Sağlık Bülteni ODTÜ G. V. ÖZEL MERSİN İLKÖĞRETİM OKULU Kasım 2013 İLK YARDIM BÖLÜM I Hayatımız boyunca çeşitli nedenlerle yaralanmalar veya hastalıklarla karşılaşmamız kaçınılmazdır. Yaşamımızın çeşitli dönemlerinde, bulunduğumuz her ortamda kaza veya hastalanma riski taşımaktayız. Bu nedenle, müdahale yapacak kişilerin ilk yardım eğitimi almış olmaları, yaşamın sürdürülmesinde, sakatlanmaların önlenmesinde ve iyileşme sürecinin kısaltılmasında önemli rol oynar. Ülkemizde ev, okul, iş, trafik kazaları ve doğal afetler nedeni ile çok sayıda kişi yaşamını kaybetmekte ya da sakat kalmaktadır. Bu gibi durumlarda olay yerinde her zaman bir sağlık görevlisi olamayacağı için olaydan etkilenen ya da ortamda bulunan kişilerin kendilerine ya da başkalarına yapacakları ilk yardım uygulamaları son derece önemlidir. Toplumumuzda genel bir anlayış olarak, ilk yardım ile acil yardım ifadeleri birbirlerinin yerine kullanılmaktadır. Oysa acil yardım, sağlık çalışanları tarafından gerekli donanımla yapılan tıbbi müdahaleleri kapsamasına rağmen; ilk yardım, bu konuda eğitim almış kişilerce olay yerinde bulunan malzemelerle ilaçsız olarak yapılan, hayat kurtarıcı uygulamalardır. Ancak ilk yardım eğitimi almamış kişilerin, ilk yardım uygulamalarında bulunmaları sakıncalı sonuçlar doğurabilir. Bu nedenle ilk yardım uygulayacak olan kişilerin, mutlaka ilk yardım eğitimi almış olmaları, öncelikli amaçlarının kişilere zarar vermemek olduğunu bilmeleri ve hayati tehlike oluşturabilecek müdahalelerde bulunmamaları gerekir.
GENEL İLK YARDIM BİLGİLERİ İlk Yardım Nedir? Herhangi bir kaza veya yaşamı tehlikeye düşüren bir durumda, sağlık görevlilerinin yardımı sağlanıncaya kadar, hayatın kurtarılması ya da durumun kötüye gitmesini önleyebilmek amacı ile olay yerinde, tıbbi araç gereç aranmaksızın, mevcut araç ve gereçlerle yapılan ilaçsız uygulamalardır. Acil Tedavi Nedir? Acil tedavi ünitelerinde, hasta veya yaralılara doktor ve sağlık personeli tarafından yapılan tıbbi müdahalelerdir. İlk Yardım ve Acil Tedavi Arasındaki Fark Nedir? Acil tedavi, bu konuda okul okumuş kişilerce gerekli donanımla yapılan müdahale olmasına karşın, ilkyardım bu konuda eğitim almış herkesin olayın olduğu yerde bulabildiği malzemeleri kullanarak yaptığı hayat kurtarıcı müdahalelerdir. İlk Yardımın Öncelikli Amaçları Nelerdir? * Hayati tehlikenin ortadan kaldırılması, * Yaşamsal fonksiyonların sürdürülmesinin sağlanması, * Hasta veya yaralının durumunun kötüleşmesinin önlenmesi, * İyileşmenin kolaylaştırılması. İlk Yardımın Temel Uygulamaları Nelerdir? İlk yardım temel uygulamaları Koruma, Bildirme, Kurtarma (KBK) olarak ifade edilir. Koruma:Kaza sonuçlarının ağırlaşmasını önlemek için olay yerinin değerlendirilmesini kapsar. En önemli işlem olay yerinde oluşabilecek tehlikeleri belirleyerek güvenli bir çevre oluşturmaktır. Bildirme:Olay veya kaza, mümkün olduğu kadar hızlı bir şekilde telefon veya diğer kişiler aracılığı ile gerekli yardım kuruluşlarına bildirilmelidir. Türkiye'de ilk yardım gerektiren her durumda telefon iletişimleri, 112 acil telefon numarası üzerinden gerçekleştirilir. 112 nin Aranması Sırasında Nelere Dikkat Edilmelidir? * Sakin olunmalı ya da sakin olan bir kişinin araması sağlanmalı, * 112 merkezi tarafından sorulan sorulara net bir şekilde cevap verilmeli, * Kesin yer ve adres bilgileri verilirken, olayın olduğu yere yakın bir caddenin ya da çok bilinen bir yerin adı verilmeli, * Kimin, hangi numaradan aradığı bildirilmeli, * Hasta veya yaralının adı ve olayın tanımı yapılmalı,
* Hasta veya yaralı sayısı ve durumu bildirilmeli, * Eğer herhangi bir ilk yardım uygulaması yapıldıysa nasıl bir yardım verildiği belirtilmeli, * 112 hattında bilgi alan kişi, gerekli olan tüm bilgileri aldığını söyleyinceye kadar telefon kapatılmamalıdır. Kurtarma (Müdahale): Olay yerinde hasta veya yaralılara müdahale hızlı ancak sakin bir şekilde yapılmalıdır. İlk Yardımcı Kimdir? İlk yardım tanımında belirtilen amaç doğrultusunda, hasta veya yaralıya, tıbbi araç gereç aramaksızın mevcut araç gereçlerle, ilaçsız uygulamaları yapan, ilk yardım konusunda eğitim almış kişi ya da kişilerdir. İlk Yardımcının Özellikleri Nasıl Olmalıdır? Olay yeri genellikle insanların telaşlı ve heyecanlı oldukları ortamlardır. Bu durumda ilk yardımcı sakin ve kararlı bir şekilde olayın sorumluluğunu alarak gerekli müdahaleleri doğru olarak yapmalıdır. Bunun için bir ilk yardımcıda aşağıdaki özelliklerin olması gerekmektedir:
İlk Yardımcının Müdahale İle İlgili Öncelikli Yapması Gerekenler Nelerdir? * Hasta veya yaralıların durumunu değerlendirir. (ABC kuralına göre) * Öncelikli müdahale edilecekleri belirler. * Hasta veya yaralının korku ve endişelerini gidermeye çalışır. * Hasta veya yaralıya müdahalede yardımcı olacak kişileri organize eder. * Hasta veya yaralının durumunun ağırlaşmasını önlemek için kendi kişisel olanakları ile gerekli müdahalelerde bulunur. * Kırıklara olay yerinde mutlaka müdahale eder. (Kırık olan bölgeyi hareketsiz hale getirmek vb.) * Hasta veya yaralıyı hareket ettirmeden müdahale yapar. * Hasta veya yaralıyı sıcak tutar. * Hasta veya yaralının yarasını görmesine izin vermemeye çalışır. * Hasta veya yaralının en uygun yöntemlerle en yakın sağlık kuruluşuna gönderilmesini sağlar. Hayat Kurtarma Zinciri Nedir? Hayat kurtarma zinciri 4 halkadan oluşur. Son iki halka ileri yaşam desteğine aittir ve ilk yardımcının görevi değildir. 1.Halka - Sağlık kuruluşuna haber verilmesi 2.Halka - Olay yerinde Temel Yaşam Desteği yapılması 3.Halka - Ambulans ekiplerince müdahaleler yapılması 4.Halka - Hastane acil servislerinde müdahale yapılmasıdır. İlk Yardımın ABC si Nedir? Bilinç kontrol edilmeli, bilinç kapalı ise aşağıdakiler hızla değerlendirilmelidir: A. Hava yolu açıklığının değerlendirilmesi(ağız - burun açık ve temiz tutulmalı) B. Solunumun değerlendirilmesi ( Bak-Dinle-Hisset) C. Dolaşımın değerlendirilmesi (Şah damarından 5 saniye nabız alınarak yapılır) İlk Yardımcının Bilmesi Gereken ve Vücudu Oluşturan Sistemler Nelerdir? İlk yardımcının insan vücudu, yapısı ve işleyişi konusunda bazı temel kavramları bilmesi, ilk yardımcı olarak yapacağı müdahalelerde bilinçli olmasını kolaylaştırır. Bu sistemler ve sistemlere bağlı yapılar şunlardır: Hareket sistemi: Vücudun hareket etmesini, desteklenmesini sağlayan ve koruyucu görev yapan sistemdir. Hareket sistemi şu yapılardan oluşur: * Kemikler * Eklemler * Kaslar
Dolaşım sistemi: Vücut dokularının oksijen, besin, hormon, bağışıklık elemanı ve benzeri elemanlarının taşındığı ve yeniden geriye dönüşünün sağlandığı sistemdir. Dolaşım sistemi şu yapılardan oluşur: * Kalp * Kan damarları * Kan Sinir sistemi: Bilinç, anlama, düşünme, algılama, hareketlerin kontrolü ve uyumunun sağlandığı sistemdir. Ayrıca solunum ve dolaşımın sistemlerinin çalışmasında da önemli rolü vardır. Sinir sistemi şu yapılardan oluşur: * Beyin * Beyincik * Omurilik * Omurilik soğanı Solunum sistemi: Vücuda gerekli olan gaz alışverişi görevini yaparak hücre ve dokuların oksijenlenmesini sağlayan sistemdir. Solunum sistemi şu yapılardan oluşur: * Solunum yolları * Akciğerler Boşaltım sistemi: Kanı süzerek gerekli maddelerin vücutta tutulmasını, zararlı olanların atılmasını sağlayarak iç dengeyi koruyan sistemdir. Boşaltım sistemi şu yapılardan oluşur: * İdrar borusu * İdrar kesesi * İdrar kanalları * Böbrekler Sindirim sistemi: Ağızdan alınan besinlerin öğütülerek sindirilmesi ve kan dolaşımı vasıtasıyla vücuda dağıtılmasını sağlar. Sindirim sistemi şu yapılardan oluşur: * Dil ve dişler * Yemek borusu * Mide * Safra kesesi * Pankreas * Bağırsaklar