MARMARA ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ Kazalardan Korunma Politikaları Abdullah DEMİR, Yrd. Doç. Dr.
ÖNLEMEK ÖDEMEKTEN DAHA UCUZ VE İNSANCILDIR! İş güvenliği çalışmaları, temelde riskler ortaya çıkmadan önce önlenmesi çalışmalarını kapsar. Kaynak: Dr. Fatih Yılmaz, İş Sağlığı ve Güvenliği ne Genel Bakış ve Güvenlik Kültürü, İş Sağlığı ve Güvenliği Bölümü, Yıldız Teknik Üniv., Sunum.
İş Sağlığı ve Güvenliğinin Çalışmalarının Amacı Çalışanları Korumak Üretim Güvenliğini Sağlamak İşletme Güvenliğini Sağlamak İş sağlığı ve güvenliği uygulamalarının temel prensibi çalışanların toplu olarak korunmasını sağlamaktır. Kaynak: Dr. Fatih Yılmaz, İş Sağlığı ve Güvenliği ne Genel Bakış Ve Güvenlik Kültürü, İş Sağlığı ve Güvenliği Bölümü, Yıldız Teknik Üniv., Sunum.
BİR İŞ YERİNDE EĞER İŞ GÜVENLİĞİ ÖNLEMLERİ ALINMAMIŞSA ÇEVREYE ZARAR HASARSIZ NETİCE İş kazası Çalışma ortamında HASAR İNSAN SAĞLIĞI AÇISINDAN GEÇİCİ İŞ GÖREMEMEZLİK SAKATLIK ÖLÜM Kaynak: Dr. Fatih Yılmaz, İş Sağlığı ve Güvenliği ne Genel Bakış Ve Güvenlik Kültürü, İş Sağlığı ve Güvenliği Bölümü, Yıldız Teknik Üniv., Sunum.
İSG Sistemini Tehdit Eden Unsurlar TEKNİK UNSURLAR İNSANİ UNSURLAR DİĞER UNSURLAR Kaynak: Dr. Fatih Yılmaz, İş Sağlığı ve Güvenliği ne Genel Bakış Ve Güvenlik Kültürü, İş Sağlığı ve Güvenliği Bölümü, Yıldız Teknik Üniv., Sunum.
İSG Sistemini Tehdit Eden Unsurlar TEKNİK UNSURLAR İş Yerindeki Makine ve Tezgahların Yanlış Planlanması, Yetersiz Aydınlatma, Yetersiz Isınma, Koruyucusuz Makine, Kişisel Koruyucu Eksikliği, Kaygan veya Pürüzlü Zemin Kaynak: Dr. Fatih Yılmaz, İş Sağlığı ve Güvenliği ne Genel Bakış Ve Güvenlik Kültürü, İş Sağlığı ve Güvenliği Bölümü, Yıldız Teknik Üniv., Sunum.
İSG Sistemini Tehdit Eden Unsurlar İNSANİ UNSURLAR Bilgisizlik, İşe Uyumsuzluk, Tehlikeyi Önemsememe, İhmal, Tedbirsizlik, Bakım Yetersizliği, Yorgunluk, Disiplinsizlik, İşi Ciddiye Almama, Moral Bozukluğu, Fiziki Rahatsızlık, Gerekli Eğitimlerin Verilmemesi, Yeterli Teknik Eleman Bulunmaması, İş Bölümünün Olmaması, Yetki ve Sorumlulukların Belli Olmaması, Güvenlik ile İlgili Yönetim Hataları, Üçüncü Şahısların Etkisi. Kaynak: Dr. Fatih Yılmaz, İş Sağlığı ve Güvenliği ne Genel Bakış Ve Güvenlik Kültürü, İş Sağlığı ve Güvenliği Bölümü, Yıldız Teknik Üniv., Sunum.
İSG Sistemini Tehdit Eden Unsurlar DİĞER UNSURLAR Kimyasal Etkenler (Katı, Sıvı, Toz, Buhar) Fiziksel Etkenler (Titreşim, Gürültü, Nem, Isı, Işık, Basınç) Ergonomik Etkenler Biyolojik Etkenler (Bakteri, Virüs, Mantar) Psikolojik Etkenler (Monoton Çalışma, Aşırı İş Yükü) Psiko-Sosyal Etkenler (İnsanın Çevresi ile Olan İlişkisi) Kaynak: Dr. Fatih Yılmaz, İş Sağlığı ve Güvenliği ne Genel Bakış Ve Güvenlik Kültürü, İş Sağlığı ve Güvenliği Bölümü, Yıldız Teknik Üniv., Sunum.
İŞ KAZALARININ OLUŞ NEDENLERİ İş kazasının meydana gelmesi için, tehlikeli durumla, tehlikeli davranışın aynı anda bir arada bulunmaları gerekir. Buna göre; İş Kazası = Tehlikeli Durum + Tehlikeli Davranış şeklinde matematiksel bir formül ile yazılabilir. İş kazalarının meydana gelmesine, teknik, sosyal, psikolojik, fizyolojik etkenler neden olabilir. Çalışan kişinin kendisi, çalıştığı işyeri, iş yeri arkadaşları, çevresi, kullandığı makine ve malzemeler, araç gereçlerin her biri iş kazasının nedenidir. Bu sayılanların hepsi birbiri ile etkileşim içinde olan faktörlerdir. Bu faktörleri aşağıdaki şekilde sınıflandırmak mümkündür. Kaynak: Prof. Dr. A. Hakan ONUR ve Yrd. Doç. Dr. M. Kemal ÖZFIRAT, İş Güvenliğine Giriş, Önemi, Genel Tanımlar
KAZALARIN SEBEPLERİ
İŞ KAZALARININ OLUŞ NEDENLERİ Kaza Nedenleri ile İlgili Yanlış Görüşler: 1. ŞANSIZLIK 2. KAÇINILMAZLIK 3. DİKKATSİZLİK Kaynak: Emrah Gürer, Temel İş Sağlığı ve Güvenliği Eğitimi, ÇASGEM Kazaların Temel Nedenleri (4M) MAN (İnsan) MACHINE (Makine) MEDIA (Ortam, Çevre) MANAGEMENT (Yönetim)
İŞ KAZALARININ OLUŞ NEDENLERİ 1- Malzeme a- Malzemenin kimyasal ve fiziksel özelliklerinden kaynaklanan faktörler, b- Kullanılan maddelere göre uygun üretim sisteminin seçilmemiş olması, 2- Makine ve teçhizat a- Malzeme yorgunluğu, b- Koruyucu tedbirlerin alınmaması, c- Makinelerin yanlış seçilmesi veya yanlış kullanılması, 3- Çevre a- Sıcaklık, nem, aydınlatma, gürültü gibi fiziki faktörler, b- Mekanik etkiler, c- Sağlık şartları, 4- İnsan a- Eğitim ve bilgi eksikliği b- Dalgınlık, dikkatsizlik, c- İlgisizlik, düzensizlik, d- Bedenin iş uyumsuzluğu, e- Meleke (Beceri) noksanlığı, f- Aile düzeni, g- Beslenme yetersizliği Kaynak: Prof. Dr. A. Hakan ONUR ve Yrd. Doç. Dr. M. Kemal ÖZFIRAT, İş Güvenliğine Giriş, Önemi, Genel Tanımlar
MAN (İNSAN) Psikolojik Nedenler: Unutkanlık, sıkıntı-üzüntü-keder, çevre etkileri, istem dışı davranış, ihmalci davranış, hatalı davranış vb. Fiziksel Nedenler: Yorgunluk, uykusuzluk, alkol, hastalık vb. İşyeri Nedenleri: İnsan ilişkileri, takım çalışması, iletişim vb. MACHINE (MAKİNE) Hatalı makine ve ekipman yerleşimi, Eksik veya kusurlu koruyucular, Yetersiz standardizasyon, Yetersiz kontrol ve bakım, Yetersiz mühendislik hizmetleri vb. MEDİA (ORTAM-ÇEVRE) Yetersiz çalışma bilgisi, Uygun olmayan çalışma yöntemi, Uygun olmayan çalışma yeri ve ortamı vb. MANAGEMENT (YÖNETİM ) Yetersiz yönetim organizasyonu, Tamamlanmamış kurallar ve talimatlar, Yetersiz güvenlik yönetim planı, Eğitim ve öğretim yetersizliği, Uygun olmayan nezaret, yönetim ve rehberlik Uygun olmayan personel istihdamı, Yetersiz sağlık kontrolleri vb.
İş Kazaları ve Meslek Hastalıklarının Nedenleri TEHLİKELİ DAVRANIŞLAR TEHLİKELİ DURUMLAR Kaynak: Dr. Fatih Yılmaz, İş Sağlığı ve Güvenliği ne Genel Bakış Ve Güvenlik Kültürü, İş Sağlığı ve Güvenliği Bölümü, Yıldız Teknik Üniv., Sunum.
TEHLİKELİ DAVRANIŞLAR İşçinin yapması gereken bir hareketi yapmaması veya yapmaması gereken bir hareketi yapmasıdır.
İş Kazaları ve Meslek Hastalıklarının Nedenleri TEHLİKELİ DAVRANIŞLAR Sorumsuz biçimde, görev verilmeden ya da uyarılara aldırmadan güvensiz çalışmak, Kişisel koruyucu malzemelerin kullanılmaması, Koruyucuların güvenlik donanımlarının işe yaramaz hale getirilmesi, Çalışan makineleri durdurmadan işe devam etmek, bakım, onarım, ayar vb. yapmak. Raflara tırmanma, yüksekten atlama, koşma, malzemeyi fırlatma, vs. Güvensiz istifleme ve yerleştirme, Güvenli malzeme yerine güvensiz olanı kullanma. ynak: Dr. Fatih Yılmaz, İş Sağlığı ve Güvenliği ne Genel Bakış Ve Güvenlik Kültürü, İş Sağlığı ve Güvenliği Bölümü, Yıldız Teknik Üniv., Sunum.
"Tehlikeli davranış/lar/ insandan kaynaklanmaktadır!"
İş Kazaları ve Meslek Hastalıklarının Nedenleri Tehlikeli Davranışların Nedenleri Eğitim, bilgi ve tecrübe eksikliği, Fiziksel yetenek uyumsuzluğu, İş veya vardiya değişimine uyum sağlayamama, Yorgunluk, Ayrıca; tembellik, dikkatsizlik, acelecilik, bencillik, umursamazlık, korku, çekingenlik, endişe, sabırsızlık, heyecan, vb. Kaynak: Dr. Fatih Yılmaz, İş Sağlığı ve Güvenliği ne Genel Bakış Ve Güvenlik Kültürü, İş Sağlığı ve Güvenliği Bölümü, Yıldız Teknik Üniv., Sunum.
TEHLİKELİ DURUMLAR 1. Korkulukların olmaması, 2. Düşülebilecek güvenliksiz çukurlar, 3. Uygun olmayan iskeleler, 4. Gerekli koruyucu malzemenin olmaması, 5. Hatalı, pürüzlü, kaygan, çatlak ve çukur yüzeyler, 6. Çalışma yerinin dağınıklığı, 7. Yetersiz ışık, 8. Güvensiz çalışma yöntemi.
Tehlikeli Durumlar için Alınması Gereken Önlemler Mühendislik Çalışmaları Ergonomik usullere uyma Eğitim Disiplin Kaynak: Dr. Fatih Yılmaz, İş Sağlığı ve Güvenliği ne Genel Bakış Ve Güvenlik Kültürü, İş Sağlığı ve Güvenliği Bölümü, Yıldız Teknik Üniv., Sunum.
İş Kazaları ve Meslek Hastalıklarının Nedenleri Disiplin Kendisine tebliğ edildiği halde İş Güvenliği ve Sağlığı ile ilgili kurallara uymayan, kendini, çalışanları ve işletmeyi tehlikeye atacak tehlikeli davranış ve hareketlerde bulunan personelin, 4857 sayılı İş kanunun 25. maddesine göre iş hakkı tazminatsız olarak feshedilir. Kaynak: Dr. Fatih Yılmaz, İş Sağlığı ve Güvenliği ne Genel Bakış Ve Güvenlik Kültürü, İş Sağlığı ve Güvenliği Bölümü, Yıldız Teknik Üniv., Sunum.
İş Kazaları ve Meslek Hastalıklarının Nedenleri Disiplin 4857 Sayılı İş Kanunu Madde 25/i. İşçinin kendi isteği veya savsaması yüzünden işin güvenliğini tehlikeye düşürmesi, işyerinin malı olan veya malı olmayıp da eli altında bulunan makineleri, tesisatı veya başka eşya ve maddeleri otuz günlük ücretinin tutarıyla ödeyemeyecek derecede hasara ve kayba uğratması. 25/h. İşçinin yapmakla ödevli bulunduğu görevleri kendisine hatırlatıldığı halde yapmamakta ısrar etmesi. Kaynak: Dr. Fatih Yılmaz, İş Sağlığı ve Güvenliği ne Genel Bakış Ve Güvenlik Kültürü, İş Sağlığı ve Güvenliği Bölümü, Yıldız Teknik Üniv., Sunum.
İŞ KAZALARINDAN KORUNMA POLİTİKALARI "Hiçbir iş emniyetsiz yapılacak kadar acil değildir." "Kazaların %98 i önlenebilir." "İSG in temeli, risk analizi, prosedür ve talimatlardır."
İŞLETMELERDEKİ TEHLİKE KAYNAKLARI
A-MEKANİK TEHLİKE KAYNAKLARI Pürüzlü, engebeli veya kaygan işyeri zemini Hareketli araç ve makineler Hareketli makine parçaları Keskin, yüzeyi çıkıntılı malzeme ve parçalar Sıcak veya soğuk yüzeyli malzeme ve parçalar Yüksekte çalışma ve tırmanma noktaları El aletleri Yüksek basınç (basınçlı kap veya hatlar) Kaldırma ve taşıma araçları (vinçler, forkliftler) Sabit ve seyyar merdivenler Uygun olmayan korkuluklar Asansörler (personel ve yük) Alçak ve dar geçitler Hatalı istifleme Malzeme düşmesi veya yuvarlanması Taşma, dökülme ve saçılmalar B-FİZİKSEL TEHLİKE KAYNAKLARI Çalışma ortamında; Termal konfor sorunları (ısı, nem, sıcaklık, havalandırma) Gürültü Titreşim (el, kol ve tüm vücut titreşimi) Uygun olmayan ve yetersiz aydınlatma Işınlar (iyonize, noniyonize (UV, IR.), mikro dalga ve lazer ışınları) Alçak veya yüksek basınç Elektromanyetik alan vs. Kaynak: İsmet APAK, «İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ Sunum»
Makinalar ile İlgili Tehlikeler Radyasyon Mekanik Parçalar Elektrik Buhar Gaz Kimyasallar Termal (Sıcak, soğuk) Gürültü Makinalarla İlgili Tehlikeler Titreşim Diğerleri Lazerler Basınçlı hava Elektrik şoku Körlük İç yaralanma Kimyasal Etkiler Makinalarla İlgili Riskler Sağırlık Engeller Çarpma Temas Yanıklar Diğer Fırlama Karışma
C- KİMYASAL TEHLİKE KAYNAKLARI Sıvılar (asitler, bazlar, çözücüler) Gazlar (yanıcı, yakıcı, boğucu, narkotik) Katılar - Tozlar (organik, inorganik) - Metaller (duman, buhar) Kimyasallar Tehlikeler Riskler Yanık Duyarlılaşma Boğucu Aşındırma Teratojen "Teratojen" kelime olarak "normalden farklı, anormal yapı oluşturan" anlamında kullanılır. Kimyasal Toksik Kanserojen Hedef organda zehirlenme Kimyasal Formlar: Toz, Tütsü, Duman, Buhar, Aeresol, Katı, Sıvı, Lif Giriş Yolları: Soğurma, Solunum, Sindirim, Doğrudan giriş, Gözler
Ç- BİYOLOJİK TEHLİKE KAYNAKLARI Virüsler Bakteriler Parazitler D- ELEKTRİK KAYNAKLI TEHLİKELER Taşıyıcılar Elektrik tesisatı (yangın) Mantarlar Elektrikli araç ve aletler (elektrik çarpması) Statik elektrik (parlama, patlama, çarpılma) E- YANGIN TEHLİKELERİ Tutuşma Yanma Parlama Patlama Kaynak: İsmet APAK, «İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ Sunum»
ÜRÜN KAYNAKLI TEHLİKELER: Ambalaj üzerinde eksik ya da yanlış bilgilendirme; Tanıtıcı uygun etiketlemenin yapılmaması Taşıma şartlarının bildirilmemesi Depolama şartlarının bildirilmemesi Kullanıcı için Malzeme Güvenlik Bilgi Kartları nın hazırlanmaması, Uluslararası standart ve normlara uygun olmaması. Kaynak: İsmet APAK, «İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ Sunum» ÇALIŞANLARDAN KAYNAKLANABİLECEK TEHLİKE NEDENLERİ Kişisel özellikler Psiko-sosyal faktörler Eğitim eksikliği Koordinasyon eksikliği İletişim eksikliği Zihinsel yetersizlik Fiziksel yetersizlik Davranış bozuklukları Zararlı alışkanlıklar Yaş, cinsiyet
HATIRLATMA... Risk nedir?
RİSK: Tehlikeli bir olayın veya maruz kalma durumunun meydana gelme olasılığı ile olay veya maruz kalma durumunun yol açabileceği yaralanma veya sağlık bozulmasının ciddiyet derecesinin birleşimi (18001-2008) Tehlike: İnsanların yaralanması, sağlığının bozulması veya bunların gerçekleşmesine sebep olabilecek kaynak, durum veya işlem. (18001-2008) HATIRLATMA... Kaynak: Doç. Dr. S. Erhan Deveci, İş Sağlığı ve Güvenliği, Fırat Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı, Ocak 2010 Elazığ, Sunum.
HATIRLATMA... Risk Değerlendirilmesi, Risk Yönetimi ve Risk İletişimi Risk, tehlikeli bir durumda olumsuz bir olayın meydana gelmesi olasılığıdır. Sağlığın korunabilmesi için öncelikle sağlığı bozan etmenlerin iyi bilinmesi gereklidir. İşyerlerinde sağlık üzerinde olumsuz etkiler yapabilecek çeşitli faktörler bulunduğuna göre, bu faktörlerin neler olduğu ve işyeri ortamında hangi düzeyde bulunduğu, işyerinde kaç kişiyi etkilemekte olduğu gibi özelliklerin ortaya konulması gereklidir. İşte bu amaçla yapılması gereken işlemlerin tümüne risk değerlendirilmesi (risk assessment) denir. Bu değerlendirmeler sonucunda işyerinde alınacak önlemler ve bu amaçla yapılması gereken düzenlemeler ise risk yönetimi (risk management) olarak adlandırılır. Kaynak: Doç. Dr. S. Erhan Deveci, İş Sağlığı ve Güvenliği, Fırat Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı, Ocak 2010 Elazığ, Sunum.
Tehlike Risk İlişkisi Risk ortaya çıkmıştır Ne zaman Tehlike ve insan bir aradadır değerlendir Risk Düzeyi * Olasılık * Ağırlık * Etkilenen nüfus Riskle başa çıkmak için: 1. 2. 3. 4. Tehlikeyi ortadan kaldır. veya Tehlikeden sakın veya İşyerinde önlem al. veya Kişisel Koruyucular kullan
İŞ KAZALARINDAN KORUNMA POLİTİKALARI Kaynakta, Ortamda, Kişiye yönelik, olmak üzere sırasıyla 3 aşamada değerlendirilmelidir.
Korunma Yöntemleri Kişiye Yönelik Ortama Yönelik Kaynağa Yönelik 1. Seçme Yasalara Uygunluk Tıbbi Seçme Mesleki Seçme Doğal Seçme 2. Kişisel Koruma Kişisel Koruma Tıbbi Koruma Kişisel Hijyen 3. Toplu Koruma 4. Tam Önleme Yer Değiştirme Makineleştirme Otomasyon Uygunlaştırma Etkililik Artar
İSG ve Toplu Korunma Yaklaşımı İşverenlerin görevleri Önlemleri almak Çalışanları bilgilendirmek Çalışanlarla işbirliği yapmak Kontrol ve denetim yapmak Kayıt Bildirim zorunluluğu
TOPLU KORUNMA Toplu Korunma Örnekleri Tehlikesiz olanla değiştirme, Yalıtım, Koruyucu/koruma içine alma, Yerel havalandırma, Yerel aydınlatma, Makine koruyucuları, Genel havalandırma, Genel aydınlatma, İklimlendirme, İşaretleme/sınırlama Uyarı levhaları
Modelleme
KAYNAKTA ALINACAK ÖNLEMLER Tehlike oluşturan bir kaynağın ortadan kaldırılmasıdır. Örneğin: Zararlı bir kimyasal maddenin kullanımından vazgeçilmesi. Riski yok etme, Tehlikesiz olanla değiştirme (İkame), Yalıtım, Koruyucu/koruma içine alma, Lokal havalandırma, Yerel aydınlatma, Makine koruyucuları,
KULLANILAN MADDENİN DEĞİŞTİRİLMESİ Benzen yerine toluen, benzin yerine gazyağı vb. gibi daha az zararlı (ya da varsa zararsız) madde kullanmak. ISLAK (SULU) YÖNTEMLERİN KULLANILMASI Özellikle tozun ortama karışmadan bastırılmasına yarayan bu yöntem, tozlu ortamlarda çalışan işletmelerde çok yararlı olmaktadır. SÜREKLİ ORTAM ÖLÇÜMLERİ Ortamda, sık sık sorun olan madde veya etkenler özel detektörler veya cihazlarla kontrol edilerek alınan önlemlerin yeterliliği denetlenmeli, gerekiyorsa yeni önlemler alınmalıdır. YETERLİ BAKIM PROGRAMI Risklerin kaynağında önlenmesi için tesis edilen sistemlerin bakımlarının yapılması kimyasalların ortama yayılmasını önlemede etkili olacaktır.
ASPİRASYON SİSTEMİNİN UYGULANMASI Gaz, toz, buhar gibi maddelerin kaynağından, ortama yayılmadan çekilerek, dışarı atılmasını sağlamak. Kuşkusuz bunu yaparken ikinci bir yanlışla çevreye zarar vermemek gerekmektedir. Bu konuda çok yaygın olarak kullanılan sistem doğal veya cebri çekişli uygulamalardır. Önemli Not: Ortama yayılmaması gereken maddenin nitelikleri ve çıkış hızı hesaba katılmadan yapılan bu sistemler yararlı olmamakta hatta işçilerin burunları hizasında daha yoğun bir ortam oluşturarak tehlikeyi arttırmaktadırlar. Oysa çalışma noktasında, tezgaha uygulanacak bir yandan çekiş sistemi bu sorunu çözecektir.
MAKİNE KORUYUCULARI TEHLİKE KAYNAKLARI Döner miller Çıkıntılar Açıkta dönen aksam Merdaneler Kayış kasnaklar Dişliler Kapalı yerde hareket eden parçalar Kazan içinde dönen aksamlar Aşındırıcılar Eziciler Vargel hareketi Kesici ağızlar
MAKİNE KORUYUCULARININ ÖZELLİKLERİ Tehlikeli alana girmeyi önlemeli Çalışmayı zorlaştırmamalı Üretimi engellememeli Kullanışlı olmalı, İşe uygun olmalı Tezgahın bir parçası konumunda olmalı, tezgahla bütünleşmeli Fazla bakım istememeli, bakımı zorlaştırmamalı Ortama ve çalışma koşullarına uymalı Karışık olmamalı, az parçalı olmalı Koruyucu kendisi tehlike oluşturmamalı Koruyucuda kullanılan malzeme tehlike oluşturmamalı
MAKİNE KORUYUCU ÇEŞİTLERİ Sabit koruyucular Kilitlemeli koruyucular Otomatik koruyucular Yaklaşma koruyucuları Ayarlanabilir koruyucular Kendi kendine ayarlanan koruyucular
MAKİNE KORUYUCU ÇEŞİTLERİ Sabit koruyuculara örnekler: - Kayış kasnak koruyucuları - Dişli - zincir koruyucuları - Kaplin - mil - volan koruyucuları - Makine gövdesi - Zımpara taşı koruyucuları - Pervanelere yapılan koruyucular - Korkuluklar, siperler Kilitlemeli koruyuculara örnekler: - Kapaklara takılan emniyet butonları (Enjeksiyon preslerinde, helezon taşıyıcılarda, kazan kapaklarında) - Çift el kumanda tertibatı, - Bir makinede birden fazla işçi çalışması durumunda kullanılan kumanda tertibatı, - Kaldırma makinelerinde alt ve üst limit butonları, - Tehlikeli bölgeleri sınırlayan emniyet butonları, - Makinelerin hareket alanını sınırlayan emniyet butonları, - Mekanik ve hidrolik kilitleme sistemleri,
MAKİNE KORUYUCU ÇEŞİTLERİ Otomatik koruyucular: Kişi tehlikeli alana girdiğinde fiziki olarak uzaklaştıran sistemlerdir (Preslerde ve makaslarda olduğu gibi). Yaklaşmayı engelleyen koruyucular - Sabit engeller - Tel kafesler - Emniyet şeritleri, ipleri Ayarlanabilir koruyucular - Şerit testere koruyucuları - Matkap koruyucuları
MAKİNE KORUYUCU ÇEŞİTLERİ Kendi kendine ayarlanan koruyucular - Daire testere koruyucuları - Durdurma ve ters döndürme sistemi - Merdaneli çamaşır makinelerindeki durdurucu çubuk - Emniyet telleri emniyet çubukları - Kaldırma araçlarındaki sınırlama butonları - Yürüyen vinçlerdeki alan sınırlama butonları - Merdaneli ezicilerdeki emniyet çubukları - Fotoselli presler, makaslar - Basınca duyarlı taban ile durdurma - Eylemsizlik koruyucu sistem (Makinenin hareketi durmadan makinenin açılmasını önleyen sitemdir) - Otomatik çamaşır makinesi kapakları - Santrifüj makineleri kapakları - Kaldırma makinelerinin otomatik fren sistemi - Mekanik engelli aygıtlar - Yatay hareketli tabla - Düşey hareketli tabla - Besleme çıkarma aygıtları - Preslerde, kıyma makinelerinde, öğütücülerde, ağaç işleme tezgahlarında kullanılan koruyucular.
ORTAMDA ALINACAK ÖNLEMLER Genel havalandırma, Genel aydınlatma, İklimlendirme, İşaretleme/Sınırlama Uyarı levhaları
ORTAMDA ALINACAK ÖNLEMLER İŞYERİ DÜZENİ Düzensiz bir işyeri, iş verimini düşüreceği gibi iş kazaları olasılığını arttıracak ve iş gereği oluşan süprüntü vb. maddeler (örneğin tozlar) sağlığı olumsuz yönde etkileyebilecektir. KAYNAK VE ALICI ARASINDAKİ MESAFENİN ARTIRILMASI Uzaktan veya yarı otomatik kontrol ile yapılabilir. Sürekli Dedektör Kontrolü Yeterli Bakım Programı GENEL ASPİRASYON Seyreltme Aspirasyonu (Temiz Hava Sağlanması) Tamamen kapalı iş ortamlarında bir yandan yerel aspirasyon ile zararlı maddeler dışarı atılırken gerekli olan temiz hava da bir başka sistemden içeri verilmelidir.
İKAZ ve UYARI İŞARETLERİ Yasak Bildiren İşarettir Örnek Sigara İçmek Yasaktır UYAI İŞARETLERİ Güvenlik Bilgisi (İkaz) veren İşaretlerdir Örneğin, Acil Durum Kapısı Zorunluluk Bildiren İşarettir Örneğin, Gözlük Takmak Zorunludur İkaz işaretleridir Örneğin, Taşıyıcı Araç Kullanımları Kaynak: Dr. Fatih Yılmaz, İş Sağlığı ve Güvenliği ne Genel Bakış Ve Güvenlik Kültürü, İş Sağlığı ve Güvenliği Bölümü, Yıldız Teknik Üniv., Sunum.
İKAZ ve UYARI İŞARETLERİ KIRMIZI: Yasak Bildiren İşaretler Kaynak: Dr. Fatih Yılmaz, İş Sağlığı ve Güvenliği ne Genel Bakış Ve Güvenlik Kültürü, İş Sağlığı ve Güvenliği Bölümü, Yıldız Teknik Üniv., Sunum.
İKAZ ve UYARI İŞARETLERİ MAVİ: Zorunluluk Bildiren İşaretler Kaynak: Dr. Fatih Yılmaz, İş Sağlığı ve Güvenliği ne Genel Bakış Ve Güvenlik Kültürü, İş Sağlığı ve Güvenliği Bölümü, Yıldız Teknik Üniv., Sunum.
İKAZ ve UYARI İŞARETLERİ SARI: İkaz Bildiren İşaretler Kaynak: Dr. Fatih Yılmaz, İş Sağlığı ve Güvenliği ne Genel Bakış Ve Güvenlik Kültürü, İş Sağlığı ve Güvenliği Bölümü, Yıldız Teknik Üniv., Sunum.
İKAZ ve UYARI İŞARETLERİ YEŞİL: Güvenlik Bildiren İşaretler Kaynak: Dr. Fatih Yılmaz, İş Sağlığı ve Güvenliği ne Genel Bakış Ve Güvenlik Kültürü, İş Sağlığı ve Güvenliği Bölümü, Yıldız Teknik Üniv., Sunum.
KİŞİYE YÖNELİK ALINACAK ÖNLEMLER İşe uygun personel seçimi, eğitim ve denetim, Sağlık muayeneleri, Çalışanlara bağışıklık kazandırma, İlk yardım ve kurtarma çalışmalarının örgütlenmesi, Sağlık eğitimi, Genel hijyen koşullarının sağlanması, Yeterli ve dengeli beslenmenin sağlanması, Rehabilitasyon hizmetlerinin sağlanması, Psikolojik destek sağlama, Meslek hastalıkları ve iş kazalarını önleme, İşle ilgili hastalıkları önleme, Çalışma ortamındaki sağlık risklerinin diğer çalışanlara yayılımını önleme, İşyerindeki tehlikeleri azaltma, Sağlığı geliştirme, Çevreyi geliştirme, Kişisel koruyucu donanımlar
KİŞİYE YÖNELİK ALINACAK ÖNLEMLER EĞİTİM: Önlemlerin en etkili ve yararlısı, çalışanların, hangi tehlikelerle karşı karşıya olduğu, nasıl korunacağı, alınan önlemlere nasıl uyacağı konusunda yapılacak ve belirli aralıklarla tekrarlanan iş sağlığı ve güvenliği eğitimleridir. İŞÇİLERİN ROTASYONU: Bazı iş türlerinde, işin gereği alınan tüm önlemlere karşın yine de risk tamamen ortadan kaldırılamaz. Bu durumlarda uzmanların yapacakları değerlendirmeye bağlı olarak belirlenecek sürelerde değiştirilen ekiplerle iş sürdürülebilir. Böylece, kişiler üzerindeki etkilenme süresi kısaltılmış olur. KİŞİSEL DOZİMETRE- MONİTÖRLER Özellikle röntgen ışınları, radyoaktif izotoplar veya bazı özel kimyasal maddelerle çalışan işçilerin üzerlerine takılacak dozimetrelerle etkilenme risklerinin var olup olmadığı saptanabilir ve gereken önlemler alınır.
KİŞİYE YÖNELİK ALINACAK ÖNLEMLER YETERLİ SAĞLIK KONTROLÜ Çalışan kişilerin işe giriş muayeneleri ve periyodik tıbbi kontrolleri sorunların erken belirlenmesi ve gereken önlemlerin alınarak tedavilerinin yapılması çoğu kez hayat kurtarıcı olmaktadır. SAĞLIK MUAYENELERİ Meslek hastalıklarını belirleme, İşin sağlık üzerindeki etkilerini izleme, İşe uyumu değerlendirme, Çalışma ortamını geliştirmek için ölçümler yapma ve değerlendirme, Hastalıkların sıklık derecelerini belirleme, Sağlık eğitimi ye çalışanları bilinçlendirme. İŞE GİRİŞ MUAYENELERİ KONTROL MUAYENELERİ Erken kontrol Aralıklı kontrol Özelliği olanlar
KORUYUCU DONANIMLAR KİŞİSEL KORUYUCULAR Gözlük, maske, eldiven, baret vb. kişisel koruyucular en son başvurulacak, fakat gerektiğinde kesinlikle kullanılması zorunlu araçlardır. Kişisel koruyucular ancak, hangi tehlikeye karşı ne kadar ve ne sürede koruduğu bilinci ile kullanılırsa yararlı olurlar. Kişisel koruyucu donanımların kullanımı, sağlık ve güvenlik koruma uygulamalarının son safhasını oluşturur.
KORUYUCU DONANIMLAR Kişisel koruma malzemeleri; iş güvenliği tekniği ve mevcut standartlara rağmen yok edilemeyen tehlikelere karşı kişisel olarak korunmak için kullanılması gereken araçlardır. Çalışanı, yürütülen işten kaynaklanan, sağlık ve güvenliği etkileyen bir veya birden fazla riske karşı koruyan, çalışan tarafından giyilen, takılan veya tutulan, bu amaca uygun olarak tasarımı yapılmış tüm alet, araç, gereç ve cihazları ifade eder. Kişisel Koruyucu Donanımların İşyerlerinde Kullanılması HAKKINDA YÖNETMELİK MADDE: 8 İşveren, işçilerin kişisel koruyucu donanımları uygun şekilde kullanmaları için her türlü önlemi alacaktır. İşçiler de kendilerine verilen kişisel koruyucu donanımları aldıkları eğitime ve talimata uygun olarak kullanmakla yükümlüdür. Kaynak: Dr. Fatih Yılmaz, İş Sağlığı ve Güvenliği ne Genel Bakış Ve Güvenlik Kültürü, İş Sağlığı ve Güvenliği Bölümü, Yıldız Teknik Üniv., Sunum.
KORUYUCU DONANIMLAR Kişisel Koruyucu Donanımlar (KK) Nelerdir? Gözlük Yüz Siperi Maske Baret Eldiven (Çelik Eldiven, Yanmaz ) İş Ayakkabısı İş Elbisesi Emniyet Kemeri vs. Kaynak: Dr. Fatih Yılmaz, İş Sağlığı ve Güvenliği ne Genel Bakış Ve Güvenlik Kültürü, İş Sağlığı ve Güvenliği Bölümü, Yıldız Teknik Üniv., Sunum.
DİKKAT! OLUMSUZ ÖRNEKLERDİR!
DİKKAT! OLUMSUZ ÖRNEKLERDİR!
DİKKAT! OLUMSUZ ÖRNEKLERDİR!
DİKKAT! OLUMSUZ ÖRNEKLERDİR!
İnsan DİKKAT! Davranışları, yetenekleri ve diğer insan faktörleri belirlemede OLUMSUZ gösterilen özen ÖRNEKLERDİR!
İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ VE ÇALIŞMA ORTAMINA İLİŞKİN 155 SAYILI SÖZLEŞME (Tamamı 30 madde) ILO Kabul Tarihi: 3 Haziran 1981 Kanun Tarih ve Sayısı: 07.01.2004 / 5038 Resmi Gazete Yayım Tarihi ve Sayısı: 13.01.2004 / 25345 BÖLÜM II ULUSAL POLİTİKA İLKELERİ Madde 4 Her üye, ulusal koşullar ve uygulamaya göre ve en fazla temsil yeteneğine sahip işçi ve işveren kuruluşlarına danışarak iş güvenliği, iş sağlığı ve çalışma ortamına ilişkin tutarlı bir ulusal politika geliştirecek, uygulayacak ve periyodik olarak gözden geçirecektir. Bu politikanın amacı, işle bağlantılı olan veya işin yürütümü sırasında ortaya çıkan kaza ve yaralanmaları, çalışma ortamında bulunan tehlike nedenlerini mümkün olduğu ölçüde en aza indirerek önlemek olacaktır.
Madde 5 Sözleşmenin 4 üncü maddesinde atıfta bulunulan politika,. aşağıdaki esas eylem alanlarını dikkate alacaktır: a) İşin maddi unsurlarının (işyerleri çalışma ortamı, araçlar, makine ve teçhizat, kimyasal, fiziksel ve biyolojik maddeler ve etkenler), çalışma yöntemlerinin tasarımı, test edilmesi, seçimi, değiştirilmesi, montajı, düzenlenmesi, kullanımı ve bakımı; b) İşin maddi unsurları ile işi yapan veya denetleyen kişiler arasındaki ilişkiler ve makine teçhizat, çalışma süresi, işin düzenlenmesi ve iş usullerinin işçilerin fiziksel ve zihinsel kapasitelerine uyarlanması; Yeterli sağlık ve güvenlik düzeyine ulaşılması amacıyla bütün çalışanların ileri düzeyde eğitimini, yetkinleştirilmesi ve motivasyonunu kapsayan eğitimi; Çalışma grubu ve işletme düzeylerinde ve ulusal düzeyi de kapsayan uygun diğer bütün düzeylerde haberleşme ve işbirliği; Sözleşmenin 4 üncü maddesinde atıfta bulunulan politikaya uygun olan eylemlerinde, işçilerin ve temsilcilerinin disiplin cezalarına karşı korunması;... hazırlanan politikalarda dikkate alınacaktır.
Madde 14 Ulusal koşullar ve uygulamaya uygun bir şekilde, iş sağlığı ve güvenliği ve çalışma ortamına ilişkin sorunlara yönelik yüksek teknik, tıbbi ve mesleki eğitimini de kapsayan, tüm çalışanların eğitim gereksinimini karşılayacak şekilde her düzeyde eğitim ve öğretimin geliştirilmesi için önlemler alınacaktır. Madde 16 Yeterli ölçüde, işverenlerden, kontrolleri altındaki işyerleri, makine, teçhizat ve usullerin güvenlik ve sağlık bakımından riskli olmamasını sağlamaları istenecektir. Yeterli ölçüde, işverenlerden, kontrolleri altındaki kimyasal, fiziksel ve biyolojik madde ve etkenlerin, gerekli uygun önlemler alındığında, sağlık için risk oluşturmamasını sağlamaları istenecektir. İşverenlerden, gerektiğinde, kaza riskinin veya sağlık üzerindeki ters etkilerin imkanlar ölçüsünde (?) önlenmesi için, uygun koruyucu elbise ve donanımı sağlamaları istenecektir. Madde 18 İşverenlerden, gerektiğinde, yeterli ilk yardım düzenlemelerini de kapsayan kazalar ve olağanüstü durumlarla ilgili önlemleri sağlamaları istenecektir.
Madde 19 Aşağıda belirtilen hususların sağlanması için işletme düzeyinde düzenlemeler olacaktır: İşverenlerin üstlendikleri yükümlülüklerini yerine getirmeleri için, işlerini yaparken, işverenle işbirliği yapmaları; İşletmedeki işçi temsilcilerinin, iş sağlığı ve güvenliği alanında işverenle işbirliği yapmaları, İşletmedeki işçi temsilcilerine, iş sağlığını ve güvenliğini sağlamak için yeterli bilgi verilmesi ve ticari sırları açıklamamak koşuluyla kendilerini temsil eden kuruluşlarla bu bilgilerin görüşülmesi, İşletmedeki işçi ve temsilcilerine, iş güvenliği ve işçi sağlığı konusunda yeterli eğitim verilmesi, İşletmedeki işçilerin veya temsilcilerinin ve bulunması durumunda, işletmedeki temsilci kuruluşların ulusal yasa ve uygulamaya uygun olarak, işleri ile ilgili iş sağlığı ve güvenliğinin bütün safhalarında incelemelere katılması ve bu konularda işverence onlara danışılmasının sağlanması, bu amaçla karşılıklı anlaşma halinde işletme dışından teknik danışmanlar getirebilmeleri; Bir işçi, hayatı ve sağlığı için ciddi bir tehlike oluşturduğuna ve yakında vaki bulacağına haklı gerekçelerle inandığı herhangi bir durumu, derhal bir üstüne rapor eder. İşveren; bu durumun giderilmesi için gerekli önlemi alıncaya kadar yaşam ve sağlık için ciddi tehlike oluşturmaya devam eden çalışma alanına işçilerin dönmesini isteyemez.
SONUÇ OLARAK ŞUNU SÖYLEYEBİLİRİZ: Koruma politikalarının belirlenmesinde işyerinin; yerleşim planından üretim süreçlerine, kullanılan malzemeden makine alet ve edevatlarına kadar dikkatlice gözden geçirilerek analiz edilmesi ve bunların oluşturacağı tehlikelere karşı bir koruma kalkanı (politikası) oluşturulmalıdır. Kuşkusuz bunların dışında ve en azından bunlar kadar önemli insan kaynakları nın da gözden geçirilerek varsa bilgilendirme ve mesleki eğitim lerinin giderilmesi ciddi önem taşır. Unutulmamalıdır ki her oluşumun kendine özgü tehlikeleri ve yine kendine özgü koruma ve korunma yöntemleri vardır. Tehlikeden sakınmanın tek yolu ise; yok ederek ya da önlem alarak KORUNMA dır.
Devlet İşçi İşveren Üniversiteler Diğer