Colliers Türkiye deki Değişiklikler

GAYRİMENKUL PİYASALARINDAN HABERLER Yaz 2010 Newsletter Colliers Türkiye deki Değişiklikler BU SAYIDA Collies Türkiye deki Değişiklikler Hooters, Global Büyüme için Colliers ı Seçti Malatya Eski Tekel Fabrikası Satıldı Portföyümüzden İstanbul Ofis Piyasası 2. Ç. 2010 Son dönemde, Colliers International da köklü değişikler gerçekleşmiştir. Bunlar sadece dışarıdan görünen değişiklikler değil. Bültenimizin bir önceki konusundan da hatırlayacağınız gibi, kurumsal global bir şirket olarak, profesyonelliğimizi, uzmanlığımızı ve de kendimizin hem de müşterilerimizin başarıya olan tutkusunu daha iyi yansıtmak için görüntümüzü yenilip kurumsal imajımızı tazeledik. Ancak değişen sadece marka ve web sayfası değildi. Kendi içimzde de köklü değişiklikler yaptık. Neslihan Kurtuluş Danışmanlık Hizmetleri Bölümünün Başına terfi etmiş ve şimdi Danışmanlık Departmanı nın Türkiye deki tüm aktivitelerinden sorumlu kişisi olmuştur. Neslihan, Orta Doğu Teknik Üniversitesi nden İşletme Bölümü mezunudur. Neslihan, Colliers e katıldığından beri, arazi, otel, ofis, endüstriyel binalar, konut ve mağazalara çeşitli değerleme ve ekspertiz projelerini gerçekleştirmesinin yanı sıra Türkiye çapında bir çok bölgede, her sınıfta portföy ve mülkü analizinde bulunmuştur. Değerleme, finansal fizibilite, en iyi ve en doğru kullanım analizi ve pazar araştırma çalışmalarında yer almıştır. Neslihan ın müşterileri arasında BAT, DCM, Deutsche Bank, European Future Group, Garanti Bankası, İstanbul Sabiha Devamı Sayfa 2 de www.colliers.com

COLLIERS TÜRKİYE DEKİ DEĞİŞİKLİKLER Gökçen Uluslararası Havaalanı Yönetimi, LMS Outlets, Doğuş GE, Kempen, Hydra Properties, ARUP, and Citibank yer almaktadır. Neslihan, Colliers International a Danışmanlık Departmanına Danışman olarak katılmadan önce, İş Bankası nda İş Analisti, Mass Housing de Finansal Analist ve Vakıf Gayrimenkul Yatırım Ortaklığı nda Finans Direktörü olarak görev almıştır. NESLİHAN KURTULUŞ Danışmanlık Departmanı Müdürü Deneyimi ve müşteri odaklı iş anlayışıyla, şirketimiz için çok kıymetli bir değer olmakla beraber şu anda şirketimizi dışarıda Türkiye deki Danışmanlık Departmanının Müdürü olarak temsil etmektedir. Portföyümüzden SATILIK KİRALIK KİRALIK KUŞADASI OTEL Otelin üst kullanım hakkı satılmaktadır. Otel, Ege Bölgesinde, Kuşadası nda yer almaktadır. Toplam Kapalı Alan: 25,822 m², 356 Oda, 80 Apart Otel Odası, 1,200 m² Kongre Merkezi, 1,536 m² Toplantı Alanı. www.akkom.com.tr AKKOM OFİS PARK Akkom Ofis Park; toplam 4 adet bağımsız A sınıfı ofis bloğundan oluşmaktadır. Ofis Park ın ilk 3 bloğu 2010 yılı içerisinde kullanıcılara teslim edilecektir. Şile-Çamlıca yolundan yüksek görünürlüğe sahip bu proje, Küçüksu Caddesi üzerinde, Anadolu Yakası nın en hızlı gelişen ofis bölgesi olan Ümraniye de bulunmaktadır. www.leventofis.com LEVENTOFİS OFİS Bölgedeki LEED CS sertifikalı ilk A sınıfı ofis binası Çok verimli ofis alanları Levent te merkezi konum Ana arterler (E-5, TEM) ve toplu taşıma araçlarına (metro, otobüs) kolay ulaşım Otopark avantajı (her 100 m 2 başına 1 otopark yeri mevcuttur)

Hooters, Global Büyüme için Colliers ı Seçti Amerikan Hooters ve Colliers International, dünyaca ünlü restoran şirketi Hooters ın önümüzdeki birkaç yılda, dünya çapında, yılda en az yüzde 15-20 civarında büyüterek yayma girişimde olduğunu açıklamışlardır. Yüksek müşteri profili olan bu ticari zincir şu anda dünya çapında, 6 kıtada, 29 ülkede, toplamda 455 bölgede restoranlarıyla hizmet vermektedir. Hooters, bu agresif büyüme planını hızlandırmak ve global varlığını arttırmak için, yeni yerlerini ve kira şartlarını belirlemek, ayrıca markanın en iyi sergileneceği yerler konusunda, stratejik planlama danışmanlığı almak için, Colliers International ı tercih edilen gayrimenkul danışmanı olarak belirlemiştir. 61 ülkede 480 i aşkın ofise sahip olan Colliers International a, Uluslararası Outsourcing Profesyonelleri Derneği (International Association of Outsourcing Professionals), İlk 100 Outsourcing Şirketi ve Küresel En İyi Outsourcing Danışmanları listelerinde devamlı olarak yer vermektedir. Hooters Stratejik Gelişim Başkan Yardımcısı Michael P. Locey, Colliers International, bütün dünyada saygın ve tecrübeli perakende ve restoran danışmanlarına sahiptir. Ayrıca, çok saygın ve köklü bir kuruluş olmakla beraber gayrimenkul sektöründe en fazla saygı gören markalardan bir tanesidir. dedi. Locey, Restoranlarımıza daha hızlı bir şekilde, en iyi lokasyonlarda yer bulacaklarına ve daha iyi kontrat şartlarını elde edeceklerine güvenimiz tam. diye açıklamıştır. Hooters in gayrimenkul sürecini yöneten Colliers Perakende Hizmet Grup Yönetim Direktörü Scott Thiell, Hooters, inanılmaz derecede büyüme platformuna sahip, en çok tanınan ve en çok tercih edilen restoran zincirlerinden birisi dedi. Colliers Perakende Hizmet Grup Başkanı Patrick Duffy ile beraber, Thiell, Pasifik te, Latin Amerika da, Kuzey Amerika da, Doğu ve Batı Avrupa da ve Afrika daki bölgesel Colliers International direktörleriyle çalışacaktır. Bizim Hooters ile global olarak uzun süreli bir ilişkimiz var, Hooters ın beklentilerini ve bilinen markasını dünya çapında tanıtacağız. Hooters ın tercih ettiği lokasyonların büyüklüğü 280 ve 465 m 2 arasında değişen ve genellikle ziyaretçi sayısını arttıracak perakende, ofis, otel, turizm, festival, kent ve endüstriyel bölgeler arasında yer almaktadır. Hooters ın ziyaretçi profili demografik geçmişleri ve kategorileriyle geniş bir çeşitlilik göstermektedir. Ayrıca Hooters ın esnek tasarım konsepti müstakil binalarda ya da bitişik nizamlarda yer almasına uygundur. Hooters dönüştürülmüş ya da yeni inşa edilecek binalarda tüm olanakları göz etmektedir. AMERKAN HOOTERS Amerikan Hooters, 29 ülkede ve Amerika da 44 eyalette 455 Hooters restoranı ile operatör ve bayilik sistemiyle hizmet veren bir kuruluştur. İlk Hooters restoranı, 1983 yılında Florida, Clearwater da açılmıştır. Hooters markası, yemek ve eğlence alanında tanınmaktadır. Tatil ve eğlence havasını sağlayan Hooters lerde, menüdeki deniz ürünleri, sandviçler ve dün yaca meşhur Hooters tavuk kanatlarının yanı sıra, servisi yapan Hooters Kızları olarak bilinen ponpon kızlar tarafından yapılmaktadır. Hooters ile ilgili daha fazla bilgi için www.hooters.com sitesini ziyaret edebilisiniz. www.colliers.com

Malatya Eski Tekel Sigara Fabrikası Satıldı BAT şirketini temsilen Colliers International Türkiye, Bitlis ve Tokat gayrimenkullerinin satışını gerçekleştirdikten sonra, Malatya daki eski tekel sigara fabrikasını ulusal bir müteahhit şirketine satmıştır. 42.362 m 2 olan arazi, Malatyta nın en önemli iş ve ticari bölgesi olan İnönü Caddesi nde yer almaktadır. Arazinin perakende mağazalarına, ofislere ve eğitim kurumlarına olan yakınlığı, onu ticari bir yatırım için ideal konuma getirmektedir. Colliers International, içinde Adana arazisinin de bulunduğu, BAT portföyünde yer alan diğer arazileri de pazarlamaya devam etmektedir. Adana daki mülk, Adana yı, Mersin, Tarsus ve Gaziantep gibi önemli şehirlere bağlayan iki ana arterden birisi üzerinde bulunan, Turhan Cemal Beriker Bulvar ına kolayca ulaşılabilen bir noktada (E-5 Karayolu) yer almaktadır. Arsa, havaalanından yaklaşık 1 km, Seyhan Belediye sinden 1 km ve Seyhan Nehri nden 2,5 km mesafede konumlanmış bulunmaktadır. Sınırları, batıdan Dede Korkut caddesi, kuzeyden 42. cadde, doğudan Erdal Acet Cadde si ve güneyden Adana yı Mersin e bağlayan E-5 Karayolu olan, Turhan Cemal Beriker Bulvarı ile çevrelenmiştir. Yatırım fırsatlarıyla ilgili daha fazla detay ya da teklifinizi sunmak için lütfen bizimle iletişime geçebilirsiniz. İstanbul Ofis Piyasası - 2. Ç. 2010 2010 yılının ikinci çeyreği ofis piyasasında iyileşmelere şahit olduğumuz ve hem ofis kiracıları hem de geliştiriciler ve yatırımcılar açısından olumlu bir dönem oldu. TALEP Ekonomik krizin yaraları sarılırken, kiralama talebinde bir artış gözlüyoruz. Son 2 yılda İstanbul ofis piyasası bazı şirketlerin Ümraniye, Kavacık ve Levent te gerçekleştirdiği kiralama işlemlerinin 500 000 400 000 300 000 200 000 100 000 0 %0 %12,3 %5,7 %6,2 İSTANBUL OFİS PİYASASI 2. Ç. 2010 ORTALAMA BOŞLUK ORANLARI A SINIFI OFİSLERİ %17,5 %4,4 KİRALANMIŞ ALAN %53,8 %4,4 BOŞ ALAN %3,3 %2,4 %21,9 %10,2 40 30 20 10 0 N/A İSTANBUL ORTALAMA KİRA RAKAMLARI A SINIFI OFİSLERİ $/m 2 /ay 17,1 17,8 18,8 14,1 19 İSTENEN KİRA 26,7 26,2 32,7 29,9 31,1 24 dışında oldukça durgundu. Talebin azalmasına rağmen düşmeyen kira rakamları, taşınma maliyetleri, özellikle global şirketlerde beklenenden uzun süren onay süreçleri ve kriz ve merkezi iş aksında arazi geliştirmede yaşanan zorluklar nedeniyle yeni ofis projelerinin piyasaya çıkmaması ofis piyasasındaki durgunluğun diğer nedenleriydi. Geçmiş dönemde yaşanan bu zorluklara rağmen ekonomideki olumlu hava ile birlikte 2010 un son iki çeyreğinde kiralamalarda ciddi anlamda bir artış ve ofis piyasasında hareketlenme görüyoruz. Krizle beraber ofis arayışlarını ve yatırım planlarını donduran ve erteleyen uluslar arası şirketler, özellikle de finans, teknoloji,

hızlı tüketim malları ve servis sektörleri, bu dönemde piyasalarda yaşanan olumlu gelişmeler ve göstergelerin de etkisiyle ofis arayış süreçlerini aktif hale getirdiler. Öte yandan bu dönemde şirketlerin taleplerinin 2007-2008 kriz öncesi dönemdeki talepten çok daha farklı olduğunu görüyoruz. Önceki dönemde merkezi iş aksında Levent, Etiler gibi kiraların yüksek olduğu bölgelerdeki prestijli ofislere yönelik olan talep bu dönemde bütçelerin daha kısıtlı olması sebebiyle Ümraniye, Kavacık gibi ikincil bölgelerde yer alan A sınıfı ofislere yöneldi. Bu bağlamda küçülme, daha verimli ofislere taşınma ve konsolidasyon, ofis piyasasındaki ana eğilimler haline geldi. Bu dönemde kiralama işleminin tamamlanması, şirketlerin beklediklerinden daha fazla zaman alan ve daha fazla prosedürü olan bir iş haline geldi. Bütün bu hareket ve talepte canlanmaya rağmen kiracılar kira sözleşmesini imzalamadan önce çok dikkatli davranıyorlar. Kiracıların mal sahiplerinden taleplerinin arttığı bir döneme girdiğimiz söylenebilir. Kira rakamlarında ciddi bir düşüş olmasa da kiracıların beklentileri daha esnek ve iyileştirilmiş ticari şartlar olarak şekillenmiştir. Son iki yılda birçok kiralama talebi, merkezi iş bölgelerinden, Anadolu yakasındaki ikincil bölgelere kaydı. Örnek olarak, E-5 ve TEM in kesişim noktası ve her iki köprüye de erişimi kolay olan bir bölge olarak hızlı bir gelişim kaydetti. Kavacık ise yeni ofis arayışında kısıtlı bütçesi olan şirketler için ulaşım kolaylığı sunan bir başka bölgedir. Ancak bölgedeki altyapı yetersizliği ve iskan sıkıntısı talebin büyük kısmının diğer bölgelere kaymasına yol açıyor. Önümüzdeki dönemde yeni açılan ve planlanan tünel projeleri ve bağlantı yollarının gelişimi Kağıthane ve Kadıköy- Kartal metro hattının hayata geçmesi ile Kartal ın talep gören yeni bölgeler haline geleceğini öngörüyoruz. ARZ Global ekonomik krizi takip eden dönemde düşük talebe karşın arzın geliştirilememiş olması ve boşluk oranlarının pek çok bölgede %5 in altında olması kiraların sabit kalmasını sağladı. 2009 yılında, Levent, Zincirlikuyu ve Kozyatağı gibi birincil ofis bölgelerinde planlanan pek çok proje finansman sıkıntısı nedeniyle ertelendi. Türkiye de built-to-suit diğer ülkelerdeki ofis piyasalarının aksine çok yaygın bir uygulama değil. 2010 yılında, ekonominin iyileşme sürecinde olmasına ve piyasa durumunun iyimser görünmesine rağmen, kira sözleşmesi geliştiriciler adına fon ve kredi bulmak için hala ön koşul olarak görünüyor. Bu nedenle, ofis projeleri, kısa vadede daha yüksek geri dönüş sağlayan konut ve perakende projelerine kıyasla geri planda kalıyor. Düşük faizler ve piyasadaki olumlu rüzgarlar eğer ardı ardına gerçekleşen kiralama işlemleri ve giderek düşen boşluk oranları ile desteklenirse ve arazi geliştirmede yaşanan sıkıntılar aşılabilirse Levent, Zincirlikuyu, Esentepe gibi bölgelerde yeni projeler hayata geçirilecektir. Eğer projeler aynı dönemde piyasaya çıkarsa 30 20 10 0 17,9$ İSTANBUL ORTALAMA KİRA RAKAMLARI A ve B SINIFI $/m 2 /ay ASYA İSTANBUL OFİS PİYASASI 13,3$ A Sınıfı B Sınıfı 2. Ç. 2010 Son iki yılda birçok kiralama talebi, merkezi iş bölgelerinden, Anadolu yakasındaki ikincil bölgelere kaydı. 25,5$ AVRUPA oluşabilecek arz fazlası kiralarda aşağı yönlü baskı anlamına gelebilir. KİRA RAKAMLARI 16,3$ Hiç şüphesiz 2009 yılında kiralarda düşüş kaydedilmesindeki en önemli sebep yetersiz talepti. 2010 yılında, kiralar sabit kalmasına rağmen, önümüzdeki dönemde planlanan projeler hayata geçerse merkezi iş bölgelerindeki kiralarda belirgin düşüşler gerçekleşebilir. Ancak ard arda gerçekleşen işlemler ve kiralama taleplerindeki canlılık bu şekilde devam ederse arz-talep dengesi korunacak ve kiralar sabit kalacaktır. OFİS TRENDLERİ: YEŞİL BİNALAR Önümüzdeki dönemde şirketler A ve B sınıfı ofislerin düşük kiralarından ve mal sahipleri tarafından sunulacak cazip imkanlardan etkilenecekler. Öte yandan deprem riskinin yüksek olduğu bir coğrafyada ve sel baskınlarının yaşandığı Basın Ekspres gibi bölgelerde cazip kira rakamları ve diğer koşullara rağmen düşük standartlar sunan kalitesiz ofisler kiracılarını ellerinde tutmakta zorlanacaklar. www.colliers.com

İrtibat KERIM CIN Yönetici Ortak kerim.cin@colliersturkey.com NESLİHAN KURTULUŞ Danışmanlık Departmanı Müdürü neslihan kurtulus@colliersturkey.com ELIZA BINGÜL Marketing & PR Manager eliza.bingul@colliersturkey.com İSTANBUL OFİS PİYASASI, 2. Ç. 2010 Çevre dostu, enerji tasarrufu sağlayan ve sertifikalı ofislere olan talep önümüzdeki dönemde trendleri ve planlanan projeleri şekillendirecek. Global şirketler kendilerini şimdiden bu standartlara adapte etmeye başladılar ve şu anda LEED, BREEAM gibi sertifikalar zorunluluk olmasa da ofis seçim kriterlerinde yer alıyorlar. Çevre konusunda duyarlılığı olan global ve yerel şirketler sertifikalı olsun olmasın yeşil bina özelliklerine sahip projeleri tercih etmektedirler. Önümüzdeki dönem tüm dünyada olduğu gibi Türkiye de de bu tercihlerin daha bilinçli yapılacağı bir dönem olacak. Ülkemizde buna öncülük eden ilk ofis binası Tekfen-Oz Gayrimenkul tarafından geliştirilen LEED sertifikalı Levent Ofis Projesidir. (www.leventofis.com) Bu proje Siemens in Gebze de kendi kullanımı için geliştirdiği LEED sertifikalı Gebze ofisini takip etmekle beraber bundan sonra geliştirilecek çok kullanıcılı yeşil ofislere öncülük ederken, ofis geliştiricileri de bu standartları kendi projelerine entegre edebilmek adına sertifikasyon sistemlerini değerlendirmektedirler. Özellikle Avrupa ve Amerika da yeşil ofislere talebin artması ve yeni projelerde sertifikasyon aranması Türkiye de de gayrimenkul geliştiricilerini ve yatırımcılarını bu konuya eğilmeye teşvik edecektir. Bu trend yatırımcı ve gayrimenkul şirketlerinin yanı sıra mimarlara, mühendislere, gayrimenkul profesyonellerine ve tabi bu projelerin nihai kullanıcılarına da yeşil binalar ve çevre duyarlılığı konusunda kendilerini geliştirme fırsatı sunacaktır. Emsale dahil edilmeyen kış bahçeleri ve balkonlar son yıllarda planlanan projelerin konsept tasarımlarında daha çok karşımıza çıkmaya başlamıştır. Eğer benzer teşvikler yerel otoritelerce enerji tasarrufu sağlayan yeşil projelere de verilirse, sertifikasyon ve yeşil binalar gayrimenkul geliştiricilerinin gündeminde de ciddi bir biçimde yer alacaktır. Biz, Colliers International olarak, bu yöndeki olumlu gelişmeleri ilgiyle izliyor ve takdir ediyoruz. Bu standartları uygulayarak yeşil binaları ve enerji sertifika sistemlerini uygulayan geliştiricilerin projelerinin daha da değerleneceğine inanıyoruz. Tel. +90 212 288 62 62 Fax. +90 212 347 07 94 Büyükdere Cad. No: 108 Enka Binası Kat: 6/A 34 394 Esentepe, Şişli Istanbul, Turkey Mevcut belge sadece tanıtım ve genel bilgi verme amaçlı olarak Colliers International tarafından hazırlanmıştır. Colliers International, içerik, doğruluk ve güvenilirlik teminatı dahil ancak bunlarla sınırlı olmamak kaydıyla söz konusu bilgi bakımından doğrudan veya dolaylı herhangi bir taahhüt, beyan ya da güvence vermemektedir. Konuyla ilgilenen herhangi bir şahsın bilginin doğruluğuna ilişkin olarak araştırmayı şahsen yürütmesi gerekir. Colliers International mevcut belge ile ima edilen ya da ortaya çıkan her türlü koşul, şart ve teminatı kati surette reddetmektedir ve bunlardan kaynaklanan hasar ve zarara ait sorumluluğu da üstlenmemektedir. Bu yayın, Colliers International ve/veya lisans sahibinin telifli malıdır. 2010. Tüm hakları saklıdır. Başarıyı Hızlandırın.