ÖRNEK PROJE Edirne İl Özel İdaresi Edirne İline bağlı Sultaniçe, Gülçavuş ve Küçükevren Köyleri Atıksu Arıtma Tesisi Döner Biyolojik Disk (DBD) prensibi ile çalışan Paket biyolojik atıksu arıtma tesisi Projenin uygulandığı yer Edirne iline bağlı Sultaniçe, Gülçavuş ve Küçükevren köyleri atıksuları Sultaniçe de toplanmakta ve PlanetDISK ünitelerinde arıtılarak İncirli Deresine deşarj edilmektedir. Türkiye nin en batısında, Yunanistan sınırına 20 km mesafede bulunan Sultanice, yerlerinden Saroz Körfezinin kuzeyinde, Ege kıyısındadır. dünyanın en güzel Kısa bir süre öncesine kadar 1. Derece askeri bölge olan Saroz körfezinin yerleşime ve şimdi de turizme açılıyor olması nedeniyle Edirne İl Özel İdaresi arıtma konusuna büyük önem vermekte, bölgenin temiz kalabilmesi için en doğru arıtma teknolojilerini kullanma konusunda büyük hassasiyet göstermektedir. İşveren Projeyi Edirne İl Özel İdaresi ve Enez Köylere Hizmet Götürme Birliği yönetmektedir. Projenin mali desteğini % 75 oranında Trakya Kalkınma Ajansı üstlenmiştir. Mevcut durum Sultaniçe de kurulmuş olan tesiste, Sultaniçe, Gülçavuş ve Küçükevren de 4500 eşdeğer kişiden kaynaklanacak olan atıksular arıtılacaktır. Yakın civarda olmasından dolayı 3 köyün atıksularının toplanarak arıtılması uygun bir çözüm olarak görülmüştür. Bilindiği gibi, ülkemiz genelinde birçok köyümüzde arıtma tesisi ihtiyacı bulunmaktadır. Çeşitli yöntemler ile çalışma esasına göre tasarlanan arıtma tesisleri mevcuttur. Ancak bir kısmı, işletme maliyetlerinin karşılanamamasından dolayı, bir kısmı ise proses bilgisi gerektirmesi, bakım ve işletme zorluklarından dolayı çalıştırılamamaktadır. Dolayısıyla tesislerin çalıştırılmaması durumunda yapılan yatırımlar tamamıyla boşa gitmektedir. 1
Köylerde bulunan arıtma tesislerinde istihdam edilecek personel ve işletme maliyeti giderleri, büyük sıkıntı oluşturmaktadır. Klasik arıtma sistemleri başında özellikle proses ve aynı zamanda mekanik bilgisi olan kişilerin sürekli bulundurulması gerekliliğini beraberinde getirmektedir. Ayrıca söz konusu giderlerin kimin tarafından nasıl karşılanacağı da önemli bir hususu teşkil etmektedir. Genelde mahalli idari birimlerinin kendi bütçelerinden ve/veya yerleşim birimlerinden toplamak sureti ile bu giderlerin karşılanması yoluna gidilmektedir. Ancak sürekli olarak personel bulundurulması, tesisin iyi işleyişi için belli kararlar verilmesi ve elektrik giderlerinin yüksek oluşu gibi faktörler, bir süre sonra tesisin çalıştırılması konusunda kararlılığın azalmasına yol açmaktadır. Ülkemizde atıksu arıtma üniteleri imalatı yapan yüzlerce firma bulunmaktadır. Bu firmaların önerdiği tek atıksu arıtma teknolojisi Aktif Çamur teknolojisidir. İşletmesi ve verimliliği insana bağlı, PlanetDISK teknolojisiyle karşılaştırıldığında 4-5 kat daha fazla enerji tüketen bu teknoloji ürünü arıtma tesisleri, yukarıda da belirtildiği gibi ne yazık ki K U L L A N I L A M A M A K T A D I R. Çözüm PlanetTEK, sözkonusu evsel atıksuların arıtılması için Dönen Biyolojik Disk prensibine göre çalışan bir tesis çözümü sunmuştur. Sistemin en temel avantajı, sabit film teknolojisi ve askıda büyüyen sistemlerin kombine edilmesinden dolayı, reaktör hacmi ve dolayısı ile bekletme süresinin düşük tutulabilmesidir. Biyodisk prensibi ile çalışan PlanetDISK sisteminde elektrik sarfiyatı klasik sistemlere oranla % 80-90 oranında düşüktür. Başında 24 saat bir eleman istihdam edilmesi gerekmemektedir ve köyde yaşayanlar kendi imkanları ile masraflarını rahatlıkla karşılayabilecektir. Basit bakım ve kontrollerin yapıldığı ve disklerin sürekli dönmesinin sağlandığı sürece, arıtma veriminin sağlanmaması için bir sebep bulunmamaktadır. 2
Malatya'dan Çorum'a, Türkiye nin pek çok bölgesinden Çevre görevlileri Sultanice AAT lerini görmeye gelmektedir. Tesisin çok düşük olan enerji tüketimi dışında kokusuz ve sessiz çalışması da ziyaretçileri memnun etmektedir. Yapılan gözlemlerde, 2 hafta gibi bir sürede disklerin yüzeyinde bakterilerin gözle görülür bir şekilde biriktiği ve bir tabaka oluşturduğu gözlemlenmiştir. Proje Özellikleri Yer Atıksu kaynağı Uygulama Teknoloji tipi Kapasite Kurulu güç Kullanılan alan Sultaniçe Köyü Edirne Sultaniçe, Gülçavuş ve Küçükevren Köyleri yerleşim birimleri Evsel Atıksu Arıtımı Döner Biyolojik Disk 450 m 3 /gün 7,17 kw Devreye alma tarihi Ocak 2012 225 m 2 (15m x 15m) (havuzlar hariç) Tesis Özellikleri Atıksu, Biyodisk ünitelerine alınmadan önce, katı maddelerin tutulması ve sistemden uzaklaştırılması için sırasıyla kaba ve ince ızgara ve sonrasında kum-yağ tutucudan geçirilmektedir. Kaba ve ince ızgara, günde 1 sefer temizlenmektedir. Kum ve yağ tutucunun kullanım amacı ise, şaşırtmalı yapısı sayesinde çökebilen katı 3
maddelerin tesis havuzlarına alınmadan önce tutulmasıdır. Aynı zamanda yüzebilen maddeler ve yağın da kumyağ tutucu içerisinde su yüzeyinde biriktirilmesi amaçlanmaktadır. Biyodisk sistemleri, yağ-gres parametresi için hassasiyet gösterdiğinden dolayı bu parametrenin 25 mg/l üzerinde olması istenmez. Dolayısı ile serbest yüzeye çıkan yağ-gresin tesis girişinde tutulması amaçlanır. Kum ve yağ tutucudan geçirilen atıksu, cazibe ile 140 m 3 hacminde 1. Ön çöktürme havuzu ve 154 m 3 hacminde 2. Ön çöktürme havuzundan geçerek 128 m 3 hacmindeki dengeleme havuzunda toplanır. Daha sonra terfi pompaları ile biyolojik arıtmanın yapıldığı PlanetDISK ünitelerine verilir. PlanetDISK ünitelerinin gövdeleri, CTP den (cam takviyeli polyester) imal edilmiştir. 2 metre çapındaki disklerin malzemeleri ise HDPP dir. (Yüksek yoğunluklu polipropilen) Terfi hattı üzerinde, debinin PlanetDISK ünitelerine eşit miktarda dağıtılabilmesi amacı ile debi dağıtım yapısı yerleştirilmiştir. PlanetDISK ünitelerinin çıkışındaki askıda katı maddeler (AKM) ise, lamella tipi çöktürme tanklarında tutulur. 2. Çöktürme havuzunda toplanan fazla çamur, 2-3 ay gibi sıklıkta vidanjör ile alınarak uzaklaştırılır. Sistemin Elektrik Panosu, tüketilen toplam enerjiyi de kaydetme özelliğine sahiptir. Debi dağıtım yapısına terfi pompalarıyla gelen atıksu 3 ayrı boruyla 3 adet PlanetDISK ünitesine verilmektedir. İlk 3 üniteden çıkan atıksu buradan da diğer 3 üniteye geçmektedir. 4
Tesis Tasarım Parametreleri Parametre Birim Miktar Tesis Debisi (Hidrolik yük) m ³ /gün (max) 450 Kişi başı hidrolik yük lt/gün/kişi 100 Kişi sayısı - 4500 Toplam Kirlilik (Organik yük) Kg/gün (max) 211,5 Kişi başı kirlilik gr/gün/kişi 47 gr. Atıksu tesise giriş ısısı C 15 30 Tesis Girişi KOI Değeri mg/l <700 Tesis Girişi BOI Değeri mg/l <470 Atıksu giriş ve çıkış değerleri (Şubat-2012 de yapılan ölçüm sonuçlarıdır) Parametre Birim Giriş Çıkış SKKY Tablo 21.2 limitleri (24 saatlik kompozit) KOI (Kimyasal oksijen ihtiyacı) mg/l 598 107 110 BOI (Biyolojik oksijen ihtiyacı) mg/l 189 21 45 AKM (Askıda katı madde) mg/l 251 35 30 5
Elektrik sarfiyatı tablosu Ekipman Tesisin işletme ve bakım masrafları: Günlük Toplam Kurulu Güç Çalışma Süresi Elektrik Tüketimi Asıl Yedek Güç (kw/saat) (kw) Çekilen güç (saat) (kw.saat/gün) Terfi Pompası 2 2 2,2 4,4 80% 20 70,4 PlanetDISK Ünitesi MMX 6 0 0,37 2,22 60% 24 31,968 Çamur Pompası 2 0 0,75 0,55 80% 0,2 0,24 Toplam 4500 7,17 102,608 Yapılan ölçümlere göre gerçek enerji tüketiminin 48kW.saat/gün olduğu belgelenmiştir. (2 kw/saat) 1 m 3 atıksu başına elektrik tüketimi 0,12 kw.saat/m³ 1 m 3 atıksu başına elektrik gideri 0,02 TL/m³ = 2 Kuruş/m³ 1 kw saat enerji bedeli 18 kuruş alınmıştır. Günlük Elektrik Gideri Yıllık Elektrik Gideri Kişi başına düşen aylık enerji maliyeti 8,64 TL/gün 3153 TL/yıl 6 Kuruş/ay Edirne İl Özel İdaresi tarafından yapılan iki günlük ölçüm sonucunda 4 adet terfi pompası, 2 adet çamur pompası ve 6 adet PlanetDISK ünitesinin gerçek tüketim miktarı, beklenenden çok daha az olarak 2 kw/saat ölçülmüş ve resmi olarak belgelendirilmiştir. PlanetDISK üniteleri ile Klasik Aktif Çamur Prosesinin Elektrik Maliyetinin Karşılaştırılması PlanetDISK Ünitesi Motor Redüktörü Klasik Aktif Çamur sistemi blower Ünite Sayısı 6 1 Motor Gücü (kw/saat) 0,37 20 Toplam Güç (kw/saat) 2,22 20 Güç Kullanım Yüzdesi 60 85 Ünitelerin kullanacağı gerçek enerji toplamı (kw) 1,3 17 Elektrik Fiyatı (TL/kW) 0,18 0,18 Günlük Çalışma Süresi (saat/gün) 24 24 Yıllık Çalışma Süresi (gün/yıl) 365 365 YILLIK ELEKTRİK HARCAMASI (TL) 2.100 26.800 1 YILDA YAPILAN TASARRUF MİKTARI (TL) 24.700 TL 6
Bakım ve yedek parça masrafları: Değişimi gerekebilen yedek parçalar, rotorun rulmanı olup 1 çifti 400 TL civarıdır. Rulmanlar için öngörülen servis süresi 4-5 yıldır. Senede bir kez redüktör yağ değişimi gereklidir. Yağ değişimi masrafı yaklaşık 75-80 TL olacaktır. Aşağıda, düzenli bakım ile ilgili yapılması gerekenler sıralanmıştır: - Rulmanların haftada bir yağlanması, - Lamella seperatörün 2 haftada bir temizlenmesi, - Debimetreden geçen su miktarının kontrol edilmesi, gerekiyor ise uygun debinin ayarlanması - Motor redüktör grubunun ısısının kontrol edilmesi, - Izgara ve yağ tutucunun her gün kontrolü ve temizliği, - Terfi ve çamur pompalarının senede bir genel bakıma alınması, - Senede 4-6 defa çöktürme havuzlarındaki çamurun vidanjör ile alınması, - Senede bir, redüktörün yağının değişimi işlemleri yapılmalıdır. Tüm bu işler için tesiste 24 saat duran bir görevliye ihtiyaç duyulmamaktadır. Bir kişinin her gün ortalama 30-45 dakika tesis ile ilgilenmesi yeterli olacaktır. 4500 kişi kapasiteli bir tesis için bu süre son derece düşüktür. Blowerlı aktif çamur tesislerinde bu süre 5-6 saati geçmektedir. Bir gün her şey sudan ucuz olacak. PlanetTEK, sürdürülebilir üstün teknolojiler ve çözümler sunar. 7