Bitki Üretim Tekniği Sporla Üretim Hedefler Bitkilerin üretim metotlarını tanır Sporla üretilen bitkileri tanır Bitkilerin sporla üretimini bilir İçindekiler 1. Sporla Üretim 2. Sporla Üretilen Bitkiler 3. Sporla Üretilen Bitkilerin Yapıları 4. Eğreltilerde Hayat Döngüsü 5. Sporların Toplanması 6. Spor Ekim Ortamlarının Hazırlanması 7. Spor Ekim Yöntemleri ve Spor Ekimi 8. Sporun Çimlenmesi 9. Şaşırtma Dönemleri ve Şaşırtma 10. Kaynaklar
2 Pamukova Meslek Yüksekokulu Modülleri Hedef: Bitkilerin üretim metotlarını tanır Yrd. Doç. Dr. Taki DEMİR 1. Sporla Üretim Çiçeksiz bitkilerden Adiantum, Nephrolepis, Platycerium gibi eğreltiler sporları ile üretilir. Sporun yapısı tohumlardan farklıdır. Spor bir hücreden oluşur ve nemli ortamlarda yaşayabilir. Sporlar çoğunlukla çizgi veya noktalar halinde eğrelti yapraklarının alt yüzeyinde veya yaprak kenarları boyunca bulunan spor keseleri içerisinde oluşur. Olgunlaşan sporlar kesenin çatlamasıyla çevreye dağılır. Uygun ortam bulunca çimlenerek gelişir ve yeni bir eğrelti bitkisi oluşturur. Sporla üretilen Nephrolepis bitkisi Adiantum pedatum
Bitki Üretim Tekniği Tohumla Üretim Hedef: Sporla üretilen bitkileri tanır 2. Sporla Üretilen Bitkiler Adiantum cunninghamii Adiantum hispidulum Adiantum raddianum Adiantum lunulatum Adiantum capillus-veneris Adiantum capillus-veneris Adiantum capillus-veneris L. Platycerium bifurcatum Adiantum capillus-veneris L. Platycerium superbum 3
4 Pamukova Meslek Yüksekokulu Modülleri Nephrolepis exaltata Yrd. Doç. Dr. Taki DEMİR Nephrolepis exaltata Nephrolepis exaltata Nephrolepis cordifolia 3. Sporla Üretilen Bitkilerin Yapıları
Bitki Üretim Tekniği Tohumla Üretim 5 Sporofit bitki organları Ergin telekçiğin boyuna kesiti Sporangiumdan sporların salınması Gametleri oluşturan gametofit Döllenme Spor çimlenmesi Yeni sporofit bitki oluşması
6 Pamukova Meslek Yüksekokulu Modülleri Hedef: Bitkilerin sporla üretimini bilir Yrd. Doç. Dr. Taki DEMİR 4. Eğreltilerde Hayat Döngüsü 5. Sporların Toplanması Üretimde kullanılacak olan sporlar ekimden birkaç gün önce, iyi gelişme gösteren anaç bitkilerden, olgun sporları taşıyan yapraklar kesilerek alınır. Bu yapraklar katlandıktan sonra temiz kâğıt torbalar içinde veya temiz beyaz kâğıtlara sarılarak sıcak ve kuru bir yerde saklanır. Birkaç gün içinde olgunlaşan küçük kahverengi sporlar kendiliğinden düşerek kâğıt torba veya kâğıt içinde toplanır. Böylelikle üretimde kullanılmak üzere sporlar hazırlanmış olur. Hazırlanan bu sporların ekim zamanına kadar serin ve kuru bir yerde saklanması gerekir. Eğer üretim yönteminde serpme ekim uygulanacaksa bu sporlar kullanılır.
Bitki Üretim Tekniği Tohumla Üretim 7 Eğrelti sporları Spor keselerinin yapısı 6. Spor Ekim Ortamlarının Hazırlanması Spor çimlendirme ortamı olarak kullanılan başlıca karışımlar (harçlar) aşağıda verilmiştir. Eşit hacimde (1:1 oranında) hazırlanan turba yosunu ve ince kum karışımı 1:1:1 oranında hazırlanan tınlı toprak: yaprak çürüntüsü: dere kumu karışımı 4:4 oranında hazırlanan tınlı toprak ve yaprak çürüntüsü karışımı
8 Pamukova Meslek Yüksekokulu Modülleri Yrd. Doç. Dr. Taki DEMİR 4:2:2 oranında hazırlanan tınlı toprak: dere kumu: yanmış ahır gübresi karışımı Hazırlanan bu karışımlardan herhangi biri 0,6 cm lik elekten geçirilerek, kaynar su veya buharla sterilize edilir. Ekimin yapılacağı alan, spor ekiminden önce dikkatlice yıkanarak temizlenmelidir. Ayrıca, kilden yapılmış ekim tavalarının dip kısmına çakıl taşı, vermikülit veya saksı kırıntılarından oluşan materyaller serilerek drenaj sağlanmalıdır. Ekim tavalarına, üst kenardan 2 cm boşluk kalacak şekilde harç doldurulur. Doldurulan harç materyali, doygunluk derecesine kadar sulanır. Bu şekilde ortam spor ekimine hazır hale gelir. Ekim sırasında sera içinde hava akımı bulunmamalı, çok özenli ve temiz çalışılmalıdır. 7. Spor Ekim Yöntemleri ve Spor Ekimi Eğrelti sporlarının çimlendirilmesi özellikle ağustos-eylül veya aralık-mart ayları arasında yapılır. Sporların ekiminde iki yöntem uygulanır. Bunlar şöyle açıklanabilir. 1. Anaç bitkiden ayrılan ve üzerinde spor taşıyan yapraklar 1 cm lik parçalar halinde kesilir. Yaprağın spor taşıyan kısmı harçla temas edecek şekilde ekim tavasının yüzeyine yatırılır. Sporlarda çimlenme görüldüğü zaman yatırılan bu yaprak parçaları ekim tavası üzerinden toplanır. 2. Daha önceden beyaz kâğıt torba veya temiz kâğıda sarılarak toplanan sporlar hazırlanan harcın üzerine homojen, ince bir tabaka oluşturacak şekilde serpilir. Ekimin homojen fakat sık olmamasına özen gösterilmelidir. Sporların ekiminden hemen sonra tavaların üzeri camla örtülür ya da ekim yapılan spor kasaları cam veya polietilen ile örtülmüş 21 24 C sıcaklığı olan üretme yastıklarına konur. Üretme yastığı veya kasaların ışık geçirmemesi için kâğıt ile örtülerek gölgeleme yapılır. Sporla üretim yönteminde en önemli konu çimlendirme ortamının sürekli nemli tutulmasıdır. Sporların ekim sırasındaki düzgün dağılışını bozmamak için yapraklar görülene kadar yukarıdan su verilmemelidir. Ekim tavalarına ya aşağıdan su verilmeli veya sisleme suretiyle ortamın sürekli nemli tutulması sağlanmalıdır.
Bitki Üretim Tekniği Tohumla Üretim 9 8. Sporun Çimlenmesi Sporlar genellikle 3 4 hafta içinde çimlenir. Sporlar çimlendiğinde ilk olarak üretme organlarının alt kısmında ince, yassı ve yeşil bir doku olan protalyumları oluşturur. Bu dönemde bir miktar ışık alması için kâğıt örtü kaldırılır. Güneş ışığının direkt olarak çimlenmekte olan sporların üzerine gelmemesine dikkat edilmelidir. Çimlenen ve bir miktar gelişen fidecikler daha sonra ince bir süzgü ile yukarıdan sulanmaya başlanabilir. Sporların hepsi çimlendikten sonra cam üzerindeki kâğıt örtü kaldırılır. Tavaların serada gölge bir yerde korunması sürdürülür. 9. Şaşırtma Dönemleri ve Şaşırtma Sporlarda ilk şaşırtma, protalyumlar birleşmeye ve kaynaşmaya başladığında, içerisinde çimlendirme ortamı olarak kullanılan harç bulunan tavalara kümeler halinde yapılır. İlk şaşırtma yapıldıktan sonra 3 4 ay içerisinde ilk kök ve bileşik yaprakçıklar oluşmaya başlar. Genç bitkiler serada 16 20 C de hafif aydınlık ve serin bir yerde bulundurulmalı ve bu dönemde de sulamaya özen gösterilmelidir. Gelişen bitkiler özellikle ekim harcı üzerinde yosun oluştuğunda şaşırtılmalıdır. Şaşırtma kümecikler halinde birkaç bitki bir arada bulunacak şekilde ayırmak suretiyle kasalara yapılmalıdır. Birkaç kez tekrarlanan bu şaşırtmalardan sonra genç eğreltiler yeterince irileştiklerinde dikkatlice küçük saksılara dikilir. Genç bitkilerin olgun eğreltiler için önerilen kış sıcaklarına ihtiyaçları vardır.
10 Pamukova Meslek Yüksekokulu Modülleri Yrd. Doç. Dr. Taki DEMİR 10. Kaynaklar 1. Hartman, H.T., Kester, D.E., 1983. Plant Propagation Principles and Practice. Hall. Inc. Engle wood clifts. New Jersey. 2. Oral, N., 1991. İç Mekân Süs Bitkileri. Tav Yayıncılık, Bursa. 3. Altan, S., 1992. Süs Bitkileri Üretim Tekniği. Çukurova Üniversitesi Ziraat Fakültesi Adana. 4. Tanrıverdi, F., 1993. Çiçek Üretim Tekniği. Sera ve Açık Alanlarda Saksı, Kesme ve Bahçe Çiçeği Yetiştirme İlkeleri Ders Kitabı. İnkılap Kitabevi, İstanbul. 5. Mengüç., A., 1996. Süs Bitkileri. Anadolu Üniversitesi No:486, Eskişehir. 6. Boztok, Ş., 1997. Süs Bitkileri Yetiştiriciliğinde Temel İlkeler. TAV Yalova. 7. Ürgenç, İ.S.,1999. Ağaç ve Süs Bitkileri Fidanlık ve Yetiştirme Tekniği, İstanbul 1998-1999. 8. Korkut, A.B., İnan, İ.H., 2002. Saksılı Süs Bitkileri. Hasad Yayıncılık Ltd. Şti. 2. Baskı. Altan Matbaası. 9. Anonim, 2007., Tohumla Üretim. MEGEP (Meslekî Eğitim Ve Öğretim Sisteminin Güçlendirilmesi Projesi), Ankara. 10. http://www.wikipedia.org 11. http://delta-intkey.com/britfe/www/adiacapi.htm 12. http://www.plantsystematics.org/imgs/robbin/r/pteridaceae_adiantum_hispidulum_679 7.html 13. http://caliban.mpiz-koeln.mpg.de/thome/band1/tafel_005.html 14. http://www.lookfordiagnosis.com 15. http://hardyfernlibrary.com 16. http://www.bizimbahce.net 17. http://www.greenhousecanada.com 18. http://www.talktalk.co.uk/reference/encyclopaedia/hutchinson/m0007906.html 19. http://picasaweb.google.com 20. http://blogginghouseplants.blogspot.com 21. www.bahçebiz.com