektöre yabancı sermaye girişi olduğu gözlenmektedir. 15

TABLO: 5 YILLAR İTİBARİYLE ŞEKERLİ MAMULLER KONUSUNDA VERİLMİŞ YATIRIM TEŞVİK BELGELERİ Yıllar Adet Toplam Yatırım (Milyon TL) Sabit Yatırım (Milyon TL) Döviz Tahsisi (1.000 $) İstihdam (Kişi) 1990 15 75.962 71.152 1.842 619 1991 19 403.499 378.397 43.062 1.801 1992 10 572.809 570.849 12.537 679 1993 19 1.376.843 1.372.843 22.285 2.069 1994 4 94.407 94.407 2.385 16 1995 40 20.362.454 19.356.334 188.488 8.092 1996 68 37.381.769 36.365.569 177.875 5.347 1997 41 22.415.679 22.325.679 45.353 3.510 1998 26 19.571.265 19.571.265 31.401 1.888 1999 15 4.631.548 4.631.548 5.246 378 Kaynak: T.C.Başbakanlık Hazine Müsteşarlığı Üretici firmalar tarafından Hazine Müsteşarlığı ndan alınan yatırım teşvik belgelerinin 1995-1998 yılları arasında yoğunlaştığı ve makine, teçhizat, inşaat gibi harcamaları kapsayan sabit yatırımların toplam yatırımların tamamına yakınını kapsadığı görülmekte olup, 1999 yılında tekrar düşüş kaydedilmiştir. 2.2.3. Tüketim: Dış ülke pazarlarıyla kıyaslandığında Türkiye deki şekerleme pazarı küçük olup, henüz gelişmektedir. İsviçre, Almanya gibi Avrupa ülkelerinde ortalama yıllık kişi başı şekerleme-çikolata tüketimi 7 kilogram iken, bu oran Türkiye de ancak 1 kg seviyesinde seyretmektedir. Türkiye şekerleme-çikolata pazarı her yıl %1-2 büyümektedir. Özgün mallar ve lezzetler keşfedip sunan firmalar arasında yoğun bir rekabet yaşanmamaktadır. Diğer yandan şekerleme tüketim alışkanlıklarımızda bazı değişiklikler meydana gelmiştir. Son yıllarda bayram ikramlarında şekerleme ve çikolata; lokum, akide şekeri, helva gibi diğer geleneksel ürünlerin önüne geçmiş bulunmaktadır. Şekerleme ve çikolata imalat makinelerine ve kakao çekirdeği gibi ana hammaddelere uygulanan; %1000 oranlı gümrük vergileri nedeniyle 1980 yılına kadar şekerleme ve çikolata tüketimi çok düşük düzeylerde kalmış, bu da Türk insanında zamanla şekerleme-çikolata tüketme alışkanlığının oluşmasını engellemiştir. 1980 sonrası gelişmeler, şekerleme ve çikolatayı lüks tüketim malzemesi konumundan, günlük besinler içine çekmeye başlamıştır. Tanınmış dünya üreticilerinin piyasada boy göstermesi ve yoğun reklamlar genç kuşağın damak zevkinde şekerleme ve çikolata lehine değişikliklere yol açmıştır. 2000-2001 yılı verilerine baktığımızda, önceki yıllara göre, tüketimde %10 luk bir büyüme görülmektedir. Artan şehirleşme ve dünyadaki genel tüketim normlarının yoğun reklamlarla işlenmesi genç nüfus üzerinde etkili olup, bu sektör ürünlerine olan talep hızla yükselmektedir. 16

Ülkemizde şekerleme tüketiminin beklenen düzeyde olmayışında ekonomik krizin de etkisi büyüktür. Kaldı ki, şeker imalatçıları ve satıcıları; şekere sık sık gelen zamları da yaşanan ekonomik krizi gözeterek şekerleme çeşitlerine yansıtmadıklarını belirtmektedirler. Fiyat artışları enflasyon rakamlarının altında olmasına rağmen talep beklentilerin çok altındadır. TABLO: 6 TÜRKİYE NİN ŞEKERLİ MAMULLER TALEBİ (1000 Ton) 1995 1996 1997 1998 1999 2000 Şekerlemeler 110 116 121 122 123 126 Çiklet 29 31 32 33 34 34 Helva 43 44 45 46 47 49 Lokum 35 36 37 37 38 40 TOPLAM 217 227 235 238 242 249 Kaynak: DPT 2.2.4. İç Piyasa Yapısı: Şekerleme sanayinin en önemli iki özelliği geniş bir ürün yelpazesi içinde rekabet ve sürekli değişimdir. Bu dinamik sektörde faaliyet gösterebilmenin ön şartı, kendine özgü şekil, doku ve aromaya sahip yeni ürünlerin üretiminde öncülük edebilmektir. Teknolojik gelişmeler sonucu, şekerleme üretiminde kullanılabilecek çok sayıda alternatif hammadde piyasaya sürülmüş, bilinen hammaddelerin bazı özellikleri geliştirilmiştir. Ancak sektörde ilerleme teknolojik gelişmelerle sınırlı değildir. Mevcut mevzuat üretimin belirli standartlara uygun olarak gerçekleştirilmesini öngörmektedir. Yeni geliştirilen ürünün bileşimlerinin bu standartlara uymaması halinde, üretim ve pazarlamada sorunlar çıkabilmektedir. Bu nedenle, gerek standartlar, gerekse etikette bulunması gerekli bilgiler konusunda yasal düzenlemelerin yapılmış olması, üreticinin sektörde rekabet gücünü artırıcı bir etkendir. Ayrıca üretimde kullanılan katkı maddelerinin toksik özellikleri hakkında şüpheli tartışmalara son verilmiş olmalıdır. Yeni ürünlerin hazırlanmasında toplumun tüketim yönelimleri de önemli bir faktördür. Şöyle ki; toplumun refah düzeyi arttıkça, özellikle gençlere ve çocuklara yönelik kampanyalar ile tatlı besin ve içecek tüketiminin artması, tüketime sunulan şekerli ürünlerde kalorinin düşürülmesi, diabetliler için uygun ürün üretimi veya üretimde maliyetin düşürülmesi gibi konular tüketici eğilimleri ile ön plana çıkan konular arasındadır. Türkiye şekerleme pazarında büyük üretimler ve önemli miktarlarda ihracat yapan firmalar bulunmakla birlikte (Bkz. Sayfa 36-58), 50 yılı aşkın bir geçmişe sahip Ülker in eriştiği nokta etkileyicidir. Bugün Türkiye pazarının %60 ına sahip global bir grup haline gelen firma borsaya açılmış, yabancı ortaklıklar kurmuş, 80 e yakın ülkeye ürün ihraç eder hale gelmiştir. Ülker le birlikte Kent Gıda da Türkiye nin önde gelen şekerleme, sakız ve çikolata üreticisi ve ihracatçısı kimliğinin yanı sıra, Kent markası ile de dünyanın dört bir yanında, yüzün üzerindeki ülkede tanınan bir Türk markasıdır. 17

2.2.5. İhracat: Şekerleme sektörü, büyük oranda iç piyasaya yönelik çalıştığından ihracatta istenen seviyeye gelinememiş, dış rekabete yeterince açık olmayan, iç piyasada güçlü ve ithalata nispeten kapalı bir sektördür. Dış piyasalarda tanıtımın yeterince yapıldığını söylemek mümkün değildir. TABLO: 7 TÜRKİYE NİN ŞEKERLİ MAMULLER İHRACATI (M=Miktar: Ton, D=Değer: 1.000 Dolar) 1998 1999 2000 2001 2002* M D M D M D M D M D Ezmeler 5 15 4 11 48 112 14 35 8 25 Drajeler 223 530 194 474 238 442 182 280 151 339 Sakızlı şekerler 178 369 164 320 93 192 142 339 247 461 Jöleli şekerler 9074 22114 6990 15941 7863 18232 8796 20572 5264 11321 Diğer sakızlıjöleli şekerler 4364 9129 3265 6486 1778 3160 2291 4655 1551 3122 Tahin helvası 894 1951 644 1241 826 1574 1394 2475 450 804 Diğer helvalar 1288 2615 969 1932 1120 1816 1125 2012 640 1302 Lokum 863 1970 681 1501 669 990 590 947 211 423 Akide şekeri 227 559 247 1136 282 931 361 1175 217 999 Fondan 3 7 13 23 16 27 8 12 - - Diğer lokumlar 635 1426 479 902 829 2183 793 1717 354 939 Kakao içermeyen diğer şekerli mamuller 2355 4584 2138 3018 2300 4411 2174 5543 1351 3348 Çiklet 50492 88616 25563 57220 27105 57931 27706 59438 25886 55989 Diğer 558 1415 530 1227 272 776 344 631 85 244 TOPLAM 71159 135300 41881 91432 43439 92777 45920 99831 36415 79316 Kaynak: DTM 1998 yılında 135 milyon $ olan şekerleme ürünleri ihracatı izleyen yıllarda 100 milyon $ seviyesinin altına düşmüş, 2002 yılında ise bir önceki yıla göre 1/5 in üzerinde düşerek 79 milyon $ seviyelerine gerilemiştir. İhracatın iki ana kalemde yoğunlaşması dikkat çekmektedir. Bu kalemler arasında yeralan ve yıllık ortalama 60 milyon $ dolayında gerçekleşen çiklet ihracatı 2002 yılında değer olarak azalmakla birlikte oran olarak ihracatın %70 ini tek başına karşılar duruma gelmiştir. Jöleli şekerler %18 pay ile diğer önemli ihracat kalemidir. 18

ÜRÜN GRUPLARI İTİBARİYLE TÜRKİYE NİN ŞEKERLEME İHRACATI (2002 / %) Jöleli şekerler 18,2% Kakao içermeyen diğer 4,2% Helva 2,6% Lokum 1,7% Akide şekeri 1,3% Diğer 1,4 % Çiklet 70,6% SSCB nin dağılmasıyla birlikte 1990 lı yılların başlarında kurulan yeni devletlerin pazara girmeleriyle birlikte buralara yapılan ihracat da artmıştır. Ancak, Avrupalı firmaların pazara girmesi, Türk mallarının yarattığı kötü imaj ve bu pazarların iç dinamiklerinden kaynaklanan sorunlar nedeniyle ihracat düşüşe geçmiştir. Sadece bu pazara yönelik olarak üretim yapan kuruluşlar ciddi bir darboğaza girmiş ve yeni pazar arayışları artmış, şirket evlilikleri, kapasite düşürme gibi tedbirlere başvurulmuştur. Şimdi ise Amerika ve Afrika, potansiyel pazar olarak gösterilmektedir. Dünya markası olan firmalarla kurulacak ortaklıklar yoluyla dünya pazarlarına mal satılarak ihracatın artırılması mümkün görülmekle birlikte, BDT ülkelerinde oluşan kötü imajın yok edilmesi için, hijyen kurallarına uygun üretim yapılması amacıyla ülkemizdeki denetimlerin artırılması gerekmektedir. Çikletin BDT ülkelerine 1990 lı yılların başlarında ihracat yapılmaya başlanmasıyla üretim de artış göstermiş, ancak şekerli çikletlere konan yüksek gümrük vergileri ve pazarların doygunluğa ulaşması nedeniyle ihracat gerilemiştir. TABLO: 8 TÜRKİYE NİN ÜLKELER İTİBARİYLE ÇİKLET İHRACATI ( 1.000 Dolar) 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002* Rusya Federasyonu 61.883 54.761 51.350 32.172 6.633 8.605 10.845 3.342 Ukrayna 8.576 9.720 5.395 2.399 4.773 4.420 748 319 İspanya 384 1.308 2.737 2.204 3.510 3.876 1.454 79 Türkmenistan 274 380 1.652 2.457 3.256 523 75 406 Azerbaycan 4.078 3.133 2.532 2.665 2.811 3.919 5.584 7.454 Almanya 1.675 3.687 2.382 2.760 2.499 2.349 2.001 1.679 19

TABLO: 8 TÜRKİYE NİN ÜLKELER İTİBARİYLE ÇİKLET İHRACATI (Devamı) 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002* Birleşik Arap Emirlikleri 1.663 1.473 1.827 1.481 1.875 2.097 2.550 2.630 Avusturya 169 37 75 17 1.810 1.132 830 542 Gürcistan 1.699 832 1.400 633 1.503 1.091 1.533 725 Bulgaristan 8.407 7.151 5.785 4.362 1.503 882 1.275 340 Finlandiya - - - 33 1.136 3.579 214 - Yunanistan 16 467 960 679 1.035 984 400 536 İsrail 232 157 432 710 970 842 1.472 1.479 İsviçre 30 38 39 57 943 312 139 89 Mısır 124 1 17 46 932 403 725 875 Diğer ülkeler 44.754 45.656 43.408 35.941 22.031 22.917 29.593 35.494 TOPLAM 133.964 128.801 119.991 88.616 57.220 57.931 59.438 55.989 Kaynak: DTM Tablo Türkiye nin çiklet ihracatı ile ilgili olarak bazı ilginç sonuçları ortaya koymaktadır. 1995 yılında 62 milyon $ ile tepe noktasına çıkan Rusya Federasyonu na yapılan ihracat izleyen yıllarda gerileyerek 1998 yılında önce yarı, bir sonraki yıl ise 1/10 seviyesine inmiştir. 2002 yılında ise artık 8 yıl öncesine göre 1/20 düzeyinde bir ihracattan söz edilmektedir. Keza, Ukrayna ya, Bulgaristan a ve 1997 yılı baz alındığında İspanya ya yapılan ihracatta oran olarak daha büyük bir gerileme söz konusudur. Aksine olumlu gelişme ise Azerbaycan, Birleşik Arap Emirlikleri ve İsrail için sözkonusudur. Bugün bu 3 ülke ile Almanya ve Mısır toplam çiklet ihracatının ¼ ünün yöneldiği ülkelerdir. TABLO: 9 TÜRKİYE NİN ÜLKELER İTİBARİYLE SAKIZLI VE JÖLELİ ŞEKERLEME İHRACATI (1.000 Dolar) 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002* Bulgaristan 4.571 3.256 2.913 3.480 2.041 942 989 44 Rusya Fed. 10.388 13.607 12.453 7.726 1.940 1.067 3107 626 Ukrayna 4.490 7.085 9.191 2.488 1.806 952 240 37 Hong Kong 889 3.966 4.643 2.759 1.397 21 77 37 Suudi Arabistan 335 344 819 823 1.338 1.837 2533 1136 Kuveyt 350 283 401 697 910 1.308 975 758 ABD 35 43 130 374 826 891 1293 1421 Arnavutluk 400 2.265 397 307 720 525 703 422 Azerbaycan 128 893 2.034 938 553 445 485 319 İsrail 388 219 351 294 552 819 1.424 464 Makedonya 386 380 478 268 548 709 900 472 Romanya 962 2.892 1.067 820 537 586 655 266 20

TABLO: 9 TÜRKİYE NİN ÜLKELER İTİBARİYLE SAKIZLI VE JÖLELİ ŞEKERLEME İHRACATI (Devamı) 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002* Almanya 139 409 556 520 527 423 501 269 Hırvatistan 228 293 543 656 509 380 307 152 Diğer 6.870 11.500 14.773 9.440 8.543 10679 11377 8482 TOPLAM 30.559 47.435 50.749 31.590 22.747 21.584 25.566 14905 Kaynak: DTM Tablodan da açıkça görüleceği üzere eski Doğu Bloku ülkelerine yapılan sakızlı ve jöleli şekerleme ihracatı büyük bir gerileme ve istikrarsızlık içindedir. 1996 yılında sadece Rusya Federasyonu na olan ihracat 14 milyon $ a yaklaşmışken bugün bu ülkelerin tamamına yapılan ihracat 3 milyon $ ın altındadır. 2002 yılında Doğu Bloku ülkeleri içinde yalnızca Rusya Federasyonu, Makedonya, Arnavutluk, ve Romanya da küçük de olsa Türk ürünleri için bir pazarın varlığından söz etmek mümkündür. TÜRKİYE NİN ÖNEMLİ ÜLKELER İTİBARİYLE SAKIZLI VE JÖLELİ ŞEKERLEME İHRACATI (2002 / 1000 $) 1600 1400 1200 1000 800 600 400 200 0 1000 $ Rusya Fed. Suudi Arabistan Kuveyt ABD Arnavutluk Azerbaycan İsrail Makedonya Romanya Almanya Hırvatistan Eldeki veriler yalnızca ABD pazarı için istikrarlı bir büyümeyi işaret ederken (toplam ihracatın 1/10 una yaklaşmıştır) 2002 yılı hariç S.Arabistan, İsrail ve Kuveyt için benzer bir gelişme gözlenmektedir. 21

TABLO: 10 TÜRKİYE NİN ÜLKELER İTİBARİYLE LOKUM VE HELVA İHRACATI ( 1.000 Dolar) 1997 1998 1999 2000 2001 2002* Lokum Helva Lokum Helva Lokum Helva Lokum Helva Lokum Helva Lokum Helva Almanya 471 1.451 648 2.109 453 1.746 484 1.650 622 2019 255 951 Bel-Lük. 8 175 152 397 141 201 133 352 67 539 11 119 ABD 264 208 459 160 237 169 182 138 379 193 186 188 Fransa 163 191 235 161 166 158 34 113 116 199 15 47 Hollanda 124 323 89 230 45 137 102 153 55 80 20 84 İngiltere 532 100 704 149 537 81 644 145 265 192 193 75 Arnavutluk - 28 - - - 75-25 - 29-1 K.K.T.C. 2 37 27 24 13 60 14 55 7 82 5 1 S.Arabistan 64 67 75-58 60 50-35 - 6 2 Avusturya 51 95 37 110 31 58 23 146 32 117 34 55 Avustralya 17 52 4 55 1 51 3 67 1 40 9 22 Kanada 70 11 49 40 97 43 49 39 75 36 42 9 Danimarka 21 27 12 23 18 31 10 27 4 35 11 24 İsviçre 14 25 32 25 30 31 28 38 30 38 19 17 Diğer 1.072 1.785 874 1.083 575 272 1416 442 976 888 556 511 TOPLAM 2.873 4.575 3.397 4.566 2.402 3.173 3.172 3.390 2664 4487 1362 2106 Kaynak: DTM Diğer şekerleme ürünlerinin aksine lokum ve helva ihracatı esas olarak Almanya, Belçika-Lüksemburg, Fransa, Hollanda, İngiltere gibi AB ülkeleri ile ABD ye yönelik olarak gerçekleştirilmektedir. Bu ülkelerin ortak özelliği hatırı sayılır Türk nüfusuna sahip olmaları ve Türkiye ye en fazla turist gönderen ülkeler arasında yer almalarıdır. Güneydoğu Anadolu Bölgesi nden 2002 yılının ilk 11 ayında 28 milyon 307 bin dolarlık 16 bin 994 ton bisküvi, çikolata, pasta, gofret ve şekerleme ihraç edilmiştir. Geçen yılın aynı döneminde 24 milyon 487 bin dolar karşılığı 16 bin 647 ton bisküvi, pasta, çikolata, gofret ve şekerleme ihracatı yapılmıştı. Bu durumda, geçen yılın aynı dönemine göre bisküvi, pasta, çikolata, şekerleme ve gofret ihracatı %15.6 artmıştır. Güneydoğu Anadolu Hububat, Bakliyat, Yağlı Tohumlar ve Ürünleri İhracatçıları Birliği verilerine göre; 2002 Ocak-Kasım aylarında kristal toz ve küp şeker ile bisküvi, pasta, çikolata, gofret ve şekerleme ihracatı Irak, Almanya, Özbekistan, Kazakistan, Ürdün ve Lübnan a gerçekleştirilmiştir. Bu arada, geçen yılın aynı dönemine göre ihraç birim fiyatı bisküvi, pasta, çikolata, gofret ve şekerlemede %13.1 oranında artmıştır. 2.2.6. İthalat: Türkiye nin şekerli ürünler ithalatı son yıllarda istikrarlı olarak azalarak 1998 yılındaki 8 milyon $ seviyesinden 1,5-2 milyon $ ı seviyelerine gerilemiştir. Yıllık 55-60 milyon $ ihracat hacmine sahip olan çiklet, yaklaşık 1 milyon $ ile ithalat içinde de 22

en önemli paya sahiptir. Yine aynı değerlerdeki kakao içermeyen şekerli ürünlerin ardından 2002 yılında azalmakla birlikte sakızlı ve jöleli şekerler ithalatı önemli yer almakta, bu ürün gruplarını drajeler izlemektedir. TABLO: 11 TÜRKİYE NİN ŞEKERLİ MAMULLER İTHALATI (M=Miktar: Ton, D=Değer: 1.000 Dolar) 1998 1999 2000 2001 2002* M D M D M D M D M D Ezmeler 1 3 1 4 5 16 2 8 7 14 Drajeler 274 1189 348 1363 332 1113 233 546 40 99 Sakızlı ve jöleli şekerler 372 1077 629 2160 487 1657 134 321 173 258 Basınçla eld.edilen tablet şekerler 365 856 418 735 350 610 258 456 5 14 Helva 141 138 6 13 - - 10 14 1 2 Akide şekeri 1 1 7 16 1 7 - - - - Kakao içermeyen diğ.şekerli mamuller 163 715 167 731 471 1297 319 994 58 262 Çiklet 126 405 201 769 265 1389 530 1130 79 242 Diğer 93 305 196 2011 88 375 36 154 18 60 TOPLAM 1536 4689 1973 7802 1999 6464 1522 3623 381 951 Kaynak: DTM TÜRKİYE NİN ŞEKERLİ MAMULLER İTHALATI (2002 / 1000 $) 300 250 200 150 100 50 0 1000 $ Ezmeler Drajeler Sakızlı ve jöleli şekerler Basınçla eld.edilen tablet şekerler Helva Kakao içermeyen diğ.şekerli mamuller Çiklet Diğer 23

Şekerleme ithalatının yurt içi talebindeki payı %1 olduğundan yurtiçindeki üreticileri rekabete zorlayacak düzeyde değildir. Çiklet üretiminde kullanılan mayanın bir kısmı ithalat yoluyla temin edilmekte olup, maya ve aromalar için uygulanan gümrük vergisi sıfırdır. TABLO: 12 TÜRKİYE NİN ÜLKELER İTİBARİYLE ŞEKERLİ MAMULLER İTHALATI (Çiklet hariç) (M=Miktar: Ton, D=Değer: 1.000 Dolar) 2000 2001 2002* M D M D M D Almanya 563 1.660 389 1.047 55 157 İspanya 241 845 12 53 22 47 Avusturya 192 691 11 33 12 49 Lübnan 118 402 44 150 14 46 Endonezya 255 442 192 275 133 185 İtalya 36 127 10 68 2 10 Kanada 145 309 111 248 - - Fransa 28 129 8 52 14 77 Hollanda 41 82 81 164 18 38 Diğer 114 388 134 405 32 100 TOPLAM 1.733 5.075 992 2.495 302 709 Kaynak: DTM AB ve diğer ülkelerden ithal edilen şekerleme ürünlerine konan vergi ve fonlar maliyetleri yükseltmektedir. Buna rağmen ithalatın yaklaşık 3/4 lük kısmı AB ülkelerinden gerçekleşmektedir.son 3 yıl ortalaması dikkate alındığında (çiklet ithalatı hariç) Almanya şekerli ürünler ithalatında en önemli tedarikçi ülkedir. Bu ülkeyi özellikle 2002 yılında yaptığı sıçrama ile Endonezya izlerken, İspanya, Avusturya ve bir Ortadoğu ülkesi olan Lübnan %7 civarında pay ile sıralanmaktadır. 2.2.7. Avrupa Birliği nde İşlenmiş Tarım Ürünleri Kapsamında Şekerli Ürünler: Avrupa Birliği Ortak Tarım Politikası çerçevesinde işlenmiş tarım ürünleri ile ilgili pek çok düzenlemeler yapılmıştır. İşlenmiş tarım ürünlerinin farklı tanımlamaları olmakla birlikte, Avrupa Birliği nin 6 Aralık 1993 tarih, 3448/93 sayılı tüzüğüne göre işlenmiş tarım ürünü sayılan ve içinde temel tarım ürünleri olarak nitelendirilen hububat, süt ve şeker bulunduran ürünler işlenmiş tarım ürünleri olarak tanımlanmış ve bu ürünlere ait liste 36.Ortaklık Konseyi (1/95) Kararı nın işlenmiş tarım ürünleri ile ilgili 17-21 maddeleri ile birlikte Karar ın Ek.I inde verilmiştir. Diğer işlenmiş tarım ürünlerinde olduğu gibi, bu kapsamda yeralan şekerli ürünler için de tarım ve sanayi payı olarak iki farklı unsur birlikte kullanılmakta ve bu ürünlerin dış ticareti için tarım payı için farklı, sanayi payı için farklı gümrük uygulamaları gerçekleştirilmektedir. Avrupa Birliği bu uygulama ile çok hassas olduğu 24

ve önemli ölçüde koruma yöntemleri uyguladığı hububat, şeker ve sütün işlenmiş şekilde de olsa Birliğe girişini önlemeye çalışmaktadır. Tarım payı; temel tarım ürünü olarak tanımlanan ürünleri bünyesinde bulunduran işlenmiş tarım ürünleri için uygulanmaktadır. Temel tarım ürünü esas olarak, bileşiminde hububat, şeker ve/veya süt bulunduran ürünlerdir. Dış ticarette, işlenmiş tarım ürünlerinin bünyesinde yeralan temel tarım ürünü/ürünleri için, Ortak Tarım Politikası göz önünde bulundurularak, tarım payı şeklinde bir vergi uygulanmakta ve ürünler bu yönüyle tarım ürünü olarak işlem görmektedir. Sanayi payı ise; işlenmiş tarım ürünlerinin bünyesinde yeralan sanayi katma değerine karşılık olarak uygulanmakta ve ürünler bu yönüyle de dış ticarette sanayi ürünü olarak işlem görmektedir. Tarım payı spesifik (ECU/100 kg) olarak belirlenmekte, sanayi ise advalorem (%) olarak belirlenmektedir. Türkiye ile Avrupa Birliği arasında işlenmiş tarım ürünleri dış ticaretinde bahsedilen sistemin uygulanabilmesi için bazı ürünlerde sisteme hemen uyulabileceği, bazı ürünlerde ise uyumun aşamalı olarak gerçekleşebileceği saptanarak sistemin üç ayrı kategoriye ayrılarak tesisine karar verilmiştir. Buna göre; a) Hemen uyumu yapılacak işlenmiş tarım ürünleri (III sayılı liste) Bu ürünlerde sistem 1.1.1996 itibariyle yürürlüğe girmiş, koruma sadece hedef tarım payı ile (Avrupa Birliği nde uygulanan tarım payı) gerçekleştirilmiştir. Bu grupta yeralan ürünler hassas olmayan ürün grubunu oluşturmakta ve uyumun Gümrük Birliği ne girildiği anda gerçekleştiği ürünlerdir. 1.1.1996 tarihinden itibaren bu ürünlerde Türkiye sanayi payını Avrupa Birliği ne karşı sıfırlamıştır. Bu ürün grubunda 17.04 ve 18.06 pozisyonlarında bulunan şekerli ve çikolatalı ürünler yer almamış, daha çok makarna, dondurma, ekmek mayası ve margarin gibi işlenmiş ürünler yeralmıştır. b) Katma protokolün 22 yıllık listesinde yeralan ve 1.5 yıllık geçiş dönemi uygulanan ürünler (IV sayılı liste). Bu grupta yeralan ürünler için sistemin uygulaması 1.7.1995 tarihinde başlamış ve 1.5 yıllık geçiş dönemi sonunda 1.1.1997 de sanayi payları hesaplanarak yapılan ek koruma 6 şar aylık dönemlerle azaltılıp sıfırlanarak hedef tarım payına ulaşılmıştır. Bu grupta yeralan şekerli ürünler şunlardır: 25

Kombine Nomenklatür Kodu Ürün 1704.90.51 Net muhtevası 1 kg veya daha fazla ambalajlarda ezmeler 1704.90.55 Boğaz pastilleri ve öksürük için şekerler 1704.90.61 Drajeler 1704.90.65 Sakızlı ve jöleli şekercilik mamulleri (şekercilik mamulü haline getirilmiş meyva ezmeleri dahil) 1704.90.71 Kaynatılmış tatlılar (doldurulmuş olsun olmasın) 1704.90.75 Karameller ve benzeri tatlılar 1704.90.81 Basınçla elde edilen tabletler 1704.90.99 Bu grupta; akide şekeri, fondan ve diğerleri c) İlave koruma uygulanacak ve üç yıllık geçiş dönemi uygulanan ürünler (V sayılı liste) Bu ürün grubu Türkiye nin hassas olduğu bazı makarnalar, çikletler, bisküvi ve pastacılık ürünlerini kapsamıştır. Bu ürünler için Avrupa Birliği ne karşı sanayi payının sıfırlanmasının ortaya çıkaracağı olumsuz etkinin azaltılmamsı amacıyla, mevcut sanayi payının bir kısmı tarım payına eklenmiş ve artırılan tarım payı 1.1.1996 tarihinden başlayarak her sene başında indirime tabi tutulmuş ve 1.1.1999 tarihinde hedef tarım payına ulaşılmıştır. Bu grupta yeralan şekerli mamuller şunlardır; Kombine Nomenklatür Kodu Ürün 1704.10 Çiklet (şekerle kaplanmış olsun, olmasın) 1704.90.99 Bu grupta; tahin helvası, diğer helvalar ve lokum Türkiye 1/95 sayılı Ortaklık Konseyi Kararı nda belirtilen sürelere uygun olarak tüm yükümlülüklerini yerine getirmiştir. Türkiye, Avrupa Birliği ne karşı sanayi payını sıfırlamasına karşın, pek çok işlenmiş tarım ürününde tarım payının sanayi payına göre daha yüksek oranda olması nedeniyle, bu ürünlerin çoğunluğunda belirli bir korumayı gerçekleştirebilmektedir. 2.2.8. Şekerleme Sektöründe Bazı Uygulama, Sorun ve Öneriler: 2.2.8.1. Sicil, izin ve tescil başvurusu nasıl yapılır? Sicil, izin ve tescil başvurusu ile ilgili olarak firmalarımızın bilmek isteyecekleri unsurlar kısa soru ve cevaplarla özet halinde aşağıda sunulmaktadır: Yasal Dayanak: 4128 sayılı kanun ile değişik 560 sayılı gıdaların üretimi, tüketimi ve denetlenmesine dair KHK'nin 5. maddesi. Kapsam: Gıda maddeleri, gıda imalinde kullanılan hammadde ve yardımcı maddeler ile katkı, aroma maddeleri, vitaminle, mineral maddeler, gıda ile temasta bulunan ambalaj ve ambalaj materyalleri. Sicil setifikası nedir? Kapsamdaki maddeleri üreten işyerine verilen belge. 26

Üretim izin sertifikası nedir? Sicil sertifikasına sahip işyerlerinin ürettiği ürünlere verilen belge olup, ürün bileşiminde değişiklik olmadığı takdirde geçerlilik süresi on yıldır. Yasal zorunluluk: Kapsamdaki işyerleri gıda siciline kaydolmak, sicil numarası ve imal ettikleri ürünlerin bilişiminde bulunan maddeleri tescil ettirerek üretim izni almak zorundadır. Belgeler hazırlanırken dikkat edilmesi gerekli işlemler: Öncelikle çalışma izni alınmalıdır. Gıda ile temesat bulunan materyel ve ambalaj maddesi üreten işyerlerinin işyeri açma çalışma ruhsatı veya Gayrı Sıhhi Müessese ruhsatına sahip olması gerekmektedir. Kapasite raporu onaylı ve geçerlilik süresi dolmamış olmalıdır. Firmanın sorumlu yönetici ile yapılan iş akdinin noter onaylı olmasına, çalışma saatlerinin, sözleşme süresinin ve Türk gıda kodeksine uygun üretim yapacağının sözleşmede yer almasına dikkat edilmelidir. Sicil ve üretim izni ücretleri T.C. Ziraat bankası Ankara Akay Şubesi Koruma ve Kontrol Genel Müdürlüğü 283716 No'lu sicil ve üretim izni hesabına yatırılmalıdır. Dekont asılları veya aslı gibidir onaylı fotokopileri müracaat dosyasına konulmalıdır. Marka Tescil Belgeleri Türk Patent Enstitüsü Müdürlüğü nden alınır. Markanın işyerine ait olmasına, emtia listesine ve süresinin dolmamış olmasına dikkat edilmeli, marka devirleri mutlaka Patent Enstitüsü Müdürlüğü nden yaptırılmalıdır. Ürün muhteviyatları ile ilgili yüzde bileşimlerde her bir bileşen ayrı ayrı belirtilerek toplamı yüze tamamlayacak şekilde düzenlenmelidir. Etiket örnekleri Türk Gıda Kodeksine uygun olarak hazırlanmalıdır. Özel beslenme amaçlı veya bileşiminde farklılık yapıldığı beyan edilen bir ürün üretilmesi halinde etikete besin öğeleri tablosu konulmalı analiz raporu ile belgelendirilmelidir. Kullanılan ambalaj materyali Bakanlıktan üretim izinli olmalıdır. Taahhütnamelere damga pulu yapıştırılmalıdır. Müracaat dosyanda bulunan tüm evraklar imzalı ve kaşeli olmalıdır. Müracaat dosyalarının takibi bizzat firma sahibi veya sorumlu yönetici aracılığı ile yapılmadır. Koruma ve Kontrol Genel Müdürlüğü tarafından düzenlenen sertifikalar il müdürlüklerine gönderilmektedir. 27

2.2.8.2. Gıda Sicili ve Üretim izninde gruplandırma yapılan şekerli ürünler (01.01.2002): Bal Süzme bal Petekli bal Arısütü Polen Bal-polen-arısütü vb. karışımlar. Bisküviler Tuzlu bisküviler Tatlı bisküviler Dolgulu (marmelatlı, marshmallow'lu, kremalı vb.) Çeşnili (aromalı, meyveli, kakaolu vb.) Kakerler Sade gofret Dolgulu gofret Dolgulu kaplamalı gofret Sade aromalı kekler Çeşnili kekler (üzüm, kako, fındık, fıstık, çikolata vb) Kremalı - kaplamalı kekler Çikolata Sütlü, granül veya gevrek sütlü, bol sütlü, kremalı, yağsız sütlü Bitter, granül veya gevrek bitter Beyaz Dolgulu bitter Dolgulu sütlü Dolgulu beyaz Çeşnili bitter Çeşnili sütlü Kuvertür bitter Kuvertür sütlü Çikolata kaplamalı draje Helvalar Sade - Aromalı tahin helvası Çeşnili tahin helvası Yaz helvası Koz helvası Saray helvası - Pişmaniye Yöresel helvalar Kokolin Sütlü Bitter Beyaz 28

Dolgulu bitter Dolgulu sütlü Dolgulu beyaz Çeşnili bitter Çeşnili sütlü Çeşnili beyaz Kokolin kaplamalı draje Reçel - Marmelatlar Sert çekirdekli meyveler (kayısı, vişne, kızılcık, şeftali vb) Üzümsü meyveler (çilek, böğürtlen, ahududu, dut, vb)/gül Yumuşak çekirdekli meyveler (elma, armut, kuşburnu, portakal, greyfurt vb) Sebzeler Şekerlemeler Sade-aromalı şekerleme Meyveli şekerleme Çeşnili şekerleme Jöle şekerleme Sade lokum Çeşnili lokum Cezerye Şuruplu kestane şekeri Şurupsuz kestane şekeri Çeşnili-kaplamalı kestane şekeri-püresi Ezmeler Drajeler (fabrikasyon hariç) Krokanlar Yöresel şekerlemeler 2.2.8.3. Üretim izinleri ve gıda sicilleri hususunda karşılaşılan sorunlar: 1. Türk Patent Enstitüsü Kurumundan alınan markalara (isim) yapılan itirazlar sorunlara neden olabilmektedir. 2. Piyasada daha önce üretim veya ithal izni almış başka firmalara ait ürünler emsal olarak kabul edilmemektedir. Bu ürünlerin üzerinde yazılan ifadeler ürünlere yazdırılmamaktadır. Özellikle ithal ürünlerde daha detaylı açıklamalar olduğundan haksız rekabet olmaktadır. 3. Yazışmalar, İl müdürlükleri aracılığı ile yapıldığından zaman kaybına neden olmaktadır. 4. Üretim izni ücreti çok yüksektir. 5. Dosya inceleme ve cevap verme süresi belirsiz olduğundan üretim programları etkilenmektedir. 29

6. Etiket örneği, tasarım çıktısı olarak istendiğinden tasarıma müdahele edilmekte, ürün isminin (markanın) yazım stili ve punto yüksekliğine karışılmaktadır. Burada önemli olan isim olduğundan Marka tescilinde bu husus yer almamaktadır. 7. İl Müdürlükleri tarafından yapılan denetimlerde, kullanılan tüm hammaddeler için üretim izninin olması istenmektedir. Oysa ki, şeker gibi bazı hammaddelerin üretim izinleri yoktur. Bu nedenle ikazların üretici firmalara yapılması gereklidir. 2.2.8.4. Sektörün Sorunları ve Çözüm Önerileri: Taklit mallar ile yapılan haksız rekabet şekerleme sektöründeki en önemli sorundur. Uluslararası normlara uygun üretim yapan firmalar, tüketicileri ve distribütörleri bu konuda bilinçli olmaları yönünde uyarmaktadır. Ayrıca, kakao çekirdeği, ambalaj malzemeleri, yağlar gibi ithalata dayalı hammaddelerin yüksek maliyeti enflasyon ile birlikte üreticiyi ve tüketiciyi zor durumda bırakmaktadır. Özenle üretilip dağıtılan ürünlerin tüketiciye gelmeden önce, satış noktalarında gerektiği gibi kuru, serin, doğrudan güneş ışığından uzak saklanmaması da diğer bir sorundur. Bu sorunun aşılması için satış noktaları ve distribütörlerin eğitimli olması gerekmektedir. Sektörün kapasite kullanım oranı % 50 nin altındadır. Rusya da başlayan ekonomik krizin ülkemizde devam etmesi, sektörde çok sayıda firmanın kapanmasına, el değiştirmesine ve atıl kapasite ile çalışılmasına neden olmuştur. Özellikle Çevre Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı ve Tarım Köy İşleri Bakanlığı arasında benzer konularda mükerrer uygulamalar ve yetki karmaşası maddi ve manevi kayıplara neden olmaktadır. Dünyada ve AB de aynı konularda mevcut uygulamalar dikkate alınarak bürokrasinin azaltılması yönünde radikal kararlar alınmalıdır. Şeker Fabrikalarının özelleştirilmesinden Kalite ve Maliyet konularında iyileştirici sonuçlar verecek, rekabeti geliştirecek politikalar izlenmelidir. Böylece sektörün hammadde ihtiyacının zamanında, istenilen miktar kalite ve fiyatla karşılanması sağlanmalıdır. Mevcut pazarlarda ihracatın artması ve yeni pazarlara ihracat yapılması için Türk mallarının tanıtımına ve imajının artırılmasına yönelik Devletle işbirliği içinde ortak projeler geliştirilmelidir. Alınan tüm önlemlere rağmen sektörde sigortasız işçi çalıştıran, kaçak su ve elektrik kullanan, vergilerini ödemeyen veya düşük ödeyen kayıtsız çalışan firmaların varlığı haksız rekabete neden olmaktadır. Bu tür kayıt dışı çalışan ve gıda mevzuatına aykırı koşullarda üretim yapan firmalar sıkı denetim altına alınmalıdır. Halk sağlığının korunması ve Türk sanayi ürünlerinin dış pazarlarda itibarının artırılması için, kalite bilinci geliştirilmeli bu anlamda Kalite 30

Yönetim Sistemi, HACCP, GMP, GLP konularından çalışmalar yapmaya firmalar teşvik edilmelidir. Enerji fiyatları Türk sanayi ürünlerinin dış pazarlara satılmasında rekabet gücünü azaltan önemli etkenlerin başında gelmektedir. İhracat yapan firmalara rakip ülke fiyatları ile enerji verilmesi konularında yasal düzenlemeler yapılmalıdır. Gümrüklerde bulunan laboratuarların sayısı artırılmalı, mevcut laboratuarların personel, alet, cihaz ve donanım eksiklikleri tamamlanmalıdır. Mevcut uygulama ithalatın gecikmeli olarak yapılmasına ve dolayısıyla ihracat teslim tarihlerinin gecikmesine neden olmaktadır. Eğitimli işgücü ihtiyacını karşılamak için sektörün yoğun olduğu bölgelerde Gıda Meslek Liseleri açılmalıdır. Şekerleme ihracatının gelişmesi için çikolata, bisküvi gibi ürünlere uygulanan teşvikler, şekerleme ürünlerine de uygulanmalıdır. Şeker Kanunu ile üretimi kotaya bağlanan glikoz, farklı bir ürün olması, şekere rakip ve alternatif bir ürün olmaması nedeniyle kanun kapsamından çıkarılmalıdır. Mevcut uygulamanın devam etmesi halinde sektörün hammadde ihtiyacı karşılanamayacak, bu durum özellikle ihracatı olumsuz etkileyecektir. Tarım ve Köy İşleri Bakanlığı ndan alınan üretim izinleri zaman kaybına neden olmakta ve özellikle ihracat siparişlerinin zamanında teslimini engellemektedir. Üretim izni, üretilmekte olan ve üretim izni alınmış ürünlerin aroma değişikliği yapılarak hazırlanan yeni çeşitleri için de istenmektedir. Bu konuda devletin hazırlattığı FİAS raporunda da değinildiği gibi ana ürün türleri için verilen üretim izinleri yeterli olacak şekilde yasal düzenlemeler yapılmalıdır. 31

EK 1: İhracata Yönelik Devlet Destekleri Şekerli ve çikolatalı mamullerin ihracatının artırılması amacıyla, bu ürünlerin üretici ve/veya ihracatçılarına devlet tarafından sağlanan destekler çeşitli başlıklar altında toplanabilmektedir. Devlet Yardımları: 11 Ocak 1995 tarih ve 22168 sayılı Resmi Gazete de yayınlanan İhracata Yönelik Devlet Yardımları Kararı bölgeler arası farklılıklardan kaynaklanan ekonomik ve sosyal dezavantajların ortadan kaldırılmasına, yeni eğitim olanakları sağlanarak istihdamın güçlendirilmesine, özellikle yeni ürün, üretim sistemi ve teknoloji kullanan sektörlerde araştırma ve geliştirme programlarının uygulanmasına, aynı üretim alanında faaliyet gösteren küçük ve orta ölçekli işletmelerin örgütlenmelerine, çevre sorunlarının önlenmesi için sanayinin yeniden yapılanmasına, GATT taahhütleri çerçevesinde tarım ürünlerinin desteklenmesine, ürünlerimizin uluslar arası alanlarda tanıtımına ve pazarlanmasına ilişkin devlet yardımlarını kapsamaktadır. Bu kapsamda belirtilen yardımlar şunlardır; Araştırma-Geliştirme (AR-GE) yardımları, Çevre koruma yardımları Yurtiçi ve yurtdışı uluslararası nitelikteki ihtisas fuarlarının desteklenmesi, Tarımsal ürünlerde ihracat iadesi, Pazar araştırması desteği, Eğitim yardımları, Yurtdışında ofis-mağaza açma, işletme ve tanıtım faaliyetlerinin desteklenmesi, Ayrıca bu kararın 4. Maddesinde Para Kredi ve Koordinasyon Kuruluna verilen yetki kapsamında; Patent, faydalı model belgesi ve endüstriyel tasarım tescili harcamalarının desteklenmesi, (98/3 Nolu Tebliğ) İstihdam Yardımı (2000/1 Nolu Tebliğ) esasları belirlenmiştir. Dahilde İşleme Rejimi: İhracatçılara ihraç mamullerinde kullanılmak üzere dünya piyasa fiyatlarından hammadde temin etmek amacıyla yürürlüğe konulan bu rejim kapsamında; İthalatta şartlı muafiyet sistemi, İthalat esnasında alınan vergilerin geri ödenmesi sistemi olmak üzere iki sistem uygulamada bulunmaktadır. 32

A) İthalatta şartlı muafiyet sistemi: Türkiye Gümrük Bölgesi içerisinde (serbest bölgeler hariç) yerleşik firmalar tarafından, Dahilde İşleme İzin Belgeleri (Dış Ticaret Müsteşarlığı nca verilmektedir) kapsamında, ihracı taahhüt edilen işlem görmüş ürünlerin üretimi için gerekli olan hammadde, yardımcı madde, yarı mamul, mamul ile ambalaj ve işletme malzemelerinin, bedelli veya bedelsiz olarak ticaret politikası önlemlerine tabi olmaksızın ithali esnasında alınması gereken her türlü vergi tutarı kadar teminat yatırılmak kaydıyla (indirimli teminat uygulaması saklı olmak üzere) gümrüksüz olarak ithal edilebilmesidir. Ayrıca; işlenmiş ürünlerin üretimi için ithal eşyasının yerine eşdeğer eşya olarak serbest dolaşımdaki eşya kullanılabilmekte, bu çerçevede, belge kapsamında önce ihracat, sonra ithalat yapılabilmektedir. %10 oranında teminat yatırılmak suretiyle ithal hakkını düzenleyen İndirimli Teminat Uygulaması şu şekildedir: Dış Ticaret Sermaye Şirketleri ile Sektörel Dış Ticaret Şirketlerinin, müracaat tarihinden önceki takvim yılı içerisinde gerçekleştirdikleri ihracat kadar, İmalatçı-ihracatçı firmaların müracaat tarihinden önce iki yıl içerisinde düzenlenmiş ve kapatılmış belgeler kapsamında toplam 1 milyon ABD dolarından az olmamak üzere gerçekleştirdikleri ihracat kadar, Son üç takvim yılı itibariyle ihracatları her bir yıl için 5 milyon ABD dolarını geçen veya son beş takvim yılı itibariyle ihracatları her bir yıl için 1 milyon ABD dolarını geçen ihracatçı firmaların, müracaat tarihinden önce iki yıl içerisinde düzenlenmiş ve kapatılmış belgeler kapsamında toplam 1 milyon ABD dolarından az olmamak üzere gerçekleştirdikleri ihracat kadar. Dahilde İşleme İzin Belgesi kapsamında yapacakları ithalatlarına, bu ithalattan doğacak her türlü vergi (KDV dahil) ve fon tutarının %10 unun teminat olarak yatırılması kaydıyla, ilgili gümrüklerce müsaade edilmekte, teminata ilişkin bu husus Dahilde İşleme İzin Belgesi nde belirtilmektedir. Bu çerçevede, indirimli teminat uygulamasından doğabilecek Devlet zararı ilgili firmalardan tahsil edilmekte, ayrıca, bu firmaların kamudan olan alacakları da teminat hükmünde tutulmaktadır. Ancak, indirimli teminat uygulaması çerçevesinde yapılan ithalatlarda alınan teminatlara ilişkin kısmi teminat iadesi yapılmamaktadır. B) İthalat esnasında alınan vergilerin geri ödenmesi sistemi: Dahilde İşleme Rejimi nde belirtilen istisnalar hariç olmak üzere, ithali esnasında her türlü vergi ödenerek serbest dolaşıma girmiş bir eşyanın işlem görmüş ürünler şeklinde Dahilde İşleme İzin Belgesi kapsamında ihraç edilmesinden sonra, ithalat esnasında ödenen vergiler geri alınabilmektedir. Ancak, bu sistemden yararlanabilmek için, eşyanın geri ödeme kapsamında olduğu hususunun serbest dolaşıma giriş beyannamesinde belirtilmesi gerekmektedir. 33

Bahsedilen sistemlerden şekerli ve çikolatalı mamul ihracatçısı firmalar da faydalanabilmektedir. İhraç ettikleri ürünlerde kullandıkları ithal ürünleri vergilerden muaf olarak temin edebilmeleri firmalarımız açısından avantaj sağlamaktadır. Vergi, Resim ve Harç İstisnası: İhracatla ilgili olarak yapılan her türlü işlemler ve düzenlenen kağıtlarla, ihracatın finansmanı amacıyla kullanılan krediler, İhracatı Teşvik Belgesi ve Dahilde İşleme İzin Belgesi kapsamında yapılan her türlü muameleler ve bu belgeler kapsamında ithalatın finansmanı amacıyla kullanılan krediler, İhracat sayılan yurtiçi satış ve teslimler çerçevesinde düzenlenen belgeler kapsamında yapılan muameleler ve kullanılan krediler ile belge kapsamında yapılan ithalatla ilgili işlemler, Döviz kazandırıcı hizmet ve faaliyetler için düzenlenen Vergi, Resim ve Harç İstisnası kapsamında yapılan işlemler ve kullanılan krediler, her türlü vergi, resim ve harç istisnasından yararlandırılmaktadır. İhracat işlemleri ve ihracatın finansmanı amacıyla kullanılan krediler için vergi, resim ve harç istisnası ilgili kurumlarca re sen uygulanırken, döviz kazandırıcı hizmet ve faaliyetler ile bunların finansmanı amacıyla kullanılan kredilerin vergi, resim ve harç istisnasından yararlandırılabilmesi için firmaların Dış Ticaret Müsteşarlığı na müracaat ederek belge almaları gerekmektedir. Vergi, resim ve harç istisnası kapsamında; Banka ve Sigorta Muameleleri Vergisi, Damga Vergisi, 492 sayılı Harçlar Kanunu gereğince alınan harçlar, Kaynak Kullanımını Destekleme Fonu kesintisi, Hal Rüsumu, Diğer kanunlarda yeralan vergi, resim ve harçlar, istisna edilmektedir. Katma Değer Vergisi nde İhracat İstisnası Uygulaması: Bu uygulama çerçevesinde, ihracat teslimleri ve teslimlere ilişkin hizmetler ile yurtdışındaki müşteriler için yapılan hizmetler KDV den istisna tutulmuştur. KDV uygulamasında ön ihracat istisnası olmamakla beraber, belirli koşullar altında ihraç edilmek üzere teslim edilen mallar için hesaplanan KDV nin ihracatçı tarafından ödenmemesi şeklinde bir uygulama mevcuttur. Bu uygulama ihracatçıların ihraç ettiği malları Katma Değer Vergisi ödemeden almalarını ifade etmektedir. İhracat istisnası ihracatçıda değil ihracatçıya mal teslim eden mükellefler üzerinde uygulanmaktadır. 34

Türk Eximbank Kredileri: İhracata yönelik mal üreten sanayilerin üretim aşamasından başlanarak sevkiyat öncesi işletme sermayesi ihtiyacını karşılamak amacıyla, Türk Eximbank tarafından üretici ve/veya ihracatçı firmalara çeşitli krediler verilmektedir. Krediler, bazı istisnalar haricinde Türk Eximbank tarafından aracı bankalar vasıtasıyla kullandırılmaktadır. Kredileri, ihracatçılar, imalatçılar veya hem imalatçı hem de ihracatçı olan firmalar kullanabilmektedirler. Krediler malların serbest dövizle kesin olarak ihracı taahhüdü karşılığı kullandırılmaktadır. 35

EK 2: TÜRKİYE ŞEKERLİ VE ÇİKOLATALI MAMUL ÜRETİCİSİ ÖNEMLİ FİRMALAR (Alfabetik) F İ R M A A D R E S TELEFON FAKS ATICI ŞEKERLEME TOPTANCILAR ÇARŞISI 5.BLOK 0332-2335608 0332-2368681 GIDA SAN.LTD.ŞTİ. NO.23/A KONYA BALİN ŞEKERLEME YULAFLI KÖYÜ HACI ŞEREMET 0282-6764375 0282-6764380 VE GIDA MAD.TİC.VE MEVKİ-ÇORLU SAN.A.Ş. TEKİRDAĞ BAYCAN CİKLET VE GIDA SAN.A.Ş. IŞIKLAR CAD.HARAMİDERE AVCILAR- 0212-4221009 DANDY SAKIZ VE ŞEKERLEME SAN.A.Ş. MAHMUTBEY MAH.TAŞOCAĞI YOLU CAD.NO.12 İKİTELLİ- PİR HÜSAMETTİN SOK.NO.49-51 KASIMPAŞA BEYOĞLU KÜTAHYA CAD.NO.359 ESKİŞEHİR ORGANİZE SANAYİ BÖLGESİ 11.CADDE 26110 ESKİŞEHİR ELİT ÇİKOLATA VE ŞEKERLEME SAN.A.Ş. ERDEN GIDA SAN.VE TİC.A.Ş. ETİ GIDA SANAYİ VE TİCARET A.Ş. HACI BEKİR SAN.A.Ş. DOLAYOBA CAD.NO.76 PENDİK- KAYSAN GIDA SAN. ORGANİZE SAN.11 C ANBAR MAH. TİC.A.Ş. MELİKGAZİ-KAYSERİ KENT GIDA MAD.SAN. FIRIN SOK.MERKEZ MAH. VE TİC.A.Ş. BOMONTİ ŞİŞLİ- KONAK ÇİKOLATA TOPÇULAR KIŞLA CAD.NO.108 ŞEKERLEME SAN.VE RAMİ- TİC.A.Ş. MAHİR GIDA SAN.VE TİC.A.Ş. ALİ RIZA GÜRCAN CAD.NO.12 TOZKOPARAN MERTER MARSA KRAFT DÖŞEME MAH.NO.4 JACOPS SUCHARD P.K.137 SABANCI GIDA ADANA SAN.VE TİC.A.Ş. NESTLE GIDA SAN. KOREŞEHİTLERİ CAD.NO.17 A.Ş. ZİNCİRLİKUYU- PAMİR GIDA SAN.A.Ş. ALİ BAHÇESİ LİTROS YOLU NO.10 TOPKAPI- PERFETTİ GIDA MECİDİYEKÖY İŞ MERKEZİ SAN.TİC.A.Ş. AHMET SOK.NO.120 MECİDİYEKÖY- SAGRA GIDA ÜRETİM PAZ.SAN.VE TİC.A.Ş. BÜYÜK GIDA SİTESİ MEGA CENTER 12.SOK.C-32 BLOK BAYRAMPAŞA- 0212-5502088 0212-5502096 0212-2381171 0212-2545780 0222-2240202 0222-2240542 0222-2360892 0222-2360416 0216-3794921 0216-3794158 0352-3211824 0352-3211827 0212-2300040 0212-2413828 0212-5679739 0212-5771201 0212-4815461 0212-4815465 0322-4350763 0322-4356653 0212-2881950 0212-2881959 0212-6125000 0212-5770793 0212-2752246 0212-2885544 0212-4370700 0212-2885758 36

TÜRKİYE ŞEKERLİ VE ÇİKOLATALI MAMUL ÜRETİCİSİ ÖNEMLİ FİRMALAR (Alfabetik) (Devamı) F İ R M A A D R E S TELEFON FAKS ŞÖLEN ÇİKOLATA 2. ORGANİZE SANAYİ BÖLGESİ 3. 0342-3372737 0342-3372822 GIDA SAN VE TİC A.Ş. DOĞU CAD. NO:28 BAŞPINAR GAZİANTEP USLU GIDA LTD.ŞTİ. ÜLKER GIDA SAN.VE TİC.A.Ş. TERAZİDERE MAH.FEZA SOK. NO.24 BAYRAMPAŞA- DAVUTPAŞA CAD.TOPKAPI BAYRAMPAŞA- 0212-5676102 0212-5012710 0212-6742781 0212-5671569 37

EK 3: TÜRKİYE ŞEKERLİ VE ÇİKOLATALI ÜRÜN İHRACATÇILARI (Alfabetik) İHRACATÇI ADRES/E-MAIL/WEB TELEFON FAKS A.A.K GIDA SAN.VE DIS TIC.A.S ABK ITH.IHR.BASIN YAYIN INSAAT TAAH.GIDA SAN.VE AE INSAAT GIDA PAZ.VE TIC LTD. STI. AFACAN OYUNCAK PLAS.HIR.ELEK. SAN.VE DIS TIC.LTD.STI AFRIMEKS DIS TIC.LTD.S. AGATA GIDA TEKST.KOZMETIK TIC. VE SAN.LTD.STI. AHALI DIS TIC.LTD.STI AHSEL INS.TAAH.VE TIC.A.S AK-SEM TEKSTIL KUYUMCULUK GIDA ELEKT. SAN. VE TIC. LTD.STI. AKAS AKBALIK GIDA SAN.TIC.A.S. TEM YOLU HADIMKÖY ÇIKIŞI ISISO KÜÇÜK SAN.BÖLG.475.ADA 1.PARS. 34555 HADIMKÖY ÇATALCA ALAADDİN BULVARI SARAY İŞHANI NO:3/401 42060 MERAM KONYA 1.İSTASYON CAD.PARK KARŞISI EKİZER AP. ALTI NO:87 70100 MERKEZ KARAMAN KAYSERİLİ NAİL İŞ HANI NO:38-304 34116 SÜLEYMANİ. EMİNÖNÜ YALI CAD. 364/2 KARŞIYAKA İZMİR FETHİBEY CAD.NO.15 LALELİ EMİNÖNÜ ORDU CAD.LALELİ İŞ MERK.K:5 D:67 LALELİ BİLKENT PLAZA A-3 BLOK K:6 06000 ANKARA MİMAR KEMALETTİN M.ÇOBANÇAVUŞ MEGAPOLCENTERİŞ MER.NO:10/25 EMİNÖNÜ-İST. EMEK MAH.ORDU CAD. ESENŞEHİR YOLU NO.4 81230 SARIGAZİ export@akas.com.tr http://www.akas.com.tr AKAY CIKOLATA 2.ORGANİZE SANAYİ BÖLGESİ BISKUVI GIDA SAN.VE VALİ MUAMMER GÜLER BULVARI BAŞPINAR GAZİANTEP akaydis1@superonline.com http://www.akaybiskuvi.com AKAY IC VE DIS TIC.LTD.STI AKDAG DIS AKAI BİSKÜVİ-ÇİKOLATA 2.ORG.SA N.BÖL.VALİ MUAMMER GÜLER BULV BAŞPINAR ŞEHİTKAMİL GAZİANTEP FEVZİÇAKMAK MAH.OCAK NO:8 42060 KONYA (212) 6232510 (212) 6232208 (332) 3529361 (332) 3507852 (332) 3516317 (338) 2142618 (338) 2142592 (212) 5133872 (212) 5280052 (232) 3644210 (232) 3642420 (212) 2752352 (212) 6383430 (212) 6383440 (312) 2660030 (212) 5169600 (212) 5169556 (216) 3650215 (216) 3650216 (216) 3645162 (342) 3374610 (342) 3374615 (342) 3374610 (342) 3374615 (332) 3422027 (332) 3422597 38

İHRACATÇI ADRES/E-MAIL/WEB TELEFON FAKS AKFEL KISIKLI ALEMDAĞ CD.NO:48/4 (216) 5213850 (216) 5213855 ULUSL.DANISMANLIK 34692 ÇAMLICA ÜSKÜDAR VE TIC LTD.STI akfel@akfel.com.tr AKFEN SAN.VE TARIM URUN.ITH. IHR.PAZ.AS. AKGUN GIDA VE IHTIYAC MAD.PAZ. TIC.VE SANAYI LTD.STI. AKSA REKLAM PAZ.TAS.VE DIS TIC LTD.STI AKSU GIDA BEYAZ ESYA KIRTASIYE NAK.TUR.ITH.IHR.LT D.STI. AKTUNC GIDA SAN.VE TIC.LTD.STI ALBATROS ULUS.KUMANYACILI K TAS PAZ.LTD.STI KOZA SOKAK NO:22 G.O.PAŞA ANKARA ORGANİZE SANAYİ BÖLGESİ GÖKTÜRK CADDESİ NO:15 SİNCAN ANKARA akgungida@superonline.com LAMARTİN CD.MERAL APT.NO:33/8 34437 TAKSİM BEYOĞLU info@aksagroup.com EKREM ORHON MAH.GENÇLİK SOK. HUZUR APT.KAT:1 53100 RİZE ADANA İŞ MERKEZİ G/BLOK NO:4 MERSİN YOLU ÜZERİ ADANA ADANA aktuncgida@e-kolay.net 1476 SOK. NO:1 TİBAŞ APT. K:6/11 ALSANCAK İZMİR info@albatrosltd.com.tr http://www.albatrosltd.com.tr ALGI TURIZM INSAAT GÜZELSU VAKIFBANK BLOKLARI TAAHHUT IC VE DIS NO:11/3 06530 ÇAYYOLU ANKARA ALIS KURUYEMIS GIDA SAN VE TIC LTD.STI ALTINKILICLAR ENDUSTRIYEL GIDA MAD.SAN.TIC.LTD.STI ALTINYAG GIDA VE DERI SAN.ITH. IHR.TIC.LTD.STİ. ALTUNKAYA INS.NAK.GIDA TIC. A.S. ANADOLU ISUZU OTOMOYIV SAN.VE TIC.A.S. CUMHURİYET MAH.HİLAL CAD.NO.3 GAZİOSMANP aliskuruyemis@superonline.com http://www.aliskuruyemis.com ASMAALTI CAD.KIZILHAN SK 18-1 34460 EMINONU ATATÜRK CAD. AKIN İŞHANI K:1 NO:4 ANTAKYA HATAY G.MUHTAR PAŞA BLV. KALYON İŞM. KAT:4 NO:14 GAZİANTEP altunkaya@superonline.com YEDİPINARLAR MEVKİİ,ŞEKERPINAR KÖYÜ 41400 GEBZE KOCAELİ (312) 4414211 (312) 4384069 (312) 2670600 (312) 2670602 (212) 2972078 (212) 2370777 (464) 2122578 (464) 2144476 (322) 4292914 (322) 4294474 (212) 2388508 (464) 2173928 (322) 4292820 (232) 4644246 (232) 4641639 (312) 2410749 (312) 2410749 (212) 5013884 (232) 6678994 (212) 5671678 (212) 5229066 (212) 5274787 (326) 2148325 (326) 2141506 (342) 2151313 (342) 2151021 (262) 6588843 (262) 6588842 39

İHRACATÇI ADRES/E-MAIL/WEB TELEFON FAKS ANALOG ANALITIK NAMIK KEMAL MAH.CENGIZ (216) 4439577 (216) 4439575 GIDA LOJISTIK TOPEL CAD.OZGUR SOK.NO.42 (216) 4439578 HIZMET. UMRANIYE analogltd@superonline.com http://www.analog.com.tr ANAR GIDA BÜYÜK REŞİTPAŞA (212) 5123006 (212) 6313146 MAD.SAN.VE TIC.LTD. CD.KURULTAY SK NO:20/5 34110 STI LALELİ EMİNÖNÜ ANI BISKUVI GIDA SAN.TIC.A.S. A.S. ANK DIS TIC.VE TURIZM LTD.STI. ANTEP BAKLIYAT GIDA URUNLERI VE IHT.MAD.SAN.TIC.LT D.STI. ARAS GIDA SAN VE ARGEN INS.TIC.TAAH.TIC.VE TUR. LTD.STI ARKADAS GIDA IC VE DIS TIC. IBRAHIM AKBAS ARMONI GIDA VE TEM.MAD.KIRT. TEKS.ELEK.VE ELEKT.PAZ.TIC.LTD AROM GIDA DIS ASAL DIS TIC.A.S ASLAN CIKOLATA VE GIDA SAN. ASTRANS ULUSL.TASIMAC.VE TIC. A.S ORGANİZE SANAYİ BÖL. KARAMAN bilgi@anibiskuvi.com.tr http://www.anibiskuvi.com.tr AKATLAR ZEYTİNOĞLU CAD.YONCA SOK.NO:6/16 BEŞİKTAŞ TOPTANCILAR SİTESİ 4.SOK.NO:17 KAYSERİ BEYLİKDÜZÜ MEVKİİ BİRLİK SAN.S İT.4.CAD.NO.16 B.ÇEKMECE ŞANLIURFA YOLU 13 KM. ÇÖLGÜZELİ KÖYÜ DİYARBAKIR LANGA BOSTANLARI SOK.NO:16-18 DÜKKAN:1 FATİH AKSARAY ALİNİHAT TARLAN CAD.YUVAM APT. NO:52/5 BOSTANCI KADIKÖY UNCULAR CAD. EKŞİOĞLU İŞHANI NO:30/2 ÜSKÜDAR DÜNYA TİC.MER.A.2 BLO K.16 NO.455.MERK. 80670 YEŞİLKÖY FEVZİ ÇAKMAK CAD.NO:15 VEYSEL KARANİ MAH. SAMANDIRA KARTAL info@aslancikolata.com http://www.aslancikolata.com LAMARTİN CD.MERT İŞ HANI NO:36 K:2 34437 TAKSİM BEYOĞLU (338) 2241230 (338) 2241234 (212) 2827270 (212) 2827942 (352) 2453792 (352) 2400761 (212) 8759180 (212) 8759183 (412) 2550220 (412) 2550228 (212) 5850308 (212) 5301115 (216) 4165753 (216) 4165753 (216) 3423327 (216) 3423340 (212) 4656868 (212) 4656875 (216) 4190095 (216) 4190096 (212) 2373639 (212) 2373640 (212) 2373641 40

İHRACATÇI ADRES/E-MAIL/WEB TELEFON FAKS ATIK GIDA VE KURTULUŞ MAH. ERGİ SOK.NO :1 (222) 2335781 (222) 2338508 IHTIYAC MAD.TIC. VE 26090 ESKİŞEHİR SAN. A.S. export@atikfood.com http://www.atikfood.com ATILA DIS TIC.LTD.STI ATLAS GIDA PAZARLAMA SAN.VE TIC. A.S. ATMACA GIDA KOZ.TEKS.INS.TUR. SAN. MERKEZ MAH.İSTOÇ 23.ADA NO:14/16 34200 MAHMUTBEY BAĞCILAR DAVUTPAŞA CAD.NO.10 TOPKAPI 34015 ADNAN KAHVECİ BULVARI ÜNVERDİ İŞMERKEZİ NO:73/30 34540 BAHÇELİEVL (212) 6592429 (212) 6592428 (212) 5676800 (212) 4411673 (212) 4411342 (212) 4411674 AVRASYA TURIZM VE DIS TIC.LTD. STI. BARBAROS BUL.AKBAL APT.NO.21/4 DAİRE 8 BEŞİKTAŞ avrasyaturizm@superonline.com AYCENK GIDA KOCATEPE MAH.MEGA CENTER IHTIYAC MADDELERI C BLK NO:539 BAYRAMPAŞA TIC.SAN.A.S AYHAN ERTAY BEYSAN SANAYİ SİT.BİRLİK CAD. NO:16/1 35900 HARAMİDERE B.ÇEKMECE AYKUT GIDA YENİHAL KOMPLEKSİ U/BLOK NO:21 İÇEL(MERSİN) B.B TEKS.GIDA SAN.IC VE DIS AS BAKLAN GIDA SAN.DIS TIC.LTD. STI. BAKLAVACI GULLUOGLU M.NEJAT GULLU BAKTAT GIDA SAN.VE TIC.LTD.S. BALABAN GIDA SAN.VE TIC.A.S. BALIN SEKERLE.VE GIDA MADD.TIC VE SAN. A.S. BALIT INS.TUR.GIDA VE MEDIKAL ÇOBANÇEŞME KALENDER SOK. NO:23/C 34520 YENİBOSNA ANKARA YOLU 4.KM 19300 SUNGURLU ÇORUM MISIR ÇARŞISI NO:88 EMİNÖNÜ YALOVA YOLU DERİNCE MEVKİİ 2.KM. GEMLİK BURSA baktat@bi.net.tr ORGANİZE SAN.BÖL.P.K.3 54100 SAKARYA PAŞMAKÇI ÇAYIRI CAD. NO:54 EYÜP balin@turk.net KOZA SK.NO:154/16 G.O.PAŞA ANKARA (212) 3270865 (212) 3270866 (212) 6407700 (212) 4226583 (212) 4226584 (212) 3270791 (212) 4226583 (324) 2344084 (324) 2344086 (324) 2344085 (212) 5511144 (212) 5512493 (364) 3114764 (364) 3118614 (212) 3391778 (212) 5285181 (224) 5131358 (224) 5131248 (264) 2769122 (264) 2768726 (212) 5675716 (212) 5675719 (264) 2939782 (212) 5771410 (312) 4476257 (312) 4462113 41

İHRACATÇI ADRES/E-MAIL/WEB TELEFON FAKS BALKANLAR GIDA TEM.MAD.TEKSTIL METAL SAN. İST.ORG.DERİ SANAYİ BÖLGESİ 20.YOL 11/1 PAR.KAT:2 34940 TUZLA (216) 3941709 (216) 3941335 BASAK ENTERNASYONER TEM.MAD. GIDA MA.HALI SAN.TIC.IT.IH.L.S BASAK TUKETIM VE GIDA MAD.SAN. A.S. BASKENT GUBRE BAKL.HUB.PAZ.PET URN.GIDA SAN. BAYIR GIDA DERICILIK SAN. VE BAYRAK GIDA SAN.VE TIC.A.S. BELINDA DIS TIC.TASIMACILIK VE GIDA LTD.STI. BELINDA GIDA TURIZM VE TASIMA. TIC.VE SAN.LTD.STI. CUMHURİYET BUL.ATAMAN ERMAN İŞ MERKEZİ NO.90/17 35250 KONAK İZMİR KONYA YOLU 2. KM. 42550 AKŞEHİR KONYA basakgida@superonline.com http://www.basakgida.com.tr İSTİKLAL MAH.YENİ ZAHİRE BORSA KAT:1 POLATLI ANKARA KANATLI CD.İKİZLER AP. NO:53 P.K.272 HATAY (232) 4459775 (232) 4459776 (232) 4459775 (332) 8127500 (332) 8131388 (312) 6255056 (326) 2253415 (326) 2152665 ORGANİZE SAN.BÖLGESİ 4 CAD. (352) 3211221 NO: 4 KAYSERİ BEŞYOL MAH İNÖNÜ CAD.NO:58/3 (212) 4250030 (212) 6240129 K.ÇEKMECE BEŞYOL MEVKİİ İNÖNÜ CAD.NO:58 K.ÇEKMECE BELINDA TRANSPORT KEMAL KÖYÜ MEVKİ YUKARI GIDA SAN.VE KARSGÖZ SOK.E-5 YOLU ÜZERİ KAPIKULE EDİRNE BEMEXPORT DIS BER DIS TIC.LTD.STI BERE TUKETIM MALLARI PAZ.IC VE DIS ERENKÖY İSTASYON CAD. TEVFİK BEY APT.9 ERENKÖY HALİL RIFAT PAŞA MAH.AYDINLIK TEPE SOK.NO:19 34384 OKMEYDANI ŞİŞLİ VATAN CAD.SİMİTÇİ ŞAKİR SOK. NO:22/1 AKSARAY BERKPA GÜLBAĞ MAH.Ş.ERTUĞRUL TEKS.PLAS.TUR.TIC.V KABATAŞ CAD.NO:9 B BLOK D:2 E S. H.IBRAHIM ŞİŞLİ YILMAZ BEST GIDA SAN.VE GATEM TOPTANCILAR SITESI SARI ADA 2.BLOK N:5\A G.ANTEP (212) 4250030 (212) 6240129 (284) 2382272 (284) 2382274 (216) 4112279 (216) 3605177 (216) 4112080 (212) 2107036 (212) 2107035 (212) 5219491 (212) 5218579 (212) 2117797 (212) 2120592 (342) 2354822 (342) 2350537 42

İHRACATÇI ADRES/E-MAIL/WEB TELEFON FAKS BEST IC VE DIS İSKENDERPAŞA MH.AHMEDİYE (212) 6312463 (212) 5242102 CD. NO:78/5 OF-HAYRAT VAKFI İŞ MRK 34080 FATİH info@zuabi.com http://www.zuabi.com BETA GIDA SAN.VE TIC.A.S. CEMALPAŞA MAH.GÜLSA APT.14 SK. NO:5/A 0120 ADANA (322) 4577207 (322) 4576148 BEYDA GIDA VE TUK.MALZ.SAN.DIS BEYZA DIS BIFA BISKUVI VE GIDA SAN.A.S. BINAY CIKOLATA GIDA SAN.TIC.LT STI. BIRLESIK GIDA DAGITIM TIC.LTD. STI. BIRLESIM GIDA URETIM PAZ.SAN. VE TIC.A.S. BIRLIK GIDA SAN.VE TIC.A.S. BIRPA BIRLIK PAZ.VE DIS TIC. A.S. BISKOT BISKUVI GIDA SAN.VE TIC AS. BOYKAN TURIZM AMBALAJ SAN.GIDA MAD.TIC. LTD. STI. BURAK TEKS.SAN.VE TIC.LTD.STI CAGLA GIDA SAN.VE CAGLAYAN ITH.IHR.GIDA SAN.VE TIC. A.S. KILIÇ ALİ PAŞA MESCİT SOK. ASAL HAN NO.29/1 KARAKÖY BARIŞ MAH.1803 SK.NO:12/1 GEBZE KOCAELİ EREĞLİ YOLU ÜZERİ 70100 KARAMAN bifa@bifa.com.tr http://www.bifa.com.tr MİMAR SİNAN CAD.GÜR SK.NO:16/A 34580 BAHÇELİEVL YUKARI DUDULLU MAH.TÜRKLER CAD NO:2 SARIGAZİ ÜMRANİYE KOCATEPE MAH.MEGA CENTER 12.SK C-32 BLOK KAT.3-4 34170 BAYRAMPAŞA ANKARA ASFALTI ÜSTÜ CAD.NO:125 ÇAYIROVA GEBZE KOCAELİ GAZNELİLER CD. NO:5 SİNCAN ANKARA ORGANİZE SANAYİ BÖL.EREĞLİ YOL ÜZERİ PK:41 KARAMAN KONYA FEVZİÇAKMAK MH.TOPTAN GIDACIL. SİT. 6.BLOK NO:10 42050 KARATAY KONYA HOCAHANI SK.HAMDİBEY GEÇİDİ NO:33 34110 SULT.HAMAM EMİNÖNÜ YENİYALI MAH.DORUK CAD.NO.11 KÖRFEZ KOCAELİ ATAKENT,İSTİKLAL MAH.REŞİTPAŞA CAD.NO:21 ÜMRANİYE (212) 2435607 (212) 2521872 (262) 6465713 (262) 6410680 (338) 2132490 (338) 2132695 (212) 6422756 (212) 6423765 (216) 4668464 (216) 4668462 (212) 4370700 (212) 6406132 (262) 6541587 (262) 6531880 (312) 2671300 (312) 2670619 (338) 2241009 (338) 2241008 (332) 3421488 (332) 3421489 (212) 5222865 (212) 5277230 (262) 5279861 (262) 5279862 (216) 3161721 (212) 3161930 (262) 5272036 (216) 3161866 43

İHRACATÇI ADRES/E-MAIL/WEB TELEFON FAKS CEM GIDA TAŞLIDERE MAH.KOPUZ APT. (464) 2464085 (464) 2464087 TRZ.TEKST.INS.SAN.N NO:28/B 53100 GÜNDOĞDU RİZE AK PAZ.VE DIS. CEREN NAK.MUMES.DIS TIC.LTD. STI. CICEKOGLU GIDA SANAYI VE TIC. LTD.STI. CIKO-TAD GIDA SAN. TIC. A.S. CINAR KONSERVE VE SEKERLEME TURISTIK TESIS.SAN.TIC.LTD.ST DANDY SAKIZ VE SEKERLEME SAN. A.S. İNÖNÜ MAH.KAYIŞDAĞI CD.NO:76 KAT:2 D:5 KAYIŞDAĞI AVCILAR ULUYOLU NO.112 UŞAK (276) 2313882 (276) 2313883 DUDULLU ORG.SAN.BÖLG. G.78 SK. NO:1 81260 DUDULLU ÜMRANİYE ANKARA YOLU 16 KM. P.K:74 KESTEL BURSA MAHMUTBEY MERKEZ MH. TAŞOCAKLARI YOLU N:9-11 BAĞCILAR minandik@intergum.com.tr DANIS GIYIM TIC.VE ORDU CAD.SANLI IS MERKEZI SAN.LTD.STI NO:295 K:5/504 LALELİ DEBI ULUSLARARASI KISIKLI MAH.69 EVLER FUNDA GIDA TEKS. SK. NO.4/5 34692 K.ÇAMLICA ELEKTR.VE ÜSKÜDAR OTOM.SAN.TIC.LTD. debi@atlas.net.tr STI DEMIR METAL GÜLBAHAR MAH.OYA SOK.NO:18 SAN.VE DIS TIC.A.S ŞİŞLİ DEMIRRENK DIS İNÖNÜ BUL.MÜFTÜLÜK SİTESİ ALTI NO:123-137 RİZE DIDEM GIDA ITH IHR YENİ GIDA SİT.M BLOK NO:30/31 VE TIC SAN. A.S. RAMİ EYÜP info@didemfoods.com http://www.didemfoods.com DILBA GIDA IC VE DIS GENÇ OSMAN CAD.MESLEK TIC. FEVZI ARSLAN SOK.NO:4 GÜNGÖREN DOGAL KIMYEVI TOPLARÖNÜ SOK.NO:16 A.HİSARI MAD.VE ZIRAI ILC BEYKOZ SAN VE TIC.A.S. DOGAN GIDA SAN. VE TIC. A.S. ANKARA- KARAYOLU BEŞKÖPRÜ KAVRAS MEVKİİ 8 KM. ADAPAZARI SAKARYA (216) 5765402 (216) 5765487 (276) 2313882 (216) 4668830 (216) 4668827 (224) 3841080 (224) 3841084 (212) 5502089 (212) 5502090 (212) 5504578 (212) 5185499 (212) 5185508 (216) 3267712 (216) 3268274 (212) 5483754 (212) 5483044 (464) 2176856 (464) 2132872 (212) 5816669 (212) 5816670 (212) 5621533 (212) 5621542 (216) 3086587 (216) 3086584 (264) 2751090 (264) 2751094 44

İHRACATÇI ADRES/E-MAIL/WEB TELEFON FAKS DOGANSAN INSAAT ÖZ ANKARA TOPTANCILAR (312) 2127112 (312) 2127113 TAAHHUT PEYZAJ GIDA TEKS.VE TUR.SAN.TIC.LTD. SİTESİ 3 BL.NO:118 ANKARA DOKFA IC VE DIS FULYA M.BAHÇELER SOK.ŞAHİN (212) 2748520 (212) 2726503 TIC.LTD.STI APT NO.2 DAİRE 10 (212) 2748521 DONMEZ DERICILIK 4001 SOK.NO:9 KARABAĞLAR (232) 2536192 (232) 2378371 SAN.VE TIC. LTD.STI İZMİR DUNYA GIDA TIC.VE SAN.A.S BEŞYOL MAH.İNÖNÜ CAD.NO:58 K.ÇEKMECE (212) 4250030 (212) 6240129 DURUKAN SEKERLEME SAN.VE TIC. A.S. EFES DAN.HIZ.SATIS ORG.IC VE DIS EKOL DIS TIC.VE TUR.SAN.LTD.ST I. ELIF ITH.IHR.GIDA MAD.SAN.VE TIC.A.S. ELIT CIKOLATA VE SEKERLEME SAN.A.S. ELMAS DIS TIC. A.S. ELVAN GIDA TURIZM TEKSTIL PAZARLAMA LTD.STI. ELZEM NAKL.GIDA MAD.VE TEKSTIL URUNLERI DIS EMEKTAS GUMR.NAKL.VE TIC.LTD.S İSTASYON MAH.FABRİKALAR YOLU DİYET SOK.NO:88 06930 SİNCAN ANKARA 1379 SOKAK NO:57/B K:7/705 35240 ÇANKAYA İZMİR LEVENT ÇİLEKLİ YOLU BJK ÇİLEKL İ TES. 80620 BEŞİKTAŞ HAMİDİYE MAH.İSTİKLAL CAD.NO/ 126 16600 GEMLİK BURSA PİR HÜSAMETTİN SOK.NO:49-51 80380 KASIMPAŞA BEYOĞLU C-27 BLOK NO:240 K:4 MEGA CENTER 34170 BAYRAMPAŞA YENIBOSNA MERKEZ MAH. 2.ARIF AGA SOK.NO.3/D 34510 BAHC.EVLER İ.PAŞA MAH.GÜZELHİSAR CADDESİ GENÇSOY İŞH.NO:6/18 TRABZON KAVAKLIDERE CAD.MİHRAÇ SOK. MİHRAÇ APT.NO.8/D 5 81230 ÜMRANİYE ÜSKÜDAR EMIN DIS BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE KARŞISI TIC.PETR.PETR.URUN. AKINALAN İŞHANI KAT:2 NO:6 VE GAZİANTEP TAR.URN. EMIR GIDA SAN.VE KOCATEPE MAH.12.SOK. MEGA CENTER C/378 B.PAŞA ENBA DIS OBAKÖY İŞMERKEZİ NO:9 K:1/189 MALTEPE YOLU 34020 TOPKAPI (312) 2687171 (312) 2687373 (232) 4213340 (232) 4630040 (212) 2802948 (212) 2809060 (224) 5131973 (224) 5141792 (212) 2381171 (212) 2546819 (212) 2545780 (212) 6407011 (212) 6407040 (212) 6536648 (212) 5525106 (462) 3233190 (462) 3233191 (216) 3165334 (216) 3293348 (342) 2328633 (342) 2303094 (212) 6400306 (212) 6404555 (212) 5448456 (212) 5448228 45

İHRACATÇI ADRES/E-MAIL/WEB TELEFON FAKS ENDER ALPEN GIDA LONDRA ASFALTI NO.15 Ş.EVLER (212) 5515218 (212) 5514888 PAZ.A.S. BAHÇELİEVL ENDER CIKOLATA SEKERLEME GIDA SAN.TIC.A.S. ŞİRİNEVLER 34510 LONDRA ASFALTI NO 15 ŞİRİNEVLER B.EVLER endergida@superonline.com (212) 5515217 (212) 5515219 (212) 5514888 ENGIN TARIM UR.ITH.IHR.SAN.VE TICARET LTD.STI. ER GIDA SAN.VE PAZARL.LTD.STI. ER-AL GIDA SAN.VE TIC.A.S. ERDAL NIKOLA ISTIFANOGLU ERDEN GIDA SAN.VE TIC.A.S. EREN GIDA PAZ.SAN.VE DIS TIC. LTD.STI. ERTEKS IC VE DIS TIC. LTD.STI. ESALIN GIDA TEMIZ- LIK MALZ. EML. INS. SAN.VE DIS T.LTD.STI EVREN GIDA VE PLASTIK UR.PAZ. EVYE METAL SANAYI VE TICARET LTD.STI. GAZİ MUHTARPAŞA BUL.DOKTORLAR SİTESİ C BLOK KAT 3 NO.304 GAZİANTEP (342) 2211981 (342) 2211983 KÜTAHYA CAD.NO 331 ESKİŞEHİR (222) 2240202 (222) 2240242 CUMHURİYET MAH.MUSTAFA K.PAŞA BULVARI 278 52100 ORDU KÜLTÜR MAH.4304 SOK.SANLI APT. 20/3 İÇEL(MERSİN) KÜTAHYA CADDESİ NO:331 26140 ESKİŞEHİR ESKİŞEHİR ÇUBUKLU YAZICI TAŞOCAĞI YOLU CAD.NO:6 KAVACIK BEYKOZ MUAMMER AKSOY BUL. DÜNYA İŞ ME RK. KAT:3-18 GAZİANTEP ÇANKIRI YOLU GÜZELHİSAR CAD. NO:58 G.HİSARKÖY AKYURT ANKARA BOĞAZKÖY,İSMET İNÖNÜ CD.IHLAMU R SK.NO:21 G.O.PAŞA BIRLIK SAN.SITESI 4.CAD. NO.44 34900 BEYLIKDUZU F.M.C.G. TICARET A.S. GULBAHAR SOK. EVREN MAH. NO:14 GUNESLI FERPA GIDA BAKIR PİRİNÇ SANAYİ SİTESİ SAN.IHR.ITH.LTD. STI. SARDUNYA CAD.NO:1 FUAT DEMIRCI PAZ.DIS TIC.LTD. STI. GIMAS ULUS.KUMANYACILI K SAN.VE TIC.A.S GIMAT GIDA SAN.VE TIC.A.S. B.ÇEKMECE BURSA GIDA TOPTANCILAR ÇARŞISI O BL.NO:5 BURSA İKİTELLİ ORG.SAN.BÖLG.TURGUT ÖZAL CD.NO:102/10 34306 İKİTELLİ K.ÇEKMECE gimas@gimas.com.tr http://www.gimas.com.tr GİMAT GIDA TOPTANCILAR SİTESİ SOS.TES.NO:371/64 06370 MACUNKÖY ANKARA (452) 2334650 (452) 2334650 (452) 2337269 (324) 2372154 (324) 2372155 (222) 2240202 (222) 2240542 (216) 4257017 (216) 4257027 (216) 4257048 (342) 2152981 (342) 2152982 (312) 8420291 (312) 8475456 (212) 6851505 (212) 6850838 (212) 8751343 (212) 8751344 (212) 4891760 (212) 4891759 (212) 8753173 (212) 8752589 (224) 4432400 (224) 4432401 (212) 6774884 (312) 3976274 (312) 3976278 46

İHRACATÇI ADRES/E-MAIL/WEB TELEFON FAKS GOLFE DIS TIC.LTD.STI MİTHATPAŞA CD.FERMANLI SK.YEDİ KARDEŞ İŞ HANI NO:7/9 D:401 34126 BEYAZIT EMİNÖNÜ (216) 6386365 (216) 6386366 (216) 6386369 GORAL KURUYEMIS SEKERLEME GIDA MAD.SAN.VE TABAKHANE MEYDANI ADANA CAD. NO:16 TARSUS İÇEL(MERSİN) GOZDE GIDA İSKELE CAD. NO:2 KAT:3 MAD.TEKS.URUNLERI TRABZON DIS GULLU CIKOLATA SEKERLEME SAN. GUNGOR GIDA SAN.VE TIC.A.S GUZELLER DIS TICARET LTD.STI. HACI BEKIR LOKUM VE SEKERLI MAM.SAN.A.S. HAIC ULUSL.TAS.TURZ.VE DIS TIC.CLTD.STI. HANLAR KUYUMCULUK INS.TEKS. TURZ.TIC.LTD.STI ARAPTEPE MEVKİİ 501.CAD.5007 SOK.HAMİTBEY TES.ARKASI NO.10 SİLİVRİ KERESTECİLER SİT.NADİDE SK. NO:27 GÜNGÖR İŞ HANI 34160 MERTER GÜNGÖREN http://www.gungor.expo.com TAHMIS CAD. TAHMIS SOK.NO.42 CEVIK HAN K.3 NO.42 34501 EMINONU İSTİKLAL CAD. 127/6 BEYOĞLU E.LONDRA ASFALTI PAK APT.NO:17 /2 B.EVLER ARABACI BEYAZIT MAH.K.M.PAŞA CAD.NO:280/2 FATİH (324) 6241108 (462) 3262152 (462) 3261092 (212) 8754370 (212) 8754373 (212) 5048811 (212) 5041951 (212) 5113946 (212) 5268523 (212) 2451375 (212) 2451376 (212) 5268523 (212) 6394168 (212) 6393199 (212) 5171018 HARMONI DIS TIC. YATIRIM LTD. STI. HARUN GIDA ITHALAT IHRACAT TICARET VE SAN.A.S. HAVANA DIS TIC.VE PAZ.LTD.STI HAYAT GIDA SANAYI A.S. HAZAL BISKUVI VE GIDA SAN.A.S. PERPA TİC. MERKEZİ KAT:12 NO:2109 B-BLOK OKMEYDANI ŞİŞLİ HÜDAVENDİGAR MAH.STAD CAD. EREN SOK.NO:47 DİKKALDIRIM BURSA BURSA B.REŞİTPAŞA CD.KURULTAY SK. ARAR HAN NO:20 34110 LALELİ EMİNÖNÜ ANKARA CAD.NO:66 KURTKÖY PENDİK ORGANİZE SANAYİ BÖLGESİ PK:79 70200 KARAMAN KARAMAN hazalbiscuvi@superonline.com http://www.hazalbiskuvi.com (216) 3697992 (216) 3697992 (224) 2392737 (224) 2393337 (212) 5117804 (212) 5123006 (224) 2392566 (212) 5276554 (216) 3783121 (216) 3783121 (338) 2241210 (338) 2241220 47

İHRACATÇI ADRES/E-MAIL/WEB TELEFON FAKS HILAL HASAN HALİFE MAH.HALICILAR (212) 4911797 (212) 4911796 ITH.IHR. CAD.NO:62/B FATİH (212) 4911798 HUZUR DIS CUMHURİYET CADDESİ HOPA (466) 3514382 (462) 3514819 TIC.TUR.YTR.LTD.STI. ARTVİN IHSAR DIS TIC.AS. ORG.SAN.BÖLGESİ KARAMAN (338) 2241100 (338) 2241115 ILYASOGLU UZUN CARSI CAD.NO:122 (212) 5266019 (212) 5271503 TURISTIK HEDIYELIK MERCAN (212) 5133449 ESYA SAN.VE ilyasoglu@superonline.com http://www.balli.com./cat1003.htm ISTANBUL GIDA DIS TIC.A.S ISTANBUL GIDA SAN.VE TIC.A.S. KAHVECIOGLU GIDA TEKS.ZUC.TEM. URUN.PAZ.SAN.VE DIS TIC.LTD.S KALAFATOGLU TICARET KOLL. STI. KANTARCIOGLU GIDA VE IHTIYAC MADDELERI TIC. VE SAN. A.S. KARDESLER GIDA TUR.INS.VE KOZ. URUN.SAN.TIC.LTD. STI. KARIN GIDA SAN. VE TIC. A.S. KARIYER ASTAR FERMUAR SAN. VE KENT GIDA MAD.SAN.VE TIC.A.S. KERIM DIS TIC.VE TUR.LTD.STI. KITA GIDA INS.VE TEKS.PAZ. ITH.IHR.LTD.STI. DAVUTPAŞA CADDESİ NO:10 34020 TOPKAPI istgd@superonline.com SİLİVRİ CAD.NO:6 MİMARSİNAN B.ÇEKMECE MEGA CENTER KOCATEPE MAH. 12.SOK.C22 BLOK NO:180 B.PAŞA EKREM ORHON MAH.HANIMELİ SOK. NO:2 53100 MERKEZ RİZE kalafattic@ttnet.net.tr TOPTANCILAR SİTESİ 9.SOK.NO:40 38110 ARGINCIK KAYSERİ kantarcigidatr@yahoo.com KEMAL KÖYÜ YUKARI KARAGÖZ SOK. E.5 YOLU ÜZERİ 22100 MERKEZ EDİRNE PAŞMAKÇI ÇAYIRI CAD.NO:54 EYÜP karinnuts@karinnuts.com http://www.karinnuts.com ZİYA GÖKALP MAH. 44.SOK. NO:11 Z.BURNU ÇAYIROVA MAH. CAD. ANKARA ASFALTI NO:111 41410 GEBZE KOCAELİ mehmet.osken@kent.com.tr HALASKAR GAZİ CD.NO:289/A AK APT OSMANBEY TAŞLIDERE MAHALLESİ SANAK KENT SİTESİ B BLOK NO:6 GÜNDOĞDU RİZE (212) 5679800 (212) 5671569 (212) 6831326 (212) 6835099 (212) 6404571 (212) 2936441 (464) 2130910 (464) 2132122 (464) 2121863 (352) 2452040 (352) 2452043 (284) 2382272 (284) 2382058 (212) 5675716 (212) 5675717 (212) 5441092 (212) 5475180 (212) 5475180 (262) 6538090 (262) 6541930 (212) 2313194 (212) 2325748 (464) 2464290 (464) 2464292 48

İHRACATÇI ADRES/E-MAIL/WEB TELEFON FAKS KOLEJ GIDA AMB.VE PLASTIK SAN. TOPÇU İŞM.GÖZTEPE MAH.BOSNA CA NO:24 BAĞCILAR MAHMUTBEY BAKIRKÖY (212) 5154895 (212) 5509293 KORVELLA TARIM URUNLERI ITH. IHR.VE PAZ.A.S. KOTIL GIDA ITH.IHR.TIC.LTD. STI. KRAFT GIDA PAZAR.VE TIC.A.S. KULUNKOGULLARI TEKS.GIDA PAZ. NAKL. VE DIS RIHTIM CAD.ULSEL HAN NO.18 K.3 81320 KADIKOY GÜLBAHAR MAH.ATATÜRK CAD.696/A RİZE hasankotil@akbank-net.tr (216) 3366385 (212) 3370183 (464) 2131485 (464) 2143669 DÖŞEME MAH.NO:4 P.K:137 01321 ADANA (322) 4350763 (322) 4356653 EKREM ORHON MAH.SAHİL (464) 2144781 (464) 2144780 CAMİİ YA NI NO:20 53100 MERKEZ RİZE kulunkogullari@superonline.com KURTOGLU ITHALAT IHRACAT TAAH. TIC.VE PAZARLAMA LTD.STI. KURTSAN ILACLARI A.S. LBS GIDA SAN.VE DIS TIC.A.S. MA-PA GIDA SAN.TRZ.PAZ.TIC.NA K ITH.IHR.LTD.STI. MACAHEL GIDA MAD TAR URUN MOTO ARAC PET URU MAK PAR ITIHTICLT MAHMUT YARIM GIDA SAN.LTD.STI. MAKTAS MAKARNACILIK VE TIC. T.A.S. MALABADI DIS TICARET A.S MAP-CO DAY.TUK. MALLARI GIDA INS.ITH.IHR.LTD.STI. MARUF ARIFOGLU SÜMER MAH.69 SOK.NO:4/C ADANA ADANA KERESTECİLER SAN.SİTESİ. KASIM SOK.NO:63 34010 MERTER İZMİR AYDIN ASFALTI NO:1/1 35100 TORBALI İZMİR EKREM ORHON MAH.GENÇLİK CAD. NO:27 RİZE mapagida@hotmail.com NACI ÇAKIR MAH 9 SOK İLAYDA AP NO33,6 DİKMEN ANKARA DİKMEN ANKARA (322) 2243598 (322) 2279709 (212) 5843387 (212) 5843025 (232) 8532610 (232) 8532613 (464) 2122002 (464) 2179647 (312) 4818139 İSTİKLAL C. NO:85 HATAY (326) 2155926 (326) 2153562 (326) 2133150 OZAN ABAY CAD. NO:74 35010 (232) 3417200 (232) 3416531 BAYRAKLI İZMİR info@piyale.com.tr http://www.piyale.com.tr ORGANİZE SANAYİ BÖLGESİ 70100 KARAMAN SAVAŞ MAH.41 SOK.B.YÜCEL İŞH. K:4 D:12 İSKENDERUN HATAY KURTULUŞ MAH.72 SOKAK NO:31 İSKENDERUN HATAY (338) 2241160 (338) 2241161 (326) 6133320 (326) 6133319 (326) 6130479 49

İHRACATÇI ADRES/E-MAIL/WEB TELEFON FAKS MEGA DIS TIC.ITH.IHR.VE DAHILI PAZARLAMA KASIM PETEKKAYA İSTOÇ TOPTANCILAR ÇARŞISI 26 ADA NO:150 MAHMUTBEY BAĞCILAR (212) 6597208 (212) 6597209 (212) 6597162 MEHMET AKSU - AKNUR DIS TICARET MEHMET GOKMEN GIDA IHTIYAC MADDELERI LTD.STI. MELDA BISKUVI GIDA TURIZM TEKS VE MAKINA SAN.TIC.A.S. MELEK CIKOLATA GIDA SAN VE TIC LTD.STI. MELEK GIDA ITH.IHR.PAZ.VE TIC. LTD.STI. MELODI CIKOLATA VE GIDA SAN. LTD.STI. EKREM ORHON MAH.GENÇLİK CAD. HUZUR APT. KAT:1 53100 MERKEZ RİZE FEVZİ ÇAKMAK MAH.KOZAKLI SOK. KURU YEMİŞCİLER SİT.5.BLK N:31 42050 KONYA KARAMAN KONYA YOLU 2.KM. KAZIM KARABEKİR KARAMAN myurdanur@melda.com.tr BEŞYÜZEVLER MİMAR SİNAN CAD. NO:47 34100 G.OSMANPAŞ sezisik@mynet.com.tr B.HAYRETTİN PAŞA MAH.M.SİNAN CAD.DAİRE.47 G.O.PAŞA DOĞAN ARASLI CAD.133.SOK.NO:4 ESENYURT 34850 AVCILAR melodi@melodi.com.tr http://www.melodi.com.tr MENDERES ALPEREN BARBAROS BULVARI İBA BLOK. NO:10/7-A 80700 BEŞİKTAŞ MERKEZ KOSOVA ABDI IPEKCI CD.NO.55 BULUT YUG.TAFA COMERC APT K.4 D.7 34100 BAYRAMPASA P.O.TIC.SAN.IT.IH.SAN.TURK.SB. MEROSA ITH IHR SAN PERPA TİC MERK A.BLK 11.K 1374 VE PAZ LTD STI OKMEYDANI MERT TICARET PAZ.- EKREM ORHAN MAH.SÜMBÜL YILMAZ CORUK SOKAK NO:20 RİZE MESECO GIDA TEKS.SINAI URUNL. TIC.LTD.STI METEOR GID.SAN.IC VE DIS TIC. A.S. METRO GIDA UR.SAN.VE DIS TIC. LTD.S. İSTİKLAL CAD.ÖZEL IDARE ISHAN KAT:4/89 İÇEL(MERSİN) METEOR İŞ MERZ.MESİH PAŞA CD. KIZILTAŞ SK.N.13/6 34130 LALELİ EMİNÖNÜ ŞAHENDE SOKAK NO:5 K:3 EMİNÖNÜ (464) 2122578 (464) 2144476 (332) 3421095 (332) 3421304 (464) 2173928 (332) 3421094 (338) 3112901 (338) 3112900 (212) 5359408 (212) 5359487 (212) 5381353 (212) 5377489 (212) 6203030 (212) 6200007 (212) 2882725 (212) 2889582 (212) 6747666 (212) 6747666 (212) 2204467 (212) 2225381 (464) 2175094 (464) 2175094 (464) 2122416 (324) 2312905 (324) 2320249 (212) 5161582 (212) 5169200 (212) 5110820 (212) 5110825 50

İHRACATÇI ADRES/E-MAIL/WEB TELEFON FAKS METRO IC VE DIS HALASKARGAZİ CD.NO:245/251 (212) 2464091 (212) 2324204 TIC.LTD.STI K:4 D:4/A 34396 OSMANBEY ŞİŞLİ metro@ihlas.net.tr (212) 2466331 MIGROS TURK T.A.S CAFERAĞA MAH.DAMGA SK.NO:23/25 34710 KADIKÖY (216) 4181920 (216) 3466482 MIM GIDA SAN.VE DIS TIC.LTD. STI MIN GIDA INS.TAAH.ITH.IHR.SA N. VE TIC.A.S. MALİYE CAD.DEMİRCİLER SOK. TEKNO HAN.K:2 NO:12 KARAKÖY GİMAT 18 BLOK NO.541 P.K.06370 MACUNKÖY ANKARA MIRAC MURAT MAH. SEREF SK. NO.9 TEKS.HED.ESYAKOZ. BAYRAMPASA BUROMAL MAK.OT.T.G.D.T.MAL. INS.S.T.LTD MIS GIDA DAGITIM GATEM TOPTANCILAR SİTESİ LTD.STI. BEYAZ ADA NO:64 GAZİANTEP MISBIS GIDA SAN.VE TIC.A.S. MOBYDICK BEYAZ BALINA KUM.DEN. ITH.VE IHR.LTD.STI. MOTIVA DIS TIC.VE DANISMANLIK LTD.STI. MUDERRISOGLU PAZ.ITH.VE IHR. LTD.STI. MURAT DIS NEDVE GIDA SAN VE DIS TIC AS NESLIN GIDA SAN.VE TIC.LTD.ST. NESTLE GIDA SANAYI A.S ARAPTEPE MEVKİİ 501.CAD.5007 SOK.HAMİTBEY TESİS.ARKA.NO:10 SİLİVRİ mis@mis.com.tr İHSANİYE MAH.NEYZENBAŞI HALİL CD.NO:94/1 81160 ÜSKÜDAR DASBERK SOK.BARIŞ APT.NO.1/3K. HÜRRİYET APT.NO:25/6 KALAMIŞ KADIKÖY motiva@koc.net CİHAN İŞ MERKEZİ NO:18/14 TURAN GÜNEŞ BULVARI YILDIZ ANKARA İNCİLİPINAR MAH.4 NOLU CAD. SAYIN İŞMERKZ. KAT:3 NO:26 GAZİANTEP KOŞUYOLU M YESARİ SK NO.70 KADIKÖY nedve@nedve.com YENİ ÇARK SAN.NO.178/A ADAPAZARI SAKARYA BUYUKDERE CAD.NUROL PLAZA NO.71 A BLOK K.5 MASLAK (212) 2528312 (212) 2528313 (212) 2491195 (312) 3971974 (312) 3971975 (212) 6163016 (212) 5787286 (342) 3371630 (342) 3372275 (212) 7238630 (212) 7238634 (216) 3918730 (216) 3336579 (216) 3481033 (216) 3485133 (216) 3471615 (312) 4418705 (312) 4407409 (342) 2302886 (342) 2200717 (216) 3264530 (216) 3404030 (264) 2745404 (264) 2724966 (264) 2743515 (212) 3296000 (212) 2862141 51

İHRACATÇI ADRES/E-MAIL/WEB TELEFON FAKS OKSUZLER İSTİKLAL CD.BELEDİYE PASAJI (326) 2145352 (326) 2132823 TEKS.TIC.LTD.STI N0:2 31050 ANTAKYA HATAY (326) 2132823 OMRAT INSAAT KEMALPAŞA YOLU 3.KM (232) 3392428 (232) 3392438 ELEKTRIK GIDA SAN.VE KEMALPAŞA İZMİR (232) 3392429 ONSA BISKUVI GIDA SAN.A.S. ORGANİZE SANAYİ BÖLGESİ P.K.21 KARAMAN (338) 2241070 (338) 2241078 ONSA PAZARLAMA IC VE DIS TICARET A.S OR-EL GIDA IHTIYAC MAD.SAN.VE ORGEN GIDA SAN.VE ORION GIDA SAN.VE TIC.A.S ORIS INSAAT TAAHHUT SANAYI TIC LTD.STI. ORNEK GIDA VE TARIM UR.IM.SAN TIC.A.S OZEL CIKOLATA VE SEKERLEME VE OZELLER GIDA PETROL URUNLERI MAK.VE DIS TIC. LTD.STI. OZGE GIDA SAN.VE OZKARADENIZ GIDA MAD.TIC. LTD STI OZKOK GIDA TEKS.INS.MOB.MAK. DY.TK.ML.SAN.VE TIC.LTD. OZLEN PLASTIK AMBALAJ SANAYI TICARET LTD.STI. ORGANİZE SANAYİ BÖLGESİ P.K:21 70100 KARAMAN export@onsa.com CİHANGİR SOK.SANAYİ CAD.NO.10 AVCILAR (338) 2241070 (338) 2241076 (212) 4227446 (212) 4227446 ÇAMLIK KÖYÜ BALÇOVA İZMİR (232) 2590089 (232) 2599760 İSTİKLAL MAH.REŞİTPAŞA CD. (216) 3161721 NO:21 34760 ÜMRANİYE SİLİFKE CAD.KADEM APT.ALTI (324) 3277042 (324) 3270520 NO: 351 İÇEL(MERSİN) EREĞLİ YOLU ÜZERİ BİFA BİSKÜVİ KARŞISI KARAMAN 70100 MERKEZ KARAMAN FETİH MH.NO:145 KONYA fatozel@yahoo.com ANKARA ADANA ÇEVRE YOLU ÜZERİ 42060 KONYA ORGANİZE SANAYİ BÖLGESİ 3.CAD. ESKİŞEHİR ORGENERAL KENAN EVREN BULV.NO. 124 27300 ŞAHİNBEY GAZİANTEP ozkaradeniz@ozkaradeniz.com.tr http://www.ozkaradeniz.com.tr KEMANKEŞ MAH.RIHTIM CAD.YUVA SK.YENİ YUVA HAN 8/5 D.26 KARAKÖY HARAMIDERE SANAYI SITESI H BL. NO.113/117 B.CEKMECE (338) 2132490 (338) 2132695 (332) 3553232 (332) 3553380 (332) 3557868 (332) 3552465 (222) 2360330 (222) 2360340 (342) 2271111 (342) 2276262 (342) 2258888 (212) 2513344 (212) 2513344 (212) 4220610 (212) 4220612 52

İHRACATÇI ADRES/E-MAIL/WEB TELEFON FAKS OZTASLAR GIDA SIRAMAĞZALAR CAD.NO:5/A (462) 3212823 (462) 3262720 MADDELERI ITH. IHR.TURIZM SAN.VE TIC.LTD.STI 61100 TRABZON OZYURT TEKS.SAN. MEHMET AKİF CD.KIZILCIK SK. (212) 5573637 (212) 5579406 VE TIC.LTD.STI NO:19 34010 MERTER PAKIS GIDA SAN.VE KIRAÇ YOLU 2.BÖLGE 5.CADDE NO.29 B.ÇEKMECE (212) 6890493 (212) 6890494 (212) 6890510 PANDUL DIS TICARET A.S. PASIFIK PAZ.VE DIS TIC.LTD.STI PELIT CIKOLATA VE GIDA SAN. A.S. PIYALE-DR.OETKER GIDA SANAYI A.S. RAM DIS TIC A.S RUNEKS DIS TICARET LTD.STI. RUSEN DIS S.E.P.GIDA SAN.VE TIC.A.S. SAADET GIDA PAZ.SAN.VE TIC. LTD.STI. SAGRA GIDA URETIM PAZARLAMA SAN.VE TIC.A.S. SAH GIDA VE KIMYEVI MADDELER SANAYI İLLER SOK.NO:1/2 MEBUSEVLER İ ANKARA pandul@superonline.com BAĞDAT CD.RUSTİYE SK.NO:13 K:1 34736 KZL.TOPRAK KADIKÖY pacificltdco@yahoo.com EVREN OTO SANAYİ SİTESİ KARŞISI 34850 ESENYURT B.ÇEKMECE ayhantoraman@pelit.com.tr OZAN ABAY CAD.NO.74 BAYRAKLI İZMİR RÜZGARLIBAHÇE KAVACIK KAVŞAĞI SİSMER PLAZA K:2 34805 BEYKOZ erkutb@ram.com.tr http://www.ram.com.tr PETROL YOLU CAD.108 A UMRANIYE MERKEZ MAH.ESKİBAĞLAR 1.SOKAK NO: 21 34660 HALKALI rusendt@superonline.com HAMİDİYE CAD.KASTEL HAN.K:3 NO:102 80280 EMİNÖNÜ ESENYURT MERKEZ MAH.BİRLİK CAD NO:20 34550 ESENYURT candy.gum@saadet.com.tr http://www.saadet.com.tr CUMHURIYET MAH.ATATÜRK BULVARI NO:144 ORDU 34170 BAYRAMPAŞA metin.bacin @ sagra.com http://www.sagra.com KUMBARAHANE CAD.NO.60 CIKMAZ SOK.K.2 HALICIOGLU (312) 2159736 (312) 2159730 (216) 3487204 (216) 3487205 (212) 6721000 (212) 6721011 (212) 6721009 (232) 4631268 (232) 4635952 (216) 5370150 (216) 5370190 (216) 3144624 (212) 6936600 (212) 6936610 (212) 2673897 (212) 2673881 (212) 6391000 (212) 6391001 (212) 2673834 (212) 6529732 (452) 2336650 (452) 2336667 (212) 2507654 (212) 2537610 (212) 2381670 53

İHRACATÇI ADRES/E-MAIL/WEB TELEFON FAKS SAHINLER ULUS.VE DAH.NAKL.TUR. ITH.IHR.LTD.STI. MİTHATPAŞA CAD.SARACİSHAK MAH. İŞBASI SOK.NO:15 K:1/3 BEYAZIT (212) 6384807 (212) 6384808 (212) 5187973 SALIH ITH.IHR.DIS SAMUR DIS TIC.LTD.STI SANTRAL PAZ.LTD.STI SEDA GIDA MAD.SAN. DAGITIM VE TIC.AS SEDA INS.TAAH.TIC.A.S. SEGMEN DIS TICARET A.S. SELINDA GIDA VE PLASTIK SANAYI TICARET LTD.STI. SENKARDES GIDA SAN VE TIC.LTD. STI. GAZİ MUHTAR PAŞA BULV.TEKEREK OĞLU İŞ MERK.KAT:2/58 GAZİANTEP SARAÇ İSHAK MAH.TURANLI SK. NO:22/1 FİDANLAR CENTER K:1 34130 BEYAZIT EMİNÖNÜ MEŞRUTİYET MAH.ŞAİR NİGAR SK. NO:72 D:4 34363 OSMANBEY ŞİŞLİ DÖŞEME MAH. 4 SK.N.30 ADANA yesimy@superonline.com KOŞUYOLU MAH.İSMAİLPAŞA SOK. NO.67 KADIKÖY BÜYÜK SANAYİ BİNGÖL SOK.NO:11 06060 İSKİTLER ANKARA HURRIYET BULV.NO:233 BELLONA MAGAZASI YAKUPLU B.CEKMECE TOPTANCILAR ÇARŞISI C BLOK NO:3/4 ERENLER SAKARYA SERIN GIDA ÇAĞLAYAN MAH.YAVUZ SK.32/1 MAD.SAN.VE TIC.LTD. ŞİŞLİ STI. SERLOG SERVIS LOJISTIK DIS TICARET LTD. STI. SETUR SERVIS TURISTIK A.S SEVIMLI GIDA IHR.ITH.SAN VE SEZGINLER GIDA SAN. VE TIC.A.S SIMKA MEKANIK TES.VE INS.SAN. Y.BULANLAR DEP.SIRA SOGUTLER MAH. ISTANBUL CAD. NO.73 CAYIROVA GEBZE KOCAELİ KARAAĞAÇ CAD.KANLI SOK.NO:2 80330 SÜTLÜCE ULUDAĞ GIDA SİTESİ K BLOK NO:15 BURSA KAZLI CESME MAH.ONUNCU YIL CAD BELGRAD KAPI Z.BURNU ŞEMSETTİN GÜNALTAY CD.NO:29D:8 KADİKÖY (342) 2154204 (342) 2154206 (212) 5177203 (212) 5177204 (212) 6387321 (212) 2340777 (212) 2323675 (322) 4355295 (322) 4359515 (216) 3279802 (216) 3269854 (312) 3840525 (312) 3113860 (312) 3413135 (212) 8759666 (212) 8755964 (264) 2413181 (264) 2413183 (264) 2413182 (212) 2247202 (212) 2247202 (262) 6538383 (262) 6538388 (212) 2208085 (212) 2208088 (224) 4415330 (224) 4410115 (212) 6799358 (216) 4452485 54

İHRACATÇI ADRES/E-MAIL/WEB TELEFON FAKS SIMSEK BISKUVI VE GIDA SAN.A.S ORGANİZE SANAYİ BÖLGESİ P.K:89 70100 KARAMAN bilgi@simsek.com.tr sim sekdis@simsek.com.trhttp://www.simse k.com.tr (338) 2241320 (338) 2241326 SOLEN CIKOLATA GID.SAN.TIC.A.S SOLMAZ EV GER.SAN.VE TIC.KOLL. STI- IBRAHIM S.SOLMAZ SOYYIGIT GIDA MAD.PAZ.SAN.VE SUPER CIKOLATA SAN.VE TIC.LTD. STI. SURKIT BISKUVI VE CIKOLATA GIDA SAN.TIC.AS. SURKIT GIDA PET.URUN.ULUS.TAS. IC VE DIS TIC.A.S. TAC GIDA TIC.VE SAN.LTD.STI. TAHA TEKS.TUR.INS.OTOM. VE DIS TAHINCIOGLU HOLDING AS. TAHIR CAKMAK - CAKMAK TICARET TARLACI CAY VE GIDA SAN.ITH. IHR. TAYAS GIDA SAN.VE TIC.A.S. TEMA TEKNIK MUH.ARAS.SANAYI VE TIC.A.S. 2. ORGANİZE SANAYİ BÖLGESİ NO:23/3 P.K.504 27120 BAŞPINAR GAZİANTEP HALICILAR CAD.NO.13 FATIH SULTAN ÇİFTLİĞİ 2.CEBECİ YOLU NO:37 G.OSMANPAŞA DUDULLU ORGANİZE SANAYİ BÖLGESİ G.78 SOK.NO-1 81260 ÜMRANİYE bella@bellachocolate.com http://www.bellachocolate.com ALİCAN YOL KAVŞAĞI KARAKOYUNLU IĞDIR ALİCAN YOL KAVŞAĞI KARAKOYUNLU IĞDIR (342) 3372737 (342) 3372737 (212) 5310042 (212) 6316221 (212) 5941202 (212) 6687723 (216) 4668830 (216) 4668827 (476) 5187318 (476) 5187336 (476) 5187318 (476) 5187336 (476) 5187349 (476) 5187349 TAHMİS ÇARŞISI NO:26/4 EDİRNE (284) 2260040 (284) 2226050 MİMAR KEMALETTİN MAH.YENİÇERİL CD.MUSTAFA PAŞAHAN.NO:79 KAT:3 BEYAZIT tahaexport@superonline ÇAYIROVA MH.ANKARA ASFALTI ÜZE CAD.NO:111(KENT GIDA 80260 GEBZE KOCAELİ HÜRRİYET CAD.BASIN SOK.NUHNEBİ CAMİ KARŞ. ERAY AP.KAT:1 NO:2 76000 IĞDIR EKREM ORHON MAH. SÜMBÜL SOK. NO:26/A RİZE BARIŞ MAH.1803 SOK.NO:12 GEBZE KOCAELİ TEMA A.Ş.DEPO DAĞITIM ORGANİZE SANAYİ BÖLGESİ ERZURUM (212) 5168523 (212) 5178474 (212) 5168528 (262) 6538090 (262) 6541930 (476) 2275595 (476) 2274534 (464) 2174496 (464) 2142046 (262) 6465713 (262) 6432004 (442) 2185556 (476) 2275595 (464) 2120970 (262) 6410690 55

İHRACATÇI ADRES/E-MAIL/WEB TELEFON FAKS TEMEL DIS PORTAKALLIK MAH.NO.410 RİZE (464) 2120843 (464) 2121876 TEMIZ IS 1183/2 SOK NO 29/C YENİŞEHİR (232) 4575342 (232) 4572431 ENDUSTRIYEL TUKETIM MAL.SATISI RIFAT YESILTEPE İZMİR TEMP MUH.INS.TIC. VE SAN.LTD. STI. CUMHURİYET MEYDANI CUM.APT. NO.12/901 İZMİR (232) 4643793 (232) 4637301 TERAS GIDA SAN.VE TIC.A.S. TIBET DIS TICARET A.S. TIRYAKI DIS TIC.A.S TOP A.I.R HAVACILIK SAN VE TIC A.S TRIPOLI TEKS. TUR.NAKLIYE ITH. IHR.LTD. STI. TUANA DIS TIC. LTD. STI. TUGCE GIDA TEKS.KOZ.PAZ.SAN. TUKAS GIDA SAN.VE TIC.AS TUNC MUSAVIRLIK GIDA SAN.VE TIC.A.S. TURK SUUDI YATIRIM HOLDING A.S. UB DIS UMUT PLASTIK VE DERI SAN.TIC. LTD.STI UNILEVER SAN.VE TIC.TURK A.S. BÜYÜKBAKKALKÖY YOLU NO: 292 MALTEPE 81454 terasgida@hotmail.com (216) 3112056 (216) 3113224 ANKARA CAD. NO.66 81520 (216) 5950000 (216) 3783121 KURTKOY PENDIK ORGANİZE SANAYİ BÖLGESİ (216) 5278365 (216) 5278389 FERHATPAŞA MAH.G-119 SK. 81260 (212) 5278370 DUDULLU tiryaki@tiryakias.com http://www.tiryakias.com ORTAKÇILAR PAŞMAKÇI ÇAYIRI (212) 5679800 (212) 5671569 CAD 34005 EYÜP ORDU CD.ÖZBEK ÇARŞISI (212) 5160372 (212) 5160484 NO:27/50 BEYAZIT MESİHPAŞA MAH. ORDU CAD. 291/7 1 34470 EMİNÖNÜ (212) 5205540 (212) 6383430 BEŞYOL MH.İNÖNÜ CD.NO:58/3 (212) 4250030 (212) 6240129 K.ÇEKMECE SEFAKÖY NADİR NADİ CAD. NO:15/1 35260 KONAK İZMİR info@tukas.com.tr http://www.tukas.com.tr İSTOÇ 11. ADA NO.154/160 MAHMUTBEY (232) 4459777 (232) 4821222 (212) 6594512 (212) 6594517 ESKİ ÜSKÜDAR İÇEREN KÖY (216) 5743142 (216) 5743801 YOLU BODUR İŞ MERKEZİ NO:8/16 (216) 3629404 KADIKÖY İNCİLİPINAR MAH.MUAMMER (342) 2152460 (342) 2152459 AKSOY BULVARI PRESTİJ İŞM.KAT.5/33 GAZİANTEP ORGANİZE SAN.BÖL.ESKOP (212) 5499444 (212) 5499442 SAN.SİT C-3 BLOK NO:127-129 İKİTELLİ SEĞİRMENYOLU CAD.HUZURHOCA SOK NO:84 81120 İÇERENKÖY (216) 4639139 (216) 4639348 (216) 4639559 56

İHRACATÇI ADRES/E-MAIL/WEB TELEFON FAKS UNILEVER DEĞİRMEN YOLU CD.HUZUR (216) 4639000 (216) 4639150 TUK.UR.SATIS PAZ.VE HOCA SK NO:84 İÇERENKÖY TIC.AS. KADIKÖY UNIPEG GIDA SAN VE TIC LTD STI UNIVERSAL DIS TIC.A.S. VAKKO TEKS.VE HAZIR GIYIM SAN. ISL.A.S VEFA IC VE DIS TIC.LTD.STI YAMAKOGLU INS. TAAH.VE DIS.TIC. LTD.STI. YAMATA TATIRIM INS TURIZM VE TIC A.S YAREN PAZ.GIDA TUR.TEKS.ITH. IHR.SAN.LTD.STI. YASAR DIS TIC.A.S YASAR DONDURMA VE GIDA MAD.A.S YAVUZLAR GIDA VE IHTIYAC MAD. SAN.VE TIC.LTD.STI YAYCILI KARDESLER PAZARALAMA YAYLA KOZMETIK SAN.TIC.LTD.STI YENICAG GIDA SAN.VE TIC.A.S. YESAR PETROL UR. DAY.TUK.MAD.TAR. HAY.UR.TIC.LTD. STI. YILDIZ ITRIY. GID.TEM.ZIR.URUN. NAK.ITH.IHR.TIC LTD.STI. BAĞDAT CAD.KULELİ KÖŞK SK. FETTAHOĞLU AP.NO:13 ABLOK 2 MALTEPE ŞENLİKKÖY MAH.İMBAT SOK NO:2/B BAKIRKÖY LONDRA ASFALTI 34160 MERTER GÜNGÖREN (216) 3835883 (212) 6633839 (212) 6638689 (212) 4816300 (212) 4816363 EMNİYET MAH.NURBABA CAD.NO.28 ÜSKÜDAR (216) 4226331 (216) 4226332 CUMHURİYET CAD.NO:313 RİZE (464) 2132494 (464) 2121907 (464) 2172421 TEKİNLER SK NO.7 LEVENT 1202/1 SOKAK NO:69/603 İNŞAATÇILAR ÇARŞISI YENİŞEHİR İZMİR GAZİ OSMAN PAŞA BULV.NO:10/1 K:3-4-7 35220 ALSANCAK KONAK İZMİR info@yasardis.com.tr http://www.yasardis.com.tr G.ANTEP YOLU UZERI KAHRAMANMARAŞ 1.ORGANİZE SAN.BÖL. 4 NOLU CAD NO: 106 27110 BAŞPINAR GAZİANTEP CUMHURİYET CAD. NO:110 76000 MERKEZ IĞDIR 2.ORGANİZE SANAYİ BÖLGESİ NO:23 D:3O/2 BAŞPINAR G.ANTEP ZEYTİNLİOVA YOLU ÜZERİ 5.KM AKHİSAR MANİSA YENİ MAH.SİVAS CAD.NO:7 SORGUN YOZGAT E-84 KARAYOLU ÜZERİ STAD KARŞI SI 59300 MALKARA TEKİRDAĞ (212) 2817900 (212) 2795952 (232) 4491697 (232) 4491698 (232) 4890121 (232) 4256667 (344) 2360611 (344) 2360613 (342) 3371041 (342) 3371041 (476) 2277965 (476) 2278221 (342) 2328208 (236) 4382312 (236) 4382315 (354) 4151147 (282) 4270722 (282) 4270723 (282) 4277653 57

İHRACATÇI ADRES/E-MAIL/WEB TELEFON FAKS YILMAZ DOLUM TESİSLERİ YOLU ŞEHİT (212) 4223815 (212) 4223840 PAZ.DAG.HIZ.VE INS.SAN. LTD.STI. P.ER YAVUZ BAHAR SK.NO:2 AVCILAR yilmaz.paz@mynet.com (212) 4223827 YUCEL GIDA GATEM TOPTANCILAR SİTESİ (342) 2380636 (342) 2380638 SAN.ITH.IHR.DAH.TIC MAVİ ADA 4.BLOK NO.22 A.S. GAZİANTEP ZILAN AVIZE TEKSTIL SAN VE TIC LTD.STI ZUABI IC VE DIS TIC.LTD.STI KAYNAK: İHRACATÇILAR BİRLİĞİ KATİP KASIM BOSTAN SOK.NO:17 34180 FATİH info@zilanltd.com İSKENDERPAŞA MH.AHMEDİYE CD. NO:78/5 34080 FATİH (212) 5861387 (212) 5300397 (212) 6312463 (212) 5896328 KAYNAKLAR: DİE DPT DTM EXPORT 2001 FAOSTAT DATABASE HAZİNE MÜSTEŞARLIĞI İGEME-ŞEKERLİ VE ÇİKOLATALI MAMULLER DIŞ PAZAR ARAŞTIRMASI (EYLÜL-2000) İHRACATÇILAR BİRLİĞİ ORTA ANADOLU İHRACATÇI BİRLİKLERİ-ŞEKERLİ VE ÇİKOLATALI ÜRÜNLER DEĞERLENDİRME RAPORU (KASIM-2001) ŞEKERLİ MAMUL SANAYİCİLERİ DERNEĞİ (ŞEMAD) 58