Bilgisayar ve Eğitimde Kullanılması

Bilgisayar ve Eğitimde Kullanılması Yazar Doç.Dr. Buket AKKOYUNLU ÜNİTE 3 Amaçlar Bu üniteyi çalıştıktan sonra, bilgisayarın günlük yaşamımızdaki kullanım yerlerini sayabilecek, bilgisayarın nasıl çalıştığını açıklayabilecek, bilgisayarın birimlerini ve işlevlerini sıralayabilecek, bilgisayarla ilgili temel kavramları tanımlayabilecek, bilgisayarın eğitimde hangi amaçlarla kullanıldığını açıklayabilecek, bilgisayar destekli öğretimin anlamını ve kapsamını açıklayabileceksiniz. İçindekiler Giriş 33 Bilgisayarın Günlük Yaşamdaki Yeri 33 Temel Kavramlar 34 Bilgisayarın Çalışması 35 Bilgisayarın Eğitime Girmesi 38 Bilgisayar Okuryazarlığı 39

Bilgisayar Destekli Eğitim 41 Özet 42 Değerlendirme Soruları 43 Ek Okuma Kaynakları 45 Çalışma Önerileri Bu üniteye başlamadan önce yakın çevremizde bilgisayarın nerelerde ve hangi amaçlarla kullanıldığını araştırınız. Birkaç değişik kullanıcıdan bu konuda bilgi toplayınız. Bu ünitedeki bilgisayar ve çalışması ile ilgili yazılanları, bir bilgisayar üzerinde görerek çalışınız. Gerekiyorsa bilgisayarı bilen bir arkadaşınızdan yardım alınız. ANADOLU ÜNİ VERSİ TESİ

B İ LGİ SAYAR VE EĞİT İ MDE KULLANILMASI 33 1. Giriş Günümüzde bilim ve teknolojideki hızlı ilerlemeler, yaşam biçimimizi etkilemiş ve değiştirmiştir. Son yıllarda, teknolojideki hızlı gelişmelerden biri de bilgisayar olmuştur. Büyük boy bilgisayarların yanısıra daha ucuza üretilen ve kullanımı kolay olan küçük bilgisayarların geliştirilmesi, bilgisayarın günlük yaşamda yaygın biçimde kullanılmasını sağlamıştır. Yaygın biçimde kullanılmasının nedenleri arasında yapılan işlerin bilgisayar yoluyla kolaylaşması, zenginleşmesi, hızlanması ve niteliğinin artması sayılabilir. Bu nedenle de, günümüz toplumlarında varolan en çekici, en gösterişli aracın bilgisayar olduğu söylenebilir. Toplumsal değişmede çok etkili olan bilgisayar ve hızla gelişen bilgisayar teknolojisi, birçok yerde ve işte kullanılarak yaşamımızı kolaylaştırmaktadır. Bilgisayar artık çeşitli sanayi kuruluşlarında, hastanelerde, bankalarda, süpermarketlerde, okullarda ve hatta evlerde yer alan vazgeçilmez bir araç durumuna gelmiştir. Bilgisayar, insanların yapabilecekleri işlerin bir bölümünü insanlardan daha çabuk ve güvenilir bir biçimde yapabilen bir araçtır. Ancak, bu işlerin nasıl yapılacağının insanlar tarafından tanımlandığı da unutulmamalıdır. Bilgisayar, insan etkinliklerinin yalnız bir bölümünü ve insanlar tarafından geliştirilmiş ayrıntılı yönergelere göre gerçekleştirebilmektedir. Bu ünitede, çağın aracı diyebileceğimiz bilgisayarı tanıyacağız. Bilgisayarın yapısını ve nasıl kullanıldığını öğreneceğiz. Ayrıca, bilgisayarın eğitimde hangi amaçlarla nerelerde kullanıldığı ile ilgili bilgi edineceğiz. 2. Bilgisayarın Günlük Yaşamdaki Yeri Bundan 30 yıl önce bilgisayarı yakından gören çok az kişi bulunmaktaydı. O günkü kocaman bilgisayarların üstüne titreniyordu. Oysa bugün bilgisayar olmayan yer yok gibi. Nedenlerden biri, fiyatıdır. Bugün daha küçük, daha ucuz makineler geçmişin büyük bilgisayarlarından daha becerikli olup daha kısa sürede daha çok iş yapıyor. Bir başka neden, kullanışlılığıdır. Bilgileri saklamakta ve kullanmakta çok işe yarıyor. Devlet daireleri, okullar, hastaneler gibi büyük kurumlardaki "kırtasiye işleri" elektronik dosyalama sistemleri ile yapılıyor. Günümüzde bilgisayarlar birçok yerde ve işte kullanılarak yaşamımızı kolaylaştırmaktadır. Gözlemlerinize göre, bilgisayarın nerelerde, hangi işlerde kullanıldığını düşünerek belirlemeye çalışınız.? Bilgisayarın kullanıldığı yerlerin ve işlerin kimilerini şöyle sayabiliriz: AÇIKÖĞ RETİ M FAKÜLTESİ

34 B İ LGİ SAYAR VE EĞİT İ MDE KULLANILMASI Çubuk kod: Satılan küçük eşyaları, kütüphanedeki kitapları ve öteki nesneleri tanımlamak için kendi üzerlerine ya da etiketlerine konan ve tarayıcı ile okunabilen kod türü. Benzetim: Gerçek olayların denetimli biçimde temsil edilmesi. Süpermarketlerde bilgisayarlaştırılmış yazar kasalar ödeme işlerini kolaylaştırdı. Aldığımız malların üstündeki çubuk kodlar ile kasa otomatik olarak bütün malların fiyatlarını okuyor, topluyor, vergilerini ekliyor ve hatta paranın üstünü de hesaplıyor. Okullarda sınav sonuçlarını değerlendirmede harcanan zamanı kısaltmak için bilgisayarlardan yararlanılıyor. Test sorularının yanıtları bilgisayarın belleğindeki doğru yanıtlarla karşılaştırılıyor ve not verme işlemi bilgisayar tarafından yapılıyor. Bilgisayarlarla yapılan kimi hesaplamalarda ilerdeki olaylar henüz gerçekleşmeden önce tahmin edilebiliyor. Örneğin kasırgaların, fırtınaların gücü, yönü hesaplanarak binlerce insanın yaşamı ve milyarlarca lira değerindeki mal varlığı kurtarılabiliyor. Mühendisler tasarımların ve yapı gereçlerinin dayanıklılığını hesaplarken bilgisayarları kullanıyorlar. Buradan elde ettikleri sonuçlar daha sonra güçlü rüzgârlar ve depremler gibi çevre olaylarının oluşturabileceği basınçlarla karşılaştırılıyor. Bir deneme uçağının uçuşu ya da bir fabrikanın işletilmesi gibi karmaşık süreçlerin benzetim yolu ile denenmesinde bilgisayar grafikleri kullanılabiliyor. Böylece, karşılaşılabilecek güçlükler önceden görülüp önlemleri alınabiliyor. Bilgisayarlarla mektuplar yazılıp karmaşık formüllerle hesaplamalar yapılabiliyor. Elektronik posta ile mesajlar telefon hatları ya da uydu aracılığıyla bir bilgisayardan ötekine gönderilebiliyor. Bu yolla hem maliyet düşüyor hem de zamandan kazanç sağlanıyor. Bilgisayar aracılığıyla alışveriş yapılabiliyor, banka işleri görülebiliyor. Telefon şirketlerinin çoğu tüm bağlantılarını yalnız bilgisayarla sağlıyorlar. Otomatik mikrodalga fırını, ev termostatı, otomatik çamaşır/bulaşık makinesi, video, telesekreter ve kalp pili gibi akıllı ürünler çok küçük boyuta indirilmiş bilgisayarların denetimi ile çalışıyorlar. Genellikle gözle göremediğimiz birçok şeyi bilgisayarlar yardımıyla görebiliyoruz. İzi bulunabilen, tahlil edilebilen ve ölçülebilen her şey çizgilerle gösterilebilir. Bilgisayar bu verileri yorumlayarak evrendeki gerçek olayların ve olguların modellerini oluşturabilir. Bütün bu örneklerden anlaşılabileceği gibi, bilgisayarlar artık yaşamımızın her alanında etkili olarak kullanılmaktadır. İleride de yaşamımıza daha çok gireceğini söyleyebiliriz. 3. Temel Kavramlar Yaşamımızı derinden etkileyen bilgisayarın nasıl çalıştığını görmeden önce bilgisayarla ilgili iki temel kavramı bilmemiz gereklidir. Bunlar donanım ve yazılımdır. ANADOLU ÜNİ VERSİ TESİ

B İ LGİ SAYAR VE EĞİT İ MDE KULLANILMASI 35 Monitör Disket sürücü Klavye apple Fare Şekil 3.1: Bilgisayar Donanımı Donanım, bilgisayarın görebildiğimiz ve dokunabildiğimiz her parçasıdır. Klavye, monitör, fare, disket sürücü gibi tüm fiziksel öğeler donanımı oluşturur. Yazılım ise, bilgisayara ne yapması gerektiğini bildiren bir dizi komuttur. Yazılımı göremez, dokunamayız. Ancak, yazılımın içinde bulunduğu kutuya ve disketlere dokunabiliriz. Yazılım olmadan, bilgisayar uçaksız bir pilota benzer. Bilgisayara yazılım yüklemek için genellikle disketleri kullanırız. Kimi yazılımları CD- ROM'lardan da yükleyebiliriz. Bilgisayara ne yapması gerektiğini bildiren iki tür yazılım bulunmaktadır. Bunlar uygulama yazılımları ve işletim sistemi yazılımlarıdır. Uygulama yazılımları, bilgisayarda istediğimiz işlemleri yapmamızı sağlar. Mektup yazmak, hesaplamalar ve finans çözümlemeleri yapmak, dosyaları sıralamak, resim çizmek ve oyun oynamak gibi her türlü iş için uygulama yazılımları kullanılabilir. "Wordperfect", "Word for Windows", "Lotus 1-2-3" ve "Excel" yaygın olarak kullanılan uygulama yazılımlarından birkaçıdır. İşletim sistemi yazılımları ise, bilgisayar yazılımı ile donanımın birlikte nasıl çalışacağına ilişkin temel kuralları belirleyen yazılımlardır. İşletim sistemi bir trafik polisine benzer. Bütün programların izlemesi gereken temel kuralların uygulanmasını sağlar. En yaygın kullanılan işletim sistemi yazılımları "MS-DOS" ve "Windows"dur. 4. Bilgisayarın Çalışması Bir bilgisayar, bilgileri toplar, sınıflar, işler, saklar ve bize geri verir. Peki, bilgisayar bunları nasıl yapar? Başka bir deyişle, bilgisayar nasıl çalışır? Bilgisayarın çalışma biçimini aşamalı olarak ve bir şekille göstererek açıklayabiliriz. AÇIKÖĞ RETİ M FAKÜLTESİ

36 B İ LGİ SAYAR VE EĞİT İ MDE KULLANILMASI Şekil 3.2: Bilgisayarın Çalışma Biçimi Şekilde de görüldüğü gibi, öncelikle bilgiler bilgisayara girilir (giriş), sonra bu girilen bilgiler işlenir (işlem) ve saklanır (depolama), daha sonra da kullanılmak üzere işlenmiş bilgiler bilgisayardan geri alınır (çıktı). Bilgisayardaki bu işlemleri sırasıyla biraz daha açarak açıklayalım. Giriş: "Giriş öğeleri", bir tür iletişim kurma olanağı sağlar. Bu araçlarla bilgisayara komutları verir, bilgileri gireriz. Klavye, fare, mikrofon, tarayıcı, çeşitli giriş öğelerini oluşturur. Uygun programlar kullanarak karekök alabilir, grafik çizebilir, mektup yazabilir ya da bir robotu dolaştırabiliriz. İşlem: "Merkezi işlem öğesi" ya da "işlemci" bilgisayarın beynidir. Bu beyin, komutları işler, hesaplamaları yapar, bilgisayar sistemindeki bütün bilgi akışını denetler. Bilgilerin -programdaki adımlara uygun olarak- bilgisayar içinde nerelere ve nasıl yollanacağını düzenler. Merkezi işlem öğesi, giriş öğeleri ve depolama öğesiyle ilişki içindedir. Depolama: "Depolama öğesi", bilgisayardaki bilgileri saklar. Depolama öğesi bellek ya da bir dosya dolabı gibidir. Bilgisayar, işlem yapmak için bu birimde depolanan bilgileri kullanır. Sabit disk sürücü, disket sürücü, teyp sürücü, CD-ROM sürücü depolama öğelerine örnek olarak verilebilir. Çıkış: "Çıkış öğesi", bilgisayarın bizimle iletişim kurmasını sağlar. Bilgileri ekranda göstererek, kağıda basarak ya da sese dönüştürerek, başka bir deyişle, bilgisayara verdiğimiz bilgileri işlemden geçirerek bize sunar. Monitör, yazıcı, hoparlör çıkış öğesi örnekleridir. Bilgisayarı çalıştırırken, yukarıda da belirttiğimiz gibi, bilgisayara bilgileri vermemizi ve girilen bilgilerin işlemden geçtikten sonra bize ulaşmasını sağlamak için kimi araçlardan yararlanırız. Bunlar klavye, fare, monitör ve görüntü kartı, yazıcı, modem, tarayıcı ve ses kartıdır. Bu araçları ve işlevlerini biraz daha yakından tanıyalım. ANADOLU ÜNİ VERSİ TESİ

B İ LGİ SAYAR VE EĞİT İ MDE KULLANILMASI 37 Monitör Klavye Fare Yazıcı Şekil 3.3: Bilgisayar Sistemini Oluşturan Araçlar Klavye, bilgisayara çeşitli bilgileri ve komutları girmek için kullanılır. Fare, ekrandaki öğeleri seçmemizi ve hareket ettirmemizi sağlayan küçük bir araçtır. Fareyi masanın yüzeyine sürterek hareket ettirdiğimizde ekrandaki fare imleci de hareket eder. Monitör ve görüntü kartı, resimlerin ekranda sergilenmesi için birlikte çalışırlar. Monitör, görüntü kartı tarafından üretilen metin ve grafikleri görüntüler. Görüntü kartı, merkezi işlem biriminden gelen komutları monitörün anlayacağı bir biçime dönüştürür. Yazıcı, ekranda gördüğümüz bilgilerin bir kopyasını kağıda dökmek için kullanılır. Modem, bilgisayarın telefon hatlarını kullanarak iletişim kurmasını sağlar. Bir modem yardımıyla, telefon hattını kullanarak bilgisayardan arkadaşımızla iletişim kurabiliriz. Tarayıcı, sayfa üzerindeki resimleri bilgisayarın anlayacağı dile çevirir ve aynen bilgisayara aktarır. Tarayıcı, fotokopi makinesine çok benzer. Ancak, tarayıcı, resmin kopyasını bir bilgisayar dosyasına aktarır. Ses kartı, bilgisayarın ses kalitesini yükseltir. Ses kartı ile müzik dinleyebilir, konuşmaları duyabiliriz. Bilgisayarın en önemli özelliklerinden birisi, girilen bilgileri daha sonra kullanmak üzere saklayabilmesidir. Bilgisayarda bilgileri saklamaya ya da depolamaya yarayan çeşitli birimler vardır. Bunlar sabit disk sürücü, disket sürücü ve CD-ROM sürücüdür. Bilgisayar disketi Sabit disk sürücü, bir bilgisayarın bilgi depolamak için kullandığı en temel birimdir. Bilgisayarda tek bir sabit disk sürücü bulunur ve "C sürücüsü" diye adlandırılır. Daha sonra takılan sabit diskler, sırasıyla D, E, F harfleriyle adlandırılır. CD-ROM Şekil 3.4: Bilgi Saklama Araçları AÇIKÖĞ RETİ M FAKÜLTESİ

38 B İ LGİ SAYAR VE EĞİT İ MDE KULLANILMASI Disket sürücü, bilgileri disketlerde saklamamıza yardım eder. Eğer bilgisayarda tek bir disket sürücü varsa, bu A sürücüsüdür. Bilgisayarda birden çok disket sürücü varsa, ikinci sürücü B sürücüsü adını alır. Disket, bilgileri manyetik ortamda saklayan taşınabilir bir araçtır. Disketleri bir bilgisayardan ötekine veri aktarmak için kullanabiliriz. Bilgisayardaki önemli dosyaları disketlere kopyalayıp yedek olarak saklayabiliriz. Bu dosyalar, sabit diskin başına kötü bir şey geldiğinde, örneğin, disk yanlışlıkla silindiğinde, bilgileri yedek disketlerden alıp yeniden kullanabiliriz. CD-ROM: Üzerine bilgilerin sayısal biçimde kalıcı olarak geçirildiği disk. CD-ROM sürücü, kompakt disklerdeki sayısal bilgileri okuyan bir araçtır. Bu da bilgileri başka bir ortamda saklamamıza yardım eder. Tek bir CD-ROM, bir ansiklopedi takımının içerdiği bilgi kadar bilgiyi saklayabilir. 5. Bilgisayarın Eğitime Girmesi Hemen her alanda kullanılan bilgisayar teknolojisi, eğitime de girmiş, günümüzde yoğun biçimde kullanılmaktadır. Hepimizin bildiği gibi, eğitimin amaçlarından biri, bireyleri toplumun gereksinmeleri doğrultusunda yetiştirmektir. Bu nedenle, eğitim sistemleri günümüzde bilgi çağına uygun, bilgi toplumu üyesinin özelliklerini taşıyan bireyler yetiştirmekle yükümlüdür. Bu da eğitim kurumlarının hem bireyleri yeni teknolojilerden haberli kılmalarını ve onları nasıl kullanacaklarını öğretmelerini hem de kendilerinin yeni teknolojileri kullanmalarını gerektirir. Bilgisayar, 1960'larda okullarda sınırlı sayıda öğretmen ve seçilmiş öğrencilerlerle kullanılmaya başlanmıştır. Ancak, o yıllarda donanıma ağırlık verilmiş, yazılım ise arka planda kalmıştır. Bu ise, programlama dillerinin öğretimini öne çıkarmıştır. Zaman içerisinde bu görüş değişmiş, bilgisayar uygulamalarına ağırlık verilmiştir. "Bilgisayar farkındalığı", "bilgisayar okuryazarlığı" önem kazanmıştır. Daha sonra da, bilgisayar teknolojisinde elde edilen bilgilerin iletişim teknolojisine uygulanmasıyla, yeni teknolojiler bireyleri iletişim teknolojisi içerisinde etkin kılmıştır. Bütün bu değişmelerin sonucu olarak, bilgi toplumunun gerektirdiği insan tipini yetiştirmek zorunlu duruma gelmiştir. Bilgi çağının insan tipini belirlemek, eğitim sisteminin yönlendirilmesi açısından önemlidir. Bilgi toplumunun insan tipini yetiştirmede ise, teknoloji kullanımı önemlidir.? Bilgisayar, son yıllarda eğitim alanında en hızlı gelişen ve kullanılan araç olmuştur. Nitekim 1980'den sonra eğitimle ilgili donanım ve yazılımlar hızla artmıştır. Bu durum, öğretme-öğrenme sürecinde önemli değişikliklere ve sonuçlara yol açmıştır. Bilgisayar teknolojilerinin eğitimde kullanılması ne gibi değişiklikler ve sonuçlar doğurmuştur? Bunların başında, okullarda bilgisayarın etkili biçimde kullanılabilmesi için öğretmenlerin eğitimden geçirilmesi zorunluluğu gelmektedir. Ayrıca, fiziksel ortamların yeniden düzenlenmesi, program içerikleri ile öğretim yöntemlerinin değiştiril- ANADOLU ÜNİ VERSİ TESİ

B İ LGİ SAYAR VE EĞİT İ MDE KULLANILMASI 39 mesi gerekmiştir. Öte yandan, yapılan araştırmalar, bilgisayarın temel becerilerin öğretilip pekiştirilmesi ve kalıcılığının sağlanmasında; sorun çözme, model geliştirme, eleştirici düşünme, deney kurma, karar verme gibi üst düzey zihinsel becerilerin kazandırılmasında önemli bir etkiye sahip olduğunu göstermiştir. Bunların ötesinde, bilgisayar okullarda yönetim işlerinde kullanılarak okulun günlük işlerini azaltmıştır. 6. Bilgisayar Okuryazarlığı Bilgisayar teknolojilerinin eğitime girmesi ve eğitimi doğrudan ve dolaylı biçimde etkilemesi iki kavramın önemini artırmıştır. Bu kavramlar "bilgisayar farkındalığı" ve "bilgisayar okuryazarlığı"dır. Bilgisayar farkındalığı, bilgisayarın günlük yaşamdaki kullanım biçimlerinin ve toplum üzerindeki etkilerinin farkında olmaktır. Bilgisayar farkındalığı, bilgisayarın tarihini, nasıl çalıştığını, neler yapabildiğini, nerelerde kullanıldığını ve toplum üzerindeki etkilerini bilmek demektir. Bilgisayar farkındalığı, bilgisayar okuryazarlığının başlangıcıdır. Bu nedenle, bilgisayar okuryazarlığı, bilgisayar farkındalığını da kapsar. Çünkü bilgisayar farkındalığı, yukarıda da sözü edildiği gibi, bilgisayarı kullanmaktan çok bilgisayarın yapısı, kullanılış yerleri, topluma ve günlük yaşamımıza etkileri ile ilgili bilgi sahibi olmaktır. Yeni teknolojilerin eğitimde kullanılmasıyla birlikte öğrenciler bilgisayar farkındalığını kazanabilirler. Bilgisayar okuryazarlığı, bilgisayarı kullanma yeteneğidir. Bununla birlikte, bilgisayar okuryazarlığı için şu türden tanımlar da yapılmaktadır: Çeşitli amaçlara ulaşmada bilgisayarı ve programları denetleme yeteneği. Çeşitli bilgisayar uygulamalarını kullanma yeteneği. Bilgisayarın birey ve toplum üzerindeki ekonomik, psikolojik ve toplumsal etkilerini anlama yeteneği. Bilgisayarı bilgiyi elde etmede, iletişim kurmada ve sorun çözmede kullanma yeteneği. Bilgisayar okuryazarlığı, yaşam boyu süren bir süreçtir. Öğretmen ve öğrencilerin bilgisayar konusundaki deneyimleri arttıkça, bilgisayar okuryazarlığı da artar. Buna göre, bilgisayar okuryazarı olan bir öğrencinin yapacaklarını şöyle sıralayabiliriz: Bilgisayar sistemlerinin ne olduğunu anlama. Bilgisayar sözlüğündeki sözcükleri kullanma. İşlerinde bilgisayarı kullanma. Bir programın ne olduğunun ve nasıl çalıştığının bilincinde olma. Bilgisayarın ticaret, sanayi ve öteki alanlardaki uygulamalarının farkında olma. Bilgi teknolojilerinin ve sosyal doğurgularının farkında olma. AÇIKÖĞ RETİ M FAKÜLTESİ

40 B İ LGİ SAYAR VE EĞİT İ MDE KULLANILMASI? Sonuç olarak, bilgisayar okuryazarlığını, bir bilgisayar sistemine temel olan yazılım ve donanımları kullanabilme, uygulama programlarını denetleyip kullanabilme, problemleri çözebilme ve bilgi teknolojilerinin en önemli toplumsal, ekonomik ve etik sonuçlarını farkedebilme olarak tanımlayabiliriz. "Bilgisayar farkındalığı" kavramı ile "bilgisayar okuryazarlığı" kavramının anlamlarını açıklayarak aralarındaki ilişkiyi belirtiniz. Yukarıda verilen tanımlardan kolayca anlaşılacağı gibi, bilgisayar okuryazarlığı, bilgisayar sistemini bilmeden programlama dillerini bilmeye ve kullanmaya dek uzanan geniş bir içeriğe sahiptir. Bilgisayar okuryazarı olan bir birey, bilgisayarı günlük yaşamında etkili biçimde kullanabilir. Ancak, bireylerin bilgisayar okuryazarı olabilmelerinde eğitim kurumlarının bu işleri yüklenmeleri büyük önem taşımaktadır. Bilgisayar okuryazarlığının üç temel boyutunun olduğunu söyleyebiliriz. Bunlar bilgisayar bilgisi, bilgisayar uygulamaları bilgisi ve bilgisayar uygulamalarının toplum üzerindeki etkileri bilgisidir. Bilgisayar bilgisi, bilgisayarı çalıştırma ve bilgisayarla ilgili teknik bilgileri kapsar. Bir öğrencinin bilgisayar okuryazarı olabilmesi için bilgisayar sisteminin ne olduğunu, bilgisayarın nasıl çalıştığını ve bir programın nasıl kullanılacağını bilmesi gereklidir. Bunları öğretmenin en etkili yolu, öğrencinin bilgisayarı kullanmasını sağlamaktır. Bilgisayar uygulamaları bilgisi, bilgiye ulaşmaya ve bilgiyi düzenlemeye yardım eden kelime işlemci, veri tabanı, hesap tablosu gibi uygulama programlarının kullanılmasıdır. Çeşitli konu alanları içerisinde öğrencilerin bu programları kullanabilmesi onlara bilgisayar okuryazarlığında önemli katkılar sağlar. Bilgisayar uygulamalarının toplum üzerindeki etkileri bilgisi ise, bilgisayarın insanlar üzerinde oluşturduğu etkileri anlamayı kapsar. Bilgi toplumuna dönüşen toplumlarda bireylerin bu toplumun yapısına uygun olarak hazırlanmaları gerekir. Bunun için yapılacak ilk iş, okulların eğitim programlarına bilgisayar okuryazarlığı ile ilgili derslerin konmasıdır.? Bilgisayar eğitimi: Bilgisayarın kendini ve bilgisayarla ilgili konuları öğretmek amacıyla yapılan eğitim. Bilgisayarlı eğitim: Öğretim aracı olarak bilgisayarın kullanıldığı eğitim. Okullarda öğrencileri bilgi toplumuna hazırlamak için bilgisayar okuryazarlığı kapsamında ne türden etkinliklere yer verilebilir? Öğrencilerin bilgisayar okuryazarı olmalarını ve bu niteliklerini olabildiğince geliştirmelerini sağlamak amacıyla okullarda hem bilgisayar eğitimine hem de bilgisayarlı eğitime yer verilebilir. Ayrıca, öğrencilere bilgisayar ağları yoluyla bilgiye erişmeleri ve tarama yapmaları sağlanabilir. Öğrencilerin, uygulama programları yardımıyla ödevlerini, projelerini bilgisayarda hazırlamaları, derslerdeki konularla ilgili verileri saklayıp bunlarla işlem yapmaları ve elde ettikleri verilerle ilgili gra- ANADOLU ÜNİ VERSİ TESİ

B İ LGİ SAYAR VE EĞİT İ MDE KULLANILMASI 41 fik çizmeleri istenebilir. Böylece, öğrencilerin hem çalışmaları kolaylaşabilir hem de bilgisayar kullanma becerileri gelişir. 7. Bilgisayar Destekli Eğitim Bilgisayarın eğitimde kullanılmasıyla ilgili önemli bir konu da bilgisayar desketli eğitimdir. Bilgisayar destekli eğitim, bilgisayarın hem sınıf içinde çeşitli derslerin öğretimi için hem de okul yönetiminin çeşitli işleri için kullanılmasına verilen addır. Bilgisayarın öğretme-öğrenme sürecinde bir araç olarak kullanılmasına bilgisayar destekli öğretim diyebiliriz. Bilgisayar desketli öğretimde, herhangi bir derste bir konu, önceden hazırlanmış olan yazılımlarla öğretilir. Örneğin, matematik dersinde "kümeler" konusunu öğretmen bu konuyla ilgili bilgisayar yazılımını öğrencilere kullandırtarak öğretebilir. Öğrenciler, bilgisayarda bu yazılımın kapsadığı metni okuyup, şekilleri inceleyip alıştırmaları yapabilirler. Sonra da yaptıklarının doğru olup olmadığını yine bu yazılımdaki doğru yanıtlarla karşılaştırıp öğrenip öğrenmediklerini denetleyebilirler. Bilgisayar destekli öğretimde öğretmen derslerinde bilgisayardan yardımcı bir araç olarak başlıca şu tür etkinliklerde yararlanabilir: Öğretim konularını tekrar ettirme ve alıştırma yaptırtma. Kavram, yöntem, ilke ve yasaları öğretme. Problem çözme yollarını öğretme. Gözlem ve deney yaptırtma. Bilgisayar destekli öğretimde bilgisayardan etkili biçimde yararlanılabilmesi için yeterli sayıda ve nitelikli yazılımlara gerek vardır. Bu sağlanamadan okullarda bilgisayar destekli öğretimin başarılı olması beklenemez. Bilgisayar, okullarda öğretim ya da ders dışı etkinliklerde de kullanılabilir. Bilgisayarın bu türden kullanılışına bilgisayarın yönetim hizmetlerinde kullanılması diyebiliriz. Örneğin, kayıtların saklanması, öğrenci kişisel dosyalarının tutulması, ders çizelgelerinin hazırlanması, personel kayıtlarının tutulması, derslerdeki sınav sonuçlarının saklanması gibi öğretimle doğrudan ilgili olmayan ancak öğretimi ilgilendiren etkinliklerde bilgisayardan yararlanılması bu kapsama girer. Yönetim hizmetleri kapsamında bilgisayarın yoğun ve etkili biçimde kullanıldığı alanların başında ölçme ve değerlendirme gelir. Bilindiği gibi, ölçme ve değerlendirme ile ilgili etkinlikler, okulda öğretmenin çok zamanını alır ve oldukça büyük çabasını gerektirir. Bilgisayar, öğretmenin bu yükünü oldukça aza indirir. Öğretmen bilgisayardan bir dersle ilgili ölçme ve değerlendirmede şu işler için yararlanabilir: AÇIKÖĞ RETİ M FAKÜLTESİ

42 B İ LGİ SAYAR VE EĞİT İ MDE KULLANILMASI Soru bankasının hazırlanması Testlerin oluşturulması Sınav sonuçlarının belirlenip saklanması Sınav sonuçlarının değerlendirilmesi Test maddelerinin analiz edilmesi Ölçme ve değerlendirmede öğretmenin bu işleri yapabilmesi için uygun yazılıma ve yüksek kapasiteli bilgisayara gereksinmesi vardır. Okulunuzda bilgisayar destekli eğitime hangi konularda ne ölçüde yer veriliyor? Bu konudaki sorunlarınızı ve gereksinmelerinizi saptayınız. Günümüzde bilgisayarın eğitimde kullanılması ile ilgili birçok araştırma yapılmaktadır. Bugüne dek yapılan araştırmalar, bilgisayarın öğrenciyi öğrenmede etkin kıldığını, öğrencinin hızlı ve sistemli dönüt sağlayabildiğini, her öğrencinin kendi öğrenme düzeyine ve hızına göre ilerlemesine olanak verdiğini ve öğretmenin öğrencileriyle daha çok ilgilenmesini sağladığını ortaya koymuştur. Çağımızın çocukları hızla değişen bir dünya ile karşı karşıya bulunmaktadır. Bu hızlı değişme, ileride birer yetişkin olacak çocukların bu değişime ayak uydurabilecek biçimde yetişmelerini zorunlu kılmaktadır. Bilgi toplumuna uygun bireyleri yetiştirmede en büyük yardımcı, teknoloji ve özellikle bilgisayardır. Eğitimde bilgisayar uygun koşullarda kullanıldığı zaman etkili olur. Bunun için uygun bilgisayarlara, nitelikli yazılımlara ve bunları kullanabilecek biçimde yetiştirilmiş öğretmenlere gereksinme vardır. Ancak bu koşulların sağlanması ile bilgisayar eğitimde etkili olabilir. Özet Bilim ve teknolojideki hızlı ilerlemeler, toplumların ekonomik ve sosyal yapılarını etkilemiş ve değişikliğe uğramıştır. Son yıllardaki teknolojik gelişmelerin en önemli ürünü bilgisayardır. Bugün büyük boy bilgisayarlar yerine daha ucuz ve kullanımı daha kolay olan küçük bilgisayarlar üretilmektedir. Bu da, bilgisayarın günlük yaşamımıza girmesine ve yaygın biçimde kullanılmasına yol açmaktadır. Günümüzde bilgisayar sanayi kuruluşlarında, bankalarda, hastanelerde, süpermarketlerde, okullarda ve hatta evlerde çeşitli amaçlarla yoğun biçimde kullanılmaktadır. Bilgisayardan, mektup yazımından bir uçağın benzetim yoluyla deneme uçuşunun yaptırılmasına dek birçok işte yararlanılmaktadır. Bilgisayar iki temel öğeye sahiptir: Donanım ve yazılım. Donanım, bilgisayarın görebildiğimiz ve dokunabildiğimiz parçalarıdır. Bunlar klavye, monitör, fare, disket sürücü gibi fiziksel birimlerdir. Yazılım ise, bilgisayara ne yapması gerektiğini bildiren bir dizi komuttur. Uygulama yazılımları ve işletim sistemi yazılımları olmak üzere iki tür yazılım vardır. ANADOLU ÜNİ VERSİ TESİ

B İ LGİ SAYAR VE EĞİT İ MDE KULLANILMASI 43 Bilgisayar, bilgileri toplayan, sınıflayan, işleyen, saklayan ve bize geri veren bir araçtır. Bilgisayar bu işlevlerini dört ana birimiyle yerine getirir. Bunlar giriş, işlem, depolama ve çıkış birimleridir. Önce bilgileri giriş biriminin elemanlarıyla bilgisayara gireriz. Sonra bu bilgileri işlem biriminde işimize yarayacak biçiminde düzenler, saklamak için depolama birimine yollarız. Daha sonra, gereksinme duyduğumuzda bu bilgileri işlem birimine geri çağırır, kullanacağımız biçimde yeniden düzenleriz. Son olarak bu bilgileri çıkış biriminin öğeleri aracılığıyla görüntüler ya da yazılı biçimde bilgisayardan alırız. Günümüzde bilgisayar teknolojisi eğitim alanında da yoğun olarak kullanılmaktadır. Gerçekte bilgi çağında bilgisayardan yararlanan bireylerin yetiştirilmesi eğitimin işlevidir. Bu nedenle, öğrencilerin bilgisayar okuryazarı olabilecekleri, başka bir deyişle bilgisayar kullanma yeteneğini kazanabilecekleri eğitim programlarından geçirilmeleri gereklidir. Bilgisayarın eğitimde kullanılmasıyla ilgili en önemli kavram bilgisayar destekli eğitimdir. Bilgisayar destekli eğitim, hem bilgisayar destekli öğretimi hem de bilgisayarın yönetim hizmetlerinde kullanılmasını kapsar. Bilgisayar destekli öğretim, bilgisayarın öğretme-öğrenme sürecinde ders konularının öğrenilmesinde kullanılmasıdır. Bunun için derslerle ilgili yeterli sayıda ve nitelikte yazılımlara gerek vardır. Bilgisayarın yönetim hizmetlerinde kullanılması ise, bilgisayarın okulda öğretim dışı işlerde kullanılmasıdır. Bu da, okul yönetici ve öğretmenlerinin iyi düzeyde bilgisayar okuryazarı olmaları ile olanaklıdır. Değerlendirme Soruları Aşağıdaki soruların yanıtlarını verilen seçenekler arasından bulunuz. 1. Aşağıdakilerden hangisi, bilgisayar destekli öğretimde amaçlanan yararlardan değildir? A. Öğretimin niteliğini artırma B. Öğrencilere yeni öğrenme deneyimleri sağlama C. Öğrencilerin kendi hızlarında ilerlemelerine olanak verme D. Öğretmenleri çağdaş bir araç kullanmaya özendirme E. Öğrencilere gereksinmelere uygun öğrenme olanağı sunma 2. Aşağıdakilerden hangisi, bilgisayarın öğretme-öğrenme sürecinde kullanılması yönünden önem taşımaz? A. Bilgisayarın hızlı çalışabilmesi B. Bilgisayarın insanın yapabileceği her işi yapabilmesi C. Bilgisayarın çok az hata yapması D. Bilgisayarın tekrar etmeye elverişli olması E. Bilgisayarın tehlikesizce deney yapmaya olanak vermesi AÇIKÖĞ RETİ M FAKÜLTESİ

44 B İ LGİ SAYAR VE EĞİT İ MDE KULLANILMASI 3. Bilgisayarın bilgi depolamak için kullanılan en temel öğesi aşağıdakilerden hangisidir? A. Disket sürücü B. Sabit disk sürücü C. Monitör D. Sistem birimi E. CD-ROM sürücü 4. Aşağıdakilerden hangisi, bilgisayara bilgi girmede kullanılan bir öğe değildir? A. Klavye B. Yazıcı C. Modem D. Monitör ve görüntü kartı E. CD-ROM sürücü 5. Aşağıdakilerden hangisi "bilgisayar destekli öğretim"in tanımıdır? A. Bilgisayarın öğretme-öğrenme sürecinde bir araç olarak kullanılması B. Bilgisayardan okulda yönetim işlerinde yararlanılması C. Bilgisayarın bilgisayar öğretmek için kullanılması D. Bilgisayarın nerelerde kullanıldığı ile ilgili bilgi verilmesi E. Bilgisayarın öğrenciyi öğrenmeye güdülemek için kullanılması 6. Aşağıdakilerden hangisi "bilgisayar farkındalığı"nın kapsamına girmez? A. Bilgisayarın tarihini inceleme B. Bilgisayarın nasıl çalıştığını bilme C. Bilgisayarı bir işle ilgili olarak kullanma D. Bilgisayarın toplum üzerindeki etkilerini bilme E. Bilgisayarın nerelerde kullanıldığını bilme 7. Aşağıdakilerden hangisi, bilgisayarın işlem biriminin bir işlevidir? A. Bilgilerin girilmesi B. Bilgilerin düzenlenmesi C. Bilgilerin saklanması D. Bilgilerin yazıya dökülmesi E. Bilgilerin yorumlanması 8. Herhangi bir kitaptaki resmi aynen bilgisayara aktarmak için kullanılan öğe aşağıdakilerden hangisidir? A. Klavye B. Yazıcı C. Modem D. Tarayıcı E. Fare ANADOLU ÜNİ VERSİ TESİ

B İ LGİ SAYAR VE EĞİT İ MDE KULLANILMASI 45 Ek Okuma Kaynakları Akkoyunlu, Buket. Bilgisayarların Eğitimde Kullanılması ve Bilgisayar Okuryazarlığı, Eğitim ve Bilim. 19, 96: 23-30, Nisan 1995. Çeliköz, Nadir. "Bilgisayar Destekli Öğretimin Gerçekleşme Biçimleri", Eğitim Yönetimi. 1, 4: 573-580, 1995. Demirel, Özcan, Münire Erden, Buket Akkoyunlu ve Fitnat Kaptan. Eğitim Teknolojisi Ders Notları. Ankara: Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi, 1996. Mutlu, Mehmet Emin. Bilgisayara Giriş. Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Turizm ve Otel İşletmeciliği Yüksekokulu, 1996. AÇIKÖĞ RETİ M FAKÜLTESİ